Kodeks postępowania cywilnego

Komentarz

Redaktor

prof. WSPiA w Poznaniu dr hab. Andrzej Zieliński

Autorzy

prof. dr hab. Andrzej Zieliński
prof. WSPiA w Poznaniu dr hab.

prof. dr hab. Kinga Flaga-Gieruszyńska
prof. USz dr hab.

7. wydanie

WYDAWNICTWO C.H.BECK

WARSZAWA 2014

Propozycja cytowania:
A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska, KPC. Komentarz, wyd. 7, Warszawa 2014

Wydawca: Joanna Ziemiecka

© Wydawnictwo C.H.Beck 2014

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.

ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck

Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H. Beck

ISBN epub: 978-83-255-6226-7

Autorzy

prof. dr hab. Andrzej Zieliński
prof. WSPiA w Poznaniu dr hab.
em. prof. Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego dr hab., em. adwokat. Obecnie prof. Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu i Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim. Autor licznych opracowań z zakresu postępowania cywilnego, prawa cywilnego materialnego i prawa rodzinnego. Opublikował (licząc kolejne wydania) ponad 40 książek prawniczych i ok. 130 artykułów, glos i recenzji z wyżej wymienionych dziedzin.
Objaśnienia do art. 1, 3–60, 64–226, 316–353, 354–398²³, 424¹–458, 478–479, 506–525, 561–605, 627–691, 692–694⁸, 730–757, 1154–1217.

prof. dr hab. Kinga Flaga-Gieruszyńska
prof. USz dr hab.
prof. Uniwersytetu Szczecińskiego dr hab., kierownik Katedry Postępowania Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego oraz prof. Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim, radca prawny. Zajmuje się problematyką postępowania cywilnego, w szczególności postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych, międzynarodowego postępowania cywilnego, a także prawa upadłościowego i naprawczego. Jest Autorką licznych artykułów i opracowań z tej tematyki, w tym monografii i skryptów.
Objaśnienia do art. 2, 61–63⁴, 227–315, 353¹–353², 399–416¹, 459–477¹⁶, 479²⁸–479⁷⁸, 484¹–505³⁷, 526–560¹, 606–626¹³, 691¹–691⁹, 716–729, 758–1088.

Spis treści

Przedmowa do wydania siódmego

Wykaz skrótów

Kodeks postępowania cywilnego

Tytuł wstępny. Przepisy ogólne

Art. 1–14

Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze

Art. 15–729

Księga pierwsza. Proces

Art. 15–505³⁷

Tytuł I. Sąd

Art. 15–54

Dział I. Właściwość sądu

Art. 15–46

Przepis wstępny

Art. 15

Rozdział 1. Właściwość rzeczowa

Art. 16–26

Oddział 1. Podstawy właściwości

Art. 16–18

Oddział 2. Wartość przedmiotu sporu

Art. 19–26

Rozdział 2. Właściwość miejscowa

Art. 27–46

Oddział 1. Właściwość ogólna

Art. 27–30

Oddział 2. Właściwość przemienna

Art. 31–37¹

Oddział 3. Właściwość wyłączna

Uwagi wstępne

Art. 38–42

Oddział 4. Przepisy szczególne

Art. 43–46

Dział II. Skład sądu

Art. 47–47¹

Dział III. Wyłączenie sędziego

Uwagi wstępne

Art. 48–54

Tytuł II. Prokurator

Art. 55–60

Tytuł III. Organizacje pozarządowe

Art. 61–63

Tytuł IIIa. Państwowa Inspekcja Pracy

Art. 63¹–63²

Tytuł IIIb. Powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów

Art. 63³–63⁴

Tytuł IV. Strony

Art. 64–97

Dział I. Zdolność sądowa i procesowa

Art. 64–71

Dział II. Współuczestnictwo w sporze

Art. 72–74

Dział III. Interwencja główna i uboczna

Uwagi ogólne

Art. 75–83

Dział IV. Przypozwanie

Art. 84–85

Dział V. Pełnomocnicy procesowi

Art. 86–97

Tytuł V. Koszty procesu

Art. 98–124

Dział I. Zwrot kosztów procesu

Uwagi ogólne

Art. 98–110

Dział II. Pomoc prawna z urzędu

Art. 111–124

Tytuł VI. Postępowanie

Art. 125–424¹²

Dział I. Przepisy ogólne o czynnościach procesowych

Art. 125–183

Rozdział 1. Pisma procesowe

Art. 125–130⁵

Rozdział 2. Doręczenia

Uwagi wstępne

Art. 131–147

Rozdział 3. Posiedzenia sądowe

Art. 148–163

Rozdział 4. Terminy

Uwagi ogólne

Art. 164–166

Rozdział 5. Uchybienie i przywrócenie terminu

Art. 167–172

Rozdział 6. Zawieszenie postępowania

Art. 173–183

Dział II. Postępowanie przed sądami pierwszej instancji

Art. 183¹–226

Rozdział 1. Mediacja i postępowanie pojednawcze

Art. 183¹–186

Oddział 1. Mediacja

Wstęp

Art. 183¹–183¹⁵

Oddział 2. Postępowanie pojednawcze

Art. 184–186

Rozdział 2. Pozew

Art. 187–205

Rozdział 3. Rozprawa

Art. 206–226

Dział III. Dowody

Art. 227–315

Rozdział 1. Przedmiot i ocena dowodów

Art. 227–234

Rozdział 2. Postępowanie dowodowe

Art. 235–309

Oddział 1. Przepisy ogólne

Art. 235–243

Oddział 2. Dokumenty

Art. 244–257

Oddział 3. Zeznania świadków

Art. 258–277

Oddział 4. Opinia biegłych

Art. 278–291

Oddział 5. Oględziny

Art. 292–298

Oddział 6. Przesłuchanie stron

Art. 299–304

Oddział 7. Inne środki dowodowe

Art. 305–309

Rozdział 3. Zabezpieczenie dowodów

Art. 310–315

Dział IV. Orzeczenia

Art. 316–366

Rozdział 1. Wyroki

Art. 316–353

Oddział 1. Wydanie wyroku

Art. 316–332

Oddział 2. Natychmiastowa wykonalność wyroków

Art. 333–338

Oddział 3. Wyroki zaoczne

Art. 339–349

Oddział 4. Sprostowanie, uzupełnienie i wykładnia wyroków

Art. 350–353

Rozdział 1a. Nakazy zapłaty

Art. 353¹–353²

Rozdział 2. Postanowienia sądu

Art. 354–362¹

Rozdział 3. Prawomocność orzeczeń

Art. 363–366

Dział V. Środki odwoławcze

Uwagi wstępne

Art. 367–398

Rozdział 1. Apelacja

Art. 367–391

Rozdział 1¹. (uchylony)

Rozdział 2. Zażalenie

Art. 394–398

Dział Va. Skarga kasacyjna

Wstęp

Art. 398¹–398²¹

Dział Vb. Skarga na orzeczenie referendarza sądowego

Art. 398²²–398²³

Dział VI. Wznowienie postępowania

Art. 399–416¹

Dział VII. (skreślony)

Dział VIII. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

Wstęp

Art. 424¹–424¹²

Tytuł VII. Postępowania odrębne

Art. 425–505³⁷

Dział I. Postępowanie w sprawach małżeńskich

Art. 425–452

Rozdział 1. Przepisy ogólne

Art. 425–435

Rozdział 2. Sprawy o rozwód i o separację

Art. 436–446

Rozdział 3. Inne sprawy

Art. 447–452

Dział II. Postępowanie w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi

Art. 453–458

Dział III. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

Art. 459–477¹⁶

Rozdział 1. Przepisy ogólne

Art. 459–476

Rozdział 2. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy

Art. 477–477⁷

Rozdział 3. Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

Art. 477⁸–477¹⁶

Dział IV. Postępowanie w sprawach o naruszenie posiadania

Uwagi wstępne

Art. 478–479

Dział IVa. Postępowanie w sprawach z zakresu ochrony konkurencji

Art. 479¹–479³⁵

Rozdział 1. (uchylony)

Dział IVb. Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone

Art. 479³⁶–479⁴⁵

Dział IVc. Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji energetyki

Art. 479⁴⁶–479⁵⁶

Dział IVd. Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji telekomunikacji i poczty

Art. 479⁵⁷–479⁶⁷

Dział IVe. Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji transportu kolejowego

Art. 479⁶⁸–479⁷⁸

Dział V. Postępowanie nakazowe i upominawcze

Art. 480–505

Rozdział 1. Przepisy ogólne

Art. 480–484

Rozdział 2. Postępowanie nakazowe

Art. 484¹–497

Rozdział 3. Postępowanie upominawcze

Art. 497¹–505

Dział VI. Postępowanie uproszczone

Art. 505¹–505¹⁴

Dział VII. Europejskie postępowania w sprawach transgranicznych

Art. 505¹⁵–50527a

Rozdział 1. Europejskie postępowanie nakazowe

Art. 505¹⁵–505²⁰

Rozdział 2. Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń

Art. 505²¹–50527a

Dział VIII. Postępowania elektroniczne

Art. 505²⁸–505³⁷

Rozdział 1. Elektroniczne postępowanie upominawcze

Art. 505²⁸–505³⁷

Księga druga. Postępowanie nieprocesowe

Art. 506–694⁸

Tytuł I. Przepisy ogólne

Art. 506–525

Tytuł II. Przepisy dla poszczególnych rodzajów spraw

Art. 526–694⁸

Dział I. Sprawy z zakresu prawa osobowego

Art. 526–560¹

Rozdział 1. Uznanie za zmarłego i stwierdzenie zgonu

Art. 526–543

Oddział 1. Postępowanie o uznanie za zmarłego

Art. 526–534

Oddział 2. Postępowanie o stwierdzenie zgonu

Art. 535–538

Oddział 3. Uchylenie postanowień orzekających uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu

Art. 539–543

Rozdział 2. Ubezwłasnowolnienie

Art. 544–560¹

Oddział 1. Przepisy ogólne

Art. 544–547

Oddział 2. Doradca tymczasowy

Art. 548–551

Oddział 3. Postępowanie

Art. 552–560¹

Dział II. Sprawy z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli

Art. 561–605

Rozdział 1. Sprawy małżeńskie

Art. 561–567⁵

Rozdział 2. Inne sprawy rodzinne oraz sprawy opiekuńcze

Art. 568–598²¹

Oddział 1. Przepisy ogólne

Art. 568–578¹

Oddział 2. Sprawy z zakresu stosunków między rodzicami a dziećmi

Art. 579–584

Oddział 3. Sprawy o przysposobienie

Art. 585–589

Oddział 4. Sprawy z zakresu opieki

Art. 590–598

Oddział 5. Sprawy o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką

Art. 598¹–598¹⁴

Oddział 6. Sprawy dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem

Art. 598¹⁵–598²¹

Rozdział 3. Sprawy z zakresu kurateli

Art. 599–605

Dział III. Sprawy z zakresu prawa rzeczowego

Art. 606–626¹³

Rozdział 1. Przepisy ogólne

Art. 606–608

Rozdział 2. Stwierdzenie zasiedzenia

Art. 609–610

Rozdział 2a. Przepadek rzeczy

Art. 610¹–610⁷

Oddział 1. Przepadek rzeczy na podstawie prawa celnego

Art. 610¹–610⁵

Oddział 2. Przepadek pojazdów

Art. 610⁶–610⁷

Rozdział 3. Zarząd związany ze współwłasnością i użytkowaniem

Art. 611–616

Rozdział 4. Zniesienie współwłasności

Art. 617–625

Rozdział 5. Ustanowienie drogi koniecznej i służebności przesyłu

Art. 626

Rozdział 6. Postępowanie wieczystoksięgowe

Art. 626¹–626¹³

Dział IV. Sprawy z zakresu prawa spadkowego

Art. 627–691

Przepisy wstępne

Art. 627–632

Rozdział 1. Zabezpieczenie spadku i spis inwentarza

Art. 633–639

Rozdział 2. Przyjęcie lub odrzucenie spadku

Art. 640–645

Rozdział 3. Ogłoszenie testamentu

Art. 646–654

Rozdział 4. Wyjawienie przedmiotów spadkowych

Art. 655–660

Rozdział 5. Przesłuchanie świadków testamentu ustnego

Art. 661–663

Rozdział 6. Sprawy dotyczące wykonawcy testamentu

Art. 664–665

Rozdział 7. Zarząd spadku nie objętego

Art. 666–668

Rozdział 8. Stwierdzenie nabycia spadku i przedmiotu zapisu windykacyjnego

Art. 669–679

Rozdział 9. Dział spadku

Art. 680–689

Rozdział 10. Inne sprawy spadkowe

Art. 690–691

Dział IVa. Sprawy z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego

Art. 691¹–691⁹

Dział V. Sprawy depozytowe

Art. 692–694¹

Rozdział 1. Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego

Art. 692–693¹⁰

Rozdział 2. Zwrot depozytu sądowego składającemu i wydanie depozytu sądowego uprawnionemu

Art. 693¹¹–693¹⁷

Rozdział 3. Postępowanie w sprawach o stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu

Art. 693¹⁸–693²²

Dział VI. Postępowanie rejestrowe

Art. 694¹–694⁸

Księga trzecia. (uchylona)

Księga czwarta. Postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt

Art. 716–729

Część druga. Postępowanie zabezpieczające

Uwagi wstępne

Art. 730–757

Tytuł I. Przepisy ogólne

Art. 730–746

Tytuł II. Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych

Art. 747–754¹

Tytuł III. Inne wypadki zabezpieczenia

Art. 755–757

Część trzecia. Postępowanie egzekucyjne

Art. 758–1095¹

Tytuł I. Przepisy ogólne

Art. 758–843

Dział I. Organy egzekucyjne, ich właściwość i postępowanie w ogólności

Art. 758–775¹

Dział II. Tytuły egzekucyjne i klauzula wykonalności

Art. 776–795

Dział IIa. Zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego

Art. 795¹–795⁵

Dział IIb. Stwierdzenie wykonalności europejskiego nakazu zapłaty

Art. 795⁶–795⁷

Dział IIc. Zaświadczenie dotyczące orzeczenia wydanego w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń

Art. 795⁸–795⁹

Dział III. Wszczęcie egzekucji i dalsze czynności egzekucyjne

Art. 796–817

Dział IV. Zawieszenie i umorzenie postępowania

Art. 818–828

Dział V. Ograniczenia egzekucji

Art. 829–839

Dział VI. Powództwa przeciwegzekucyjne

Art. 840–843

Tytuł II. Egzekucja świadczeń pieniężnych

Art. 844–1040

Dział I. Egzekucja z ruchomości

Art. 844–879

Rozdział 1. Zajęcie

Art. 844–863

Rozdział 2. Sprzedaż

Art. 864–879

Dział II. Egzekucja z wynagrodzenia za pracę

Art. 880–888

Dział III. Egzekucja z rachunków bankowych

Art. 889–894

Dział IV. Egzekucja z innych wierzytelności

Art. 895–908

Dział IVa. Egzekucja z innych praw majątkowych

Art. 909–912

Dział V. Wyjawienie majątku

Art. 913–920²

Dział VI. Egzekucja z nieruchomości

Art. 921–1013

Rozdział 1. Przepisy wstępne

Art. 921–922

Rozdział 2. Zajęcie

Art. 923–941

Rozdział 3. Opis i oszacowanie

Art. 942–951

Rozdział 4. Obwieszczenie o licytacji

Art. 952–961

Rozdział 5. Warunki licytacyjne

Art. 962–971

Rozdział 6. Licytacja

Art. 972–986

Rozdział 7. Przybicie

Art. 987–997

Rozdział 8. Przysądzenie własności

Art. 998–1003

Rozdział 9. Egzekucja z ułamkowej części nieruchomości oraz użytkowania wieczystego

Art. 1004–1013

Dział VIa. Uproszczona egzekucja z nieruchomości

Art. 1013¹–1013⁶

Dział VII. Egzekucja ze statków morskich

Art. 1014–1022⁴

Dział VIII. Podział sumy uzyskanej z egzekucji

Art. 1023–1040

Rozdział 1. Przepisy ogólne

Art. 1023–1028

Rozdział 2. Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z wynagrodzenia za pracę

Art. 1029–1032

Rozdział 3. Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych

Art. 1033–1034

Rozdział 4. Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z nieruchomości

Art. 1035–1040

Tytuł III. Przepisy szczególne o egzekucji

Art. 1041–1095¹

Dział I. Egzekucja świadczeń niepieniężnych

Art. 1041–1059

Dział II. Przepisy szczególne o egzekucji z udziałem Skarbu Państwa oraz przedsiębiorców

Art. 1060–1065

Rozdział 1. Przepisy ogólne

Art. 1060–1064

Rozdział 2. Egzekucja przez zarząd przymusowy

Art. 1064¹–1064¹³

Rozdział 3. Egzekucja przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego

Art. 1064¹⁴–1064²³

Dział III. Egzekucja w celu zniesienia współwłasności nieruchomości w drodze sprzedaży publicznej

Art. 1066–1071

Dział IV. (skreślony)

Dział V. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych

Art. 1081–1088

Dział VI. (skreślony)

Część czwarta. Przepisy z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego

Art. 1096–1153¹²

Księga pierwsza. Jurysdykcja krajowa

Art. 1097–1110⁴

Tytuł I. Przepisy ogólne

Art. 1097–1099¹

Tytuł II. (skreślony)

Tytuł III. Jurysdykcja krajowa w procesie

Art. 1103–1105¹

Tytuł IV. Jurysdykcja krajowa w postępowaniu nieprocesowym

Art. 1106–1110²

Tytuł IVa. Jurysdykcja krajowa w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym

Art. 1110³–1110⁴

Księga pierwsza a. Immunitet sądowy i egzekucyjny

Art. 1111–1116

Księga druga. Postępowanie

Art. 1117–1144²

Tytuł I. Zdolność sądowa i procesowa

Art. 1117–1118

Tytuł II. Zabezpieczenie kosztów procesu

Art. 1119–1128

Tytuł III. Zwolnienie cudzoziemców od kosztów sądowych

Art. 1129

Tytuł IV. Pomoc prawna

Art. 1130–1136

Tytuł V. Zabezpieczenie dowodów

Art. 1137

Tytuł VI. Zagraniczne dokumenty urzędowe

Art. 1138

Tytuł VII. Czynności dotyczące spadku po cudzoziemcach

Art. 1139–1142

Tytuł VIII. Stwierdzenie obcego prawa i wzajemności

Art. 1143

Tytuł IX. Uzasadnienie prawomocnych orzeczeń i wydawanie zaświadczeń

Art. 1144–1144¹

Tytuł X. Wniosek o uchylenie wyroku wydanego w sprawie alimentacyjnej

Art. 1144²

Księga trzecia. Uznanie i stwierdzenie wykonalności

Art. 1145–1153¹²

Tytuł I. Uznanie orzeczeń sądów państw obcych lub rozstrzygnięć innych organów państw obcych

Art. 1145–1149¹

Tytuł II. Wykonalność orzeczeń sądów państw obcych lub rozstrzygnięć innych organów państw obcych oraz ugód zawartych przed takimi sądami i organami lub przez nie zatwierdzonych

Art. 1150–1153

Tytuł III. Wykonalność orzeczeń sądów państw członkowskich Unii Europejskiej, ugód zawartych przed takimi sądami lub zatwierdzonych przez takie sądy oraz dokumentów urzędowych sporządzonych w tych państwach,

Art. 1153¹–1153³

Tytuł IV. Wykonalność europejskich nakazów zapłaty wydanych przez sądy państw członkowskich Unii Europejskiej

Art. 1153⁴–1153⁶

Tytuł V. Wykonalność orzeczeń sądów państw członkowskich Unii Europejskiej wydanych w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń

Art. 1153⁷–1153⁹

Tytuł VI. Wykonalność orzeczeń, ugód sądowych i dokumentów urzędowych z państw członkowskich Unii Europejskiej w sprawach alimentacyjnych

Art. 1153¹⁰–1153¹²

Część piąta. Sąd polubowny (arbitrażowy)

Wprowadzenie

Art. 1154–1217

Tytuł I. Przepisy ogólne

Art. 1154–1160

Tytuł II. Zapis na sąd polubowny

Art. 1161–1168

Tytuł III. Skład sądu polubownego

Art. 1169–1179

Tytuł IV. Właściwość sądu polubownego

Art. 1180–1182

Tytuł V. Postępowanie przed sądem polubownym

Art. 1183–1193

Tytuł VI. Wyrok sądu polubownego i zakończenie postępowania

Art. 1194–1204

Tytuł VII. Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego

Art. 1205–1211

Tytuł VIII. Uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej

Art. 1212–1217

Indeks rzeczowy

Przedmowa do wydania siódmego

Od ostatniego wydania Komentarza (marzec 2012) nastąpiły liczne zmiany Kodeksu postępowania cywilnego, które spowodowały, że poprzednie wydanie stało się w znacznej mierze nieaktualne. Zmiany legislacyjne oraz wyczerpanie nakładu poprzedniego wydania stały się przyczyną przygotowania wydania 7. Komentarza.

Nowelizacja przepisów Kodeksu postępowania cywilnego nastąpiła kolejno:

1) ustawą z 13.7.2012 r. o zmianie ustawy o działach administracji rządowej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 908);

2) ustawą z 16.11.2012 r. o zmianie ustawy – Prawo telekomunikacyjne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1445);

3) ustawą z 23.11.2012 r. – Prawo pocztowe (Dz.U. z 2012 r. poz. 1529);

4) ustawą z 8.3.2012 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 403);

5) ustawą z 10.5.2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 654);

6) ustawą z 13.6.2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 880);

7) ustawą z 11.10.2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1289).

Wszystkie wymienione zmiany Kodeksu postępowania cywilnego weszły już w życie i zostały uwzględnione w Komentarzu.

Kodeks postępowania cywilnego jest najczęściej zmienianą polską ustawą. Do czasu niniejszego wydania Komentarza nastąpiło już 179 nowelizacji tego Kodeksu.

Stwarza to trudności prawnikom praktykom (sędziom, adwokatom, radcom prawnym) w stosowaniu zmienionych lub wręcz nowych przepisów.

Wydawnictwo C.H. Beck stara się przyjść im z pomocą, wydając możliwie szybko nowy Komentarz, uwzględniający te zmiany w celu ułatwienia dokonywania właściwej wykładni nowych przepisów.

W Komentarzu Autorzy uwzględnili zarówno dorobek doktryny, jak i judykatury.

W Komentarzu przytaczamy też bogatą literaturę przedmiotu w celu ułatwienia P.T. Czytelnikom – w razie potrzeby – pogłębienia wiedzy dotyczącej poszczególnych instytucji postępowania cywilnego.

Warszawa–Szczecin, grudzień 2013 r.

Autorzy

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

BiegSR

rozporządzenie MS z 24.1.2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz.U. Nr 15, poz. 133)

CzynKomR

rozporządzenie MS z 9.3.1968 r. w sprawie czynności komorników (Dz.U. Nr 10, poz. 52 ze zm.)

dKK

ustawa z 19.4.1969 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 13, poz. 94 ze zm.)

dKPC

Kodeks postępowania cywilnego powstały z połączenia rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej z 29.11.1930 r. (Dz.U. Nr 83, poz. 651 ze zm.) i z 27.10.1932 r. (Dz.U. Nr 93, poz. 803 ze zm.), ogłoszonych jako tekst jednolity w obwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości z 25.8.1950 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 394 ze zm.)

DorPismR

rozporządzenie MS z 12.10.2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 190, poz. 1277)

EgzAdmU

ustawa z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.)

EKPC

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie 4.11.1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.)

FinPublU

ustawa z 27.8.2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 885 ze zm.)

FundInwU

ustawa z 27.5.2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. Nr 146, poz. 1546 ze zm.)

FundU

ustawa z 6.4.1984 r. o fundacjach (t.j. Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.)

FunkKonsRPU

ustawa z 13.2.1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 215, poz. 1823 ze zm.)

FUSU

ustawa z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.)

GospNierU

ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.)

InstrSądZ

zarządzenie MS z 12.12.2003 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz.Urz. MS Nr 5, poz. 22 ze zm.)

KC

ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)

KH

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.)

KK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.)

KKS

ustawa z 10.9.1999 r. – Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 186 ze zm.)

KKW

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.)

KM

ustawa z 18.9.2001 r. – Kodeks morski (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 758 ze zm.)

KomSEgzU

ustawa 29.8.1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 ze zm.)

Konstytucja RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.)

KontrSkarbU

ustawa z 28.9.1991 r. o kontroli skarbowej (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 41, poz. 214 ze zm.)

Konwencja haska

Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę sporządzona w Hadze 25.10.1980 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 108, poz. 528 ze zm. i poz. 529)

Konwencja o prawach dziecka

Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20.11.1989 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 ze zm.)

KP

ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.)

KPA

ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267)

KPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.)

KPK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.)

KRO

ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.)

KrRejSU

ustawa z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1203 ze zm.)

KSCU

ustawa z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.)

KSCU z 1967 r.

ustawa z 13.6.1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.)

KSH

ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030)

KW

ustawa z 20.5.1971 r. – Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 482 ze zm.)

KWU

ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.)

KWyb

ustawa z 5.1.2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U. Nr 21, poz. 112 ze zm.)

KZ

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.10.1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.)

LekSądU

ustawa z 15.6.2007 r. o lekarzu sądowym (Dz.U. Nr 123, poz. 849 ze zm.)

LikwDepU

ustawa z 18.10.2006 r. o likwidacji niepodjętych depozytów (Dz.U. Nr 208, poz. 1537 ze zm.)

NBPU

ustawa z 29.8.1997 r. o Narodowym Banku Polskim (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 908 ze zm.)

NielU

ustawa z 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm.)

ObrInstrFinU

ustawa z 29.7.2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384 ze zm.)

OchrDanOsobU

ustawa z 29.8.1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.)

OchrGruntU

ustawa z 3.2.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1205)

OchrInfNiejU

ustawa z 5.8.2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. Nr 182, poz. 1228)

OchrLokU

ustawa z 21.6.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.)

OchrZabytU

ustawa z 23.7.2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.)

OchrZdrPsychU

ustawa z 19.8.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 ze zm.)

OKiKU

ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.)

OrdPodU

ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.)

PartPolitU

ustawa z 27.6.1997 r. o partiach politycznych (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 155, poz. 924)

PIPU

ustawa z 13.4.2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 404 ze zm.)

PodpElektrU

ustawa z 18.9.2001 r. o podpisie elektronicznym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 262)

PolU

ustawa z 6.4.1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.)

PPU

ustawa z 25.9.1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 ze zm.)

PrAdw

ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.)

PrASC

ustawa z 29.9.1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.)

PrAut

ustawa z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.)

PrBank

ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1376 ze zm.)

PrCel

ustawa z 19.3.2004 r. – Prawo celne (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 727 ze zm.)

PrCzek

ustawa z 28.4.1936 r. – Prawo czekowe (Dz.U. Nr 37, poz. 283 ze zm.)

PrDew

ustawa z 27.7.2002 r. – Prawo dewizowe (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 826 ze zm.)

PrEnerg

ustawa z 10.4.1997 r. – Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1059 ze zm.)

PrGeod

ustawa z 17.5.1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.)

PrGeol

ustawa z 9.6.2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. Nr 163, poz. 981 ze zm.)

PrGosp

ustawa z 19.11.1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.)

PrŁow

ustawa z 13.10.1995 r. – Prawo łowieckie (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1226 ze zm.)

PrNot

ustawa z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.)

ProkGenSPU

ustawa z 8.7.2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1150 ze zm.)

ProkU

ustawa z 20.6.1985 r. o prokuraturze (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 ze zm.)

PrPoczt

ustawa z 23.11.2012 r. – Prawo pocztowe (Dz.U. z 2012 r. poz. 1529)

PrPostAdm

ustawa z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.)

PrPras

ustawa z 26.1.1984 r. – Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.)

PrPrywM

ustawa z 4.2.2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 80, poz. 432)

PrSpółdz

ustawa z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.)

PrStow

ustawa z 7.4.1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.)

PrTelekom

ustawa z 16.7.2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.)

PrUpN

ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.)

PrUSP

ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 427 ze zm.)

PrWeksl

ustawa z 28.4.1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.)

PrWłPrzem

ustawa z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.)

PrWod

ustawa z 18.7.2001 r. – Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.)

PWKC

ustawa z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.)

PWKPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 297 ze zm.)

RadPrU

ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.)

RegSądR

rozporządzenie MS z 23.2.2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 249 ze zm.)

RegSN

uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z 1.12.2003 r. w sprawie regulaminu Sądu Najwyższego (M.P. Nr 57, poz. 898 ze zm.)

rozporządzenie Nr 805/2004

rozporządzenie (WE) Nr 805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 21.4.2004 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych (Dz.Urz. UE L 2004 r. Nr 143, s. 15 ze zm.)

rozporządzenie Nr 1896/2006

rozporządzenie (WE) Nr 1896/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 12.12.2006 r. ustanawiające postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty (Dz.Urz. UE L 2006 r. Nr 399, s. 1 ze zm.)

rozporządzenie Nr 861/2007

rozporządzenie (WE) Nr 861/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.7.2007 r. ustanawiające europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń (Dz.Urz. UE L 2007 r. Nr 199, s. 1 ze zm.)

RPOU

ustawa z 15.7.1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.)

RTVU

ustawa z 29.12.1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm.)

RzeczPatentU

ustawa z 11.4.2001 r. o rzecznikach patentowych (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 155, poz. 925)

SamGminU

ustawa z 8.3.1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.)

SamZałU

ustawa z 25.9.1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz.U. Nr 24, poz. 123 ze zm.)

SądPiUSU z 1974 r.

ustawa z 24.10.1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 39, poz. 231 ze zm.)

SNU

ustawa z 23.11.2002 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 499)

SpółdzMieszkU

ustawa z 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1222)

SUSU

ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.)

SwobDziałGospU

ustawa z 2.7.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.)

TKU

ustawa z 1.8.1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.)

TłumPU

ustawa z 25.11.2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz.U. Nr 273, poz. 2702 ze zm.)

TransKolejU

ustawa z 28.3.2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94 ze zm.)

UbezpU

ustawa z 22.5.2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 950 ze zm.)

WłLokU

ustawa z 24.6.1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.)

WychTrzeźwU

ustawa z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałanniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1356 ze zm.)

ZastRejU

ustawa z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569 ze zm.)

ZNKU

ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.)

ZmKPC z 2004 r.

ustawa z 2.7.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804)

ZmKPC z 2006 r.

ustawa z 16.11.2006 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 235, poz. 1699)

ZmKPC z 2007 r.

ustawa z 15.3.2007 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 112, poz. 766)

ZmKPC z 2009 r.

ustawa z 17.12.2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45)

ZmKPC z 2010 r.

ustawa z 29.4.2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 108, poz. 684)

ZSpadR

rozporządzenie MS z 1.10.1991 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczaniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarza (Dz.U. Nr 92, poz. 411)

ZwZawU

ustawa z 23.5.1991 r. o związkach zawodowch (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.)

2. Czasopisma

ADR

ADR. Arbitraż i Mediacja. Kwartalnik Polskiego Towarzystwa Sądownictwa Polubownego

AMS

Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii

An. UMCS

Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska

Apel. W-wa

Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie

AUL

Acta Universitatis Lodziensis Folia Iuridica

AUNC

Annales Universitatis Nicolai Copernici

AUWr

Acta Universitatis Wratislaviensis

BA

Biuletyn Arbitrażowy

Biul. Bank.

Biuletyn Bankowy

Biul. PK

Biuletyn Prawa Karnego

BMS

Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości

BSN

Biuletyn Sądu Najwyższego

BSP

Białostockie Studia Prawnicze

BSW

Biuletyn Sądowy Warszawski

DPP

Demokratyczny Przegląd Prawniczy

Dz.Praw.

Dziennik Praw Państwa Polskiego

Dz.U.

Dziennik Ustaw

Dz.Urz.

Dziennik Urzędowy

EP

Edukacja Prawnicza

EPS

Europejski Przegląd Sądowy

Gl.

Glosa

Gł. Sąd.

Głos Sądownictwa

GP

Gazeta Prawna

GS

Gazeta Sądowa

GSiP

Gazeta Sądowa i Penitencjarna

GSP

Gdańskie Studia Prawnicze

HZ

Handel Zagraniczny

IN

Ius Novum

Inf. Pr.

Informator Prawniczy

Jur.

Jurysta

KPP

Kwartalnik Prawa Prywatnego

KSP

Krakowskie Studia Prawnicze

Kw.Pr.

Kwartalnik Prawniczy

M. Spół.

Monitor Spółdzielczy

M.P.

Monitor Polski

MEiP

Myśl Ekonomiczna i Prawna

MoP

Monitor Prawniczy

MoPod

Monitor Podatkowy

MoPr

Monitor Prawa Pracy

NC

Nowa Currenda

NP

Nowe Prawo

NPN

Nowy Przegląd Notarialny

OG

Orzecznictwo Gospodarcze

ONSAiWSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych

OSAB

Orzecznictwo Sądów Apelacji Białostockiej

OSAK

Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Katowicach

OSAL

Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Lublinie

OSA-P

Opolskie Studia Administracyjno-Prawne

OSAW

Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

OSG

Orzecznictwo w Sprawach Gospodarczych

OSN

Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego (1917–1939, 1945–1952), Orzeczenia Sądu Najwyższego, Izby Cywilnej i Izby Karnej (1953–1961), Orzecznictwo Izby Cywilnej Sądu Najwyższego (1962), Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (1963–1981), Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna i Administracyjna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1982), Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych (od 2003)

OSNAPiUS

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Zbiór Urzędowy. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSNCP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSNC-ZD

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Zbiór Dodatkowy

OSNKW

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Wojskowa

OSNP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSNPG

Orzecznictwo Sądu Najwyższego wydawane przez Prokuraturę Generalną

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych (1957–1989), Orzecznictwo Sądów Polskich (od 1990)

OSPiKA

Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych (1957–1989)

OSS

Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych

OTK

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego

OTK-A

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Seria A 

PAK

Prawo – Administracja – Kościół

Pal.

Palestra

PB

Prawo Bankowe

PE

Problemy Egzekucji

PG

Przegląd Gospodarczy

PiM

Prawo i Medycyna

PiP

Państwo i Prawo

PiPod UE

Prawo i Podatki Unii Europejskiej

PIPWI UJ

Prace Instytutu Prawa Własności Intelektualnej Uniwersytetu Jagiellońskiego

PiŚ

Prawo i Środowisko

PiZS

Praca i Zabezpieczenie Społeczne

PiŻ

Prawo i Życie

PK

Prawo Kanoniczne

PL

Przegląd Legislacyjny

PN

Przegląd Notarialny

PN UŚ

Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego

PP

Prawo Pracy

PP UW

Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego

PPC

Polski Proces Cywilny

PPE

Przegląd Prawa Egzekucyjnego

PPH

Przegląd Prawa Handlowego

PPiA

Przegląd Prawa i Administracji

PPR

Przegląd Prawa Rolnego

PPW

Prawo Papierów Wartościowych

PR

Prawo Rolne

Pr. Gosp.

Prawo Gospodarcze

Pr. Sp.

Prawo Spółek

Probl. Praw.

Problemy Praworządności

Probl. Wym. Spraw.

Problemy Wymiaru Sprawiedliwości

Prok. i Pr.

Prokuratura i Prawo

Prz. Pod.

Przegląd Podatkowy

Prz. Sejm.

Przegląd Sejmowy

Prz. Ubezp.

Przegląd Ubezpieczeniowy

PS

Przegląd Sądowy

PUG

Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego

PZS

Przegląd Zagadnień Socjalnych

R. Pr.

Radca Prawny

Rej.

Rejent

RiP

Rodzina i Prawo

RNP

Roczniki Nauk Prawnych

RPEiS

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

RU

Rozprawy Ubezpieczeniowe

Rz.

Rzeczpospolita

RZN

Rzeszowskie Zeszyty Naukowe

SC

Studia Cywilistyczne

SI

Studia Iuridica

SIA

Studia Iuridica Agraria

SP

Studia Prawnicze

SP-E

Studia Prawno-Ekonomiczne

SPP

Studia Prawa Prywatnego

SPPr

Studia z Prawa Pracy

ST

Samorząd Terytorialny

SZN

Studenckie Zeszyty Naukowe

TGM

Technika i Gospodarka Morska

TPP

Transformacje Prawa Prywatnego

Wok.

Wokanda

WPP

Wojskowy Przegląd Prawniczy

Wspól.

Wspólnota

Zb. Orz.

Zbiór Orzeczeń

ZNAE

Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej

ZNIBPS

Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego

ZNUG

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego

ZNUJ

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Prawnicze

ZNUŁ

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego

ZNUMCS

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Marii-Curie Skłodowskiej

ZNUMK

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

ZNUR

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego

ZNUSz

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego

ZNUW

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Warszawskiego

ZNWSHiP

Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Handlu i Prawa

ZNWSIZiA

Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Informatyki, Zarządzania i Administracji

ZNWSZiP

Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Zarządzania i Prawa

ZPAMS

Zeszyty Problemowo-Analityczne Ministerstwa Sprawiedliwości

ZPBSiE

Zeszyty Prawnicze Biura Studiów i Ekspertyz

ZPUKSW

Zeszyty Prawnicze Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

ZUWr

Zeszyty Uniwersytetu Wrocławskiego

3. Organy orzekające

ETPC

Europejski Trybunał Praw Człowieka

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

NSA(7)

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów

Prezes UOKiK

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

SA

Sąd Apelacyjny

SAMop

Sąd Antymonopolowy

SKO

Samorządowe Kolegium Odwoławcze

SN

Sąd Najwyższy

SN(PSIC)

Sąd Najwyższy w pełnym składzie Izby Cywilnej (w latach 1988–1989: Izby Cywilnej i Administracyjnej)

SN(7)

Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów

SO

Sąd Okręgowy

SOKiK

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

SR

Sąd Rejonowy

SW

Sąd Wojewódzki

TK

Trybunał Konstytucyjny

TUS

Trybunał Ubezpieczeń Społecznych

4. Literatura

J. Gudowski, Kodeks

J. Gudowski, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst. Orzecznictwo. Piśmiennictwo, Warszawa 2005

E. Wengerek, Postępowanie zabezpieczające

E. Wengerek, Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Komentarz do części drugiej Kodeksu postępowania cywilnego, Warszawa 1998

5. Inne skróty

ABW

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego

art.

artykuł

ASW

Akademia Spraw Wewnętrznych

AW

Agencja Wywiadu

CBA

Centralne Biuro Antykorupcyjne

CBOSA

Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

CZSP

Centralny Związek Spółdzielczości Pracy

cyt.

cytowany (-a, -e)

dec.

decyzja

dot.

dotyczy

jw.

jak wyżej

m.in.

między innymi

Min.

Minister

MoP

Międzynarodowa Organizacja Pracy

MS

Minister Sprawiedliwości

nast.

następny(-a, -e)

Nb

numer brzegowy

niepubl.

niepublikowany

np.

na przykład

Nr

numer

obw.

obwieszczenie

orz.

orzeczenie

PKD

Powszechna Klasyfikacja Działalności

pkt

punkt

por.

porównaj

post.

postanowienie

poz.

pozycja

pr. zbior.

praca zbiorowa

r.

rok

red.

redakcja

RM

Rada Ministrów

rozp.

rozporządzenie

s.

strona (-y)

S.A.

spółka akcyjna

SKW

Służba Kontrwywiadu Wojskowego

sp. z o.o.

spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

SWW

Służba Wywiadu Wojskowego

uchw.

uchwała

UKE

Urząd Komunikacji Elektronicznej

UOKiK

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

URE

Urząd Regulacji Energetyki

USC

Urząd Stanu Cywilnego

ust.

ustęp

UTK

Urząd Transportu Kolejowego

uw.

uwaga

uzas.

uzasadnienie

w zw.

w związku

wg

według

wyr.

wyrok

t.

tom

t.j.

tekst jednolity

tj.

to jest

tzw.

tak zwany (-a, -e)

z.

zeszyt

zarz.

zarządzenie

zd.

zdanie

ze zm.

ze zmianami

zob.

zobacz

ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Kodeks postępowania cywilnego

z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 296)

(zm.: Dz.U. 1965, Nr 15, poz. 113; 1974, Nr 27, poz. 157; 1975, Nr 45, poz. 234; 1982, Nr 11, poz. 82, Nr 30, poz. 210; 1983, Nr 5, poz. 33; 1984, Nr 45, poz. 241 i 242; 1985, Nr 20, poz. 86; 1988, Nr 41, poz. 324; 1989, Nr 33, poz. 175; 1990, Nr 14, poz. 88, Nr 34, poz. 198, Nr 53, poz. 306, Nr 55, poz. 318, Nr 79, poz. 464; 1991, Nr 7, poz. 24, Nr 22, poz. 92, Nr 115, poz. 496; 1993, Nr 12, poz. 53; 1994, Nr 105, poz. 509; 1995, Nr 83, poz. 417; 1996, Nr 24, poz. 110, Nr 43, poz. 189, Nr 73, poz. 350, Nr 149, poz. 703; 1997, Nr 43, poz. 270, Nr 54, poz. 348, Nr 75, poz. 471, Nr 102, poz. 643, Nr 117, poz. 752, Nr 121, poz. 769 i 770, Nr 133, poz. 882, Nr 139, poz. 934, Nr 140, poz. 940, Nr 141, poz. 944; 1998, Nr 106, poz. 668, Nr 117, poz. 757; 1999, Nr 52, poz. 532; 2000, Nr 22, poz. 269 i 271, Nr 48, poz. 552 i 554, Nr 55, poz. 665, Nr 73, poz. 852, Nr 94, poz. 1037, Nr 114, poz. 1191, Nr 122, poz. 1314, 1319 i 1322; 2001, Nr 4, poz. 27, Nr 49, poz. 508, Nr 63, poz. 635, Nr 98, poz. 1069, 1070 i 1071, Nr 123, poz. 1353, Nr 125, poz. 1368, Nr 138, poz. 1546; 2002, Nr 25, poz. 253, Nr 26, poz. 265, Nr 74, poz. 676, Nr 84, poz. 764, Nr 126, poz. 1069 i 1070, Nr 129, poz. 1102, Nr 153, poz. 1271, Nr 219, poz. 1849, Nr 240, poz. 2058; 2003, Nr 42, poz. 363, Nr 60, poz. 535, Nr 119, poz. 1121, Nr 130, poz. 1188, Nr 139, poz. 1323, Nr 199, poz. 1939, Nr 228, poz. 2255; 2004, Nr 9, poz. 75, Nr 11, poz. 101, Nr 68, poz. 623, Nr 91, poz. 871, Nr 93, poz. 891, Nr 121, poz. 1264, Nr 162, poz. 1691, Nr 169, poz. 1783, Nr 172, poz. 1804, Nr 204, poz. 2091, Nr 210, poz. 2135, Nr 236, poz. 2356; 2005, Nr 13, poz. 98, Nr 22, poz. 185, Nr 86, poz. 732, Nr 122, poz. 1024, Nr 143, poz. 1199, Nr 150, poz. 1239, Nr 167, poz. 1398, Nr 169, poz. 1413 i 1417, Nr 172, poz. 1438, Nr 178, poz. 1478, Nr 183, poz. 1538, Nr 267, poz. 2258; 2006, Nr 12, poz. 66, Nr 66, poz. 466, Nr 104, poz. 708 i 711, Nr 186, poz. 1379, Nr 208, poz. 1537 i 1540, Nr 226, poz. 1656, Nr 235, poz. 1699; 2007, Nr 7, poz. 58, Nr 47, poz. 319, Nr 50, poz. 331, Nr 99, poz. 662, Nr 106, poz. 731, Nr 112, poz. 766 i 769, Nr 115, poz. 794, Nr 121, poz. 831, Nr 123, poz. 849, Nr 176, poz. 1243, Nr 181, poz. 1287, Nr 192, poz. 1378, Nr 247, poz. 1845; 2008, Nr 59, poz. 367, Nr 96, poz. 609 i 619, Nr 110, poz. 706, Nr 116, poz. 731, Nr 119, poz. 772, Nr 120, poz. 779, Nr 122, poz. 796, Nr 171, poz. 1056, Nr 220, poz. 1431, Nr 228, poz. 1507, Nr 231, poz. 1547, Nr 234, poz. 1571; 2009, Nr 26, poz. 156, Nr 69, poz. 592 i 593, Nr 131, poz. 1075, Nr 179, poz. 1395, Nr 216, poz. 1676; 2010, Nr 3, poz. 13, Nr 7, poz. 45, Nr 24, poz. 125, Nr 40, poz. 229, Nr 108, poz. 684, Nr 109, poz. 724, Nr 152, poz. 1018, Nr 155, poz. 1037, Nr 182, poz. 1228, Nr 197, poz. 1307, Nr 215, poz. 1418, Nr 217, poz. 1435; 2011, Nr 34, poz. 173, Nr 85, poz. 458, Nr 87, poz. 482, Nr 92, poz. 531, Nr 112, poz. 654, Nr 129, poz. 735, Nr 138, poz. 806 i 807, Nr 144, poz. 854, Nr 149, poz. 887, Nr 224, poz. 1342, Nr 233, poz. 1381, Nr 234, poz. 1391; 2012, poz. 908, poz. 1254, poz. 1445, poz. 1529; 2013, poz. 142, poz. 403, poz. 654, poz. 880, poz. 1289, poz. 1428, poz. 1439)

Tytuł wstępny. Przepisy ogólne

Literatura: J. Akińcza, Zasada koncentracji materiału procesowego w postępowaniu uproszczonym, MoP 2003, Nr 24; M. Bakuła, Wpływ orzeczeń izb morskich na postępowanie cywilne, PE 2000, Nr 7; E. Baran, K. W. Baran, Droga sądowa w sprawach z zakresu prawa pracy osób zatrudnionych w powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury, Prok. i Pr. 1995, Nr 6; K. W. Baran, Droga sądowa w sprawach z zakresu prawa pracy członków korpusu służby cywilnej, PiZS 2001, Nr 10; J. W. Berutowicz, Funkcja procesu cywilnego w oświetleniu nauki o tzw. prawie skargi, w: Księga Pamiątkowa ku czci Kamila Stefki, Warszawa–Wrocław 1967; tenże, O pojęciu naczelnych zasad postępowania cywilnego, SC 1975, Nr 25–26; tenże, Zasady dyspozycyjności w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1957; tenże, Znaczenie prawne sądowe dochodzenia roszczeń, Warszawa 1956; A. Bieliński, Zasada równości prawa do sądu w polskim postępowaniu cywilnym w aspekcie możliwości wnoszenia pism procesowych do sądu na elektronicznych nośnikach informatycznych, BSP 2008, Nr 3; T. Bielska-Sobkowicz, Jurysdykcja, uznawanie i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – nowe perspektywy, w: Aurea praxis, aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego. t. 1, red. J. Gudowski, K. Weitz, Warszawa 2011; B. Bladowski, Pisma sądowe w sprawach cywilnych, Warszawa 2012; Ł. Błaszczak, Sprawa cywilna z elementem wspólnotowym jako sprawa; wspólnotowa (wybrane zagadnienia z punktu widzenia procedury cywilnej), w: Współczesne przemiany postępowania cywilnego, red. P. Pogonowski, P. Cioch, E. Gapska, J. Nowińska, Warszawa 2010; W. Broniewicz, Jawność jako konstytucyjna zasada procesu cywilnego, NP 1954, Nr 5–6; tenże, Normy, przesłanki i zarzuty jurysdykcyjne w procesie cywilnym, SP-E 1969, Nr 2; tenże, Podstawienie procesowe, ZNUŁ 1963, Nr 31; tenże, Powództwo prokuratora w polskim procesie cywilnym, PiP 1966, Nr 7–8; tenże, Problem przesłanek procesowych w procesie cywilnym i postępowaniu arbitrażowym, ZNUŁ 1958, Nr 68; tenże, W kwestii stosunku postępowania karnego do cywilnego, PiP 1957, Nr 2; A. Brzemia-Bonarek, Prawda w świetle znowelizowanego kodeksu postępowania cywilnego, PK 2008, Nr 3–4; S. Cieślak, Formalizm postępowania cywilnego, Warszawa 2008; J. Ciszewski, Obrót prawny z zagranicą w sprawach cywilnych i karnych, Warszawa 2012; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005, Nr 5; S. Dalka, Czynności procesowe stron w procesie cywilnym, Pal. 1975, Nr 9; tenże, Idea jednolitego sądu w sprawach cywilnych, w: Studia z postępowania cywilnego. Księga Pamiątkowa ku czci Zbigniewa Resicha, red. M. Jędrzejowska i T. Ereciński, Warszawa 1985; W. Daszkiewicz, Powództwo cywilne w procesie karnym, Warszawa 1976; D. Dudek, Sądy wobec wykładni ustaw ustalonej przez Trybunał Konstytucyjny, PS 1997, Nr 2; K. Filipek, Zasada dyspozycyjności w polskim postępowaniu cywilnym po 1989 roku, SZN 2008, Nr 17; K. Flaga-Gieruszyńska, Wpływ orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego na tok postępowania cywilnego – wybrane zagadnienia, w: Standardy konstytucyjne a problem władzy sądowniczej i samorządu terytorialnego, red. O. Bogucki, Szczecin 2008; Z. Góral, Dopuszczalność drogi sądowej w sprawach o zastosowanie kary porządkowej, PiP 1987, Nr 2; J. Gudowski, Droga sądowa w sprawach o rozgraniczenie nieruchomości (na tle prawa geodezyjnego i kartograficznego), PS 1995, Nr 2; tenże, O kilku naczelnych zasadach procesu cywilnego – wczoraj, dziś, jutro, w: Prawo prywatne czasu przemian. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Stanisławowi Sołtysińskiemu, red. A. Nowicka, Poznań 2005; S. Hanausek, Przygotowanie procesu cywilnego, NP 1964, Nr 2; E. Holewińska-Łapińska, Prawo w działaniu. 10. Sprawy cywilne, red. E. Holewińska-Łapińska, Warszawa 2011 J. Ignatowicz, Droga sądowa w sprawach spółdzielczych w świetle nowego prawa spółdzielczego, NP 1983, Nr 3; tenże, Udział prokuratora w sprawach o prawa stanu cywilnego w świetle przepisów obwiązujących od 1.1.1965 r., PiP 1966, Nr 4–5; A. Jakubecki, Kontradyktoryjność a poznanie prawdy w procesie cywilnym w świetle zmian kodeksu postępowania cywilnego, PS 1998, Nr 10; tenże, Naczelne zasady postępowania cywilnego w świetle nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego, w: Czterdziestolecie kodeksu postępowania cywilnego. Zjazd Katedr Postępowania Cywilnego w Zakopanem (7–9.10.2005 r.), Kraków 2006; J. Jankowski, Czasowa niedopuszczalność drogi sądowej – istota i skutki, AUŁ 1982, Nr 9; tenże, Dopuszczalność drogi sądowej w sprawach o odszkodowanie dochodzone w trybie art. 160 § 5 k.p.a., Pal. 1985, Nr 9; tenże, Postępowanie wewnątrzspółdzielcze a dopuszczalność drogi sądowej, AUŁ 1978, Nr 42; A. Jezusek, Orzeczenie sądowe w sprawie cywilnej jako rozporządzenie mieniem w rozumieniu art. 286 k.k., PS 2012, Nr 1; A. Kafarski, Zagadnienia mocy wiążącej prawomocnych wyroków karnych w procesie cywilnym, PiP 1961, Nr 7; K. Knoppek, Zmierzch zasady prawdy obiektywnej w procesie cywilnym, Pal. 2005, Nr 1–2; B. Koch, Zastosowanie przepisów kodeksu postępowania cywilnego w procesie adhezyjnym, Pal. 1971, Nr 12; K. Korzan, Naczelne zasady wymiaru sprawiedliwości i naczelne zasady postępowania nieprocesowego, Rej. 2004, Nr 7; T. Kościńska, Udział organizacji społecznych w wymiarze sprawiedliwości, Warszawa 1980; J. Kranz, Dostęp do sądu a świadczenie Fundacji „Polsko-Niemieckie Pojednanie”, PiP 2006, Nr 8; M. Lewandowski, Odpowiednie stosowanie przepisów o procesie do postępowania klauzulowego i egzekucyjnego (na tle wydanych orzeczeń sądowych), PE 2000, Nr 9; K. Lubińska, Ewolucja udziału prokuratora w postępowaniu nieprocesowym w Polsce Ludowej, Probl. Praw. 1986, Nr 8–9; taż, Traktat Lizboński a współpraca sądowa w sprawach cywilnych, PiP 2008, Nr 10; taż, Tryb sądowego postępowania rozpoznawczego w sprawach na tle ustaw o przedsiębiorstwie państwowym oraz o samorządzie załogi, PiP 1984, Nr 12; A. Łazarska, O sądowym dekodowaniu zwrotów niedookreślonych w procesie cywilnym, PS 2008, Nr 11–12; P. Maschke, Tryb dochodzenia przez jednostki dozoru technicznego należności z tytułu opłat, PUG 2006, Nr 4; W. Masewicz, Prokurator w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1975; J. Mazurek, J. Sieklucki, Postępowanie likwidacyjne w sprawach gospodarczych a dopuszczalność drogi sądowej (wybrane zagadnienia), Pal. 1989, Nr 4; M. Mazurek, Dopuszczalność drogi sądowej w sprawach szkód doznanych przez żołnierza w związku ze służbą wojskową, WPP 1985, Nr 3; A. Miączyński, Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy, PiP 2000, Nr 5; Z. Miczek, Związanie sądu orzeczeniem wydanym w sprawach karnych oraz w sprawach o wykroczenia, PS 2004, Nr 6; T. Misiuk, Udział organizacji społecznych w ochronie praw obywateli w sądowym postępowaniu cywilnym, Warszawa 1972; A. Mokry, Kryteria rozgraniczenia trybów postępowania cywilnego w sprawach z zakresu prawa spadkowego, AUWr 1990, Nr 186; J. Mokry, Odwołalność czynności procesowych w sądowym postępowaniu cywilnym, Warszawa 1973; tenże, Wykładnia procesowych oświadczeń w postępowaniu cywilnym, SC 1975, Nr 25–26; L. Nowopolski, Przeniesienie sprawy o odszkodowanie z drogi administracyjnej na sądową na przykładzie artykułu 186 ustawy – Prawo wodne (zagadnienia wybrane), GSP 2005, Nr 14; Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego. Materiały konferencyjne (Serock, 24–26.9.2009 r.), red. T. Ereciński, K. Weitz, Warszawa 2010; K. Osajda, Nadużycie prawa w procesie cywilnym, PS 2005, Nr 5; P. Osowy, Zapobieganie przewlekłości postępowania cywilnego z uwzględnieniem znaczenia zasady koncentracji materiału dowodowego (zagadnienia wybrane), Rej. 2002, Nr 11; L. Ostrowski, Czasowa niedopuszczalność drogi sądowej, Pal. 1984, Nr 11; K. Piasecki, Dopuszczalność drogi sądowej w postępowaniu przed sądami powszechnymi i SN w sprawach cywilnych, Probl. Wymiaru Sprawiedl. 1981, Nr 21; tenże, Prawda w procesie cywilnym, NP 1989, Nr 2–3; tenże, Przewlekłość sądowego postępowania w sprawach cywilnych – przyczyny i środki zaradcze, NP 1989, Nr 4; tenże, System dowodów i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych, Warszawa 2012; tenże, Wpływ postępowania i wyroku karnego na postępowanie i wyrok cywilny, Warszawa 1970; M. Piekarski, Stosunek postępowania spornego do niespornego, PiP 1949, Nr 3–4; H. Pietrzkowski, Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach cywilnych, Warszawa 2013; tenże, Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych, Warszawa 2011; tenże, Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych, Warszawa 2012; tenże, Prawo do rzetelnego procesu w świetle zmienionej procedury cywilnej, PS 2005, Nr 10; W. H. Pietrzykowski, Prawo do rzetelnego procesu w świetle zmienionej procedury cywilnej, PS 2005, Nr 10; M. Pilich, Wpływ orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na kodeks postępowania cywilnego, KPP 2009, Nr 3; P. Pogonowski, Tendencje zmian w polskim postępowaniu cywilnym od 1989 r., RNP 2006, t. 16, z. 2; J. A. Porawski, Kontrowersje w sprawie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw (aspekty porównawcze), PiP 1996, Nr 12; Z. Resich, Podmioty procesu cywilnego w nowym kodeksie postępowania cywilnego, NP 1966, Nr 2; tenże, Poznanie prawdy w procesie cywilnym, Warszawa 1958; tenże, Przesłanki procesowe, Warszawa 1966; J. Rodziewicz, Prejudycjalność w postępowaniu cywilnym, Gdańsk 2000; W. Siedlecki, Stosunek postępowania karnego do postępowania cywilnego w świetle przepisów nowego kodeksu postępowania cywilnego, Pal. 1966, Nr 9; M. Rościszewski, Dochodzenie roszczeń z tytułu prawa do nieodpłatnego nabycia akcji prywatyzowanej spółki Skarbu Państwa, Pr. Sp. 1999, Nr 7–8; W. Sanetra, Swoboda decyzji sędziowskiej z perspektywy Sądu Najwyższego, PS 2008, Nr 11–12; M. Sawczuk, Konstytucyjne idee prawa sądowego, PE 2000, Nr 7; tenże, O aktualności teorii stosunku prawnego cywilnoprocesowego, w: Zbiór rozpraw z zakresu postępowania cywilnego. Księga Pamiątkowa ku czci prof. Włodzimierza Berutowicza, AUWr 1990, Nr 170; tenże, O celach i funkcjach postępowania cywilnego procesowego i nieprocesowego (niespornego), w: Symbolae Vitoldo Broniewicz dedicatae. Księga Pamiątkowa ku czci Witolda Broniewicza, red. A. Marciniak, Łódź 1998; tenże, Teoria prawdy w prawie cywilnym (procesowym i materialnym), w: Studia z prawa cywilnego. Księga Pamiątkowa ku czci Zbigniewa Resicha, red. M. Jędrzejewska i T. Ereciński, Warszawa 1985; tenże, Tradycja a postęp w nowelizacji cywilnego prawa sądowego, w: Prawo własności intelektualnej wczoraj, dziś i jutro, red. J. Barta, A. Matlak, ZNUJ PWiOWI 2007, Nr 100; W. Siedlecki, Czynności procesowe, PiP 1951, Nr 11; tenże, Fikcyjny proces cywilny, PiP 1955, Nr 2; tenże, Istota procesu cywilnego z punktu widzenia interesów państwa i jednostki, PiP 1947, Nr 7–8; tenże, Prawo procesowe cywilne a prawo cywilne materialne, KSP 1969, Nr 3–4; tenże, Przedmiot postępowania cywilnego, w: Wstęp do systemu prawa procesowego cywilnego, red. J. Jodłowski, Ossolineum 1974; tenże, Stosunki postępowania spornego do niespornego, PiP 1949, Nr 2; tenże, Zasady naczelne postępowania cywilnego w świetle przepisów nowego kodeksu postępowania cywilnego, SC 1966, Nr 7; M. Stanowska, Udostępnianie dziennikarzom akt sądowych lub prokuratorskich, PS 2001, Nr 10; K. Stefko, Udział prokuratora w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1956; M. Sychowicz, Podstawy przekazania spraw cywilnych do trybu nieprocesowego, NP 1969, Nr 10; G. Szyburska-Walczak, Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka jako podstawa wznowienia postępowania w sprawie cywilnej, w: Efektywność europejskiego systemu ochrony praw człowieka, t. 2. Efektywność mechanizmów ochrony praw człowieka Rady Europy, Unii Europejskiej i OBWE, red. J. Jaskiernia, Toruń 2012; A. Świątkowski, Droga sądowa w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, Pal. 1986, Nr 5–6; Z. Świeboda, Czynności procesowe w sądowym postępowaniu cywilnym, Warszawa 1990; tenże, Zagadnienia orzekania przez sąd w sprawach przekazanych mu ustawami o przedsiębiorstwach państwowych i samorządzie załogi, NP 1983, Nr 5; J. Turek, (Nie)dopuszczalność drogi sądowej o zwrot należności podatkowej, GS 2004, Nr 1; A. Wach, Kształtowanie się zakresu drogi sądowej w sprawach cywilnych, NP 1980, Nr 10; E. Warzocha, Problematyka sprawności postępowania sądowego w sprawach cywilnych, Probl. Prawa i Admin. 2010, Nr 1; E. Wengerek, Koncentracja materiału procesowego w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1958; tenże, Korzystanie w postępowaniu cywilnym ze środków dowodowych uzyskanych sprzecznie z prawem, PiP 1977, Nr 2; tenże, Problem ustności i pisemności postępowania cywilnego, NP 1970, Nr 10; tenże, Udział prokuratora w postępowaniu cywilnym w świetle literatury prawniczej, SC 1963, Nr 3; tenże, Zasada równości stron w procesie cywilnym, PiP 1955, Nr 11; R. Więckowski, Dopuszczalność drogi sądowej w sprawach cywilnych, Pr. Prawn. 1991, Nr 139; tenże, Z problematyki dopuszczalności drogi sądowej w sprawach lokalowych małżonków, ZNUJ 1981, Nr 98; S. Włodyka, Pojęcie postępowania cywilnego i jego rodzaje, w: Wstęp do systemu prawa procesowego cywilnego, red. J. Jodłowski, Ossolineum 1974; tenże, Powództwo prokuratora w polskim procesie cywilnym, Warszawa 1957; tenże, Udział prokuratora w postępowaniu cywilnym w świetle nowego ustawodawstwa, NP 1966, Nr 9; Współczesne przemiany postępowania cywilnego, red. P. Pogonowski, P. Ciocha, E. Gapskiej, J. Nowińskiej, Warszawa 2010; M. Zalisko, Instrumenty prawne w obszarze współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych w Unii Europejskiej, Warszawa 2013; T. Żyznowski, Niektóre aspekty drogi sądowej w sprawach z zakresu własności przemysłowej, PS 2002, Nr 9.

Art. 1.¹ [Sprawy cywilne]

Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne).

Spis treści

Nb

I.

Sprawy cywilne (zagadnienia ogólne)

1

II.

Postępowanie cywilne

5

III.

Rodzaje postępowania

6

IV.

Spory kompetencyjne

11

V.

Sprawy cywilne (kwestie szczegółowe)

12

VI.

Inne sprawy przekazane z mocy ustaw szczególnych

17

I. Sprawy cywilne (zagadnienia ogólne)

Nb 1

1. Pojęcie „sprawy”. Sąd Najwyższy uznał, że pojęcie „sprawy” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) ma charakter autonomiczny i obejmuje również sprawy, które nie są sprawami cywilnymi, sądowoadministracyjnymi lub karnymi; sprawy te rozpoznaje sąd powszechny w postępowaniu cywilnym (post. SN z 19.12.2003 r., III CK 319/03, OSN 2005, Nr 2, poz. 31). Artykuł 1 zawiera ustawową definicję spraw cywilnych. Określa ona krąg spraw, które z woli ustawodawcy zostały poddane reżimowi przepisów ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.). Dla określenia spraw cywilnych ustawodawca przyjął mieszane kryteria: materialne i formalne.

Nb 2

2. Według kryterium materialnego, do spraw cywilnych zalicza się sprawy, które ze swojej istoty do tej kategorii należą, a mianowicie: z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy. Natomiast stosując kryterium formalne, ustawodawca objął definicją spraw cywilnych takie sprawy, które nie są nimi ze swojej istoty (natury), a z woli ustawodawcy zostały poddane właściwości sądów powszechnych. Należą do nich sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz inne, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych.
Konstrukcja prawna sprawy cywilnej oparta jest na kryterium materialnoprawnym, tj. charakterze danego stosunku prawnego i na kryterium formalnym wyrażającym się w przekazaniu określonej sprawy do zakresu działania sądów powszechnych. W sensie materialnoprawnym sprawami cywilnymi są sprawy, w których ochrona prawna jest przewidziana ze względu na stan prawny oraz prawa i obowiązki podmiotów stosunków prawnych o charakterze równorzędnym. Jeżeli źródłem roszczenia jest stosunek administracyjnoprawny, to sprawa nie ma charakteru cywilnego według kryterium materialnoprawnego, choć może podlegać rozpoznaniu na podstawie KPC. Przesądzającym elementem wskazującym na stosunek administracyjnoprawny jest występowanie organu państwowego lub społecznego wobec innego uczestnika z pozycji wykonywania władzy zwierzchniej w ramach zarządzającej działalności Państwa (post. SN z 4.4.2003 r., III CZP 11/03, Prok. i Pr. 2003, Nr 9, s. 34).

Nb 3

3. Uzasadnione odrzucenie pozwu. Za trafne należy uznać stanowisko Sądu Najwyższego, że nie jest uzasadnione odrzucenie pozwu ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej niemającej cech sprawy cywilnej, jeżeli powód przedstawił okoliczności i zdarzenia, które mogą stanowić cywilnoprawne źródło jego żądań (post. SN z 24.6.2010 r., IV CSK 554/09, OSNC 2011, Nr 2, poz. 29).

Nb 4

4.  Stosunek cywilnoprawny między stronami. Jeśli według zawartych w pozwie twierdzeń powoda istnieje między stronami stosunek cywilnoprawny, to drogę sądową należy uznać za dopuszczalną. Dopiero proces przed sądem ma wykazać czy twierdzenia powoda znajdują podstawę w przepisach prawa materialnego i doprowadzić do wiążącego ustalenia istnienia albo też nieistnienia konkretnego stosunku cywilnoprawnego między stronami procesu. Artykuł 2 KPC ustanawia domniemanie drogi sądowej w sprawach cywilnych w rozumieniu art. 1 KPC. Oznacza to, że każda sprawa cywilna – w znaczeniu, o jakim mowa w art. 1 KPC – podlega rozpoznaniu przez sąd, chyba że przepis szczególny przekazuje ją do właściwości innych organów (post. SN z 4.2.2009 r., II PK 226/08, OSNAPiUS 2010, Nr 19–20, poz. 238).
Sąd Najwyższy przyjął, że:

1) nawet w sytuacji, w której wyrażona już przez sąd odwoławczy ocena prawna jest wadliwa, związanie, o którym mowa w art. 386 § 6 KPC istnieje, także wtedy, gdy ocena ta dotyczy dopuszczalności drogi sądowej. Oznacza to, że ani strony nie mogą kolejnej apelacji opierać na zarzutach z tą oceną sprzeczną, ani sąd drugiej instancji nie może formułować ocen prawnych sprzecznych ze stanowiskiem wyrażonym przez ten sąd w poprzednim orzeczeniu;

2) o samej dopuszczalności wszczęcia i przeprowadzenia postępowania cywilnego nie decyduje ustalenie, że pomiędzy stronami rzeczywiście istnieje stosunek prawny, z którego mogą wynikać ich sporne prawa bądź obowiązki, lecz samo twierdzenie osoby inicjującej postępowanie przed sądem, że tak jest.

Do odrzucenia pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej nie wystarczy nawet odmowa zakwalifikowania sprawy jako sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 KPC, sąd odrzucający pozew powinien wskazać inny sąd, do którego właściwości rozpoznanie tej sprawy zostało ustawowo zastrzeżone, spełniając w ten sposób wymogi standardów konstytucyjnych wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 177 Konstytucji (post. SN z 30.1.2013 r., V CSK 101/12, Legalis).
Za trafne uznać należy stanowisko Sądu Najwyższego, według którego:

1) o dopuszczalności czy niedopuszczalności drogi sądowej nie decyduje obiektywne istnienie albo nieistnienie roszczenia podlegającego ochronie na drodze sądowej, lecz przesądzają twierdzenia powoda o istnieniu stosunku prawnego z zakresu objętego pojęciem sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 i art. 2 § 1 i 3 KPC. We wstępnej fazie procesu badania dopuszczalności drogi sądowej, sąd nie bada prawa podmiotowego, o którego istnieniu zapewnia powód ani tego czy ono rzeczywiście istnieje i czy przysługuje powodowi, bowiem przedmiotem procesu jest roszczenie procesowe, a więc hipotetyczne roszczenie materialnoprawne, określone przez powoda.

2) „sprawa cywilna” to abstrakcyjny stosunek prawny z zakresu prawa cywilnego i dopiero proces ma na celu wiążące ustalenie istnienia albo nieistnienia konkretnego stosunku cywilnoprawnego między powodem a pozwanym, zatem każdy może wytoczyć powództwo, jakie uzna za słuszne i sąd powszechny powinien je rozpoznać (post. SN z 20.6.2012 r., I CSK 558/11, Legalis).

Istotne znaczenie ma problem decyzji administracyjnej, stanowiącej podstawę sprawy cywilnej. W tej materii Sąd Najwyższy uznał, że rolą sądu powszechnego nie jest dokonywanie kontroli legalności decyzji administracyjnych, lecz merytoryczne orzekanie w przedmiocie spraw poddanych ich kognicji, stąd zakres badania sprawy przez sąd powszechny wynika z przedmiotu toczącego się przed nim postępowania. Przedmiotem postępowania jest zatem sprawa rozstrzygnięta tą decyzją (wyr. SA w Warszawie z 22.1.2013 r., VI ACa 1024/12, Legalis; wyr. SN z 4.1.2012 r., III CSK 126/11, Legalis).
Wskazane powyżej stanowisko uznaję za nietrafne. Nie można w drodze analogii do art. 11 KPC stosować te same kryteria do decyzji administracyjnej, wydawanych nie przez niezawisłego sędziego, lecz przez hierarchicznie podporządkowanego (zależnego) urzędnika, który w dodatku nie musi być prawnikiem. W myśl art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sędziowie są niezawiśli w sprawowaniu swojego urzędu i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. W ramach właśnie ten niezawisłości sędziowskiej sędzia ma prawo badania zgodności z prawem decyzji administracyjnej. W przeciwnym wypadku sędzia, opierając się na niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej wydałby świadomie niezgodne z prawem orzeczenie merytoryczne. Nie dotyczy to sytuacji, w której o prawidłowości decyzji administracyjnej orzekł Sąd Administracyjny (art. 175 ust. 1 Konstytucji RP).

II. Postępowanie cywilne

Nb 5

1. Zadaniem postępowania cywilnego jest realizowanie norm prawa cywilnego materialnego w drodze ich przymusowego urzeczywistnienia. Zadanie to określa pojęcie postępowania cywilnego, jako prawnie uregulowanego zespołu działań, zmierzających do skonkretyzowania i przymusowego zrealizowania norm prawnych w sprawach cywilnych w formie przewidzianej prawem. Ów cel postępowania cywilnego ma doniosłe znaczenie w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).

III. Rodzaje postępowania

Nb 6

1. Postępowanie cywilne sensu largo dzieli się na:

1) postępowanie sądowe;

2) postępowanie pozasądowe.

Nb 7

2. Do postępowania sądowego zalicza się:

1) postępowanie procesowe, zarówno zwyczajne, jak i postępowania odrębne;

2) postępowanie nieprocesowe;

3) postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt;

4) postępowanie zabezpieczające;

5) postępowanie egzekucyjne;

6) postępowanie upadłościowe i naprawcze.

Nb 8

3. Do postępowań pozasądowych, czyli do postępowań toczących się poza sądami powszechnymi, zalicza się:

1) postępowanie przed sądami polubownymi;

2) postępowanie pojednawcze przed komisjami pojednawczymi w sprawach ze stosunku pracy.

Nb 9

4. Proces oraz postępowanie nieprocesowe stanowią dwa podstawowe tryby postępowania rozpoznawczego, toczącego się w sprawach cywilnych przed sądami powszechnymi. Są to równorzędne tryby postępowania rozpoznawczego dostosowane do rodzaju spraw, jakie są w nich rozpoznawane.

Nb 10

5. Nad prawidłowością zastosowania właściwego trybu postępowania czuwa z urzędu przewodniczący (art. 201 § 1 KPC).

IV. Spory kompetencyjne

Nb 11

1. Odesłanie. Patrz komentarz do art. 199¹, Nb 1–3.

V. Sprawy cywilne (kwestie szczegółowe)

Nb 12

1. Powstanie stosunku cywilnoprawnego zależy od istnienia stanu faktycznego, z którym norma prawa cywilnego łączy taki stosunek. Prawo cywilne wiąże powstanie stosunku cywilnoprawnego ze zdarzeniami prawnymi, wśród których wyróżnia się działania i zaniechania (zob. post. SN z 21.11.2000 r., III CKN 1048/00, Legalis).

Nb 13

2. Dopuszczalność drogi sądowej. Jeżeli zatem powód opiera swoje roszczenia na zdarzeniach prawnych, które mogą stanowić źródło stosunków prawnych, to w takich sytuacjach dopuszczalna jest droga sądowa (zob. post. SN z 22.4.1998 r., I CKN 1000/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 6).
O dopuszczalności (niedopuszczalności) drogi sądowej nie decyduje obiektywne istnienie (nieistnienie) roszczenia podlegającego ochronie na drodze sądowej, lecz przesądzają twierdzenia powoda o istnieniu stosunku prawnego z zakresu objętego pojęciem sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 i art. 2 § 1 i art. 3 KPC.
We wstępnej fazie zaznajamiania się z twierdzeniami powoda podanymi w pozwie sąd nie bada prawa podmiotowego, o którego istnieniu twierdzi powód, a tym bardziej nie rozważa, czy zgłoszone przez powoda roszczenie jest usprawiedliwione prawem materialnym. Kwestia dopuszczalności drogi sądowej powinna być zatem oceniania w granicach wyznaczonych przez roszczenie procesowe (hipotetyczne roszczenie materialne, o którego istnieniu twierdzi powód; post. SN z 22.8.2007 r., III CZP 76/07, BSN 2007, Nr 8).

Nb 14

3. Zakres pojęcia „sprawy cywilnej”. Wątpliwości w praktyce nasuwała kwestia, czy jest „sprawą cywilną” sprawa dotycząca zobowiązań pieniężnych mających swoje źródło w decyzji administracyjnej. Kwestię tę rozstrzygnął Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając, że art. 1 KPC rozumiany w ten sposób, iż w zakresie pojęcia „sprawy cywilnej” nie mogą mieścić się roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi decyzja administracyjna, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (zob. wyr. TK z 10.7.2000 r., SK 12/99, OTK 2000, Nr 5, poz. 143).

Nb 15

4. Praktyka nie zaliczyła do spraw cywilnych, np.:

1) spraw dotyczących stosunku prawnego między podatnikiem a organem podatkowym (stosunek administracyjnoprawny), również jeżeli chodzi o roszczenia o zwrot nienależnie uiszczonego podatku (nadpłaty) (zob. wyr. NSA z 27.10.1993 r., III SA 689/93, Pr. Gosp. 1994, Nr 3, s. 16; post. SA w Krakowie z 17.5.1993 r., I ACz 201/93, PS 1996, Nr 10, s. 48) lub istnienia nadpłaty podatkowej, a także co do orzekania o zobowiązaniach podatkowych (opłacie skarbowej) i do kontroli decyzji administracyjnych wydanych w tym zakresie (zob. post. SN z 19.2.2003 r., V CKN 378/01, Legalis);

2) spraw o roszczenia wynikające ze stosunku służbowego żołnierzy zawodowych, zaliczając je do spraw administracyjnych (zob. post. SN z 7.8.1996 r., III PO 12/96, OSNP 1997, Nr 7, poz. 120; post. SN z 2.11.1982 r., I CZ 85/82, Legalis);

3) spraw o wynagrodzenie za pracę więźnia spełnianą w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności (zob. post. SN z 4.3.1971 r., I CZ 13/71, BSN 1971, Nr 9, s. 140; post. SN z 4.2.1969 r., I CZ 101/68, Legalis);

4) roszczeń o zawarcie „umowy matrymonialnej” (związku małżeńskiego) (zob. post. SN z 28.4.1965 r., II CR 103/65, BSN 1965, Nr 6, poz. 123);

5) roszczeń o ustanowienie drogi ze względu na ogólne potrzeby mieszkańców (zob. post. SN z 23.9.1966 r., III CR 214/66, OSNCP 1967, Nr 4, poz. 74);

6) wzajemnych stosunków, jakie zachodzą między stowarzyszeniem a jego członkami (chyba że strony zawarły umowę cywilnoprawną np. najmu, umowy o pracę) (zob. post. SN z 29.12.1972 r., I CZ 149/72, Legalis);

7) sporów powstających na tle członkostwa pracowniczego ogrodu działkowego (zob. wyr. SN z 29.6.1973 r., I CR 301/73, OSPiKA 1974, Nr 10, poz. 200);

8) żądań ustalenia, że powód spełnia warunki nabycia praw członka organizacji (zob. post. SN z 14.1.1987 r., IV CZ 6/87, OSNCP 1988, Nr 5, poz. 65);

9) żądanie nakazania wydania dokumentu – zaświadczenia stwierdzającego istnienie prawa do określonej rzeczy (np. lokalu) (zob. post. SA w Warszawie z 7.8.1996 r., I ACz 727/96, Apel. W-wa 1997, Nr 1, poz. 9);

10) spraw o wydanie odpisu protokołu rozprawy sądowej (zob. post. SN z 23.1.1978 r., IV CZ 155/77, Legalis);

11) spraw o udzielenie (uzupełnienie) dotacji budżetowej (post. SN z 18.10.2002 r., V CK 281/02, Legalis);

12) spraw o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej (post. SN z 28.5.2002 r., II UKN 356/01, Prok. i Pr. 2003, Nr 4, s. 45);

13) spraw o ustalenie, że powodowi przysługuje mandat sędziego Trybunału Konstytucyjnego (post. SN z 5.11.2009 r., I CSK 16/09, OSNC 2010, Nr 3, poz. 69);

14) spraw ustalenia decyzją administracyjną m² powierzchni użytkowej wydaną przez dyrektora regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (wyr. SN z 18.2.2010 r., II CSK 428/09, Legalis);

15) „pomimo tego, iż sprawa o stwierdzenie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ma za swej istoty charakter cywilny, a zatem byłaby rozpoznawana przez sąd powszechny gdyby nie wyłączenie, polegające na przekazaniu orzekania w tym przedmiocie do kompetencji wojewody. Z tej przyczyny, decyzja wojewody, o której mowa tym przepisie, ma charakter wyłącznego dowodu nabycia przez Skarb Państwa lub odpowiednią jednostkę samorządu terytorialnego prawa własności na podstawie art. 73 ust. 1 tej ustawy. W konsekwencji, nie jest możliwe samodzielnie ustalenie nabycia prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w dniu 1 stycznia 1999 r. na tej podstawie prawnej przez sąd w postępowaniu sądowym jako przesłanki innego rozstrzygnięcia” (wyr. SN z 28.3.2012 r., V CSK 144/11, Legalis).

„Jeżeli orzeczenie sądu zagranicznego dotyczy sprawy, która według prawa polskiego nie jest sprawą cywilną i w związku z tym nie należy do drogi sądowej, to wniosek o uznanie takiego orzeczenia przez sąd polski podlega oddaleniu (z braku przesłanki przewidzianej w art. 1145 § 1 KPC), a nie odrzuceniu (z powodu niedopuszczalności drogi sądowej)” (zob. post. SN z 31.8.1983 r., IV CZ 105/83, Legalis).

Nb 16

5. Do spraw cywilnych praktyka zaliczyła m.in.:

1) roszczenie członka spółdzielni o przydział lokalu mieszkalnego (zob. post. SN z 30.9.1982 r., I CZ 103/82, Legalis) oraz żądanie członka spółdzielni mieszkaniowej o zobowiązanie spółdzielni do zamiany mieszkania spółdzielczego (zob. wyr. SN z 26.6.1984 r., I CR 166/84, Legalis);

2) sprawy z zakresu prawa lokalowego objęte ustawą z 24.6.1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) (zob. wyr. NSA z 26.10.1995 r., SA/Wr 970/95, Wspól. 1996, Nr 45, s. 18);

3) rozstrzyganie sporów na tle praw rzeczowych (zob. wyr. NSA z 26.1.1999 r., II SA/Ka 838/97, OSS 1999, Nr 4, poz. 106);

4) roszczenia o rentę i odszkodowanie z tytułu gruźlicy w związku ze służbą wojskową (zob. post. SN z 15.12.1977 r., I CZ 125/77, Legalis);

5) sprawy o odszkodowanie za pobieranie prądu bez rejestracji (zob. post. SN z 11.8.1978 r., III CRN 144/78, Legalis);

6) sprawy o naruszenie dobra osobistego, jakiego dopuścił się policjant, sporządzając w toku postępowania karnego opinię czy notatki służbowe (zob. post. SN z 8.10.1984 r., II CZ 14/84, Legalis);

7) roszczenia o wzruszenie ugody zawartej w postępowaniu administracyjnym o rozgraniczenie nieruchomości (zob. wyr. NSA z 16.6.1987 r., IV SAB 24/86, ONSA 1987, Nr 1, poz. 39);

8) sprawy o zarejestrowanie faktu zameldowania na podstawie potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu przez jednego ze współwłaścicieli, przy sprzeciwie drugiego współwłaściciela, gdy chodzi o rozstrzygnięcie, czy sprzeciw ten jest prawnie skuteczny (zob. wyr. NSA z 24.1.1990 r., SA/Gd 1346/89, OSP 1991, Nr 9, poz. 216);

9) roszczenia o zwrot przez rejonowe biuro pracy kwot nienależnie pobranych zasiłków, wpłaconych przez osobę bezrobotną do kasy tego biura (zob. wyr. NSA z 21.4.1994 r., II SA 451/93, ONSA 1995, Nr 2, poz. 78);

10) sprawy ze stosunku pracy nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej w postaci aktu mianowania, jeżeli przepisy szczególne, regulujące stosunek pracy określonej kategorii pracowników, takiego wyłączenia nie zawierają (zob. post. NSA z 6.2.1995 r., II SA 136/95, ONSA 1996, Nr 1, poz. 38);

11) spory dotyczące zwrotu świadczeń wypłaconych pracodawcy lub masie spadkowej upadłości przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na zasadach przewidzianych ustawą z 13.7.2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158, poz. 1121 ze zm.) (zob. post. SA w Łodzi z 28.3.1995 r., I ACz 100/95, OSA 1995, Nr 6, poz. 38);

12) sprawy z zakresu stosunków między emitentem obligacji a ich właścicielem, jako zależne od stosunków zobowiązaniowych (zob. wyr. NSA z 28.4.1995 r., III SAB 29/94, Pr. Gosp. 1995, Nr 12, s. 49);

13) sprawy o ustalenie własności Państwa do gruntów w razie sporu o prawo własności gruntów, o którym mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21.3.1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 260 ze zm.) (zob. wyr. NSA z 12.5.1995 r., II SA 217/94, ONSA 1996, Nr 2, poz. 91);

14) spory na tle wysokości opłat za dostarczoną do mieszkań wodę (zob. post. SN z 23.8.1995 r., III PO 14/95, OSNP 1996, Nr 3, poz. 53);

15) sprawy dotyczące zgody zmiany przeznaczenia części nieruchomości wspólnej przez ogół współwłaścicieli lokali, które wchodzą w skład nieruchomości, tworzącej wspólnotę mieszkaniową (zob. wyr. NSA w Gdańsku z 14.11.1996 r., II SA/Gd 1223/96, niepubl.);

16) sprawy o zapłatę określonej kwoty tytułem opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntów (zob. post. SN z 25.2.1997 r., II CKU 10/97, Prok. i Pr. 1997, Nr 9, s. 38);

17) spory dotyczące stosunków prawnych między Skarbem Państwa – Ministrem Finansów a gminą, o ile mają charakter cywilnoprawny, tzn. oparte są o zasadę równorzędności, o czym decyduje m.in. charakter dochodzonego roszczenia (zob. post. SN z 30.6.1997 r., I ACz 508/97, Pr. Gosp. 1998, Nr 3, s. 50);

18) sprawy o odsetki od dodatkowego wynagrodzenia za wykonywanie przez funkcjonariusza Służby Więziennej zleconych zadań wykraczających poza obowiązki służbowe (zob. uchw. NSA(7) z 5.3.2001 r., OPS 17/00, ONSA 2001, Nr 3, poz. 100);

19) realizację roszczenia o wykup nieruchomości, jeżeli przepisy ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska nie zawierają wyraźnego przekazania sprawy z zakresu wykupu nieruchomości na drogę rozstrzygnięcia decyzją administracyjną (zob. wyr. NSA w Warszawie z 11.2.1998 r., IV SA 663/96, niepubl.);

20) sprawy z ustawy z 7.9.1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) w zakresie sporów między Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego, właściwymi do wypłaty dotacji, a osobami prowadzącymi szkoły lub placówki niepubliczne, uprawnionymi do żądania ich otrzymania (art. 90 ustawy);

21) spory dotyczące nabywania akcji przez uprawnionych pracowników, na podstawie ustawy z 30.8.1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 216) (zob. post. NSA z 18.2.1998 r., III SA 1783/97, ONSA 1998, Nr 4, poz. 146);

22) w razie nieuzgodnienia treści orzeczenia w postępowaniu regulacyjnym prowadzonym przed komisją majątkową w przedmiocie prawa własności nieruchomości na podstawie art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z 17.5.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1169) (zob. wyr. SN z 13.5.1998 r., III CKN 483/97, Prok. i Pr. 1998, Nr 11–12, s. 34);

23) spory związane z oddanym w najem lub w dzierżawę lokalem użytkowym należącym do gminy (zob. wyr. NSA w Gdańsku z 15.10.1998 r., II SA/Gd 268/97, niepubl.);

24) żądania nakazania sprzedaży nieruchomości w trybie bezprzetargowym (zob. wyr. NSA w Warszawie z 7.5.1999 r., IV SAB 98/98, niepubl.);

25) roszczenia związane z poczynieniem czy nabyciem nakładów na nieruchomość oddaną w użytkowanie wieczyste, które nieodpłatnie przeszły na własność użytkownika wieczystego (zob. wyr. NSA w Warszawie z 20.7.1999 r., I SA 1705/98, niepubl.);

26) roszczenia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej o zapłatę za usługi medyczne świadczone w ramach umowy o przekazywanie środków publicznych przez Skarb Państwa, których koszt wykonania nie ma pokrycia w ustalonym przez strony wynagrodzeniu (zob. post. SA w Białymstoku z 6.4.2000 r., I ACz 261/00, OSA 2000, Nr 11–12, poz. 48);

27) spory pomiędzy odwołanymi przez Ministra Skarbu Państwa członkami rady nadzorczej spółki radiofonii publicznej a spółką dotyczące składu osobowego rady nadzorczej (zob. post. SN z 25.1.2001 r., II CKN 1343/00, OSNC 2001, Nr 9, poz. 133);

28) sprawy z art. 12 § 1 ustawy z 20.3.2002 r. o finansowym wspieraniu inwestycji (Dz.U. Nr 41, poz. 363 ze zm.) (wyr. NSA z 24.5.2005 r., II GSK 70/05, Legalis);

29) sprawy roszczeń zwolnionego ze służby asesora prokuratorskiego (wyr. SN z 7.10.2004 r., II PK 130/04, Prok. i Pr. 2005, Nr 2, s. 39);

30) sprawy dotyczące rozliczeń między związkiem gmin utworzonym na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy z 8.3.1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.) a uczestniczącą w nim gminą z tytułu ponoszenia kosztów działalności związku (wyr. SN z 2.4.2003 r., I CK 265/02, OSN 2004, Nr 6, poz. 96);

31) sprawy, w których ZUS w celu ochrony swojej wierzytelności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne występuje wobec osoby trzeciej z żądaniem uznania bezskuteczności czynności prawnej dokonanej pomiędzy tą osobą a dłużnikiem ZUS (post. SN z 13.5.2003 r., V CK 107/02, Legalis);

32) sprawy dotyczące odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o., o której mowa w art. 298 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) [art. 299 ustawy z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030)] (wyr. SN z 28.11.2003 r., IV CK 226/02, Legalis; wyr. SN z 26.1.2006 r., II CK 384/05, Pr. Sp. 2007, Nr 3, s. 58);

33) sprawy dotyczące uposażenia żołnierzy czy też zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy i ich rodzin (wyr. NSA w Warszawie z 19.1.2006 r., I OSK 162/05, Legalis);

34) odwołanie syndyka upadłości (wyr. SN z 4.12.2008 r., I CNP 56/08, Legalis);

35) dochodzenie odsetek od nieterminowo wypłaconego uposażenia oraz innych świadczeń pieniężnych należnych funkcjonariuszom służb mundurowych, również tych, których podstawę prawną stanowią przepisy szczególne (wyr. SN z 2.7.2008 r., II PK 10/08, Legalis);

36) sprawy dotyczące odpowiedzialności majątkowej żołnierzy (wyr. SN z 16.6.2009 r., I PK 226/08, OSNAPUS 2011, Nr 3–4, poz. 33);

37) sprawy, których przedmiotem jest stosunek pracy dyrektora szkoły (wyr. SN z 24.9.2009 r., II PK 78/09, Legalis);

38) sprawy przyznania lokalu socjalnego przez gminę (post. WSA w Lublinie z 17.2.2010 r., II SAB/Lu 3/10, Wspól. 2010, Nr 18, s. 26);

39) sprawy przekształcania prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (post. WSA w Krakowie z 20.10.2008 r., III SAB/Kr 21/08, CBOSA);

40) sprawę dotycząca zwrotu niezależnie pobranych przez żonę z konta zmarłego męża rolnika środków wypłaconych mu przez AR i MR (wyr. NSA w Warszawie z 29.2.2012 r., II GSK 961/11, niepubl.);

41) sprawy o zwrot zatrzymanego wadium (wyr. SN z 11.5.2012 r., II CSK 491/11, Legalis).

VI. Inne sprawy przekazane z mocy ustaw szczególnych

Nb 17

1. Do spraw cywilnych według kryterium formalnego z woli ustawodawcy zaliczone zostały m.in. sprawy:

1) z dekretu PKWN z 6.9.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.):

a) sprawy o własność nieruchomości ziemskiej, tj. o ustalenie, czy Skarb Państwa prawidłowo został wpisany jako właściciel nieruchomości na mocy art. 2 ust. 1 lit. b cytowanego dekretu;

2) z dekretu z 6.6.1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 25, poz. 151 ze zm.):

a) do czynności dowodowych w sprawach cywilnych, dokonanych przed sądami niemieckimi, jako dokonanych w trybie zabezpieczenia dowodów (art. 4 ust. 1);

3) z ustawy z 18.7.1950 r. o odpowiedzialności zawodowej fachowych pracowników służby zdrowia (Dz.U. Nr 36, poz. 332 ze zm.):

a) w postępowaniu przed komisjami okręgowymi w sprawie rozstrzygania sporu, jako sąd polubowny, między fachowymi pracownikami służby zdrowia, a także między fachowymi pracownikami służby zdrowia, a osobami, korzystającymi z ich usług – powstałe w związku z wykonywaniem praktyki (zawodu) (art. 7 ust. 2);

4) z ustawy z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.),

a) sprawy z zakresu żądania zwolnienia rzeczy lub prawa majątkowego od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej (art. 40 § 2),

b) w wypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej (art. 62),

c) w sprawach o wyjawienie majątku (art. 71 § 1),

d) w sprawach o pozostawienie pomieszczeń w użytkowaniu zobowiązanego (art. 110g § 6);

5) z ustawy z 16.12.1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w Policji (Dz.U. Nr 53, poz. 345 ze zm.):

a) w postępowaniu odwoławczym do sądu od decyzji organu spraw wewnętrznych w sprawie odszkodowania (art. 12 ust. 3);

6) z ustawy z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.):

a) w sprawach nieunormowanych w art. 87 i 88 (art. 90);

7) z ustawy z 26.1.1982 r. – Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.):

a) do rozpatrzenia odwołania w sprawach dyscyplinarnych od orzeczeń komisji dyscyplinarnych (art. 77 ust. 5a);

8) z ustawy z 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm.):

a) w sprawie wymierzania i uchylania kary pieniężnej (art. 9 § 1),

b) w sprawach nieletnich (art. 20),

c) w sprawie przeprowadzania dowodu z opinii pedagogicznej, psychologicznej, medycznej oraz rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego (art. 25 § 1),

d) w postępowaniu odwoławczym w sprawie zastosowania środka poprawczego lub gdy środek odwoławczy zawiera wniosek o orzeczenie środka poprawczego (art. 59 § 2);

9) z ustawy z 26.1.1984 r. – Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.):

a) w postępowaniu o rejestrację dziennika lub czasopisma (art. 20 ust. 1);

10) z ustawy z 7.4.1989 r. o związkach zawodowych rolników indywidualnych (Dz.U. Nr 20, poz. 106 ze zm.);

a) do postępowania w sprawach, o których mowa w art. 9 ust. 1–4 (art. 9 ust. 6); z dniem wejścia w życie ustawy o instytucjach badawczych utraciła moc ustawa z 25.7.1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (art. 8 ustawy z 30.4.2010 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące system nauki, Dz.U. Nr 96, poz. 620 ze zm.), ale do spraw dyscyplinarnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o instytucjach badawczych stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 56 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące system nauki);

11) z ustawy z 24.5.1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (Dz.U. Nr 32, poz. 172 ze zm.):

a) do egzekucji orzeczeń wydanych przez Społeczną Komisję Pojednawczą (art. 6 ust. 6),

b) do trybu postępowania przed Społeczną Komisją Pojednawczą (art. 6 ust. 7);

12) z ustawy z 30.5.1989 r. o izbach gospodarczych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 84, poz. 710):

a) do postępowania sądowego w sprawach rozpoznawanych przez sąd rejestrowy (art. 13 ust. 4);

13) z ustawy z 21.6.1990 r. o zwrocie korzyści uzyskanych niesłusznie kosztem Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych (Dz.U. Nr 44, poz. 255 ze zm.):

a) do związków zawodowych i organów samorządu terytorialnego występujących do sądu z żądaniami określonymi w art. 1 (art. 2 ust. 2);

14) z ustawy z 5.1.2011 r.– Kodeks wyborczy (Dz.U. Nr 21, poz. 112 ze zm.):

a) w sprawach protestów (art. 321 § 1 i § 2);

b) do rozpoznawania protestów wyborczych (art. 393);

15) z ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.):

a) od decyzji Prezesa Kasy, przewidzianych w art. 36 ust. 1 w postępowaniu odwoławczym przed sądem (art. 36 ust. 3);

16) z ustawy z 21.12.1990 r. o zawodzie lekarza weterynarii i izbach lekarsko-weterynaryjnych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 93, poz. 767 ze zm.):

a) w postępowaniu przed sądami lekarsko-weterynaryjnymi (art. 63 ust. 2);

17) z ustawy z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.):

a) rozpoznawanie wniosku o zwolnienie w całości lub w części z poniesienia kosztów wynagrodzenia notariusza (art. 6 § 5),

b) rozpoznawanie zażaleń na odmowę dokonania czynności notarialnej (art. 83 § 1),

c) w sprawie przesyłania sądowi właściwemu do prowadzenia ksiąg wieczystych przez notariusza aktu notarialnego zawierającego wniosek o wpis do księgi wieczystej (art. 92 § 4),

d) w sprawie doręczania na żądanie strony jej oświadczenia na piśmie wskazanej przez nią stronie przeciwnej (art. 102 § 3);

18) z ustawy z 19.4.1991 r. o izbach aptekarskich (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 136, poz. 856 ze zm.):

a) w postępowaniu przed sądami aptekarskimi (art. 63 ust. 2);

19) z ustawy z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.):

a) w sprawach dotyczących rejestracji związków zawodowych (art. 18 ust. 1);

20) z ustawy z 23.5.1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz.U. Nr 55, poz. 235 ze zm.):

a) w sprawach rejestracji związku pracodawców (art. 13 ust. 1);

21) z ustawy z 29.12.1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm.):

a) w sprawie odwołań od decyzji Przewodniczącego Krajowej Rady wydanych na podstawie art. 10 ust. 4 oraz art. 53 i 54 (art. 56 ust. 2);

22) z ustawy z 3.2.1993 r. o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 18, poz. 82 ze zm.):

a) w postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu bankowego postępowania ugodowego (art. 23 ust. 1);

23) z ustawy z 10.12.1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 666 ze zm.):

a) od decyzji wojskowego organu emerytalnego w sprawie zaopatrzenia emerytalnego i wysokości świadczeń pieniężnych z tego tytułu (art. 31 ust. 4);

24) z ustawy z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.):

a) w postępowaniu przed Komisją Prawa Autorskiego (art. 110¹ ust. 3);

25) z ustawy z 18.2.1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 667 ze zm.):

a) w postępowaniu odwoławczym od decyzji przewidzianych w art. 32 ust. 1 (art. 32 ust. 4);

26) z ustawy z 24.6.1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.):

a) w razie procesu wspólnoty mieszkaniowej o żądanie sprzedaży lokalu w drodze licytacji (art. 16 ust. 1),

b) do zarządu nieruchomością wspólną (art. 19);

27) z ustawy z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569 ze zm.):

a) do zarządu nad przedsiębiorstwem zastawcy (art. 27 ust. 2),

b) do postępowania rejestrowego (art. 44);

28) z ustawy z 10.4.1997 r. – Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1059 ze zm.):

a) w postępowaniu w sprawie odwołania od decyzji Prezesa URE (art. 30 ust. 3);

29) z ustawy z 6.6.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.):

a) przy egzekucji grzywny, kwoty pieniężnej stanowiącej równowartość przedmiotów, które powinny ulec przepadkowi, nawiązki na rzecz Skarbu Państwa, należności sądowych oraz zasądzonych roszczeń cywilnych i zobowiązań określonych w art. 52 KK (art. 25 § 1),

b) do tytułów egzekucyjnych (art. 26),

c) przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji – należności z tytułu obowiązku naprawienia szkody, nawiązki lub świadczenia pieniężnego (art. 196 § 2);

30) z ustawy z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.):

a) w kwestiach dotyczących powództwa cywilnego (art. 70),

b) w kwestiach dotyczących pełnomocnika (art. 89),

c) w postępowaniu zabezpieczającym (art. 292 § 1),

d) do wznowienia postępowania oraz dalszego postępowania po wznowieniu (art. 543 § 2),

e) w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie (art. 558);

31) z ustawy z 27.6.1997 r. o partiach politycznych (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 155, poz. 924):

a) w sprawach o wpis partii politycznej do ewidencji (art. 22);

b) w sprawach dotyczących przepadku korzyści majątkowej (art. 39a ust. 6);

32) z ustawy z 1.8.1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.):

a) w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 20);

33) z ustawy z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1203 ze zm.):

a) do postępowania przed sądami rejestrowymi (art. 7);

34) z ustawy z 28.8.1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 989):

a) w postępowaniach w sprawach wymienionych w art. 90 ust. 1 (art. 90 ust. 2);

35) z ustawy z 29.8.1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 ze zm.):

a) w sprawie wyłączenia komornika (art. 9 ust. 5);

36) z ustawy z 29.8.1997 r. o Narodowym Banku Polskim (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 908 ze zm.):

a) w postępowaniu egzekucyjnym przeciwko Narodowemu Bankowi Polskiemu (art. 57 ust. 2);

37) z ustawy z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1376 ze zm.):

a) umarzanie utraconych dokumentów zawarcia umowy rachunku oszczędnościowego w toku prowadzonej egzekucji sądowej lub administracyjnej (art. 62),

b) nadanie klauzuli wykonalności i prowadzenie egzekucji według przepisów KPC (art. 97 ust. 1);

38) z ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.):

a) w postępowaniu z odwołań od decyzji Zakładu (art. 83 ust. 2);

39) z ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.):

a) do egzekucji świadczeń pieniężnych (art. 142);

40) z ustawy z 21.1.1999 r. o sejmowej komisji śledczej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1218 ze zm.):

a) w sprawach dotyczących pełnomocnika, a nieunormowanych przez ustawę (art. 11b ust. 6);

41) z ustawy z 14.12.1999 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 84, poz. 711 ze zm.):

a) w sprawie egzekucji należności stwierdzonych stosownymi dokumentami (art. 37 ust. 2),

b) do powództw dłużnika o umorzenie egzekucji w całości lub w części (art. 37 ust. 3);

42) z ustawy z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.):

a) do roszczeń twórcy wynalazku o wynagrodzenie za korzystanie z jego wynalazku (art. 294 ust. 2);

43) z ustawy z 29.11.2000 r. – Prawo atomowe (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 264 ze zm.):

a) w sprawie odszkodowań za szkody jądrowe (art. 106 ust. 2);

44) z ustawy z 15.12.2000 r. o samorządach zawodowych architektów, inżynierów budownictwa oraz urbanistów (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 932):

a) do rozpatrywania przez okręgowe sądy dyscyplinarne, jako sądy polubowne sporów między członkami izb oraz między członkami izb a innymi podmiotami w określonych sprawach (art. 57 ust. 2);

45) z ustawy z 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1222):

a) w sprawie z wniosku członka spółdzielni mieszkaniowej dotyczącego żądania przeniesienia na niego własności lokalu (art. 49 ust. 2);

46) z ustawy z 15.12.2000 r. o Inspekcji Handlowej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1219 ze zm.):

a) w postępowaniu przed stałymi polubownymi sądami konsumentów (art. 37 ust. 6);

47) z ustawy z 6.7.2001 r. o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego (Dz.U. Nr 100, poz. 1080 ze zm.):

a) w sprawie wniosków organizacji związkowych o stwierdzenie ich reprezentatywności (art. 8 ust. 1 i 2);

48) z ustawy z 18.9.2001 r. – Kodeks morski (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 758 ze zm.):

a) w sprawie ponoszenia kosztów procesu oraz odpowiedzialności za odsetki (art. 99),

b) w sprawie sposobu i trybu przeprowadzenia sprzedaży mienia nieznanego właściciela (art. 291),

c) postępowanie w sprawach o ustanowienie i podział funduszu ograniczenia odpowiedzialności za roszczenia morskie (art. 339 § 1),

d) w stosunku do biegłego – komisarza (art. 344 § 3),

e) w sprawach o przywrócenie terminu do zgłoszenia roszczenia nieuwzględnionego w liście wierzytelności (art. 345 § 5),

f) w sprawie o wznowienie postępowania (art. 349),

g) w sprawie wykonania orzeczeń wydanych na podstawie Konwencji o odpowiedzialności cywilnej (art. 354 § 1);

49) z ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.):

a) do doręczenia pism w postępowaniu sądowym przez operatora pocztowego (art. 65 § 2),

b) do postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 (art. 106 § 5),

c) do przeprowadzania dowodów, o których mowa w art. 296 § 1 (art. 296 § 2),

d) w sprawach nieunormowanych w niniejszej ustawie do postępowania w zakresie obrotu zagranicznego (art. 300);

50) z ustawy z 28.3.2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94 ze zm.):

a) w postępowaniu w sprawie odwołanie od decyzji lub zażalenia na postanowienie Prezesa UTK, o których mowa w art. 14 ust. 5 i 6 (art. 14 ust. 7);

51) z ustawy z 11.4.2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz.U. Nr 83, poz. 760 ze zm.):

a) w postępowaniu odwoławczym do sądu od decyzji i postanowień organu wojskowego w sprawie odszkodowania (art. 22 ust. 4);

52) z ustawy z 29.1.2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 907 ze zm.):

a) do postępowania odwoławczego (art. 185 ust. 7),

b) w postępowaniu toczącym się na skutek wniesienia skargi (art. 198a ust. 2),

c) do czynności podejmowanych przez Prezesa Urzędu w przedmiocie wniesenia skargi (art. 198b ust. 4);

53) z ustawy z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.):

a) w zakresie sporów o zwrot wydatków (art. 101 ust. 7);

54) z ustawy z 19.3.2004 r. – Prawo celne (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 727 ze zm.):

a) do postępowania w sprawie przepadku towaru (art. 31 ust. 2);

55) z ustawy z 30.4.2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 ze zm.):

a) w sprawach odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (art. 46 ust. 2);

56) z ustawy z 16.7.2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.):

a) w postępowaniu przed sądami polubownymi (art. 110 ust. 5);

57) z ustawy 7.7.2005 r. o państwowej kompensacie ofiarom niektórych przestępstw (Dz.U. Nr 169, poz. 1415 ze zm.):

a) w sprawach o przyznanie kompensaty przez sąd rejonowy (art. 8 ust. 1);

58) w ustawie z 8.7.2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1150 ze zm.):

a) w sprawie odwołania od oceny kwalifikacji radcy w postępowaniu przed sądem apelacyjnym (art. 42 ust. 6),

b) w sprawie odwołania od decyzji o zawieszeniu w czynnościach radcy (art. 58 ust. 2),

c) w sprawie odwołań od orzeczeń Komisji dyscyplinarnej (art. 64 ust. 2);

59) z ustawy z 27.7.2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.):

a) w postępowaniu odwoławczym od prawomocnych orzeczeń dyscyplinarnych komisji dyscyplinarnej (art. 146 ust. 4);

60) z ustawy z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.):

a) w sprawach dotyczących kosztów sądowych, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 8 ust. 1);

61) z ustawy z 7.4.2006 r. o informowaniu pracowników i prowadzeniu z nimi konsultacji (Dz.U. Nr 79, poz. 550 ze zm.):

a) w sprawach o których mowa w art. 16 ust. 3 (art. 16 ust. 4);

62) z ustawy z 21.7.2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1149 ze zm.):

a) w sprawach cywilnych wynikających ze stosunków związanych z uczestnictwem w obrocie na rynku finansowym albo dotyczących podmiotów wykonujących działalność na tym rynku (art. 6 ust. 1),

b) w postępowaniu przed sądem polubownym rozpatrującym spory między uczestnikami rynku finansowego (art. 18 ust. 2);

63) z ustawy z 18.10.2006 r. o likwidacji niepodjętych depozytów (Dz.U. Nr 208, poz. 1537):

a) w sprawach rozpoznania wniosku przechowującego depozyt w przedmiocie sprzedaży depozytu (art. 7 ust. 3);

64) z ustawy z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.):

a) w sprawach powództw wytaczanych przez Rzecznika Konsumentów na rzecz konsumentów oraz w wypadku wstąpienia przez niego do toczącego się postępowania (art. 42 ust. 5),

b) w przypadku wyłączenia jawności rozprawy przed Prezesem Urzędu (art. 60 ust. 4),

c) w sprawach dotyczących dowodów w postępowaniu przed Prezesem Urzędu (art. 84);

65) z ustawy z 21.11.2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. Nr 227, poz. 1505 ze zm.):

a) w postępowaniu z odwołań od orzeczeń Wyższej Komisji Dyscyplinarnej (art. 127 ust. 3);

66) z ustawy z 17.12.2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44):

a) w zakresie nieuregulowanym w ustawie (art. 24 ust. 1);

67) z ustawy z 30.4.2010 r. o instytutach badawczych (Dz.U. Nr 96, poz. 618 ze zm.):

a) do rozpatrzenia odwołań od orzeczeń komisji dyscyplinarnej w sprawach pracowników naukowych i badawczo-technicznych instytutów przy ministrze właściwym do spraw nauki (art. 58 ust. 4);

68) z ustawy z 7.5.2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych (Dz.U. Nr 106, poz. 675 ze zm.):

a) w sprawie kaucji złożonej przez skarżącego na zabezpieczenie roszczeń inwestora z powodu wstrzymania wykonania decyzji, w zakresie nieuregulowanym w ustawie (art. 58 ust. 3);

69) z ustawy z 9.6.2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. Nr 163, poz. 981 ze zm.):

a) w sprawach dot. ugody zawartej w formie aktu notarialnego (art. 151 ust. 3);

b) w sprawach związanych z zabezpieczeniem (art. 152 ust. 3);

70) z ustawy z 1.7.2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych (Dz.U. Nr 174, poz. 1038 ze zm.):

a) w sprawach zaskarżania uchwał organu izby (art. 10 ust. 2).

¹ Art. 1 w brzmieniu ustawy z dnia 18.04.1985 r. (Dz.U. Nr 20, poz. 86), która wchodzi w życie 1.07.1985 r.; z dniem 17.07.2000 r. art. 1, rozumiany w ten sposób, iż w zakresie pojęcia „sprawy cywilnej” nie mogą się mieścić roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi decyzja administracyjna, został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10.07.2000 r. (Dz.U. Nr 55, poz. 665).