Kodeks pracy

Wydawnictwo C.H. Beck

Warszawa 2012

Spis treści

Dział pierwszy. Przepisy ogólne [1–21]

Rozdział I. Przepisy wstępne [1–9¹]

Rozdział II. Podstawowe zasady prawa pracy [10–18³]

Rozdział IIa. Równe traktowanie w zatrudnieniu [183a–183e]

Rozdział IIb. Nadzór i kontrola przestrzegania prawa pracy [18⁴–18⁵]

Rozdział III. (skreślony) [19–21]

Dział drugi. Stosunek pracy [22–77]

Rozdział I. Przepisy ogólne [22–24]

Rozdział II. Umowa o pracę [25–67¹⁷]

Oddział 1. Zawarcie umowy o pracę [25–29²]

Oddział 2. Przepisy ogólne o rozwiązaniu umowy o pracę [30–31]

Oddział 3. Rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem [32–43]

Oddział 4. Uprawnienia pracownika w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę [44–51]

Oddział 5. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia [52–55]

Oddział 6. Uprawnienia pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia [56–61]

Oddział 6a. Uprawnienia pracodawcy w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia [61¹–62]

Oddział 7. Wygaśnięcie umowy o pracę [63–67]

Rozdział IIa. Warunki zatrudnienia pracowników skierowanych do pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z państwa będącego członkiem Unii Europejskiej [67¹–67⁴]

Rozdział IIb. Zatrudnianie pracowników w formie telepracy [67⁵–67¹⁷]

Rozdział III. Stosunek pracy na podstawie powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę [68–77]

Oddział 1. Stosunek pracy na podstawie powołania [68–72]

Oddział 2. Stosunek pracy na podstawie wyboru [73–75]

Oddział 3. Stosunek pracy na podstawie mianowania [76]

Oddział 4. Stosunek pracy na podstawie spółdzielczej umowy o pracę [77]

Dział trzeci. Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia [77¹–93]

Rozdział I. Ustalanie wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą [77¹–77⁵]

Rozdział Ia. Wynagrodzenie za pracę [78–83]

Rozdział II. Ochrona wynagrodzenia za pracę [84–91]

Rozdział III. Świadczenia przysługujące w okresie czasowej niezdolności do pracy [92]

Rozdział IIIa. Odprawa rentowa lub emerytalna [92¹]

Rozdział IV. Odprawa pośmiertna [93]

Dział czwarty. Obowiązki pracodawcy i pracownika [94–113¹]

Rozdział I. Obowiązki pracodawcy [94–99]

Rozdział II. Obowiązki pracownika [100–101]

Rozdział IIa. Zakaz konkurencji [101¹–101⁴]

Rozdział III. Kwalifikacje zawodowe pracowników [102–103⁶]

Rozdział IV. Regulamin pracy [104–104⁴]

Rozdział V. Nagrody i wyróżnienia [105–107]

Rozdział VI. Odpowiedzialność porządkowa pracowników [108–113¹]

Dział piąty. Odpowiedzialność materialna pracowników [114–127]

Rozdział I. Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy [114–123]

Rozdział II. Odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi [124–127]

Dział szósty. Czas pracy [128–151¹²]

Rozdział I. Przepisy ogólne [128]

Rozdział II. Normy i ogólny wymiar czasu pracy [129–131]

Rozdział III. Okresy odpoczynku [132–134]

Rozdział IV. Systemy i rozkłady czasu pracy [135–150]

Rozdział V. Praca w godzinach nadliczbowych [151–151⁶]

Rozdział VI. Praca w porze nocnej [151⁷–151⁸]

Rozdział VII. Praca w niedziele i święta [151⁹–151¹²]

Dział siódmy. Urlopy pracownicze [152–175]

Rozdział I. Urlopy wypoczynkowe [152–173]

Rozdział II. Urlopy bezpłatne [174–175]

Dział ósmy. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem [176–189¹]

Dział dziewiąty. Zatrudnianie młodocianych [190–206]

Rozdział I. Przepisy ogólne [190–193]

Rozdział II. Zawieranie i rozwiązywanie umów o pracę w celu przygotowania zawodowego [194–196]

Rozdział III. Dokształcanie [197–200]

Rozdział IIIa. Zatrudnianie młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe [200¹–200²]

Rozdział IV. Szczególna ochrona zdrowia [201–204]

Rozdział V. Urlopy wypoczynkowe [205]

Rozdział VI. Rzemieślnicze przygotowanie zawodowe [206]

Dział dziesiąty. Bezpieczeństwo i higiena pracy [207–237¹⁵]

Rozdział I. Podstawowe obowiązki pracodawcy [207–209³]

Rozdział II. Prawa i obowiązki pracownika [210–212]

Rozdział III. Obiekty budowlane i pomieszczenia pracy [213–214]

Rozdział IV. Maszyny i inne urządzenia techniczne [215–219]

Rozdział V. Czynniki oraz procesy pracy stwarzające szczególne zagrożenie dla zdrowia lub życia [220–225]

Rozdział VI. Profilaktyczna ochrona zdrowia [226–233]

Rozdział VII. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe [234–237¹]

Rozdział VIII. Szkolenie [237²–237⁵]

Rozdział IX. Środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze [237⁶–237¹⁰]

Rozdział X. Służba bezpieczeństwa i higieny pracy [237¹¹]

Rozdział XI. Konsultacje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz komisja bezpieczeństwa i higieny pracy [23711a–23713a]

Rozdział XII. Obowiązki organów sprawujących nadzór nad przedsiębiorstwami lub innymi jednostkami organizacyjnymi państwowymi albo samorządowymi [237¹⁴]

Rozdział XIII. Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące wykonywania prac w różnych gałęziach pracy [237¹⁵]

Dział jedenasty. Układy zbiorowe pracy [238–241³⁰]

Rozdział I. Przepisy ogólne [238–241¹³]

Rozdział II. Ponadzakładowy układ zbiorowy pracy [241¹⁴–241²¹]

Rozdział III. Zakładowy układ zbiorowy pracy [241²²–241³⁰]

Dział dwunasty. Rozpatrywanie sporów o roszczenia ze stosunku pracy [242–280]

Rozdział I. Przepisy ogólne [242–243]

Rozdział II. Postępowanie pojednawcze [244–261]

Rozdział III. Sądy pracy [262–280]

Dział trzynasty. Odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom pracownika [281–290¹]

Rozdział II. (skreślony) [284–290¹]

Dział czternasty. Przedawnienie roszczeń [291–295]

Dział czternasty A. (uchylony) [295¹–295²]

Dział piętnasty. Przepisy końcowe [296–305]

Odnośnik 1

Dział pierwszy. Przepisy ogólne

Rozdział I. Przepisy wstępne

Art. 1. Przedmiot regulacji

Kodeks pracy określa prawa i obowiązki pracowników i pracodawców.

Art. 2. Pojęcie pracownika

Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Art. 3. Pojęcie pracodawcy

Pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników.

Art. 3¹. Podmiot dokonujący czynności z zakresu prawa pracy

§ 1. Za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do pracodawcy będącego osobą fizyczną, jeżeli nie dokonuje on osobiście czynności, o których mowa w tym przepisie.

Art. 4. (skreślony)

Art. 5. Pragmatyki służbowe – pierwszeństwo stosowania

Jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy kodeksu stosuje się w zakresie nie uregulowanym tymi przepisami.

Art. 6. Zakres jurysdykcji krajowej

§ 1. Stosunek pracy między obywatelem polskim a polskim przedstawicielstwem, misją lub inną placówką za granicą podlega przepisom kodeksu.

§ 2. Stosunek pracy między obywatelem polskim a przedstawicielstwem, misją albo inną placówką państwa obcego lub instytucji międzynarodowej, działającymi na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, podlega przepisom kodeksu, jeżeli umowy, układy lub porozumienia międzynarodowe nie stanowią inaczej.

Art. 7. (skreślony)

Art. 8. Nadużycie prawa podmiotowego

Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Art. 9. Źródła prawa pracy

§ 1. Ilekroć w Kodeksie pracy jest mowa o prawie pracy, rozumie się przez to przepisy Kodeksu pracy oraz przepisy innych ustaw i aktów wykonawczych, określające prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, a także postanowienia układów zbiorowych pracy i innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów i statutów określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy.

§ 2. Postanowienia układów zbiorowych pracy i porozumień zbiorowych oraz regulaminów i statutów nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż przepisy Kodeksu pracy oraz innych ustaw i aktów wykonawczych.

§ 3. Postanowienia regulaminów i statutów nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż postanowienia układów zbiorowych pracy i porozumień zbiorowych.

§ 4. Postanowienia układów zbiorowych pracy i innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów oraz statutów określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy, naruszające zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, nie obowiązują.

Art. 9¹ Porozumienie o zawieszeniu stosowania zakładowych przepisów prawa pracy

§ 1. Jeżeli jest to uzasadnione sytuacją finansową pracodawcy, może być zawarte porozumienie o zawieszeniu stosowania w całości lub w części przepisów prawa pracy, określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy; nie dotyczy to przepisów Kodeksu pracy oraz przepisów innych ustaw i aktów wykonawczych.

§ 2. Porozumienie, o którym mowa w § 1, zawiera pracodawca i reprezentująca pracowników organizacja związkowa, a jeżeli pracodawca nie jest objęty działaniem takiej organizacji, porozumienie zawiera pracodawca i przedstawicielstwo pracowników wyłonione w trybie przyjętym u tego pracodawcy.

§ 3. Zawieszenie stosowania przepisów prawa pracy nie może trwać dłużej niż przez okres 3 lat. Przepis art. 241²⁷ § 3 stosuje się odpowiednio.

§ 4. Pracodawca przekazuje porozumienie właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy.

§ 5. Przepisy § 1–4 nie naruszają przepisów art. 241²⁷.

Rozdział II. Podstawowe zasady prawa pracy

Art. 10. Prawo do pracy

§ 1. Każdy ma prawo do swobodnie wybranej pracy. Nikomu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie, nie można zabronić wykonywania zawodu.

§ 2. Państwo określa minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę.

§ 3. Państwo prowadzi politykę zmierzającą do pełnego produktywnego zatrudnienia.

Art. 11. Zasada swobody nawiązania stosunku pracy

Nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika.

Art. 11¹. Poszanowanie dóbr osobistych

Pracodawca jest obowiązany szanować godność i inne dobra osobiste pracownika.

Art. 11². Zasada równości pracowników

Pracownicy mają równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków; dotyczy to w szczególności równego traktowania mężczyzn i kobiet w zatrudnieniu.

Art. 11³. Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu

Jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy – jest niedopuszczalna.

Art. 12. (skreślony)

Art. 13. Prawo do godziwego wynagrodzenia

Pracownik ma prawo do godziwego wynagrodzenia za pracę. Warunki realizacji tego prawa określają przepisy prawa pracy oraz polityka państwa w dziedzinie płac, w szczególności poprzez ustalanie minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Art. 14. Prawo do wypoczynku

Pracownik ma prawo do wypoczynku, który zapewniają przepisy o czasie pracy, dniach wolnych od pracy oraz o urlopach wypoczynkowych.

Art. 15. Bezpieczeństwo i higiena pracy

Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

Art. 16. Potrzeby socjalno-bytowe

Pracodawca, stosownie do możliwości i warunków, zaspokaja bytowe, socjalne i kulturalne potrzeby pracowników.

Art. 17. Podnoszenie kwalifikacji

Pracodawca jest obowiązany ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych.

Art. 18. Zasada uprzywilejowania pracownika

§ 1. Postanowienia umów o pracę oraz innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy.

§ 2. Postanowienia umów i aktów, o których mowa w § 1, mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne; zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy.

§ 3. Postanowienia umów o pracę i innych aktów, na podstawie których powstaje stosunek pracy, naruszające zasadę równego traktowania w zatrudnieniu są nieważne. Zamiast takich postanowień stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy, a w razie braku takich przepisów – postanowienia te należy zastąpić odpowiednimi postanowieniami niemającymi charakteru dyskryminacyjnego.

Art. 18¹. Prawo koalicji

§ 1. Pracownicy i pracodawcy, w celu reprezentacji i obrony swoich praw i interesów, mają prawo tworzyć organizacje i przystępować do tych organizacji.

§ 2. Zasady tworzenia i działania organizacji, o których mowa w § 1, określa ustawa o związkach zawodowych, ustawa o organizacjach pracodawców oraz inne przepisy prawa.

Art. 18². Partycypacja pracownicza

Pracownicy uczestniczą w zarządzaniu zakładem pracy w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Art. 18³. Warunki korzystania z uprawnień

Pracodawcy oraz organy administracji są obowiązani tworzyć warunki umożliwiające korzystanie z uprawnień określonych w przepisach, o których mowa w art. 18¹ i 18².

Rozdział IIa. Równe traktowanie w zatrudnieniu

Art. 183a. Zasada niedyskryminowania w zatrudnieniu

§ 1. Pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.

§ 2. Równe traktowanie w zatrudnieniu oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek sposób, bezpośrednio lub pośrednio, z przyczyn określonych w § 1.

§ 3. Dyskryminowanie bezpośrednie istnieje wtedy, gdy pracownik z jednej lub z kilku przyczyn określonych w § 1 był, jest lub mógłby być traktowany w porównywalnej sytuacji mniej korzystnie niż inni pracownicy.

§ 4. Dyskryminowanie pośrednie istnieje wtedy, gdy na skutek pozornie neutralnego postanowienia, zastosowanego kryterium lub podjętego działania występują lub mogłyby wystąpić niekorzystne dysproporcje albo szczególnie niekorzystna sytuacja w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych wobec wszystkich lub znacznej liczby pracowników należących do grupy wyróżnionej ze względu na jedną lub kilka przyczyn określonych w § 1, chyba że postanowienie, kryterium lub działanie jest obiektywnie uzasadnione ze względu na zgodny z prawem cel, który ma być osiągnięty, a środki służące osiągnięciu tego celu są właściwe i konieczne.

§ 5. Przejawem dyskryminowania w rozumieniu § 2 jest także:

1) działanie polegające na zachęcaniu innej osoby do naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu lub nakazaniu jej naruszenia tej zasady,

2) niepożądane zachowanie, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika i stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery (molestowanie).

§ 6. Dyskryminowaniem ze względu na płeć jest także każde niepożądane zachowanie o charakterze seksualnym lub odnoszące się do płci pracownika, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika, w szczególności stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery; na zachowanie to mogą się składać fizyczne, werbalne lub pozawerbalne elementy (molestowanie seksualne).

§ 7. Podporządkowanie się przez pracownika molestowaniu lub molestowaniu seksualnemu, a także podjęcie przez niego działań przeciwstawiających się molestowaniu lub molestowaniu seksualnemu nie może powodować jakichkolwiek negatywnych konsekwencji wobec pracownika.

Art. 183b. Naruszenie zasady równego traktowania

§ 1. Za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu, z zastrzeżeniem § 2–4, uważa się różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracownika z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 183a § 1, którego skutkiem jest w szczególności:

1) odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku pracy,

2) niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę lub innych warunków zatrudnienia albo pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń związanych z pracą,

3) pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe

– chyba że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami.

§ 2. Zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie naruszają działania, proporcjonalne do osiągnięcia zgodnego z prawem celu różnicowania sytuacji pracownika, polegające na:

1) niezatrudnianiu pracownika z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 183a § 1, jeżeli rodzaj pracy lub warunki jej wykonywania powodują, że przyczyna lub przyczyny wymienione w tym przepisie są rzeczywistym i decydującym wymaganiem zawodowym stawianym pracownikowi,

2) wypowiedzeniu pracownikowi warunków zatrudnienia w zakresie wymiaru czasu pracy, jeżeli jest to uzasadnione przyczynami niedotyczącymi pracowników bez powoływania się na inną przyczynę lub inne przyczyny wymienione w art. 183a § 1,

3) stosowaniu środków, które różnicują sytuację prawną pracownika, ze względu na ochronę rodzicielstwa lub niepełnosprawność,

4) stosowaniu kryterium stażu pracy przy ustalaniu warunków zatrudniania i zwalniania pracowników, zasad wynagradzania i awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, co uzasadnia odmienne traktowanie pracowników ze względu na wiek.

§ 3. Nie stanowią naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu działania podejmowane przez określony czas, zmierzające do wyrównywania szans wszystkich lub znacznej liczby pracowników wyróżnionych z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 183a § 1, przez zmniejszenie na korzyść takich pracowników faktycznych nierówności, w zakresie określonym w tym przepisie.

§ 4. Różnicowanie pracowników ze względu na religię lub wyznanie nie stanowi naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, jeżeli w związku z rodzajem i charakterem działalności prowadzonej w ramach kościołów i innych związków wyznaniowych, a także organizacji, których cel działania pozostaje w bezpośrednim związku z religią lub wyznaniem, religia lub wyznanie pracownika stanowi istotne, uzasadnione i usprawiedliwione wymaganie zawodowe.

Art. 183c. Równe traktowanie w zakresie wynagradzania

§ 1. Pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości.

§ 2. Wynagrodzenie, o którym mowa w § 1, obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia, bez względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą, przyznawane pracownikom w formie pieniężnej lub w innej formie niż pieniężna.

§ 3. Pracami o jednakowej wartości są prace, których wykonywanie wymaga od pracowników porównywalnych kwalifikacji zawodowych, potwierdzonych dokumentami przewidzianymi w odrębnych przepisach lub praktyką i doświadczeniem zawodowym, a także porównywalnej odpowiedzialności i wysiłku.

Art. 183d. Skutki naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu

Osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

Art. 183e. Ochrona pracownika korzystającego z zasady równego traktowania w zatrudnieniu

§ 1. Skorzystanie przez pracownika z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie może być podstawą niekorzystnego traktowania pracownika, a także nie może powodować jakichkolwiek negatywnych konsekwencji wobec pracownika, zwłaszcza nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do pracownika, który udzielił w jakiejkolwiek formie wsparcia pracownikowi korzystającemu z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu.

Rozdział IIb. Nadzór i kontrola przestrzegania prawa pracy

Art. 18⁴. Państwowa Inspekcja Pracy; Państwowa Inspekcja Sanitarna

§ 1. Nadzór i kontrolę przestrzegania prawa pracy, w tym przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, sprawuje Państwowa Inspekcja Pracy.

§ 2. Nadzór i kontrolę przestrzegania zasad, przepisów higieny pracy i warunków środowiska pracy sprawuje Państwowa Inspekcja Sanitarna.

§ 3. Organizację i zakres działania inspekcji, o których mowa w § 1 i 2, określają odrębne przepisy.

Art. 18⁵. Społeczna inspekcja pracy

§ 1. Społeczną kontrolę przestrzegania prawa pracy, w tym przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, sprawuje społeczna inspekcja pracy.

§ 2. Organizację, zadania i uprawnienia społecznej inspekcji pracy oraz zasady jej współdziałania z Państwową Inspekcją Pracy i innymi państwowymi organami nadzoru i kontroli określają odrębne przepisy.

Rozdział III. (skreślony)

Art. 19–21. (skreślony)

Arbeitsgesetzbuch

Wydawnictwo C.H. Beck

Warszawa 2012

Inhaltsübersicht

Abschnitt I. Allgemeine Vorschriften [1–21]

Unterabschnitt I. Einführungsvorschriften [1–9¹]

Unterabschnitt II. Grundsätze des Arbeitsrechts [10–18³]

Unterabschnitt IIa. Gleichbehandlung bei der Beschäftigung [183a–183e]

Unterabschnit IIb. Aufsicht und Kontrolle über die Achtung des Arbeitsrechts [18⁴–18⁵]

Unterabschnitt III. (aufgehoben) [19–21]

Abschnitt II. Arbeitsverhältnis [22–77]

Unterabschnitt I. Allgemeine Vorschriften [22–24]

Unterabschnitt II. Arbeitsvertrag [25–67¹⁷]

Titel 1. Abschluss des Arbeitsvertrages [25–29²]

Titel 2. Allgemeine Vorschriften über die Aufl ösung des Arbeitsvertrages [30–31]

Titel 3. Aufl ösung des Arbeitsvertrages durch Kündigung [32–43]

Titel 4. Rechte des Arbeitnehmers im Falle einer ungerechtfertigten oder rechtswidrigen Kündigung des Arbeitsvertrages durch den Arbeitgeber [44–51]

Titel 5. Aufl ösung des Arbeitsvertrages ohne Kündigung [52–55]

Titel 6. Rechte des Arbeitnehmers im Falle einer rechts widrigen Aufl ösung des Arbeitsvertrages ohne Kündigung durch den Arbeitgeber [56–61]

Titel 6a. Rechte des Arbeitgebers im Falle einer ungerechtfertigten Aufl ösung des Arbeitsvertrages ohne Kündigung durch den Arbeitnehmer [61¹–62]

Titel 7. Erlöschen des Arbeitsvertrages [63–67]

Unterabschnitt IIa. Die Bedingungen der Beschäftigung von Arbeitnehmern, die auf das Gebiet der Republik Polen aus einem Mitgliedstaat der Europäischen Union entsandt wurden [67¹–67⁴]

Unterabschnitt IIb. Beschäftigung von Arbeitnehmers in Form von Telearbeit [67⁵–67¹⁷]

Unterabschnitt III. Arbeitsverhältnis aufgrund von Berufung, Wahl, Ernennung sowie des genossenschaftlichen Arbeitsvertrages [68–77]

Titel 1. Arbeitsverhältnis aufgrund von Berufung [68–72]

Titel 2. Arbeitsverhältnis aufgrund einer Wahl [73–75]

Titel 3. Arbeitsverhältnis aufgrund von Ernennung [76]

Titel 4. Arbeitsverhältnis aufgrund eines genossenschaftlichen Arbeitsvertrages [77]

Abschnitt III. Arbeitsentgelt und andere Leistungen [77¹–93]

Unterabschnitt I. Festlegung des Arbeitsentgelts und anderer mit der Arbeit verbundener Leistungen [77¹–77⁵]

Unterabschnitt Ia. Arbeitsentgelt [78–83]

Unterabschnitt II. Schutz des Arbeitsentgelts [84–91]

Unterabschnitt III. Leistungen für die Zeit der befristeten Arbeitsunfähigkeit [92]

Unterabschnitt IIIa. Abfi ndungen für den Fall einer Invaliden- oder Altersrente [92¹]

Unterabschnitt IV. Abfi ndung für den Fall des Todes [93]

Abschnitt IV. Pfl ichten des Arbeitgebers und des Arbeitnehmers [94–113¹]

Unterabschnitt I. Pfl ichten des Arbeitgebers [94–99]

Unterabschnitt II. Pfl ichten des Arbeitnehmers [100–101]

Unterabschnitt IIa. Wettbewerbsverbot [101¹–101⁴]

Unterabschnitt III. Berufsqualifi kationen der Arbeitnehmer [102–103⁶]

Unterabschnitt IV. Arbeitsordnung [104–104⁴]

Unterabschnitt V. Belohnungen und Auszeichnungen [105–107]

Unterabschnitt VI. Ordnungsverantwortlichkeit der Arbeitnehmer [108–113¹]

Abschnitt V. Haftung der Arbeitnehmer mit eigenen Vermögen [114–127]

Unterabschnitt I. Haftung des Arbeitnehmers für den dem Arbeitgeber zugefügten Schaden [114–123]

Unterabschnitt II. Haftung für das dem Arbeitnehmer anvertraute Vermögen [124–127]

Abschnitt VI. Arbeitszeit [128–151¹²]

Unterabschnitt I. Allgemeine Vorschriften [128]

Unterabschnitt II. Arbeitszeitnormen und das allgemeine Ausmaß der Arbeitszeit [129–131]

Unterabschnitt III. Erholungszeiträume [132–134]

Unterabschnitt IV. Arbeitszeitsysteme und pläne [135–150]

Unterabschnitt V. Überstundenarbeit [151–151⁶]

Unterabschnitt VI. Nachtarbeit [151⁷–151⁸]

Unterabschnitt VII. Arbeit an Sonnund Feiertagen [151⁹–151¹²]

Abschnitt VII. Urlaub [152–175]

Unterabschnitt I. Erholungsurlaub [152–173]

Unterabschnitt II. Unbezahlter Urlaub [174–175]

Abschnitt VIII. Die Arbeitnehmerrechte im Zusammenhang mit der Elternstellung [176–189¹]

Abschnitt IX. Beschäftigung von Jugendlichen [190–206]

Unterabschnitt I. Allgemeine Vorschriften [190–193]

Unterabschnitt II. Abschluss und Aufl ösung von Arbeitsverträgen zum Zwecke der Berufsvorbereitung [194–196]

Unterabschnitt III. Weiterbildung [197–200]

Unterabschnitt IIIa. Die Beschäftigung von Jugendlichen zu einem anderen Zwecke als zur Berufsvorbereitung [200¹–200²]

Unterabschnitt IV. Besonderer Gesundheitsschutz [201–204]

Unterabschnitt V. Erholungsurlaub [205]

Unterabschnitt VI. Berufsvorbereitung im Handwerk [206]

Abschnitt X. Arbeitsschutz und -hygiene [207–237¹⁵]

Unterabschnitt I. Grundlegende Pfl ichten des Arbeitgebers [207–209³]

Unterabschnitt II. Rechte und Pfl ichten der Arbeitnehmer [210–212]

Unterabschnitt III. Bauwerke und Arbeitsräume [213–214]

Unterabschnitt IV. Maschinen und andere technische Anlagen [215–219]

Unterabschnitt V. Faktoren und Arbeitsprozesse, die besondere Gefahren für die Gesundheit oder für das Leben begründen [220–225]

Unterabschnitt VI. Vorbeugender Gesundheitsschutz [226–233]

Unterabschnitt VII. Arbeitsunfälle und Berufskrankheiten [234–237¹]

Unterabschnitt VIII. Schulung [237²–237⁵]

Unterabschnitt IX. Mittel des Individualschutzes sowie Arbeitskleidung und Arbeitsschuhe [237⁶–237¹⁰]

Unterabschnitt X. Arbeitssicherheits- und Arbeitshygienedienst [237¹¹]

Unterabschnitt XI. Beratungen betreff end Arbeitssicherheit und – hygiene; Kommission für Arbeitssicherheit und -hygiene [23711a–23713a]

Unterabschnitt XII. Pfl ichten der die Aufsicht über Unternehmen und andere staatliche Organisationseinheiten ausübenden Behörden [237¹⁴]

Unterabschnitt XIII. Vorschriften über die Arbeitssicherheit und -hygie ne, betreff end die Ausübung von Arbeit in verschiedenen Arbeitszweigen [237¹⁵]

Abschnitt XI. Tarifverträge [238–241³⁰]

Unterabschnitt I. Allgemeine Vorschriften [238–241¹³]

Unterabschnitt II. Überbetrieblicher Tarifvertrag [241¹⁴–241²¹]

Unterabschnitt III. Betrieblicher Tarifvertrag [241²²–241³⁰]

Abschnitt XII. Streitigkeiten wegen der Ansprüche aus dem Arbeitsverhältnis [242–280]

Unterabschnitt I. Allgemeine Vorschriften [242–243]

Unterabschnitt II. Schlichtungsverfahren [244–261]

Unterabschnitt III. Arbeitsgerichte [262–280]

Abschnitt XIII. Haftung für Verstöße gegen Arbeitnehmerrechte [281–290¹]

Unterabschnitt II. (gestrichen) [284–290¹]

Abschnitt XIV. Verjährung der Ansprüche [291–295]

Abschnitt XIV a. (aufgehoben) [295¹–295²]

Abschnitt XV. Schlussbestimmungen [296–305]

Fußnote Nr 1

Abschnitt I. Allgemeine Vorschriften

Unterabschnitt I. Einführungsvorschriften

Art. 1. Gegenstand der Regelung

Das Arbeitsgesetzbuch regelt die Rechte und die Pflichten der Arbeitnehmer und der Arbeitgeber.

Art. 2. Begriff des Arbeitnehmers

Ein Arbeitnehmer ist eine Person, die auf Grundlage eines Arbeitsvertrages, einer Bestellung, einer Wahl, einer Ernennung oder eines genossenschaftlichen Arbeitsvertrages beschäftigt wird.

Art. 3. Begriff des Arbeitgebers

Ein Arbeitgeber ist eine Organisationseinheit, auch wenn sie keine Rechtspersönlichkeit besitzt, oder eine natürliche Person, sofern sie Arbeitnehmer beschäftigen.

Art. 3¹. Rechtssubjekt, das Handlungen auf dem Gebiet des Arbeitsrechts vornimmt

§ 1. Für einen Arbeitgeber, der eine Organisationseinheit ist, handelt auf dem Gebiet des Arbeitsrechts die Person oder das Organ, das in dieser Organisationseinheit die Geschäfte führt oder eine andere hierzu bestimmte Person.

§ 2. Die Vorschrift des § 1 findet auf einen Arbeitgeber entsprechende Anwendung, der eine natürliche Person ist und die in dieser Vorschrift genannten Handlungen nicht persönlich vornimmt.

Art. 4. (gestrichen)

Art. 5. Dienstvorschriften – Anwendungsvorrang

Wird das Arbeitsverhältnis einer bestimmten Gruppe von Arbeitnehmern durch besondere Vorschriften geregelt, finden die Vorschriften dieses Gesetzbuches in dem durch diese Vorschriften nicht geregelten Umfang Anwendung.

Art. 6. Anwendbares Recht

§ 1. Das Arbeitsverhältnis zwischen einem polnischen Staatsbürger und einer polnischen Vertretung, Mission oder sonstigen Dienststelle im Ausland untersteht den Vorschriften dieses Gesetzbuches.

§ 2. Das Arbeitsverhältnis zwischen einem polnischen Staatsbürger und einer auf dem Gebiet der Republik Polen tätigen Vertretung, Mission oder sonstigen Dienststelle eines ausländischen Staates oder einer internationalen Institution unterliegt den Vorschriften dieses Gesetzbuches, sofern internationale Verträge, Abkommen oder Vereinbarungen nicht etwas anderes bestimmen.

Art. 7. (gestrichen)

Art. 8. Rechtsmissbrauch

Von einem Recht darf kein Gebrauch gemacht werden, der im Widerspruch zu der sozialwirtschaftlichen Bestimmung dieses Rechts oder zu den Grundsätzen des sozialen Zusammenlebens stehen würde. Ein solches Tun oder Unterlassen des Berechtigten wird nicht als Ausübung des Rechts angesehen und ist nicht geschützt.

Art. 9. Quellen des Arbeitsrechts

§ 1. Jedesmal wenn in diesem Gesetzbuch der Begriff Arbeitsrecht verwendet wird, werden darunter die Vorschriften dieses Gesetzbuches und anderer Gesetze und Ausführungsakte verstanden, welche die Rechte und die Pflichten von Arbeitnehmern und Arbeitgebern bestimmen, sowie Bestimmungen in Tarifverträgen und anderen auf ein Gesetz gestützten Gruppenvereinbarungen, Ordnungen und Satzungen, die Rechte und Pflichten der Parteien eines Arbeitsverhältnisses regeln.

§ 2. Die Bestimmungen der Tarifverträge und Gruppenvereinbarungen sowie der Ordnungen und Satzungen dürfen für Arbeitnehmer nicht ungünstiger sein, als die Vorschriften des Arbeitsgesetzbuches sowie anderer Gesetze und Ausführungsakte.

§ 3. Die Bestimmungen der Ordnungen und Satzungen dürfen für Arbeitnehmer nicht ungünstiger sein, als Bestimmungen der Tarifverträge und Gruppenvereinbarungen.

§ 4.  Bestimmungen in Tarifverträgen und in anderen auf einem Gesetz gestützten Gruppenvereinbarungen, Ordnungen und Satzungen, die Rechte und Pflichten der Parteien eines Arbeitsverhältnisses regeln und die den Grundsatz der Gleichbehandlung beeinträchtigen, sind ungültig.

Art. 9¹. Vereinbarungen über Aussetzung der Anwendung der betrieblichen Vorschriften des Arbeitsrechts

§ 1. Soweit dies durch die finanzielle Lage des Arbeitgebers gerechtfertigt ist, kann eine Vereinbarung über eine teilweise oder vollständige Aussetzung der Anwendung der Vorschriften des Arbeitsrechts, welche die Rechte und Pflichten der Parteien eines Arbeitsverhältnisses regeln, geschlossen werden; dies betrifft nicht die Vorschriften dieses Gesetzbuches und die anderer Gesetze und Ausführungsakte.

§ 2. Die in § 1 genannte Vereinbarung wird zwischen dem Arbeitgeber und der die Arbeitnehmer vertretenden Gewerkschaftsorganisation geschlossen; und falls bei diesem Arbeitgeber eine solche Organisation nicht tätig ist, wird die Vereinbarung zwischen dem Arbeitgeber und einer Arbeitnehmervertretung geschlossen, die in dem bei diesem Arbeitgeber geltenden Verfahren bestimmt wird.

§ 3. Die Aussetzung der Anwendung der Vorschriften des Arbeitsrechts darf die Dauer von 3 Jahren nicht überschreiten. Die Vorschrift des Art. 24127 § 3 findet entsprechende Anwendung.

§ 4. Der Arbeitgeber übermittelt die Vereinbarung an den zuständigen Bezirksarbeitsinspekteur.

§ 5. Vorschriften der §§ 1–4 lassen die Vorschriften des Art. 241²⁷ unberührt.

Unterabschnitt II. Grundsätze des Arbeitsrechts

Art. 10. Recht auf Arbeit

§ 1. Jeder hat das Recht auf eine frei gewählte Arbeit. Mit Ausnahme der im Gesetz geregelten Fälle darf niemandem die Ausübung eines Berufes verboten werden.

§ 2. Der Staat bestimmt die Mindesthöhe des Arbeitsentgelts.

§ 3. Die Politik des Staates ist auf eine produktive Vollbeschäftigung gerichtet.

Art. 11. Grundsatz der Vertragsfreiheit bei der Begründung eines Arbeitsverhältnisses

Die Begründung eines Arbeitsverhältnisses und die Festlegung der Arbeits- und Entgeltbedingungen bedarf, ungeachtet der Rechtsgrundlage dieses Verhältnisses, der Abgabe von übereinstimmenden Willenserklärungen des Arbeitgebers und des Arbeitnehmers.

Art. 11¹. Achtung der Persönlichkeitsrechte

Der Arbeitgeber ist verpflichtet, die Würde und die anderen Persönlichkeitsrechte des Arbeitnehmers zu achten.

Art. 11². Grundsatz der Gleichheit der Arbeitnehmer

Die Arbeitnehmer haben die gleichen Rechte wegen der gleichen Erfüllung gleicher Pflichten; dies betrifft insbesondere die Gleichbehandlung von Männern und Frauen in der Beschäftigung.

Art. 11³. Verbot der Diskriminierung bei der Beschäftigung

Jede unmittelbare oder mittelbare Diskriminierung bei der Beschäftigung, insbesondere wegen des Geschlechts, des Alters, einer Behinderung, der Rasse, der Religion, der Nationalität, der politischen Überzeugungen, der Zugehörigkeit zu einer Gewerkschaft, der ethnischen Herkunft, der Konfession, der sexuellen Orientierung oder wegen Beschäftigung auf bestimmte oder unbestimmte Zeit oder wegen Vollzeit- oder Teilzeitbeschäftigung, ist unzulässig.

Art. 12. (gestrichen)

Art. 13. Recht auf ein angemessenes Entgelt

Der Arbeitnehmer hat das Recht auf ein angemessenes Entgelt für seine Arbeit. Die Bedingungen für die Verwirklichung dieses Rechts werden durch die Vorschriften des Arbeitsrechts und durch die Entgeltpolitik des Staates, insbesondere durch die Festlegung eines Mindestentgelts, bestimmt.

Art. 14. Recht auf Erholung

Der Arbeitnehmer hat das Recht auf Erholung, das durch die Vorschriften über die Arbeitszeit, über arbeitsfreie Tage und über den Erholungsurlaub garantiert wird.

Art. 15. Arbeitssicherheit und -hygiene

Der Arbeitgeber ist verpflichtet, den Arbeitnehmern sichere und hygienische Arbeitsbedingungen zu gewährleisten.

Art. 16. Soziale und Daseinsbedürfnisse

Der Arbeitgeber hat entsprechend den Möglichkeiten und Bedingungen die Daseins-, sozialen und kulturellen Bedürfnisse der Arbeitnehmer zu befriedigen.

Art. 17. Erhöhung der beruflichen Qualifikation

Der Arbeitgeber ist verpflichtet, den Arbeitnehmern die Erhöhung ihrer beruflichen Qualifikation zu erleichtern.

Art. 18. Grundsatz der Privilegierung des Arbeitnehmers

§ l. Bestimmungen in Arbeitsverträgen und in anderen Akten, auf deren Grundlage ein Arbeitsverhältnis entsteht, dürfen von den Vorschriften des Arbeitsrechts nicht zum Nachteil des Arbeitnehmers abweichen.

§ 2. Bestimmungen der in § 1 genannten Verträge und Akte, die von den Vorschriften des Arbeitsrechts zum Nachteil des Arbeitnehmers abweichen, sind nichtig; an ihrer Stelle finden die entsprechenden Vorschriften des Arbeitsrechts Anwendung.

§ 3.  Bestimmungen der Arbeitsverträge und anderer Akte, auf deren Grundlage ein Arbeitsverhältnis entsteht und die den Grundsatz der Gleichbehandlung in der Beschäftigung verletzen, sind nichtig. An ihrer Stelle finden die entsprechenden Vorschriften des Arbeitsrechts Anwendung und im Falle des Fehlens solcher Vorschriften sind diese Bestimmungen durch entsprechende Bestimmungen zu ersetzen, die keinen diskriminierenden Charakter haben.

Art. 18¹. Koalitionsrecht

§ 1. Arbeitnehmer und Arbeitgeber haben das Recht, zum Zwecke der Vertretung und der Verteidigung eigener Rechte und Interessen Organisationen zu gründen und diesen Organisationen beizutreten.

§ 2. Die Bedingungen der Gründung und der Tätigkeit der in § 1 genannten Organisationen werden durch das Gesetz über die Gewerkschaften, das Gesetz über die Arbeitgeberorganisationen und durch andere Rechtsvorschriften bestimmt.

Art. 18². Arbeitnehmerbeteiligung

Die Arbeitnehmer nehmen an der Führung des Betriebes in dem durch besondere Vorschriften bestimmten Umfang und nach den in diesen Vorschriften bestimmten Grundsätzen teil.

Art. 18³. Voraussetzungen für die Wahrnehmung der Rechte

Die Arbeitgeber und die Organe der Verwaltung sind verpflichtet, die Voraussetzungen für die Wahrnehmung der in Art. 18¹ und in Art. 18² bestimmten Rechte zu schaffen.

Unterabschnitt IIa. Gleichbehandlung in der Beschäftigung

Art. 183a. Grundsatz der Nichtdiskriminierung in der Beschäftigung

§ 1. Die Arbeitnehmer sind in Bezug auf die Aufnahme und die Auflösung des Arbeitsverhältnisses, die Beschäftigungsbedingungen, die Beförderung und den Zugangs zu Fortbildung zum Zweck der Erhöhung der Berufsqualifikation gleich zu behandeln, insbesondere ungeachtet des Geschlechts, des Alters, einer Behinderung, der Rasse, der Religion, der Nationalität, der politischen Überzeugungen, der Zugehörigkeit zu einer Gewerkschaft, der ethnischen Herkunft, der Konfession, der sexuellen Orientierung sowie der Beschäftigung auf bestimmte oder unbestimmte Zeit oder einer Vollzeit- oder Teilzeitbeschäftigung.

§ 2. Die Gleichbehandlung in Beschäftigung bedeutet, dass der Arbeitnehmer auf keine Art und Weise, direkt oder indirekt, aus den in § 1 genannten Gründen diskriminiert wird.

§ 3. Eine direkte Diskriminierung liegt vor, wenn der Arbeitnehmer aus einem oder aus mehreren in § 1 genannten Gründen in einer vergleichbaren Situation weniger gut behandelt wurde, wird oder werden könnte als andere Arbeitnehmer.

§ 4. Eine indirekte Diskriminierung liegt vor, wenn infolge einer Bestimmung, eines angewandten Kriteriums oder einer vorgenommen Handlung, die scheinbar neutral sind, ein ungünstiges Missverhältnis oder eine besonders ungünstige Lage in Bezug auf die Aufnahme oder die Auflösung des Arbeitsverhältnisses, auf die Beschäftigungsbedingungen, die Beförderung oder den Zugang zu Fortbildung zum Zweck der Erhöhung der Berufsqualifikation für alle oder für eine größere Zahl von Arbeitnehmern, die einer nach einem oder mehreren in § 1 bestimmten Merkmalen gebildeten Gruppen angehören, auftritt oder auftreten könnte; es sei denn, dass die Bestimmung, das Kriterium oder die Handlung im Hinblick auf das angestrebte, rechtsmäßige Ziel objektiv begründet und die zur Erreichung dieses Ziels angewandten Mittel geeignet und erforderlich sind.

§ 5. Als Diskriminierung im Sinne des § 2 gilt auch:

1) eine Handlung, durch die eine andere Person dazu angeregt wird, den Grundsatz der Gleichbehandlung in Beschäftigung zu verletzen oder durch die ihr die Verletzung dieses Grundsatzes verordnet wird,

2) eine unerwünschtes Verhalten, dessen Ziel oder dessen Folge es ist, die Würde eines Arbeitnehmers zu verletzen und ihm gegenüber eine bedrohliche, feindselige, erniedrigende, demütigende oder herabwürdigende Atmosphäre zu schaffen (Belästigung).

§ 6. Eine Diskriminierung aufgrund des Geschlechts ist auch jedes unerwünschte Verhalten, das einen sexuellen Charakter hat oder sich auf das Geschlecht des Arbeitnehmers bezieht und dessen Ziel oder dessen Folge es ist, die Würde des Arbeitnehmers zu verletzen, insbesondere ihm gegenüber eine bedrohliche, feindselige, erniedrigende, demütigende oder herabwürdigende Atmosphäre zu schaffen; dieses Verhalten kann aus physischen, verbalen oder nonverbalen Elementen bestehen (sexuelle Belästigung).

§ 7. Weder Tatsache, dass der Arbeitnehmer sich der Belästigung oder der sexuellen Belästigung unterworfen hat, noch die Tatsache dass er Handlungen unternommen hat, um sich der Belästigung oder der sexuellen Belästigung entgegen zu setzen, darf nachteilige Folgen für den Arbeitnehmer haben.

Art. 183b. Verletzung des Gleichbehandlungsgrundsatzes

§ 1. Als Verletzung des Grundsatzes der Gleichbehandlung in Beschäftigung gilt unter Vorbehalt der §§ 2–4, die Differenzierung der Lage eines Arbeitnehmers durch den Arbeitgeber aus einem oder mehreren im Art. 183a  § 1 genannten Gründen, die insbesondere folgende Auswirkungen hat:

1) Verweigerung der Aufnahme oder der Auflösung des Arbeitsverhältnisses,

2) ungünstige Gestaltung des Arbeitsentgelts oder anderer Beschäftigungsbedingungen oder Nichtberücksichtigung bei der Beförderung oder Zuerkennung von sonstigen mit der Arbeit verbundenen Leistungen,

3) Nichtberücksichtigung bei der Auswahl für die Teilnahme an Fortbildungsmaßnahmen zur Erhöhung der Berufsqualifikation

– es sei denn, der Arbeitgeber weist nach, dass er sich durch objektiven Gründen hat leiten lassen.

§ 2. Der Grundsatz der Gleichbehandlung in der Beschäftigung wird durch Maßnahmen nicht verletzt, die im Verhältnis zum Erreichen des rechtsmäßigen Ziels der Differenzierung der Lage des Arbeitnehmers stehen, d.h. durch:

1) die Nichtbeschäftigung des Arbeitnehmers aus einem oder mehreren in Art. 183a § 1 genannten Gründen, wenn die Art der Arbeit oder die Bedingungen ihrer Verrichtung es bewirken, dass der in dieser Vorschrift genannte Grund oder Gründe eine tatsächliche und entscheidende, an den Arbeitnehmer zu stellende Berufsanforderung darstellen,

2) die Kündigung der Beschäftigungsbedingungen des Arbeitnehmers betreffend die Arbeitszeit aus Gründen, die die Arbeitnehmer nicht betreffen und ohne die Berufung auf einen oder mehrere andere in Art. 183a § 1 genannte Gründe,

3) die Anwendung von Maßnahmen die die rechtliche Situation des Arbeitnehmers aus Gründen des Schutzes der Elternschaft oder der Behinderung differenzieren,

4) die Anwendung des Kriteriums der Berufspraxis bei der Festlegung der Bedingungen für Beschäftigung und Entlassung von Arbeitnehmern, der Regeln betreffend die Entlohnung und Beförderung sowie für den Zugang zur Fortbildung zum Zweck der Erhöhung der Berufsqualifikation, was eine unterschiedliche Behandlung der Arbeitnehmer aus Gründen des Alters rechtfertigt.

§ 3. Der Grundsatz der Gleichbehandlung in der Beschäftigung wird durch Maßnahmen nicht verletzt, die für eine bestimmte Zeit getroffen werden und die den Zweck der Ausgleichung der Chancen aller oder einer großen Zahl von Arbeitnehmern verfolgen, die aus einem oder mehreren in Art. 183a § 1 genannten Gründen hervorgehoben sind durch eine zugunsten solcher Arbeitnehmer erfolgende Verringerung der tatsächlich bestehenden Ungleichheiten in dem in dieser Vorschrift festgelegten Umfang hervorgehoben.

§ 4. Die Differenzierung der Arbeitnehmer aus Gründen der Religion oder Konfession stellt keine Verletzung des Grundsatzes der Gleichbehandlung in der Beschäftigung dar, wenn wegen der Art und des Charakters einer Tätigkeit, die im Rahmen von Kirchen oder anderen religiösen Verbänden oder in Organisationen deren Handlungszweck direkt mit einer Religion oder einer Konfession zusammen von hängt, die Religion oder die des Arbeitnehmers eine wesentliche, begründete und gerechtfertigte Berufsanforderung darstellt.

Art. 183c. Gleichbehandlung beim Entgelt

§ 1. Die Arbeitnehmer haben das Recht auf gleiches Entgelt für gleiche oder gleichwertige Arbeit.

§ 2. Das unter § 1 genannte Entgelt umfasst alle Entgeltbestandteile, ungeachtet deren Bezeichnung und Charakter, sowie andere mit der Arbeit verbundene Leistungen, die den Arbeitnehmern in Form von Geld oder in einer anderen Form zuerkannt werden.

§ 3. Gleichwertige Arbeiten sind Arbeiten, deren Verrichtung von den Arbeitnehmern eine vergleichbare Berufsqualifikation, die durch in gesonderten Vorschriften vorgesehene Urkunden oder durch Berufspraxis und Berufserfahrung nachgewiesen ist, sowie eine vergleichbare Verantwortung und vergleichbare Anstrengungen erfordert.

Art. 183d. Folgen der Verletzung des Grundsatzes der Gleichbehandlung in der Beschäftigung

Eine Person, der gegenüber der Grundsatz der Gleichbehandlung in Beschäftigung verletzt wurde, hat das Recht auf Schadenersatz in einer Höhe, die nicht niedriger ist als das aufgrund von gesonderten Vorschriften festgelegte Mindestentgelt.

Art. 183e. Schutz des Arbeitnehmers, der von dem Grundsatz der Gleichbehandlung in der Beschäftigung Gebrauch macht

§ 1. Die Tatsache, dass der Arbeitnehmer die ihm wegen der Verletzung des Grundsatzes der Gleichbehandlung in Beschäftigung zustehenden Rechte in Anspruch nimmt, darf keine Grundlage für eine nachteilige Behandlung des Arbeitnehmers sein und keine negativen Folgen für den Arbeitnehmer haben; insbesondere darf sie keinen Grund für eine Kündigung des Arbeitsverhältnisses durch den Arbeitgeber oder für eine Auflösung des Arbeitsverhältnisses ohne Kündigung darstellen.

§ 2. Die Vorschrift aus § 1 findet entsprechend auf einen Arbeitnehmer Anwendung, der den Arbeitnehmer, der die ihm wegen der Verletzung des Grundsatzes der Gleichbehandlung in Beschäftigung zustehenden Rechtete in Anspruch genommen hat, in irgendeiner Form unterstützt hat.

Unterabschnitt IIb. Aufsicht und Kontrolle über die Achtung des Arbeitsrechts

Art. 18⁴. Staatliche Arbeitsinspektion; Staatliche Sanitäre Inspektion

§ 1. Die Staatliche Arbeitsinspektion übt die Aufsicht und die Kontrolle über die Einhaltung des Arbeitsrechts, darunter der Vorschriften und Grundsätze der Arbeitssicherheit und -hygiene, aus.

§ 2. Die Aufsicht und die Kontrolle über die Einhaltung der Grundsätze, der Vorschriften der Arbeitshygiene und der Bedingungen im Arbeitsumfeld übt die Staatliche Sanitäre Inspektion aus.

§ 3. Die Organisation und der Umfang der Tätigkeit der in § 1 und § 2 genannten Inspektionen werden durch gesonderte Vorschriften geregelt.

Art. 18⁵. Bürgerliche Arbeitsinspektion

§ 1. Die nicht-staatliche Kontrolle über die Einhaltung des Arbeitsrechts, darunter der Vorschriften und Grundsätze der Arbeitssicherheit und -hygiene, übt die Bürgerliche Arbeitsinspektion aus.

§ 2. Die Organisation, die Aufgaben und die Befugnisse der Bürgerlichen Arbeitsinspektion sowie die Grundsätze ihrer Zusammenarbeit mit der Staatlichen Arbeitsinspektion und anderen staatlichen Aufsichts- und Kontrollorganen werden durch gesonderte Vorschriften geregelt.

Unterabschnitt III. (gestrichen)

Art. 19–21. (gestrichen)