Aneta Heliosz

Aplikacja od ogółu do szczegółu

Akty normatywne w pigułce

4. wydanie

Wydawnictwo C.H. Beck
Warszawa 2013

Redakcja: Joanna Ablewicz
Projekt okładki: Kajetan Pasztuła

© Wydawnictwo C.H. Beck 2013

Informacje Wydawcy
Opracowanie stanowi jedynie pomoc dla kandydatów przy przygotowaniach do egzaminów konkursowych na aplikacje prawnicze. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za zmiany wynikające z nowelizacji powoływanych w książce przepisów. Będziemy wdzięczni za wszelkie uwagi i sugestie skierowane na adres: redakcja@beck.pl

Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

ISBN 978-83-255-5091-2

Spis treści

Okładka

Tytuł

Spis treści

Słowo wstępne

Wykaz najważniejszych skrótów

I. Prawo konstytucyjne

1. Konstytucja

2. Krajowa Rada Sądownictwa

3. Krajowy Rejestr Sądowy

4. Najwyższa Izba Kontroli

5. Narodowy Bank Polski

6. Sądownictwo powszechne

7. Prokuratura

8. Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa

9. Adwokatura

10. Kodeks Etyki Adwokackiej

11. Radca prawny

12. Kodeks Etyki Radcy Prawnego

13. Rzecznik Praw Obywatelskich

14. Sąd Najwyższy

15. Trybunał Konstytucyjny

16. Trybunał Stanu

II. Prawo cywilne

1. Kodeks cywilny

2. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

3. Księgi wieczyste i hipoteka

4. Zastaw rejestrowy i rejestr zastawów

5. Ochrona praw lokatorów, mieszkaniowy zasób gminy

6. Własność lokali

7. Ochrona konkurencji i konsumentów

8. Ochrona praw konsumentów. Produkt niebezpieczny

9. Sprzedaż konsumencka

10. Zwalczanie nieuczciwej konkurencji

11. Prawo spółdzielcze

12. Spółdzielnie mieszkaniowe

13. Prawo o aktach stanu cywilnego

14. Prawo prywatne międzynarodowe

15. Prawo przewozowe

16. Prawo wekslowe

17. Działalność ubezpieczeniowa

18. Ubezpieczenia obowiązkowe

III. Postępowanie cywilne

1. Kodeks postępowania cywilnego

2. Koszty sądowe w sprawach cywilnych

IV. Prawo karne

1. Kodeks karny

2. Kodeks karny skarbowy

3. Kodeks wykroczeń

V. Postępowanie karne

1. Kodeks postępowania karnego

2. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia

VI. Prawo administracyjne

1. Samorząd gminny

2. Samorząd powiatowy

3. Samorząd województwa

4. Samorządowe Kolegia Odwoławcze

5. Regionalne Izby Obrachunkowe

6. Wojewoda i administracja rządowa w województwie

7. Stowarzyszenia

8. Gospodarka nieruchomościami

9. Nabywanie nieruchomości przez cudzoziemców

10. Pomoc społeczna

11. Świadczenia rodzinne

12. Prawo budowlane

13. Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne

14. Ordynacja podatkowa

VII. Postępowanie administracyjne

1. Kodeks postępowania administracyjnego

2. Postępowanie przed sądami administracyjnymi

3. Ustrój sądów administracyjnych

VIII. Prawo Unii Europejskiej

1. Traktat o Unii Europejskiej

2. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

IX. Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych

1. Kodeks pracy

2. Rozwiązywanie stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników

3. System ubezpieczeń społecznych

4. Świadczenia pieniężne w razie choroby i macierzyństwa

5. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe

X. Prawo gospodarcze i handlowe

1. Kodeks spółek handlowych

2. Swoboda działalności gospodarczej

3. Prawo upadłościowe i naprawcze

4. Prawo zamówień publicznych

Słowo wstępne

Drogi Czytelniku, niniejsza książka powstała w ramach moich przygotowań do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Jest ona rodzajem streszczenia podstawowych, a zarazem najważniejszych wiadomości zaczerpniętych z 69 aktów normatywnych, w tym Konstytucji, kodeksów, ustaw i uchwał, czyli zawiera omówienie najistotniejszych dziedzin prawa w przystępnej i zrozumiałej formie.

Adresowana jest przede wszystkim do absolwentów prawa, osób przygotowujących się do egzaminu wstępnego na aplikację zarówno adwokacką, jak i radcowską. Może być również pomocna dla prawników, którzy poszukując pracy, przystępują do konkursów, np. na asystenta sędziego.

Treść książki oraz jej forma ułatwia naukę, a zarazem powtórkę materiału.

Jeśli zatem jesteś zapracowany i ciągle brakuje Ci czasu, to ta pozycja jest właśnie dla Ciebie.

W opracowaniu został uwzględniony stan prawny na wrzesień 2013 r.

Pragnę w tym miejscu podziękować wszystkim osobom, bez których pomocy książka ta nie ukazałaby się, a w szczególności mojej rodzinie i przyjaciołom ze studiów.

Aneta Heliosz

Wykaz najważniejszych skrótów

1. Akty prawa krajowego

KC

ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)

KK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.)

KKS

ustawa z 10.9.1999 r. – Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765 ze zm.)

Konstytucja

ustawa zasadnicza z 2.4.1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.)

KP

ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.)

KPA

ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.)

KPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.)

KPK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.)

KPW

ustawa z 24.8.2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
(t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848 ze zm.)

KSH

ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.)

KRO

ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 788)

2. Inne skróty

ABW

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego

AW

Agencja Wywiadu

bhp

bezpieczeństwo i higiena pracy

CBA

Centralne Biuro Antykorupcyjne

CEIDG

Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej

dm^3

decymetr sześcienny

EBI

Europejski Bank Inwestycyjny

ENA

Europejski Nakaz Aresztowania

FRD

Fundusz Rezerwy Demograficznej

FUS

Fundusz Ubezpieczeń Społecznych

ha

hektar

IPN

Instytut Pamięci Narodowej

km

kilometr

KrRejSąd

Krajowy Rejestr Sądowy

KRP

Krajowa Rada Prokuratury

KRRiT

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji

KRRP

Krajowa Rada Radców Prawnych

KRS

Krajowa Rada Sądownictwa

m^2

metr kwadratowy

mg

miligram

m.in.

między innymi

m.st.

miasto stołeczne

NBP

Narodowy Bank Polski

NIK

Najwyższa Izba Kontroli

np.

na przykład

Nr

numer

NRA

Naczelna Rada Adwokacka

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

OC

odpowiedzialność cywilna

OIRP

Okręgowa Izba Radców Prawnych

ORA

Okręgowa Rada Adwokacka

PBUK

Polskie Biuro Ubezpieczeń Komunikacyjnych

PGSP

Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa

PIU

Polska Izba Ubezpieczeń

PKD

Polska Klasyfikacja Działalności

poz.

pozycja

r.

rok

RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich

SKO

samorządowe kolegium odwoławcze

SN

Sąd Najwyższy

sprost.

sprostowanie

sp. z o.o.

spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

t.j.

tekst jednolity

tj.

to jest

TK

Trybunał Konstytucyjny

TS

Trybunał Stanu

UFG

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny

UOKiK

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

USC

Urząd Stanu Cywilnego

WSA

wojewódzki sąd administracyjny

WSD

Wyższy Sąd Dyscyplinarny

ze zm.

ze zmianami

zł

złoty

ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

I. Prawo konstytucyjne

1. Konstytucja

Ustawa zasadnicza z 2.4.1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.)

Rzeczpospolita:

• demokratyczne państwo prawne;

• władza zwierzchnia – Naród;

• Konstytucja – najwyższe prawo Rzeczypospolitej Polskiej. Stosowana bezpośrednio, chyba że sama Konstytucja inaczej stanowi;

• władza ustawodawcza – Sejm i Senat;

• władza wykonawcza – Prezydent i Rada Ministrów;

• władza sądownicza – sądy i trybunały;

• partie polityczne zrzeszają się na zasadzie dobrowolności i równości obywateli polskich;

• decentralizacja władzy publicznej;

• w drodze ustawy tworzy się samorządy zawodowe;

• ustrój gospodarczy – społeczna gospodarka rynkowa;

• wywłaszczenie – na cele publiczne, za słusznym odszkodowaniem;

• wolność działalności gospodarczej ograniczona tylko w ustawie i ze względu na ważny interes publiczny;

• podstawą ustroju rolnego jest gospodarstwo rodzinne.

Wolności, prawa, obowiązki człowieka i obywatela:

• przyrodzona i niezbywalna godność podstawą praw i wolności;

• ograniczenie z korzystania z wolności i praw tylko w ustawie, ze względu na: bezpieczeństwo, porządek publiczny, ochronę środowiska, zdrowie, moralność publiczną, wolności i prawa innych osób;

• obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodziców Polaków. Nie można utracić obywatelstwa polskiego, chyba że obywatel sam się go zrzeknie.

Wolności i prawa osobiste:

• nietykalność i wolność osobista – każdy pozbawiony wolności nie na podstawie wyroku ma prawo odwołać się do sądu w celu zbadania legalności pozbawienia wolności. Każdy zatrzymany niezwłocznie powinien zostać poinformowany o przyczynach zatrzymania i w terminie 48 godzin od zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu. Powinien zostać zwolniony, jeżeli w terminie 24 godzin od przekazania go sądowi nie zostało doręczone mu postanowienie sądu o tymczasowym aresztowaniu wraz z zarzutami;

• prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Wyłączenie jawności rozprawy z powodu: moralności, bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, ochrony prywatności stron, innego ważnego interesu prywatnego;

• przepadek rzeczy tylko w sytuacjach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu;

• obywatela polskiego nie można wydalić z kraju ani zakazać mu powrotu do kraju;

• ekstradycja obywatela polskiego jest zakazana. Wyjątki – ekstradycji można dokonać na wniosek innego państwa, sądowego organu międzynarodowego, gdy wynika to z ratyfikowanej przez Polskę umowy międzynarodowej lub ustawy, która wykonuje akt prawa stanowionego przez organizację międzynarodową, której Polska jest członkiem, pod warunkiem że czyn, którego ekstradycja dotyczy:

1) nie został popełniony w Polsce i

2) stanowił lub stanowiłby przestępstwo według prawa polskiego zarówno w czasie jego popełnienia, jak i w chwili złożenia wniosku;

• warunki nie muszą być spełnione w przypadku: zbrodni ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości, zbrodni wojennej lub zbrodni agresji. Zakaz ekstradycji – osoba podejrzana o popełnienie, bez użycia przemocy, przestępstwa z przyczyn politycznych lub gdy ekstradycja naruszy konstytucyjnie chronione wolności i prawa. O dopuszczalności ekstradycji orzeka sąd;

• cudzoziemcy mogą uzyskać w Polsce prawo azylu lub status uchodźcy (ochrona przed prześladowaniem).

Wolności i prawa polityczne:

• wolność zrzeszania się – zakazane są jednak zrzeszenia, których cel bądź działalność są sprzeczne z Konstytucją lub ustawami. Sąd orzeka o odmowie rejestracji albo zakazie działania;

• obywatele polscy posiadający pełnię praw publicznych mają prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach;

• prawo do informacji – obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności zarówno organów władzy publicznej, jak i osób pełniących funkcje publiczne;

• prawo wyborcze – obywatel polski ma prawo udziału w referendum i wyborach, jeżeli najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat i na podstawie prawomocnego orzeczenia sądowego nie został ubezwłasnowolniony, pozbawiony praw publicznych lub praw wyborczych;

• prawo składania petycji, wniosków i skarg – w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą.

Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne:

• każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych i dziedziczenia – ograniczenie własności tylko w ustawie i w sposób nienaruszający istoty tego prawa;

• wolność wyboru i wykonywania zawodu, wolność wyboru miejsca pracy – obowiązek pracy może nałożyć tylko ustawa, zakaz stałego zatrudniania dzieci do lat 16;

• prawo do nauki – nauka do 18. roku życia jest obowiązkowa, nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna, jednakże ustawa może określić odpłatność niektórych usług szkół wyższych, zapewnia się autonomię szkół wyższych;

• ochrona praw dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.

Środki ochrony wolności i praw:

• prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej,

• prawo każdej ze stron do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w I instancji;

• prawo do wniesienia skargi konstytucyjnej przez każdego czyje konstytucyjnie chronione wolności lub prawa zostały naruszone (wnosi się ją do Trybunału Konstytucyjnego, który sprawdza zgodność z Konstytucją ustawy, innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach, prawach lub obowiązkach jednostki);

• prawo do wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej.

Obowiązki:

• wierność Rzeczpospolitej Polskiej i troska o dobro wspólne (dotyczy obywatela polskiego),

• przestrzeganie prawa;

• ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków;

• obrona Ojczyzny (dotyczy obywatela polskiego);

• dbałość o stan środowiska.

Źródła prawa

Powszechnie obowiązujące źródła prawa:

• Konstytucja;

• ustawy;

• ratyfikowane umowy międzynarodowe;

• rozporządzenia;

• akty prawa miejscowego ustanawiane przez organy samorządu terytorialnego i terenowe organy administracji rządowej.

Ratyfikacja i wypowiedzenie umowy międzynarodowej wymagają uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, jeżeli umowa dotyczy:

• pokoju, sojuszy, układów politycznych lub wojskowych;

• wolności, praw lub obowiązków obywatelskich;

• członkostwa Polski w organizacji międzynarodowej;

• znacznego obciążenia Polski pod względem finansowym;

• spraw uregulowanych w ustawie, bądź co do których Konstytucja wymaga ustawy.

Polska, na podstawie umowy międzynarodowej, może przekazać kompetencje organów władzy państwowej, w niektórych sprawach, organizacji lub organowi międzynarodowemu. Sejm podejmuje uchwałę bezwzględną większością głosów w obecności 1/2 ustawowej liczby posłów w sprawie trybu wyrażenia zgody na ratyfikację:

• Tryb I – ustawa wyrażająca zgodę na ratyfikację uchwalana przez Sejm i Senat większością 2/3 głosów w obecności 1/2 ustawowej liczby posłów i senatorów;

• Tryb II – zgoda wyrażona w drodze ogólnokrajowego referendum.

Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, staje się częścią krajowego systemu prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że dla jej stosowania konieczne jest wydanie ustawy.

Rozporządzenia – wydają organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie, w celu jej wykonania. Zakaz przekazywania kompetencji do wydania rozporządzeń innemu organowi.

Uchwały Rady Ministrów i zarządzenia Premiera oraz ministrów to akty prawa wewnętrznego obowiązujące tylko jednostki organizacyjne podległe. Nie mogą stanowić podstawy decyzji wobec obywateli.

Sejm i Senat:

• Sejm kontroluje działalność Rządu w zakresie wyznaczonym przez Konstytucję i ustawy;

• Sejm – 460 posłów wybieranych w wyborach: powszechnych, równych, bezpośrednich, proporcjonalnych i tajnych. Posłem może być wybrany obywatel polski mający prawo wybierania i 21 lat (w dniu wyborów);

• Senat – 100 senatorów wybranych w wyborach: powszechnych, bezpośrednich i tajnych. Senatorem może zostać obywatel polski mający co najmniej 30 lat;

• posłem i senatorem nie może być osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego;

• kadencja Parlamentu – 4 lata (początek – dzień zebrania się Sejmu na pierwsze posiedzenie, koniec – dzień poprzedzający dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji).

Wybory do Parlamentu:

• zarządza Prezydent, nie później niż na 90 dni przed upływem kadencji i wyznacza dzień wyborów na dzień przypadający w terminie 30 dni przed upływem kadencji;

• Sejm może skrócić kadencję Parlamentu uchwałą podjętą większością 2/3 głosów ustawowej liczby posłów;

• Prezydent, po zasięgnięciu opinii Marszałka Sejmu i Senatu, może, w przypadkach wskazanych w Konstytucji, zarządzić skrócenie kadencji Sejmu i jednocześnie zarządzić wybory, które wyznacza na dzień przypadający w terminie 45 dni od dnia zarządzenia skrócenia kadencji. Zwołuje też pierwsze posiedzenie w terminie 15 dni od wyborów.

Ważność wyborów do Parlamentu stwierdza Sąd Najwyższy.

Mandatu posła nie można łączyć z funkcją:

• senatora;

• Prezesa Narodowego Banku Polskiego i jego zastępcy;

• Prezesa Najwyższej Izby Kontroli i jego zastępcy;

• Rzecznika Praw Obywatelskich i jego zastępcy;

• Rzecznika Praw Dziecka i jego zastępcy;

• członka Rady Polityki Pieniężnej;

• członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji;

• ambasadora;

• wiążącą się z zatrudnieniem w Kancelarii Sejmu, Senatu lub Prezydenta;

• wiążącą się z zatrudnieniem w administracji rządowej;

• sędziego lub prokuratora;

• urzędnika służby cywilnej;

• żołnierza w czynnej służbie wojskowej;

• funkcjonariusza policji lub służby ochrony państwa.

Zakaz nie dotyczy członków Rady Ministrów i sekretarzy stanu w administracji rządowej. Odmowa złożenia ślubowania przed Sejmem oznacza zrzeczenie się mandatu.

Odpowiedzialność posła:

• cywilna – posła nie można pociągnąć do odpowiedzialności za jego działalność wykonywaną w ramach mandatu (ani w czasie piastowania mandatu, ani po jego wygaśnięciu), gdyż poseł odpowiada wyłącznie przed Sejmem. Gdy poseł naruszy prawa osób trzecich, może odpowiadać przed sądem tylko za zgodą Sejmu;

• karna – od dnia ogłoszenia wyników wyborów do dnia wygaśnięcia mandatu posła, bez zgody Sejmu, nie można pociągnąć do odpowiedzialności karnej. Postępowanie karne wszczęte przed wyborami ulega zawieszeniu na żądanie Sejmu do czasu wygaśnięcia mandatu. Posła nie można zatrzymać ani aresztować bez zgody Sejmu, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli zatrzymanie jest konieczne dla zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu zawiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie.

Poseł nie może prowadzić działalności gospodarczej osiągając korzyść z majątku Skarbu Państwa, samorządu terytorialnego ani też nabywać takiego majątku. Złamanie zakazu powoduje podjęcie przez Sejm na wniosek Marszałka uchwały o pociągnięciu posła do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, który może pozbawić go mandatu.

Sejm wybiera Marszałka (który przewodniczy obradom, strzeże praw Sejmu i reprezentuje go na zewnątrz) i wicemarszałków. Sejm powołuje komisje stałe oraz może powołać komisje nadzwyczajne i komisję śledczą.

Zgromadzenie Narodowe – w przypadkach określonych w Konstytucji, Sejm i Senat obradują wspólnie pod przewodnictwem Marszałka Sejmu (w jego zastępstwie Marszałka Senatu). Zgromadzenie Narodowe uchwala swój regulamin.

Premier i członkowie Rządu mają obowiązek udzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie w terminie 21 dni.

Sejm decyduje, w imieniu Rzeczpospolitej Polskiej, o stanie wojny i o zawarciu pokoju. Uchwała o stanie wojny może zostać podjęta:

• w razie zbrojnej napaści na terytorium Polski;

• gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji.

Prezydent postanawia o stanie wojny, jeżeli Sejm nie może zebrać się na posiedzenie.

Procedura ustawodawcza:

• inicjatywa ustawodawcza przysługuje: posłom, Senatowi, Prezydentowi, Radzie Ministrów i grupie 100 000 obywateli mających prawo wyborcze;

• pierwszy etap – Sejm:

1) rozpatruje projekt ustawy w 3 czytaniach,

2) poprawki do projektu mogą wnieść: wnioskodawca, posłowie, rząd,

3) Marszałek może odmówić poddania pod głosowanie poprawki, która nie została wcześniej przedłożona komisji,

4) wnioskodawca może wycofać projekt do czasu zakończenia drugiego czytania,

5) uchwala ustawy zwykłą większością głosów w obecności 1/2 ustawowej liczby posłów, chyba że Konstytucja przewiduje inną większość;

• drugi etap – Senat:

1) Marszałek Sejmu przekazuje uchwaloną ustawę Senatowi,

2) w terminie 30 dni od przekazania ustawy może ją przyjąć bez zmian, odrzucić w całości lub uchwalić poprawki (a jeżeli nic nie zrobi, to przyjmuje się, że została uchwalona w pierwotnym brzmieniu),

3) uchwała Senatu może zostać odrzucona przez Sejm bezwzględną większością głosów co najmniej 1/2 ustawowej liczby posłów;

• trzeci etap – Prezydent:

1) Marszałek Sejmu przedstawia uchwaloną ustawę do podpisu Prezydentowi,

2) Prezydent podpisuje ustawę w terminie 21 dni od dnia przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw,

3) przed podpisaniem może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności ustawy z Konstytucją,

4) przed podpisaniem może również wystąpić do Sejmu z umotywowanym wnioskiem w sprawie ponownego rozpatrzenia ustawy przez Sejm. W takiej sytuacji Sejm ponownie uchwala ustawę, ale większością 3/5 głosów w obecności ustawowej liczby posłów. Wtedy Prezydent musi, w terminie 7 dni, podpisać ustawę i ogłosić ją bez możliwości wnioskowania do Trybunału Konstytucyjnego.

Projekt pilny:

• Rada Ministrów może uznać uchwalony przez siebie projekt ustawy za pilny i wtedy Senat musi go rozpatrzeć w ciągu 14 dni, a Prezydent podpisać w ciągu 7 dni;

• pilnym projektem nie może być: ustawa podatkowa; ustawa wyborcza dotycząca Prezydenta, Sejmu, Senatu, organów samorządu terytorialnego; ustawa regulująca ustrój i właściwość władz publicznych; kodeksy.

Referendum ogólnokrajowe:

• w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa;

• zarządzone przez: Sejm (bezwzględną większością 1/2 ustawowej liczby posłów) albo Prezydenta za zgodą Senatu (bezwzględną większością głosów 1/2 ustawowej liczby senatorów);

• wynik wiążący, tylko gdy wzięła w nim udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania;

• ważność referendum stwierdza Sąd Najwyższy.

Prezydent RP

• najwyższy przedstawiciel Rzeczpospolitej Polskiej, gwarant ciągłości władzy państwowej,

• czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa Polski, nienaruszalności i niepodzielności terytorium.

Prezydent wyłaniany jest w wyborach: powszechnych, równych, bezpośrednich, tajnych na 5-letnią kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz. Kandydat musi być: obywatelem polskim, co najmniej 35-letnim, posiadającym pełnię praw wyborczych. Zgłasza go grupa 100 000 obywateli. Wybrany zostaje ten kandydat, który otrzymał więcej niż połowę oddanych głosów. Jeżeli nikomu to się nie udało, to 14 dni po pierwszym głosowaniu przeprowadza się drugą turę, którą wygrywa ten z dwóch kandydatów, który otrzyma więcej głosów.

Wybory Prezydenta zarządza Marszałek Sejmu na dzień przypadający między 100. a 75. dniem przed upływem kadencji urzędującego Prezydenta. Natomiast w razie opróżnienia urzędu zarządza się wybory w terminie 14 dni i wyznacza się dzień wyborów w terminie 60 dni od ich zarządzenia.

Kadencja Prezydenta rozpoczyna się w dniu objęcia przez niego urzędu, po złożeniu przysięgi wobec Zgromadzenia Narodowego.

Zastępstwo:

• gdy Prezydent nie może przejściowo sprawować urzędu, zawiadamia o tym Marszałka Sejmu, który tymczasowo przejmuje jego obowiązki;

• gdy Prezydent nie jest w stanie powiadomić Marszałka, to o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu rozstrzyga Trybunał Konstytucyjny, na wniosek Marszałka i jemu powierza tymczasowe wykonywanie obowiązków Prezydenta;

Marszałek Sejmu (gdy nie może, to Marszałek Senatu) tymczasowo (do czasu wyboru nowego Prezydenta) wykonuje obowiązki Prezydenta w razie:

• śmierci Prezydenta;

• zrzeczenia się przez niego urzędu;

• stwierdzenia nieważności jego wyboru;

• uznania przez Zgromadzenie Narodowe trwałej niezdolności do sprawowania urzędu przez Prezydenta ze względu na zdrowie (uchwała większością 2/3 liczby głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia Narodowego – 560);

• złożenia urzędu na podstawie orzeczenia Trybunału Stanu.

Prezydent jako reprezentant Rzeczpospolitej Polskiej w stosunkach zewnętrznych:

• ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe (zawiadamiając o tym Parlament);

• mianuje i odwołuje przedstawicieli Rzeczpospolitej Polskiej w innych państwach i przy organizacjach międzynarodowych;

• przyjmuje listy uwierzytelniające i odwołujące akredytowanych przedstawicieli dyplomatycznych innych państw i organizacji międzynarodowych.

Funkcje Prezydenta:

• jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych, w czasie pokoju zwierzchnictwo realizuje za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej, mianuje Szefa Sztabu Generalnego i dowódców Sił Zbrojnych, a także w czasie wojny, na wniosek Premiera, mianuje i odwołuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych. Nadaje też stopnie wojskowe na wniosek Ministra Obrony Narodowej. Organem doradczym Prezydenta w zakresie zewnętrznego i wewnętrznego bezpieczeństwa Polski jest Rada Bezpieczeństwa Narodowego;

• na wniosek Premiera, zarządza powszechną lub częściową mobilizację i użycie Sił Zbrojnych w wypadku bezpośredniego, zewnętrznego zagrożenia państwa;

• w sprawach szczególnej wagi może zwołać Radę Gabinetową (tworzy ją Rząd obradujący pod przewodnictwem Prezydenta, niemający jednak kompetencji Rady Ministrów);

• wydaje rozporządzenia i zarządzenia, a także postanowienia w zakresie realizacji swoich pozostałych kompetencji;

• nadaje statut Kancelarii Prezydenta, która jest organem pomocniczym oraz powołuje i odwołuje Szefa Kancelarii.

Akty urzędowe Prezydenta wymagają dla swojej ważności podpisu, czyli kontrasygnaty Premiera, który w ten sposób ponosi odpowiedzialność przed Sejmem.

Nie dotyczy to jednak prerogatyw Prezydenta, czyli:

• zarządzenia wyborów parlamentarnych;

• zwołania pierwszego posiedzenia nowo wybranego Sejmu;

• skracania kadencji Parlamentu;

• występowania z inicjatywą ustawodawczą;

• zarządzania referendum ogólnokrajowego;

• podpisania bądź odmowy podpisania ustawy;

• zarządzenia ogłoszenia ustawy, umowy międzynarodowej w Dzienniku Ustaw;

• występowania z orędziem do Sejmu, Senatu, Zgromadzenia Narodowego;

• wnioskowania do Trybunału Konstytucyjnego;

• wnioskowania o kontrolę do Najwyższej Izby Kontroli;

• desygnowania i powoływania Premiera;

• przyjmowania dymisji Rządu i powierzania mu tymczasowego pełnienia obowiązków;

• wnioskowania do Sejmu o pociągnięcie do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu członka Rządu;

• odwołania ministra, któremu Sejm wyraził wotum nieufności;

• zwoływania Rady Gabinetowej;

• nadawania orderów i odznaczeń;

• powoływania sędziów;

• stosowania prawa łaski (nie względem skazanych przez Trybunał Stanu);

• nadawania obywatelstwa i wyrażania zgody na zrzeczenie się go;

• powoływania Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i prezesów Sądu Najwyższego;

• powoływania Prezesa i wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego;

• powoływania Prezesa i wiceprezesów Naczelnego Sądu Administracyjnego;

• składania wniosku do Sejmu o powołanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego;

• powoływania członków Rady Polityki Pieniężnej;

• powoływania i odwoływania członków Rady Bezpieczeństwa Narodowego;

• powoływania członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji;

• nadawania statutu Kancelarii Prezydenta, powoływania i odwoływania jej Szefa;

• wydawania zarządzeń,

• zrzeczenia się urzędu.

Odpowiedzialność Prezydenta:

• za naruszenie Konstytucji, ustawy lub popełnienie przestępstwa odpowiada przed Trybunałem Stanu;

• postawienie go w stan oskarżenia następuje na podstawie uchwały Zgromadzenia Narodowego (większość 2/3 głosów ustawowej liczby Zgromadzenia Narodowego – 560) na wniosek co najmniej 140 jego członków;

• podjęcie uchwały powoduje zawieszenie Prezydenta w sprawowaniu jego urzędu.

Rząd, Administracja rządowa

Funkcje Rządu:

• prowadzenie polityki wewnętrznej i zagranicznej Polski;

• kierowanie administracją rządową;

• zapewnianie wykonywania ustaw;

• wydawanie rozporządzeń;

• ochrona interesów Skarbu Państwa;

• uchwalanie projektu budżetu państwa i kierowanie wykonaniem budżetu;

• zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego Polski;

• sprawowanie ogólnego kierownictwa w zakresie relacji z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi;

• zawieranie umów międzynarodowych wymagających ratyfikacji, zatwierdzanie i wypowiadanie innych umów;

• sprawowanie ogólnego kierownictwa z zakresu obronności kraju (określanie liczby obywateli powoływanych do wojska).

Rada Ministrów składa się z: Prezesa Rady Ministrów, wiceprezesów Rady Ministrów i ministrów. Premier i wicepremierzy mogą też pełnić funkcje ministrów. W skład Rządu mogą wchodzić również przewodniczący komitetów określonych w ustawach.

Funkcje Premiera:

• reprezentuje Rząd i kieruje jego pracami;

• wydaje rozporządzenia;

• zapewnia wykonanie polityki Rządu;

• kontroluje pracę członków Rządu;

• sprawuje nadzór nad samorządem terytorialnym;

• jest zwierzchnikiem służbowym pracowników administracji rządowej.

Podmioty wydające rozporządzenia:

• Prezydent;

• Rząd;

• Premier;

• Minister kierujący działem administracji rządowej.

Jednakże Rząd, na wniosek Premiera, może uchylić rozporządzenie lub zarządzenie ministra. Premier, wicepremierzy i ministrowie składają przysięgę wobec Prezydenta. Przedstawicielem Rządu w województwie jest wojewoda. W urzędach administracji rządowej działa korpus służby cywilnej, którego zwierzchnikiem jest Premier i który odpowiedzialny jest za zawodowe i politycznie neutralne wykonywanie zadań państwa.

Procedura powołania Rządu:

• Prezydent desygnuje Premiera, który proponuje skład Rządu. Następnie powołuje Premiera i członków Rządu w terminie 14 dni od pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjęcia dymisji poprzedniego Rządu i odbiera od nich przysięgę. Premier w terminie 14 dni od powołania przedstawia Sejmowi program działania Rządu z wnioskiem o wotum zaufania, które Sejm uchwala bezwzględną większością w obecności 1/2 ustawowej liczby posłów;

• Sejm, po upływie powyższych terminów i niepowołaniu Rządu lub nieudzieleniu mu wotum zaufania w terminie 14 dni, wybiera Premiera i proponowanych przez niego członków Rządu bezwzględną większością w obecności 1/2 ustawowej liczby posłów. Prezydent powołuje tak wybraną Radę Ministrów;

• Prezydent, w razie niepowołania Rady Ministrów przez Sejm, w terminie 14 dni powołuje Premiera i na jego wniosek pozostałych członków Rządu. Natomiast Sejm w terminie 14 dni od powołania Rządu udziela mu wotum zaufania większością głosów w obecności 1/2 ustawowej liczby posłów. W razie nieudzielenia wotum zaufania Prezydent skraca kadencję Sejmu i zarządza wybory.

Odpowiedzialność członków Rządu:

• przed Trybunałem Stanu, za naruszenie Konstytucji lub ustaw, za przestępstwa popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem;

• uchwałę o pociągnięciu do odpowiedzialności podejmuje Sejm większością 3/5 ustawowej liczby posłów, na wniosek Prezydenta lub 115 posłów;

• członkowie Rządu odpowiadają solidarnie przed Sejmem za działalność Rady Ministrów oraz indywidualnie za sprawy należące do ich kompetencji lub powierzone im przez Premiera.

Wotum nieufności:

• Sejm wyraża je Rządowi większością ustawowej liczby posłów, na wniosek 46 posłów, którzy jednocześnie wskazują kandydata na nowego Premiera. Głosowanie nad wnioskiem może się odbyć po upływie 7 dni od jego zgłoszenia. Powtórny wniosek może zostać zgłoszony po upływie 3 miesięcy od dnia złożenia poprzedniego (wcześniej, tylko gdy złoży go co najmniej 115 posłów);

• Sejm może wyrazić je ministrowi większością ustawowej liczby posłów, na wniosek 69 posłów i wtedy Prezydent go odwołuje.

Premier może wnioskować do Sejmu o wyrażenie Rządowi wotum zaufania. Udzielenie wotum następuje większością głosów w obecności co najmniej 1/2 ustawowej liczby posłów. Prezydent na wniosek Premiera dokonuje zmian w składzie Rządu.

Dymisja Rady Ministrów:

• Premier składa dymisję Rządu na pierwszym posiedzeniu nowo wybranego Sejmu;

• w razie nieuchwalenia przez Sejm wotum zaufania dla Rady Ministrów;

• wyrażenia Rządowi wotum nieufności przez Sejm;

• rezygnacji Premiera.

Prezydent przyjmując dymisję Rządu, powierza mu dalsze sprawowanie obowiązków do czasu powołania nowej Rady Ministrów. Prezydent może odmówić przyjęcia dymisji Rządu tylko w razie rezygnacji Premiera.

Samorząd terytorialny:

• wykonuje zadania publiczne niezastrzeżone dla innych organów władzy publicznej przez Konstytucję lub ustawy;

• podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina, która wykonuje wszystkie zadania samorządu terytorialnego niezastrzeżone dla innych jednostek;

• jednostki samorządu terytorialnego posiadają osobowość prawną, przysługuje im prawo własności i inne prawa majątkowe.

Zadania publiczne:

• zadania własne – służą zaspokojeniu potrzeb wspólnoty samorządowej i wykonywane są przez jednostki samorządu terytorialnego;

• zadania zlecone – jednostki samorządu terytorialnego wykonują też inne zadania publiczne wynikające z uzasadnionych potrzeb państwa, określonych w ustawie.

Spory kompetencyjne między organami samorządu terytorialnego i administracją rządową rozstrzygają sądy administracyjne.

Dochodami jednostek samorządu terytorialnego są:

• dochody własne;

• subwencje ogólne;

• dotacje celowe z budżetu państwa.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą ustalać wysokość podatków i opłat lokalnych. Wykonują one zadania za pośrednictwem organów stanowiących i wykonawczych. Wybory do organów stanowiących są: powszechne, równe, bezpośrednie i tajne. Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają ich organy stanowiące w granicach ustawowych.

Działalność samorządu terytorialnego podlega nadzorowi pod względem legalności. Organami nadzoru są:

• Premier;

• wojewodowie;

• regionalne izby obrachunkowe – w sprawach finansowych.

Sejm na wniosek Premiera może rozwiązać organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli rażąco narusza on Konstytucję lub ustawy.

Jednostki samorządu terytorialnego mają prawo zrzeszania się (mogą przystępować do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych oraz współpracować ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw).

Sądy i Trybunały

Wymiar sprawiedliwości sprawują:

• Sąd Najwyższy;

• sądy powszechne;

• sądy administracyjne;

• sądy wojskowe.

Sąd wyjątkowy lub tryb doraźny może być ustanowiony tylko w czasie wojny. Postępowanie sądowe jest dwuinstancyjne. Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach niezastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Sędziowie są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom. Sędzia nie może: należeć do partii politycznej, związku zawodowego, nie może też prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z niezależnością sądów i niezawisłością sędziów. Sędziowie są powoływani przez Prezydenta, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony.

Sędziowie są nieusuwalni, jednakże:

• złożenie sędziego z urzędu, zawieszenie w urzędowaniu, przeniesienie do innej siedziby lub na inne stanowisko, wbrew jego woli, może nastąpić tylko na mocy orzeczenia sądu, w przypadkach określonych w ustawie;

• sędziego można przenieść w stan spoczynku, jeżeli choroba lub utrata sił uniemożliwia mu sprawowanie urzędu;

• sędziego można też przenieść do innego sądu lub w stan spoczynku (z pełnym uposażeniem) w razie zmiany ustroju sądów lub granic okręgów sądowych.

Sędzia, bez zgody sądu, nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności, zatrzymany lub aresztowany z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa, jeżeli zatrzymanie go jest niezbędne dla prawidłowego toku postępowania. Jednakże o zatrzymaniu sędziego informuje się prezesa właściwego miejscowo sądu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie.

Sąd Najwyższy:

• sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania;

• wykonuje inne czynności określone w Konstytucji i innych ustawach.

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego powołuje Prezydent na 6-letnią kadencję spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego.

Naczelny Sąd Administracyjny:

• Naczelny Sąd Administracyjny i inne sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, w tym orzekają o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej;

• Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego powołuje Prezydent na 6 lat spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Krajowa Rada Sądownictwa:

• stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych w zakresie niezależności sądów i niezawisłości sędziów;

• składa się z 25 członków: Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Ministra Sprawiedliwości, Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, osoby powołanej przez Prezydenta, 15 osób wybranych spośród sędziów Sądu Najwyższego, a także sądów: powszechnych, administracyjnych i wojskowych, 4 osób wybranych przez Sejm spośród posłów i 2 osób wybranych przez Senat spośród senatorów;

• Krajowa Rada Sądownictwa wybiera ze swego grona przewodniczącego i 2 wiceprzewodniczących, a jej kadencja trwa 4 lata.

Trybunał Konstytucyjny:

• orzeka w sprawach:

1) zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,

2) zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie,

3) zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,

4) zgodności z Konstytucją celów, działalności partii politycznych,

5) skargi konstytucyjnej,

6) sporów kompetencyjnych między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa;

• orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego:

1) mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne,

2) podlegają ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony (a jeżeli nie był ogłoszony, to orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczpospolitej Polskiej „Monitor Polski”),

3) wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, jednakże Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (maksymalnie 18 miesięcy – ustawa, 12 miesięcy – inny akt normatywny),

4) stwierdzają o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową i ustawą aktu normatywnego, na podstawie których wydano prawomocne orzeczenie sądowe lub ostateczną decyzję administracyjną, są podstawą do wznowienia postępowania bądź uchylenia decyzji,

5) zapadają większością głosów;

• z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego mogą wystąpić:

1) Prezydent, Marszałkowie Sejmu i Senatu, Premier, 50 posłów, 30 senatorów, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokurator Generalny, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich,

2) Krajowa Rada Sądownictwa,

3) organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego,

4) ogólnokrajowe: organy związków zawodowych, władze organizacji pracodawców i organizacji zawodowych,

5) kościoły i inne związki wyznaniowe,

6) każdy, kogo prawa zostały naruszone,

7) każdy sąd (może przedstawić pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową, ustawą, jeżeli od odpowiedzi na nie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem);

• składa się z:

1) 15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat, ponowny wybór jest niedopuszczalny,

2) Prezesa i wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego, których powołuje Prezydent spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego,

3) sędziów, którzy są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji;

• odpowiedzialność sędziów Trybunału Konstytucyjnego: bez zgody Trybunału Konstytucyjnego nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności karnej, pozbawieni wolności, w tym zatrzymani czy też aresztowani, z wyjątkiem ujęcia na gorącym uczynku przestępstwa, jeżeli zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu zawiadamia się Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, który może nakazać zwolnienie sędziego.

Trybunał Stanu:

• odpowiedzialność konstytucyjną za naruszenie Konstytucji czy ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, ponoszą:

1) Prezydent,

2) Premier,

3) członkowie Rządu,

4) osoby, którym Premier powierzył kierowanie ministerstwem,

5) Prezes Narodowego Banku Polskiego,

6) Prezes Najwyższej Izby Kontroli,

7) członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,

8) Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych,

9) posłowie i senatorowie (tylko za prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia publicznego Skarbu Państwa);

• składa się z przewodniczącego, 2 zastępców przewodniczącego i 16 członków wybieranych przez Sejm spoza grona parlamentarzystów na 4 lata (czyli Trybunał Stanu liczy 19 członków). Zastępcy przewodniczącego i co najmniej połowa składu powinni mieć kwalifikacje sędziowskie. Przewodniczącym jest Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, członkowie Trybunału Stanu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom;

• odpowiedzialność sędziów – bez zgody Trybunału Stanu nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności karnej, zatrzymani lub aresztowani, z wyjątkiem ujęcia na gorącym uczynku przestępstwa, jeżeli zatrzymanie jest niezbędne dla prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu informuje się przewodniczącego Trybunału Stanu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie.

Organy kontroli państwowej i ochrony prawa

Najwyższa Izba Kontroli:

• jest naczelnym organem kontroli państwowej, podlega Sejmowi i działa na zasadzie kolegialności;

• kontroluje działalność:

1) organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, państwowych osób prawnych, innych państwowych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności,

2) organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób prawnych, innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności, rzetelności,

3) innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych, które wykorzystują majątek lub środki państwowe albo komunalne z punktu widzenia legalności i gospodarności;

• przedkłada Sejmowi:

1) analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej,

2) opinię dotyczącą absolutorium dla Rządu,

3) informacje o wynikach kontroli,

4) coroczne sprawozdanie ze swej działalności;

• Prezes Najwyższej Izby Kontroli jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na 6 lat i może zostać ponownie wybrany tylko raz. Nie może zajmować innego stanowiska, należeć do partii politycznej, związku zawodowego, prowadzić działalności publicznej niedającej pogodzić się z jego urzędem z wyjątkiem stanowiska profesora szkoły wyższej;

• odpowiedzialność Prezesa Najwyższej Izby Kontroli – bez zgody Sejmu nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej, zatrzymany, aresztowany z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu zawiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać jego zwolnienie.

Rzecznik Praw Obywatelskich:

• stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji i innych aktach normatywnych;

• powoływany jest przez Sejm za zgodą Senatu na 5 lat, nie może należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani zajmować innego stanowiska (z wyjątkiem stanowiska profesora szkoły wyższej);

• w swojej działalności jest niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem;

• bez zgody Sejmu nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności, zatrzymany ani aresztowany z wyjątkiem ujęcia na gorącym uczynku i jeżeli zatrzymanie jest niezbędne dla prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu powiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie;

• corocznie informuje Sejm i Senat o swojej działalności i o stanie przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji:

• stoi na straży: wolności słowa, prawa do informacji, interesu publicznego w radiofonii i telewizji,

• wydaje rozporządzenia, a w sprawach indywidualnych podejmuje uchwały,

• członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji powoływani są przez: Sejm, Senat i Prezydenta,

• członkowie nie mogą należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z pełnioną funkcją.

Finanse publiczne

Nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto.

Tylko w drodze ustawy można:

• nakładać podatki i inne daniny publiczne;

• określać podmioty i przedmioty opodatkowania oraz stawki podatkowe;

• ustalać zasady przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorie podmiotów zwolnionych od podatków.

Budżet państwa:

• uchwala Sejm na rok budżetowy w formie ustawy budżetowej. W wyjątkowych sytuacjach dochody i wydatki państwa w okresie krótszym niż rok może określać ustawa o prowizorium budżetowym. Jeżeli żadna z tych ustaw nie weszła w życie w dniu rozpoczęcia roku budżetowego, Rada Ministrów prowadzi gospodarkę finansową na podstawie projektu ustawy;

• zwiększenie wydatków lub ograniczenie dochodów planowanych przez Rząd nie może powodować ustalenia przez Sejm większego deficytu budżetowego niż przewidywany w projekcie ustawy budżetowej. Nie można też pokrywać deficytu budżetowego przez zaciąganie zobowiązań w centralnym banku państwa;

• inicjatywa ustawodawcza w zakresie:

1) ustawy budżetowej,

2) ustawy o prowizorium budżetowym,

3) zmiany ustawy budżetowej,

4) zmiany ustawy o zaciąganiu długu publicznego,

5) zmiany ustawy o udzielaniu gwarancji finansowych przez państwo,

przysługuje wyłącznie Radzie Ministrów;

• procedura ustawodawcza:

1) Rząd przedkłada Sejmowi projekt ustawy budżetowej najpóźniej na 3 miesiące przed rozpoczęciem roku budżetowego (w wyjątkowych przypadkach może to zrobić później),

2) po uchwaleniu ustawy przez Sejm, Senat może uchwalić do niej poprawki w terminie 20 dni,

3) Prezydent podpisuje ustawę w terminie 7 dni od przedstawienia jej przez Marszałka Sejmu. Jeżeli Prezydent wnioskował do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją ustawy budżetowej, Trybunał orzeka w tej sprawie w terminie 2 miesięcy od złożenia wniosku,

4) jeżeli w terminie 4 miesięcy od przedłożenia Sejmowi projektu ustawy budżetowej nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi do podpisu, to Prezydent może w terminie 14 dni skrócić kadencję Parlamentu,

5) Rząd w terminie 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego przedkłada Sejmowi sprawozdanie z wykonania ustawy budżetowej i informacje o stanie zadłużenia państwa. Sejm po ich analizie i zapoznaniu się z opinią Najwyższej Izby Kontroli, w terminie 90 dni od złożenia sprawozdania, podejmuje uchwałę o udzieleniu absolutorium lub odmowie udzielenia Rządowi absolutorium.

Narodowy Bank Polski:

• jest centralnym bankiem Rzeczpospolitej Polskiej;

• ma wyłączne prawo emisji polskiego pieniądza, ustalania i realizowania polityki pieniężnej, odpowiada też za wartość polskiego pieniądza;

• organami Narodowego Banku Polskiego są: Prezes Narodowego Banku Polskiego, Rada Polityki Pieniężnej, Zarząd Narodowego Banku Polskiego;

• Prezes Narodowego Banku Polskiego powoływany jest na 6 lat przez Sejm na wniosek Prezydenta. Nie może należeć do partii politycznej, związku zawodowego, prowadzić działalności publicznej;

• Rada Polityki Pieniężnej składa się z: Prezesa Narodowego Banku Polskiego jako przewodniczącego i osób wyróżniających się wiedzą z zakresu finansów, powoływanych na 6 lat, w równej liczbie przez Prezydenta, Sejm, Senat. Ustala ona coroczne założenia polityki pieniężnej i informuje o tym Sejm równocześnie z projektem ustawy budżetowej. W terminie 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego składa sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej.

Stany nadzwyczajne

W sytuacjach szczególnego zagrożenia, jeżeli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające, może zostać wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny:

• stan wojenny;

• stan wyjątkowy;

• stan klęski żywiołowej.

Te stany mogą być wprowadzone tylko na podstawie ustawy, w drodze rozporządzenia, które podlega dodatkowo podaniu do publicznej wiadomości. Działania podjęte w ramach stanu nadzwyczajnego muszą odpowiadać stopniowi zagrożenia i zmierzać do przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa. W czasie stanu nadzwyczajnego nie można zmieniać: Konstytucji, ustaw wyborczych i ustawy o stanach nadzwyczajnych. W czasie stanu nadzwyczajnego i w 90 dni po jego zakończeniu nie można: skrócić kadencji Sejmu, przeprowadzić referendum ogólnokrajowego ani wyborów.

• stan wojenny – wprowadza Prezydent na wniosek Rady Ministrów na całości lub części terytorium w razie: zewnętrznego zagrożenia państwa, zbrojnej napaści na Polskę lub gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji;

• stan wyjątkowy – wprowadza Prezydent na wniosek Rady Ministrów na czas oznaczony, maksimum 90 dni (przedłużenie tego stanu może nastąpić tylko raz, za zgodą Sejmu i na czas nie dłuższy niż 60 dni) w razie: zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego;

• rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego lub wyjątkowego Prezydent przedstawia Sejmowi w terminie 48 godzin od jego podpisania. Sejm może je uchylić bezwzględną większością głosów w obecności 1/2 ustawowej liczby posłów;

• stan klęski żywiołowej – wprowadza Rada Ministrów na czas oznaczony, maksimum 30 dni (przedłużenie możliwe za zgodą Sejmu), w celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej albo w celu ich usunięcia.

Jeżeli w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie, to Prezydent na wniosek Rządu wydaje rozporządzenia z mocą ustaw (podlegają one zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu i są źródłami powszechnie obowiązującego prawa).

Zmiana Konstytucji:

• projekt ustawy o zmianie Konstytucji może złożyć:

1) grupa co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów,

2) Senat,

3) Prezydent;

• zmiana Konstytucji następuje w drodze ustawy uchwalonej w jednakowym brzmieniu przez Sejm i w terminie 60 dni przez Senat;

• pierwsze czytanie odbywa się nie wcześniej niż 30. dnia od złożenia Sejmowi projektu;

• ustawę o zmianie Konstytucji Sejm uchwala większością 2/3 głosów w obecności 1/5 ustawowej liczby posłów oraz Senat bezwzględną większością w obecności 1/2 ustawowej liczby senatorów;

• jeżeli zmienione mają być rozdziały: Rzeczpospolita, Prawa i wolności i Zmiana Konstytucji to w terminie 45 dni od uchwalenia ustawy przez Senat, można zażądać przeprowadzenia referendum zatwierdzającego. Wniosek o referendum składają podmioty, które mogą złożyć projekt ustawy o zmianie Konstytucji. Marszałek Sejmu zarządza referendum w ciągu 60 dni od złożenia wniosku.

2. Krajowa Rada Sądownictwa

Ustawa z 12.5.2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr 126, poz. 714 ze zm.)

Zadania:

• podejmuje uchwały w sprawach wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych w zakresie dotyczącym niezależności sądów i niezawisłości sędziów;

• rozpatruje i ocenia kandydatury do pełnienia urzędu sędziowskiego w Sądzie Najwyższym, sądach powszechnych, sądach administracyjnych i sądach wojskowych;

• przedstawia Prezydentowi wnioski o powołanie sędziów;

• rozpatruje wnioski o przeniesienie sędziego w stan spoczynku i wystąpienia sędziów w stanie spoczynku o powrót na stanowisko sędziowskie;

• wybiera rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych;

• wyraża opinie w sprawie powołania bądź odwołania prezesa, wiceprezesa sądu powszechnego;

• uchwala zbiór zasad etyki zawodowej sędziów i czuwa nad ich przestrzeganiem;

• przedstawia Sejmowi, Senatowi i Prezydentowi informację o rocznej działalności Rady i postulaty co do problemów wymiaru sprawiedliwości;

• może zarządzić przeprowadzenie wizytacji sądu, lustracji działalności sądu i pracy sędziego;

• opiniuje projekty aktów normatywnych dotyczących sądownictwa i sędziów;

• zgłasza kandydata na stanowisko Prokuratora Generalnego;

• opiniuje programy szkolenia na aplikacji ogólnej;

• opiniuje kandydatów na stanowisko Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz wskazuje 3 członków rady programowej szkoły.

Skład:

• Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego i Minister Sprawiedliwości są członkami przez okres pełnienia tych funkcji;

• osoba powołana przez Prezydenta pełni funkcję bez oznaczenia okresu kadencji, może być odwołana w każdym czasie, jej mandat wygasa najpóźniej w terminie 3 miesięcy po zakończeniu kadencji Prezydenta;

• kadencja członków wybieranych przez Sejm spośród posłów (4) i Senat spośród senatorów (2) upływa po 4 latach, jednakże pełnią oni swoje funkcje do czasu wyboru nowych członków;

• Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego wybiera 2 członków KRS na okres kadencji. Zgromadzenie Ogólne Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wspólnie z przedstawicielami zgromadzeń ogólnych wojewódzkich sądów administracyjnych wybiera spośród sędziów sądów administracyjnych 2 członków KRS. Zebranie przedstawicieli zebrań sędziów sądów apelacyjnych wybiera spośród swego grona 2 członków. Zebranie przedstawicieli zgromadzeń ogólnych sędziów okręgów wybiera ze swego grona 8 członków. Zgromadzenie Sędziów Sądów Wojskowych wybiera 1 członka KRS. Sędzia może być członkiem KRS tylko 2 kadencje.

Organizacja:

Krajowa Rada Sądownictwa wybiera ze swego grona członków Prezydium KRS: przewodniczącego, 2 wiceprzewodniczących i 3 członków. Przewodniczący reprezentuje KRS, a Prezydium kieruje jej pracami. Rada obraduje na posiedzeniach plenarnych, zwoływanych przez przewodniczącego raz na 2 miesiące oraz na wniosek 1/3 członków KRS lub Ministra Sprawiedliwości. Do ważności uchwał KRS potrzebna jest obecność 1/2 jej składu, a uchwały podejmowane są bezwzględną większością głosów.

Postępowanie przed KRS:

• w sprawach indywidualnych osoba, której praw albo obowiązków dotyczyć ma uchwała KRS, jest uczestnikiem postępowania;

• w celu przygotowania sprawy indywidualnej do rozpatrzenia na posiedzeniu KRS Przewodniczący wyznacza zespół, składający się z 3 do 5 członków KRS;

• uczestnik postępowania może odwołać się do Sądu Najwyższego, w przypadku sprzeczności uchwały z prawem, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej;

• termin do wniesienia odwołania od uchwały wynosi 2 tygodnie od jej doręczenia z uzasadnieniem;

• odwołanie wnosi się za pośrednictwem przewodniczącego KRS.

3. Krajowy Rejestr Sądowy

Ustawa z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.)

Krajowy Rejestr Sądowy:

• składa się z:

1) rejestru przedsiębiorców,

2) rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej,

3) rejestru dłużników niewypłacalnych;

• prowadzony jest w systemie informatycznym przez sądy rejonowe (sądy gospodarcze), zwane sądami rejestrowymi. Czynności związane z prowadzeniem tego rejestru, które polegają na zapewnieniu zainteresowanym: wglądu do Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), urzędowych formularzy wniosków umożliwiających rejestrację spółek jawnych, dostępu do informacji o wysokości opłat, sposobie ich uiszczania oraz o właściwości miejscowej sądów rejestrowych wykonują gminy, jako zadania zlecone;

• Minister Sprawiedliwości utworzy Centralną Informację Krajowego Rejestru Sądowego, z oddziałami przy sądach rejestrowych, której zadaniem jest: prowadzenie zbioru informacji rejestru oraz elektronicznego katalogu dokumentów spółek, udzielanie informacji z rejestru oraz przechowywanie i udostępnianie kopii dokumentów z katalogu.

Katalog ten obejmuje następujące dokumenty spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, akcyjnych, komandytowo-akcyjnych i spółek europejskich:

1) akty założycielskie, umowy oraz statuty, jeżeli są oddzielnymi aktami, a także uchwały o ich zmianie,

2) teksty jednolite dokumentów wyżej wymienionych,

3) uchwały o zmianie wysokości kapitału zakładowego, jeżeli nie wymagały jednoczesnej zmiany umowy lub statutu,

4) uchwały o powołaniu i odwołaniu członków organów spółek,

5) roczne sprawozdania finansowe, odpisy uchwał o zatwierdzeniu tych sprawozdań i podziale zysku lub pokryciu straty, a także opinie biegłych rewidentów i sprawozdania z działalności jednostek,

6) dokumenty dotyczące zawiązania i zgłoszenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy spółki z o.o. udostępnianego w systemie teleinformatycznym;

• do postępowania przed sądami rejestrowymi stosuje się przepisy KPC o postępowaniu nieprocesowym, chyba że ustawa stanowi inaczej;

• rejestr jest jawny, czyli każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w nim za pośrednictwem Centralnej Informacji KRejSąd oraz każdy ma prawo otrzymać z niego poświadczone odpisy, wyciągi, zaświadczenia i informacje;

• dane zawarte w KRejSąd nie mogą być z niego usunięte, chyba że ustawa stanowi inaczej. Natomiast wpisy do rejestru podlegają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, chyba że ustawa stanowi inaczej;

• od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów. Jednakże w odniesieniu do czynności dokonanych przed upływem szesnastego dnia od ogłoszenia, podmiot wpisany do rejestru nie może powoływać się na wpis wobec osoby trzeciej, jeżeli ta udowodni, że nie mogła wiedzieć o treści wpisu. Natomiast w przypadku rozbieżności między wpisem do rejestru, a ogłoszeniem w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, obowiązuje wpis. Pomimo tego, osoba trzecia może powoływać się na treść ogłoszenia, chyba że podmiot wpisany do rejestru udowodni, że osoba trzecia wiedziała o treści wpisu;

• domniemywa się, że dane wpisane do KRejSąd są prawdziwe. Jeżeli dane wpisano niezgodnie ze zgłoszeniem podmiotu lub bez tego zgłoszenia, podmiot ten nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane te nie są prawdziwe, jeżeli zaniedbał wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu;

• podmiot wpisany do rejestru ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną zgłoszeniem nieprawdziwych danych, jeżeli podlegały obowiązkowi wpisu na jego wniosek, a także niezgłoszeniem danych podlegających obowiązkowi wpisu w ustawowym terminie, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności;

• wpis do KRejSąd jest dokonywany na wniosek, chyba że przepis szczególny przewiduje wpis z urzędu;

• wpis do KRejSąd polega na wprowadzeniu do systemu informatycznego danych zawartych w postanowieniu sądu rejestrowego niezwłocznie po jego wydaniu. Wpis jest dokonany z chwilą zamieszczenia danych w rejestrze. Wpisem jest również wykreślenie;

• wniosek o wpis sąd rejestrowy rozpoznaje nie później niż w terminie 7 dni od daty jego wpływu do sądu, a jeżeli rozpoznanie wniosku wymaga wysłuchania uczestników postępowania albo przeprowadzenia rozprawy, należy rozpoznać go nie później niż w ciągu miesiąca;

• wpis do rejestru informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej polega na zamieszczeniu daty rozpoczęcia zawieszenia wykonywania tej działalności. Natomiast wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej polega na zamieszczeniu daty wznowienia wykonywania tej działalności. Wnioski te są zwolnione od opłat sądowych i nie podlegają ogłoszeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. W sytuacji niezłożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności przed upływem 24 miesięcy od dnia złożenia wniosku o wpis informacji o zawieszeniu jej wykonywania, sąd wszczyna postępowanie o wykreślenie tego wpisu z urzędu;

• wniosek o wpis powinien być złożony nie później niż w terminie 7 dni od zdarzenia uzasadniającego dokonanie wpisu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej;

• w razie stwierdzenia, że wniosek o wpis lub dokumenty, których złożenie jest obowiązkowe, nie zostały złożone pomimo upływu terminu, sąd rejestrowy wzywa obowiązanych do ich złożenia, wyznaczając dodatkowy 7-dniowy termin, pod rygorem zastosowania grzywny. Sąd może ponawiać grzywnę. Jeżeli środki te nie spowodują złożenia wniosku o wpis lub dokumentów, a w rejestrze jest zamieszczony wpis niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy, sąd wykreśla go z urzędu. Ponadto, w szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może dokonać z urzędu wpisu danych odpowiadających rzeczywistemu stanowi rzeczy, o ile dokumenty stanowiące podstawę wpisu znajdują się w aktach rejestrowych, a dane te są istotne;

• jeżeli pomimo stosowania grzywien osoba prawna wpisana do rejestru przedsiębiorców nie wykonuje powyższych obowiązków, sąd rejestrowy może ustanowić dla niej kuratora na okres nieprzekraczający roku. Kuratorem może być tylko osoba fizyczna, niekarana za umyślne przestępstwo przeciwko mieniu, obrotowi gospodarczemu oraz obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi. Postanowienie sądu o ustanowieniu kuratora jest skuteczne z chwilą jego wydania, a listy kandydatów na kuratorów prowadzą prezesi sądów okręgowych, w których okręgach działają sądy rejestrowe;

• kurator może podjąć czynności zmierzające do likwidacji osoby prawnej, jeżeli nie dojdzie do wyboru lub powołania jej władz w terminie 3 miesięcy od ustanowienia kuratora albo wybrane bądź powołane władze nie wykonują ciążących na nich obowiązków.

Rejestr przedsiębiorców:

• obejmuje następujące podmioty: spółki jawne, europejskie zgrupowania interesów gospodarczych, spółki partnerskie, komandytowe, komandytowo-akcyjne, z ograniczoną odpowiedzialnością, akcyjne, spółki europejskie, spółdzielnie, spółdzielnie europejskie, przedsiębiorstwa państwowe, jednostki badawczo-rozwojowe, przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w zakresie drobnej wytwórczości wykonywanej przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, towarzystwa reasekuracji wzajemnej, inne osoby prawne, jeżeli wykonują działalność gospodarczą i podlegają obowiązkowi wpisu do rejestru, oddziały przedsiębiorców zagranicznych działających na terytorium Polski, główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń i reasekuracji, instytucje gospodarki budżetowej.

Rejestr stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej:

• wpisy do tego rejestru nie podlegają obowiązkowi ogłaszania w Monitorze Sądowym i Gospodarczym,

• do tego rejestru wpisuje się także organizacje pożytku publicznego, jeżeli nie mają, z innego tytułu, obowiązku dokonania wpisu do KRejSąd. Z wpisem nie wiąże się nabycie osobowości prawnej przez taką organizację. W razie, gdy podmiot wpisany do rejestru podejmuje działalność gospodarczą, podlega obowiązkowi wpisu także do rejestru przedsiębiorców, z wyjątkiem samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej.

Rejestr dłużników niewypłacalnych:

• wpisuje się z urzędu:

1) osoby fizyczne wykonujące działalność gospodarczą, jeżeli ogłoszono ich upadłość lub jeżeli wniosek o ogłoszenie ich upadłości został prawomocnie oddalony z tego powodu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania albo umorzono prowadzoną przeciwko nim egzekucję sądową bądź administracyjną z uwagi na fakt, iż z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych,

2) wspólników ponoszących odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, z wyłączeniem komandytariuszy w spółce komandytowej, jeżeli ogłoszono jej upadłość lub jeżeli wniosek o ogłoszenie jej upadłości został prawomocnie oddalony z tego powodu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania albo umorzono prowadzoną przeciwko nim egzekucję sądową lub administracyjną z uwagi na fakt, iż z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych,

3) dłużników, którzy zostali zobowiązani do wyjawienia majątku w trybie przepisów KPC o postępowaniu egzekucyjnym,

4) osoby, które przez sąd upadłościowy zostały pozbawione prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym lub spółdzielni,

5) dłużników zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy;

• na wniosek wierzyciela posiadającego tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie fizycznej wpisuje się do rejestru dłużnika, który w terminie 30 dni od daty wezwania do spełnienia świadczenia nie zapłacił należności stwierdzonej tytułem wykonawczym;

• wpisy w rejestrze dłużników niewypłacalnych nie podlegają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym;

• sąd rejestrowy z urzędu wykreśla wpisy w razie uchylenia lub zmiany postanowienia, na którego podstawie wpisy były dokonane. Wpisy te nie podlegają ujawnieniu;

• wpisy dokonane w rejestrze dłużników niewypłacalnych podlegają wykreśleniu z urzędu po upływie 10 lat od dokonania wpisu. Jeżeli w orzeczeniu sądu prowadzącego postępowanie upadłościowe został oznaczony krótszy termin zakazu, wykreślenie może nastąpić na wniosek dłużnika po upływie tego terminu. Wpisy wykreślone w całości nie podlegają ujawnieniu.