Kodeks pracy

Komentarz

Redaktor

dr hab. Arkadiusz Sobczyk

Autorzy

dr Dominika Dörre-Kolasa; dr Monika Gładoch; mec. Paweł Korus; dr hab. Leszek Mitrus; dr hab. Arkadiusz Sobczyk; prof. UG dr hab. Jakub Stelina; prof. UG dr hab. Marcin Zieleniecki

WYDAWNICTWO C.H.BECK

WARSZAWA 2014

Propozycja cytowania:
A. Sobczyk, [w:] D. Dörre-Kolasa, M. Gładoch, P. Korus, L. Mitrus, A. Sobczyk, J. Stelina, M. Zieleniecki, Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2014

Poszczególne części komentarza opracowali:

Dominika Dörre-Kolasa:
Objaśnienia do art. 8, 11¹, 94–101⁴, 207–237¹⁵

Monika Gładoch:
Objaśnienia do art. 67¹–67⁴, 108–113, 238–258

Paweł Korus:
Objaśnienia do art. 1–5, 183a–183e, 68–77⁵, 114–127, 262–295

Leszek Mitrus:
Objaśnienia do art. 30–61², 104–104³

Arkadiusz Sobczyk:
Objaśnienia do art. art. 10–11, 11²–17, 18⁴–18⁵, 63–67, 67⁵–67¹⁷, 102–103⁶, 105, 128–151¹², 176–206

Jakub Stelina:
Objaśnienia do art. 9–9¹, 18–18³, 22–29², 297–304⁵

Marcin Zieleniecki:
Objaśnienia do art. 78–93, 152–174¹

Wydawca: Natalia Adamczyk

© Wydawnictwo C.H.Beck 2014

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.

ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck

Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H.Beck

ISBN epub: 978-83-255-6359-2

Spis treści

Wstęp

Autorzy

Wykaz skrótów

Kodeks pracy

Dział pierwszy. Przepisy ogólne

Art. 1–21

Rozdział I. Przepisy wstępne

Art. 1–9¹

Rozdział II. Podstawowe zasady prawa pracy

Art. 10–18³

Rozdział IIa. Równe traktowanie w zatrudnieniu

Art. 183a–183e

Rozdział IIb. Nadzór i kontrola przestrzegania prawa pracy

Art. 18⁴–18⁵

Rozdział III. (skreślony)

Dział drugi. Stosunek pracy

Art. 22–77

Rozdział I. Przepisy ogólne

Art. 22–24

Rozdział II. Umowa o pracę

Art. 25–67

Oddział 1. Zawarcie umowy o pracę

Art. 25–29²

Oddział 2. Przepisy ogólne o rozwiązaniu umowy o pracę

Art. 30–31

Oddział 3. Rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem

Art. 32–43

Oddział 4. Uprawnienia pracownika w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę

Art. 44–51

Oddział 5. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia

Art. 52–55

Oddział 6. Uprawnienia pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia

Art. 56–61

Oddział 6a. Uprawnienia pracodawcy w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia

Art. 61¹–62

Oddział 7. Wygaśnięcie umowy o pracę

Art. 63–67

Rozdział IIa. Warunki zatrudnienia pracowników skierowanych do pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z państwa będącego członkiem Unii Europejskiej

Art. 67¹–67⁴

Rozdział IIb. Zatrudnianie pracowników w formie telepracy

Art. 67⁵–67¹⁷

Rozdział III. Stosunek pracy na podstawie powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę

Art. 68–77

Oddział 1. Stosunek pracy na podstawie powołania

Art. 68–72

Oddział 2. Stosunek pracy na podstawie wyboru

Art. 73–75

Oddział 3. Stosunek pracy na podstawie mianowania

Art. 76

Oddział 4. Stosunek pracy na podstawie spółdzielczej umowy o pracę

Art. 77

Dział trzeci. Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia

Art. 77¹–93

Rozdział I. Ustalanie wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą

Art. 77¹–77⁵

Rozdział Ia. Wynagrodzenie za pracę

Art. 78–83

Rozdział II. Ochrona wynagrodzenia za pracę

Art. 84–91

Rozdział III. Świadczenia przysługujące w okresie czasowej niezdolności do pracy

Art. 92

Rozdział IIIa. Odprawa rentowa lub emerytalna

Art. 92¹

Rozdział IV. Odprawa pośmiertna

Art. 93

Dział czwarty. Obowiązki pracodawcy i pracownika

Art. 94–113¹

Rozdział I. Obowiązki pracodawcy

Art. 94–99

Rozdział II. Obowiązki pracownika

Art. 100–101

Rozdział IIa. Zakaz konkurencji

Art. 101¹–101⁴

Rozdział III. Kwalifikacje zawodowe pracowników

Art. 102–103⁶

Rozdział IV. Regulamin pracy

Art. 104–104⁴

Rozdział V. Nagrody i wyróżnienia

Art. 105–107

Rozdział VI. Odpowiedzialność porządkowa pracowników

Art. 108–113¹

Dział piąty. Odpowiedzialność materialna pracowników

Art. 114–127

Rozdział I. Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy

Art. 114–123

Rozdział II. Odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi

Art. 124–127

Dział szósty. Czas pracy

Art. 128–151¹²

Rozdział I. Przepisy ogólne

Art. 128

Rozdział II. Normy i ogólny wymiar czasu pracy

Art. 129–131

Rozdział III. Okresy odpoczynku

Art. 132–134

Rozdział IV. Systemy i rozkłady czasu pracy

Art. 135–150

Rozdział V. Praca w godzinach nadliczbowych

Art. 151–151⁶

Rozdział VI. Praca w porze nocnej

Art. 151⁷–151⁸

Rozdział VII. Praca w niedziele i święta

Art. 151⁹–151¹²

Dział siódmy. Urlopy pracownicze

Art. 152–175

Rozdział I. Urlopy wypoczynkowe

Art. 152–173

Rozdział II. Urlopy bezpłatne

Art. 174–175

Dział ósmy. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem

Art. 176–189¹

Dział dziewiąty. Zatrudnianie młodocianych

Art. 190–206

Rozdział I. Przepisy ogólne

Art. 190–193

Rozdział II. Zawieranie i rozwiązywanie umów o pracę w celu przygotowania zawodowego

Art. 194–196

Rozdział III. Dokształcanie

Art. 197–200

Rozdział IIIa. Zatrudnianie młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe

Art. 200¹–200²

Rozdział IV. Szczególna ochrona zdrowia

Art. 201–204

Rozdział V. Urlopy wypoczynkowe

Art. 205

Rozdział VI. Rzemieślnicze przygotowanie zawodowe

Art. 206

Dział dziesiąty. Bezpieczeństwo i higiena pracy

Art. 207–237¹⁵

Rozdział I. Podstawowe obowiązki pracodawcy

Art. 207–209³

Rozdział II. Prawa i obowiązki pracownika

Art. 210–212

Rozdział III. Obiekty budowlane i pomieszczenia pracy

Art. 213–214

Rozdział IV. Maszyny i inne urządzenia techniczne

Art. 215–219

Rozdział V. Czynniki oraz procesy pracy stwarzające szczególne zagrożenie dla zdrowia lub życia

Art. 220–225

Rozdział VI. Profilaktyczna ochrona zdrowia

Art. 226–233

Rozdział VII. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe

Art. 234–237¹

Rozdział VIII. Szkolenie

Art. 237²–237⁵

Rozdział IX. Środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze

Art. 237⁶–237¹⁰

Rozdział X. Służba bezpieczeństwa i higieny pracy

Art. 237¹¹

Rozdział XI. Konsultacje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz komisja bezpieczeństwa i higieny pracy

Art. 23711a–23713a

Rozdział XII. Obowiązki organów sprawujących nadzór nad przedsiębiorstwami lub innymi jednostkami organizacyjnymi państwowymi albo samorządowymi

Art. 237¹⁴

Rozdział XIII. Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące wykonywania prac w różnych gałęziach pracy

Art. 237¹⁵

Dział jedenasty. Układy zbiorowe pracy

Art. 238–241³⁰

Rozdział I. Przepisy ogólne

Art. 238–241¹³

Rozdział II. Ponadzakładowy układ zbiorowy pracy

Art. 241¹⁴–241²¹

Rozdział III. Zakładowy układ zbiorowy pracy

Art. 241²²–241³⁰

Dział dwunasty. Rozpatrywanie sporów o roszczenia ze stosunku pracy

Art. 242–280

Rozdział I. Przepisy ogólne

Art. 242–243

Rozdział II. Postępowanie pojednawcze

Art. 244–261

Rozdział III. Sądy pracy

Art. 262–280

Dział trzynasty. Odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom pracownika

Art. 281–290¹

Rozdział II. (skreślony)

Dział czternasty. Przedawnienie roszczeń

Art. 291–295

Dział czternasty a. (uchylony)

Dział piętnasty. Przepisy końcowe

Art. 296–305

Odnośnik nr 1

Indeks rzeczowy

Wstęp

Opracowanie komentarza do KP nie jest zadaniem łatwym. Nie wynika to jednak wyłącznie z tego powodu, że jest to obszerny akt prawny. W systemie prawa w Polsce występują dłuższe regulacje. Problem w tym, że prawo pracy jest dyscypliną stosunkowo młodą, a w wolnej Polsce wręcz bardzo młodą. Uwzględnić przecież należy i to, że znaczna część powojennego dorobku nauki i orzecznictwa straciła swoją aktualność w 1990 r., a z okresu międzywojennego odziedziczyliśmy nieliczną literaturę. Tymczasem rozwój współczesnego europejskiego prawa pracy wiąże się przede wszystkim z okresem po II wojnie światowej. I nie mam tu na myśli prawa unijnego, ale prawo krajowe państw zachodnich.

Młodością dyscypliny prawnej można tłumaczyć bardzo znaczną skalę rozbieżności w sądowej i doktrynalnej interpretacji prawa pracy, w tym szczególnie prawa indywidulanego. Zwłaszcza, jeśli do tej krótkiej historii dodać stosunkowo licznie występujące w prawie pracy klauzule generalne.

Problem jest jednak głębszy. Zupełnie fundamentalne różnice występują w nauce prawa pracy co do oceny jego pozycji w systemie prawa. Część doktryny postrzega ustawowe przepisy prawa pracy jako regulacje przede wszystkim publicznoprawne. Część natomiast uważa, że prawo pracy to z zasady prawo prywatne (cywilne) z elementami publicznymi.

Zwolennicy postrzegania prawa pracy jako w dominującej części prawa publicznego uważają, że ustawa nakłada na pracodawcę, a częściowo także na pracownika obowiązki w imię ochrony interesów wspólnych (publicznych). Na interes ten składa się przede wszystkim szereg elementów polityki społecznej takich jak: niwelowanie nierówności społecznych, ochrona przed wykluczeniem społecznym (w tym przede wszystkim socjalnym), ochrona rodziny, zachowanie spokoju społecznego czy promocja dialogu społecznego. Tym samym obowiązki stron stosunku pracy nie są wzajemne za świadczenie drugiej strony. Realizują bowiem określony model ładu społecznego, co łącznie można nazwać dobrem wspólnym.

Z kolei zwolennicy postrzegania indywidulanego prawa pracy jako prawa prywatnego traktują KP jako zmodyfikowane prawo cywilne. Ustawa ma więc charakter ogólnych warunków umowy o pracę lub innego aktu, na podstawie którego powstaje stosunek pracy. W myśl tego poglądu, Państwo wyręcza pracowników w negocjowaniu warunków umów z tego powodu, że zdominowany przez pracodawcę pracownik, nie byłby w stanie wynegocjować ich sam. Tym samym KP stanowi w istocie swoisty standard umowy o pracę, określając jej minimalne warunki.

Powyższe rozważania brzmią dość teoretycznie. Nie poruszałbym jednak tego zagadnienia gdyby nie to, że ma ono absolutnie kluczowe znaczenie dla wykładni prawa. Zgodnie bowiem z pierwszą koncepcją, prawo pracy należy wykładać ściśle. Skoro pracodawca wypełnia obowiązki publiczne, to obowiązków takich nie można domniemywać. Sąd Najwyższy nie ma prawa kreować zasad prawa, jeśli nie są one wprost wymienione w ustawie. Ponadto, w prawie pracy dominują rozwiązania chroniące pracownika przede wszystkim przez konstrukcje nakazów i zakazów, których naruszenie jest deliktem. W konsekwencji ochrona prawna odbywa się przez art. 415 KC w zw. z art. 300 KP.

Z kolei w przypadku drugiej z koncepcji, obowiązki stron mają charakter kontraktowy, a ochrona uprawnień stron odbywa się przez art. 471 KC w zw. z art. 300 KP. Sądownictwo nie jest zmuszone do restryktywnej wykładni prawa, ponieważ w przypadku interpretacji umów, i to umów współtworzonych przez Państwo, istnieje szersza przestrzeń dla wykładni celowościowej i sprawiedliwościowej.

Nie muszę w tym miejscu dodawać, że powyższe rozróżnienie ma absolutnie kluczowe znaczenie z perspektywy zasad odpowiedzialności stron stosunku pracy, a w tym w szczególności rozkładu dowodu co do winy. Wyrażam zresztą pogląd, że brak uporządkowania w zakresie określenia charakteru prawa pracy jest w znacznym stopniu przyczyną bardzo znacznych rozbieżności w orzecznictwie SN. Widać to zresztą w publicznych wypowiedziach prominentnych Sędziów SN, np. w tak podstawowej kwestii, czy wadliwe wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy o pracę jest deliktem czy też naruszeniem obowiązku umownego.

Mam nadzieję, że ta zwięzła doktrynalna dygresja posłuży pogłębionemu wyjaśnieniu trudności w komentowaniu i stosowaniu prawa pracy, zwłaszcza w komentowaniu zespołowym. Wśród Autorów tego komentarza występują bowiem zarówno tacy, którzy prawo pracy postrzegają przede wszystkim jako regulację prawa publicznego, jak i tacy, którzy w tej materii nie zajęli stanowiska. Powyższe musi rzutować na sposób wykładni dokonywanej przez poszczególnych Autorów. Jedni zachowują model tradycyjny dla obecnych na rynku komentarzy, a inni zdecydowanie poza ten model wykraczają. Wyrażam jednak nadzieję, że ta okoliczność jest jednym z największych atutów tego komentarza, przez co czyni go na polskim rynku unikalnym. Ocenę tę wywodzę nie tyle ze swoich doświadczeń akademickich, ale z perspektywy wieloletniego praktyka prawa pracy.

Komentarz został opracowany przez zespół reprezentujący różne wrażliwości prawnicze, o ile w wykładni prawa pracy można (a chyba można) o nich mówić. Pan prof. dr hab. Jakub Stelina, Dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego oraz Pan dr hab. Leszek Mitrus z Katedry Prawa Pracy i Polityki Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego wnoszą do komentarza przede wszystkim nurt doktrynalny. Choć nie wolno w tym miejscu zapomnieć o wybitnych osiągnięciach eksperckich Pana prof. Jakuba Steliny oraz jego udziału w pracach legislacyjnych.

Pan prof. dr hab. Marcin Zieleniecki z Katedry Prawa Pracy Uniwersytetu Gdańskiego jest równocześnie czołowym ekspertem Komisji Krajowej NSZZ Solidarność. Z kolei Pani dr Monika Gładoch – pracownik naukowy Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, jest zarazem doradcą Prezydenta Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej.

Z kolei Pan mec. Paweł Korus, były wieloletni sędzia sądu pracy, wnosi do komentarza perspektywę sędziowską.

Wreszcie, Pani dr Dominika Dörre-Kolasa oraz moja osoba, wnosimy doświadczenia z kilkunastu lat pracy doradczej dla największych pracodawców w Polsce. Pani dr Dominika Dörre-Kolasa ma dodatkowo wybitne i znane w Polsce kompetencje z zakresu ochrony dóbr osobistych.

Prawo pracy jest co prawda jedno, ale z różnych perspektyw wygląda nieco inaczej. Dziękując więc Autorom za przyjęcie mojego zaproszenia do prac nad tym Komentarzem wyrażam zarazem nadzieję, że ich różna perspektywa wnosi istotną wartość dodaną. I choć mam świadomość starego prawniczego powiedzenia, że komentarze kończą się tam, gdzie zaczynają się problemy, to jednak chcę wierzyć, że przynajmniej część wcześniej nierozwiązanych problemów rozwiązaliśmy. Tym samym może choć w pewnym zakresie przełamaliśmy zasadę, że komentatorzy są mądrzy mądrością Sądu Najwyższego. Bo mądrość Sądu Najwyższego została już skatalogowana w programie Legalis. Pisanie tekstów drukowanych – jeśli ma sens – to musi do tej mądrości coś dodać.

Kraków, 20.2.2014 r.

Arkadiusz Sobczyk

Autorzy

Dominika Dörre-Kolasa – dr nauk prawnych ze specjalnością prawo pracy, adiunkt w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, radca prawny, partner w Kancelarii A. Sobczyk i Współpracownicy, autorka kilkunastu publikacji z zakresu prawa pracy w tym dotyczących ochrony danych osobowych, dóbr osobistych pracowników, monitoringu w miejscu pracy, molestowania i mobbingu. W ramach praktyki radcowskiej posiada rozległe doświadczenie w zakresie bieżącego i strategicznego doradztwa z zakresu prawa pracy i ochrony danych osobowych, prowadzenia skomplikowanych postępowań sądowych, opracowywania projektów wewnątrzzakładowych źródeł prawa i ich negocjowania ze związkami zawodowymi. Członek Rady Programowej Fundacji Panoptykon mającej na celu w celu wspieranie ochrony praw człowieka w kontekście zagrożeń, jakie niesie ze sobą dynamiczny rozwój społeczeństwa nadzorowanego. Konsultantka czasopism prawniczych.

Monika Gładoch – radca prawny, dr nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Prawa Pracy Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Pełni funkcję doradcy Prezydenta Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej ds. prawa pracy. Z ramienia organizacji pracodawców jest członkiem Naczelnej Rady Zatrudnienia oraz Zespołu Problemowego ds. prawa pracy i układów zbiorowych Komisji Trójstronnej. Bierze udział w pracach komisji sejmowych oraz zespołów ministerialnych dotyczących tworzenia przepisów prawa pracy i rynku pracy.

Paweł Korus – specjalista z zakresu prawa pracy o dużym doświadczeniu procesowym. Aktywny praktyk – na stanowisku sędziego w Wydziale Prawa Pracy i Polityki Społecznej Sądu Rejonowego w Krakowie pracował do końca lipca 2011 r., a od sierpnia 2011 r. rozpoczął praktykę radcowską jako partner w ramach Kancelarii A. Sobczyk i Współpracownicy. Jest cenionym wykładowcą. Prowadzi szkolenia z zakresu prawa pracy, w tym dla aplikantów radcowskich. Wykłada także na studiach podyplomowych na Uniwersytecie Jagielloński i Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie. W swej praktyce jest uczestnikiem wielu dużych projektów związanych z negocjowaniem pakietów socjalnych, układów zbiorowych pracy, regulaminów pracy, wynagradzania, przejmowaniem zakładów pracy, zwolnień grupowych, outsourcingu, zatrudnienia tymczasowego itp. Publikuje również w codziennej prasie prawniczej.

Leszek Mitrus – dr hab., wykładowca w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Autor ok. 90 publikacji z zakresu polskiego oraz europejskiego prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych. Specjalizuje się w prawie pracy Unii Europejskiej. Członek kolegium redakcyjnego miesięcznika Monitor Prawa Pracy.

Arkadiusz Sobczyk – dr hab., radca prawny, partner zarządzający w kancelarii A. Sobczyk i Współpracownicy. Były sędzia orzekający. Wykładowca i egzaminator na aplikacji radcowskiej oraz pracownik naukowy w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Autor ok. 100 pozycji na temat prawa pracy, w tym monografii i komentarzy do czasu pracy, telepracy, rad pracowników, zatrudnienia tymczasowego a także komentator fachowej prasy codziennej oraz autor opinii dla Sejmu RP. Prowadzi od lat szkolenia z zakresu prawa pracy, w tym także dla sędziów orzekających w ramach Krajowej Szkoły Prokuratury i Sądownictwa.

Jakub Stelina – profesor UG dr hab., Kierownik Katedry Prawa Pracy na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, Dziekan tego Wydziału, członek Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów, autor wielu publikacji z zakresu prawa pracy, prawa urzędniczego oraz prawa zabezpieczenia społecznego.

Marcin Zieleniecki – profesor UG dr hab., pracownik w Katedrze Prawa Pracy na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego oraz w Instytucie Ekonomicznym Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Elblągu, ekspert NSZZ „Solidarność”, członek Zarządu Głównego Polskiego Stowarzyszenia Ubezpieczenia Społecznego, członek Rady Ubezpieczonych przy Rzeczniku Ubezpieczonych. Stypendysta Fundacji Thomasa Berbericha w Bonn (1997 r.) oraz Instytutu Maxa Plancka – Zagranicznego i Międzynarodowego Prawa Socjalnego w Monachium (1999 r.). Zakres jego zainteresowań naukowych obejmuje problematykę prawa pracy, w tym zbiorowego prawa pracy oraz ubezpieczeń społecznych.

Wykaz skrótów

1. Akty prawne

AdwokatU

ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.)

ArchPańU

ustawa z 14.7.1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 123, poz. 698 ze zm.)

BadLekR

rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30.5.1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.)

BadPomSzkodR

rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2.2.2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. Nr 33, poz. 166)

BHPSłużR

rozporządzenie Rady Ministrów z 2.9.1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 109, poz. 704 ze zm.)

BHPSzkolR

rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 27.7.2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 180, poz. 1860 ze zm.)

ChorZawR

rozporządzenie Rady Ministrów z 30.6.2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1367)

CzasKierU

ustawa z 16.4.2004 r. o czasie pracy kierowców (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1155 ze zm.)

dekret z 1956 r.

dekret z 18.1.1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz.U. Nr 2, poz. 11 ze zm. – nieobow.)

DniWolU

ustawa z 18.1.1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz.U. Nr 4, poz. 28 ze zm.)

DochRoszGrupU

ustawa z 17.12.2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44)

DokStosPrR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 28.5.1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz.U. Nr 62, poz. 286 ze zm.)

dyrektywa 2000/43/WE

dyrektywa Rady 2000/43/WE z 29.6.2000 r. wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne (Dz.Urz. WE L Nr 180, s. 22)

dyrektywa 2000/78/WE

dyrektywa Rady 2000/78/WE z 27.11.2000 r. ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.Urz. UE L Nr 303, s. 16)

dyrektywa 2001/23/WE

dyrektywa Rady 2001/23/WE z 12.3.2001 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów (Dz.Urz. UE L Nr 82, s. 16)

dyrektywa 2003/88/WE

dyrektywa 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 4.11.2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.Urz. UE L Nr 299, s. 9)

dyrektywa 2006/54/WE

dyrektywa 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 5.7.2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (Dz.Urz. UE L Nr 204, s. 23)

dyrektywa 75/117/EWG

dyrektywa Rady 75/117/EWG z 10.2.1975 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet (Dz.Urz. WE L Nr 45, s. 19 – nieobow.)

dyrektywa 76/207/EWG

dyrektywa Rady 76/207/EWG z 9.2.1976 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy (Dz.Urz. WE L Nr 39, s. 40 – nieobow.)

dyrektywa 89/391/EWG

dyrektywa Rady 89/391/EWG z 12.6.1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (Dz.Urz. WE L Nr 183, s. 1 ze zm.)

dyrektywa 91/533/EWG

dyrektywa 91/533/EWG z 14.10.1991 r. w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącego informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunku pracy (Dz.Urz. WE L Nr 288, s. 32)

dyrektywa 93/104/WE

dyrektywa Rady 93/104/WE z 23.11.1993 r. dotycząca niektórych aspektów zagospodarowania czasu pracy (Dz.Urz. UE L Nr 307, s. 18 – nieobow.)

dyrektywa 94/33/WE

dyrektywa Rady 94/33/WE z 22.6.1994 r. w sprawie ochrony pracy osób młodych (Dz.Urz. WE L Nr 216, s. 12 ze zm.)

dyrektywa 95/46/WE

dyrektywa 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 24.10.1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.Urz. UE L Nr 281, s. 31 ze zm.)

dyrektywa 96/71/WE

dyrektywa 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 16.12.1996 r. dotycząca delegowania pracowników w ramach świadczenia usług (Dz.Urz. WE L 1997 r. Nr 18, s. 1 ze zm.)

dyrektywa 97/81/WE

dyrektywa Rady 97/81/WE z 15.12.1997 r. w sprawie Porozumienia ramowego dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze godzin zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) – (Dz.Urz. UE L 1998 r. Nr 14, s. 9 ze zm.)

dyrektywa 99/70/WE

dyrektywa Rady 99/70/WE z 28.6.1999 r. dotycząca Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.Urz. UE L Nr 175, s. 43)

DziałLeczU

ustawa z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 217 ze zm.)

EgzAdmU

ustawa z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.)

EKS

Europejska Karta Społeczna z 18.10.1961 r., tzw. traktat międzynarodowy Rady Europy (Dz.U. z 1999 r. Nr 8, poz. 67 ze zm.)

EmRentyFUSU

ustawa z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.)

EuRadZakłU

ustawa z 5.4.2002 r. o europejskich radach zakładowych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1146)

EuropZgrupInU

ustawa z 4.3.2005 r. o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej (Dz.U. Nr 62, poz. 551 ze zm.)

FundŚwSocjU

ustawa z 4.3.1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. z 2012 r. poz. 592 ze zm.)

InfKonsU

ustawa z 7.4.2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz.U. Nr 79, poz. 550 ze zm.)

InwWojU

ustawa z 29.5.1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 101, poz. 648 ze zm.)

KC

ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121)

KK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.)

KKW

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.)

KN

ustawa z 26.1.1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 191)

KomNajDopStR

rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 15.12.2008 r. w sprawie powołania Międzyresortowej Komisji do Spraw Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń i Natężeń Czynników Szkodliwych dla Zdrowia w Środowisku Pracy (Dz.U. Nr 225, poz. 1490)

Konstytucja RP

ustawa z 2.4.1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.)

konwencja MOP Nr 138

konwencja MOP Nr 138 dotycząca najniższego wieku dopuszczenia do zatrudnienia z 1973 r. o najniższym wieku dopuszczania do zatrudnienia (Dz.U. z 1978 r. Nr 12, poz. 53)

konwencja MOP Nr 140

konwencja MOP Nr 140 dotycząca płatnego urlopu szkoleniowego z 24.6.1974 r. (Dz.U. z 1979 r. Nr 16, poz. 100)

konwencja MOP Nr 87

konwencja MOP Nr 87 dotycząca wolności związkowej i ochrony praw związkowych z 9.7.1948 r. (Dz.U. z 1958 r. Nr 29, poz. 125)

konwencja MOP Nr 95

konwencja MOP Nr 95 dotycząca ochrony płacy z 1.7.1949 r. (Dz.U. z 1955 r. Nr 38, poz. 234)

konwencja Nr 151 MOP

konwencja MOP Nr 151 dotycząca ochrony prawa organizowania się i procedury określania warunków zatrudnienia w służbie publicznej z 27.6.1978 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 22, poz. 78)

konwencja Nr 98 MOP

konwencja MOP Nr 98 dotycząca stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych z 1.7.1949 r. (Dz.U. z 1958 r. Nr 29, poz. 126)

KP

ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.)

KPA

ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.)

KPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101)

KPK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.)

KPW

ustawa z 24.8.2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 395 ze zm.)

KRO

ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.)

KSH

ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1030)

KSSiPU

ustawa z 23.1.2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1230 ze zm.)

KZ

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.10.1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm. – nieobow.)

MieniePowR

rozporządzenie Rady Ministrów z 10.10.1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu (t.j. Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz. 662)

MinWynagrU

ustawa z 10.10.2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. Nr 200, poz. 1679 ze zm.)

MonEkranBHPR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 1.12.1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. Nr 148, poz. 973)

MPPGSiK

Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych z 19.12.1966 r. (Dz.U. 1977 r. Nr 38, poz. 169)

NajDopStR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29.11.2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. Nr 217, poz. 1833 ze zm.)

NakładczaPrR

rozporządzenie Rady Ministrów z 31.12.1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz.U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ze zm.)

NIKU

ustawa z 23.12.1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 82 ze zm.)

NormU

ustawa z 12.9.2002 r. o normalizacji (Dz.U. Nr 169, poz. 1386 ze zm.)

nowelizacja KP z 12.7.2013 r.

ustawa z 12.7.2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o związkach zawodowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 896)

nowelizacja KP z 2.2.1996 r.

ustawa z 2.2.1996 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze-zm.)

nowelizacja KP z 21.11.2008 r.

ustawa z 21.11.2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy (Dz.U. Nr 223, poz. 1460)

nowelizacja KP z 21.12.2001 r.

ustawa z 21.12.2001 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy (Dz.U. Nr 154, poz. 1805)

nowelizacja KP z 26.7.2002 r.

ustawa z 26.7.2002 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 135, poz. 1146 ze zm.)

nowelizacja KP z 26.7.2013 r.

ustawa z 26.7.2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy (Dz.U. z 2013 r. poz. 1028)

nowelizacja KP z 28.5.2013 r.

ustawa z 28.5.2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r. poz. 675)

nowelizacja KP z 7.4.1989 r.

ustawa z 7.4.1989 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 20, poz. 107)

nowelizacja KP z 9.11.2000 r.

ustawa z 9.11.2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 107, poz. 1127 ze zm.)

ObliczWynagrR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29.5.1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.)

ObronRPU

ustawa z 21.11.1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 461 ze zm.)

OchDanychOsU

ustawa z 29.8.1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.)

OchInfNiejU

ustawa z 5.8.2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. Nr 182, poz. 1228)

OchrOsMienU

ustawa z 22.8.1997 r. o ochronie osób i mienia (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 145, poz. 1221 ze zm.)

OchRoszczU

ustawa z 13.7.2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158, poz. 1121 ze zm.)

OcKlasPromR

rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 8.4.2008 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w publicznych szkołach i placówkach artystycznych (Dz.U. Nr 65, poz. 400 ze zm.)

OdpFunPubU

ustawa z 20.1.2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz.U. Nr 34, poz. 173)

OdpWspólnaR

rozporządzenie Rady Ministrów z 4.10.1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (t.j. Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz. 663)

OgPrzBHPR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26.9.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zm.)

OPracodU

ustawa z 23.5.1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz.U. Nr 55, poz. 235 ze zm.)

OświatU

ustawa z 7.9.1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.)

PDOFizU

ustawa z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.)

PDPCz

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka ONZ, uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10.12.1948 r.

PIPU

ustawa z 13.4.2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 404 ze zm.)

PISU

ustawa z 14.3.1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 ze zm.)

POCP50

ustawa z 18.7.1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 311 ze zm. – nieobow.)

PodróżSłużR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29.1.2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz.U. z 2013 r. poz. 167)

POPC46

ustawa z 12.11.1946 r. – Przepisy ogólnych prawa cywilnego (Dz.U. Nr 67, poz. 369 ze zm. – nieobow.)

PostępDokR

rozporządzenie Ministra Kultury z 16.9.2002 r. w sprawie postępowania z dokumentacją, zasad jej klasyfikowania i kwalifikowania oraz zasad i trybu przekazywania materiałów archiwalnych do archiwów państwowych (Dz.U. Nr 167, poz. 1375)

PożPubWolontU

ustawa z 24.4.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536 ze zm.)

PraceWzbrKobR

rozporządzenie Rady Ministrów z 10.9.1996 r. sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet (Dz.U. Nr 114, poz. 545 ze zm.)

PracSamU

ustawa z 21.11.2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458 ze zm.)

PracSądProkU

ustawa z 18.12.1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 109, poz. 639 ze zm.)

PracTymU

ustawa z 9.7.2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. Nr 166, poz. 1608 ze zm.)

PracUrzPU

ustawa z 16.9.1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 269)

PrASC

ustawa z 29.9.1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.)

PrAut

ustawa z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.)

PrBank

ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1376 ze zm.)

PrBud

ustawa z 7.7.1994 r. – Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1409 ze zm.)

PrNot

ustawa z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 164)

PromZatrU

ustawa z 20.4.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 674 ze zm.)

PrSpółdź

ustawa z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1443)

PrSzkolWyż

ustawa z 27.7.2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.)

PrUpadNapr

ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.)

PrUSP

ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 427 ze zm.)

PrWzbrMłodR

rozporządzenie Rady Ministrów z 24.8.2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz.U. Nr 200, poz. 2047 ze zm.)

PrzedPańU

ustawa z 25.9.1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1384)

przepisy wprowadzające KP

ustawa z 26.6.1974 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks pracy (Dz.U. Nr 24, poz. 142 ze zm.)

PrzygotZawMłodR

rozporządzenie Rady Ministrów z 28.5.1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. Nr 60, poz. 278 ze zm.)

RadPrawU

ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.)

RehZawU

ustawa z 27.8.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz U. 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.)

RejUkłZbiorR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 4.4.2001 r. w sprawie trybu postępowania w sprawie rejestracji układów zbiorowych pracy, prowadzenia rejestru układów i akt rejestrowych oraz wzorów klauzul rejestracyjnych i kart rejestrowych (Dz.U. Nr 34, poz. 408)

RoczWynDodU

ustawa z 12.12.1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1144)

rozporządzenie Nr 593/2008

rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 593/2008 z 17.6.2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) (Dz.Urz. UE L Nr 177, s. 6)

SądPrUbezU

ustawa z 18.4.1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 20, poz. 85 ze zm.)

SIPU

ustawa z 24.6.1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz.U. Nr 35, poz. 163 ze zm.)

SłCelU

ustawa z 27.8.2009 r. o Służbie Celnej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1404)

SłCywU

ustawa z 21.11.2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. Nr 227, poz. 1505 ze zm.)

SłWojU

ustawa z 11.9.2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.)

SpołEuropU

ustawa z 22.7.2006 r. o spółdzielni europejskiej (Dz.U. Nr 149, poz. 1077 ze zm.)

SporyZbiorU

ustawa z 23.5.1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz.U. Nr 55, poz. 236 ze zm.)

StatysPubU

ustawa z 29.6.1995 r. o statystyce publicznej (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 591 ze zm.)

SubChemMieszU

ustawa z 25.2.2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz.U. Nr 63, poz. 322 ze zm.)

SumWyznU

ustawa z 17.5.1989 r. o gwarancjach sumienia i wyznania (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.).

SysOcenZgU

ustawa z 30.8.2002 r. o systemie oceny zgodności (t.j. Dz.U. 2010 r. Nr 138, poz. 935 ze zm.)

SysUbSpołU

ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.)

ŚrOchrInR

rozporządzenie Ministra Gospodarki z 21.12.2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz.U. Nr 259, poz. 2173)

ŚwiadR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15.5.1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydania i prostowania (Dz.U. Nr 60, poz. 282 ze zm.)

ŚwiadUsłElektU

ustawa z 18.7.2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1422)

ŚwPrzedEmU

ustawa z 30.4.2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 170).

TłumPrzysU

ustawa z 25.11.2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz.U. Nr 273, poz. 2702 ze zm.)

TransgSpołU

ustawa z 25.4.2008 r. o uczestnictwie pracowników w spółce powstałej w wyniku transgranicznego połączenia się spółek (Dz.U. Nr 86, poz. 525)

TrójstrKomU

ustawa z 6.7.2001 r. o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego (Dz.U. Nr 100, poz. 1080 ze zm.)

UrlopWychR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19.9.2013 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego (Dz.U. z 2013 r. poz. 1139)

UrlopWypoczR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 8.1.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14 ze zm.)

UsprawiedNieobR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15.5.1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. Nr 60, poz. 281 ze zm.)

UstOkWypR

rozporządzenie Rady Ministrów z 1.7.2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz.U. Nr 105, poz. 870)

WarPrzechDokR

rozporządzenie Ministra Kultury z 15.2.2005 r. w sprawie warunków przechowywania dokumentacji osobowej i płacowej pracodawców (Dz.U. Nr 32, poz. 284)

WdrRówTrakU

ustawa z 3.12.2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. Nr 254, poz. 1700 ze zm.)

WychTrzeźU

ustawa z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1356 ze zm.)

WydZaśLekR

rozporządzenie Ministra Zdrowia z 3.3.2006 r. w sprawie sposobu i trybu wydawania zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania dotychczasowej pracy przez pracownicę w ciąży lub karmiącą dziecko piersią (Dz.U. Nr 42, poz. 292)

WypadkiU

ustawa z 30.10.2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.)

ZasiłkiU

ustawa z 25.6.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159)

ZaśwLekR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 27.7.1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 229)

ZatrudMłodR

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 5.12.2002 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo jest dopuszczalne zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum, osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum (Dz.U. Nr 214, poz. 1808)

ZawLekU

ustawa z 5.12.1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 ze zm.)

ZKS

Zrewidowana Karta Społeczna przyjęta w Strasburgu 3.5.1996 r. (nieratyfikowana)

ZwNieuczKonkU

ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.)

ZwolGrupU

ustawa z 13.3.2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.)

ZwolGrupU89

ustawa z 28.12.1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm. – nieobow.)

ZwZawU

ustawa z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 167)

2. Organy orzekające

ETPC

Europejski Trybunał Praw Człowieka

ETS

Europejski Trybunał Sprawiedliwości

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

SA

Sąd Apelacyjny

SN

Sąd Najwyższy

SO

Sąd Okręgowy

SR

Sąd Rejonowy

TK

Trybunał Konstytucyjny

TS

Trybunał Sprawiedliwości

TSUE

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

WSA

Sąd Administracyjny

3. Publikatory i czasopisma

ADR

Alternatywne Metody Rozwiązywania Sporów (kwartalnik)

Biuletyn SN

Biuletyn Sądu Najwyższego

Dz.U.

Dziennik Ustaw

Dz.Urz.

Dziennik Urzędowy

GP

Gazeta Prawna

Legalis

System Informacji Prawnej Legalis

Lex

System Informacji Prawnej Lex

M.P.

Monitor Polski

MoP

Monitor Prawniczy

MoPr

Monitor Prawa Pracy

MoPr-wkł

Monitor Prawa Pracy, wkładka Orzecznictwo Sądu Najwyższego

NP

Nowe Prawo

ONSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego

ONSAiWSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych

OSA

Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego

OSNAPiUS

Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSNC

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna

OSNCK

Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna i Izba Karna

OSNCP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna i Izba Pracy

OSNK

Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Karna

OSNP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

OSNPG

Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Wydawnictwo Prokuratury Generalnej

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich

OSPiKA

Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych

OSPiS

Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OTK-A

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego seria A 

OTK-B

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego seria B 

PiM

Prawo i Medycyna

PiP

Państwo i Prawo

PiZS

Praca i Zabezpieczenie Społeczne

POSAG

Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

PP

Prawo Pracy

Prok. i Pr.

Prokuratura i Prawo

PS

Przegląd Sądowy

Sł. Prac.

Służba Pracownicza

SP

Serwis Podatkowy

St.Pr.PiPSp

Studia z zakresu prawa pracy i polityki społecznej

TPP

Transformacje Prawa Prywatnego

ZNSA

Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego

ZNUJ

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego

4. Inne

§

paragraf

art.

artykuł

BHP

Bezpieczeństwo i Higiena Pracy

EFTA

Europejski Obszar Gospodarczy

FGŚP

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

FUS

Fundusz Ubezpieczeń Społecznych

GUS

Główny Urząd Statystyczny

itp.

i tym podobne (-a, -y)

KRK

Krajowy Rejestr Karny

KRS

Krajowy Rejestr Sądowy

lit.

litera

MOP

Międzynarodowa Organizacja Pracy

nast.

następna (-e, -y)

NDN

najwyższe dopuszczalne natężenia

NDS

najwyższe dopuszczalne stężenie

nieobow.

nieobowiązujący (-a, -e)

niepubl.

niepublikowany (-a, -e)

np.

na przykład

Nr

numer

orz.

orzeczenie

PESEL

Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności

PIP

Państwowa Inspekcja Pracy

PKN

Polski Komitet Normalizacyjny

PKP

Polskie Koleje

pkt

punkt

por.

porównaj

post.

postanowienie

poz.

pozycja

pt.

pod tytułem

r.

rok

red.

redakcja

RP

Rzeczpospolita Polska

s.

strona (-y)

SIP

Społeczna Inspekcja Pracy

t.

tom

t.j.

tekst jednolity

tj.

to jest

tzw.

tak zwany (-a, -e)

uchw.

uchwała

UE

Unia Europejska

ust.

ustęp

w zw.

w związku

w.

wiek

ww.

wyżej wymieniony (-a, -e)

wyr.

wyrok

z.

zeszyt

zd.

zdanie

zł

złotych (-e)

zm.

zmiana (-y)

zob.

zobacz

ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Kodeks pracy¹

z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 141)

Tekst jednolity z dnia 23 grudnia 1997 r. (Dz.U. 1998, Nr 21, poz. 94)²

(zm.: Dz.U. 1998, Nr 106, poz. 668, Nr 113, poz. 717; 1999, Nr 99, poz. 1152; 2000, Nr 19, poz. 239, Nr 43, poz. 489, Nr 107, poz. 1127, Nr 120, poz. 1268; 2001, Nr 11, poz. 84, Nr 28, poz. 301, Nr 52, poz. 538, Nr 99, poz. 1075, Nr 111, poz. 1194, Nr 128, poz. 1405, Nr 154, poz. 1805; 2002, Nr 74, poz. 676, Nr 135, poz. 1146, Nr 196, poz. 1660, Nr 199, poz. 1673, Nr 200, poz. 1679; 2003, Nr 166, poz. 1608, Nr 213, poz. 2081; 2004, Nr 96, poz. 959, Nr 99, poz. 1001, Nr 120, poz. 1252, Nr 240, poz. 2407; 2005, Nr 10, poz. 71, Nr 68, poz. 610, Nr 86, poz. 732, Nr 167, poz. 1398; 2006, Nr 104, poz. 708 i 711, Nr 133, poz. 935, Nr 217, poz. 1587, Nr 221, poz. 1615; 2007, Nr 64, poz. 426, Nr 89, poz. 589, Nr 176, poz. 1239, Nr 181, poz. 1288, Nr 225, poz. 1672; 2008, Nr 93, poz. 586, Nr 116, poz. 740, Nr 223, poz. 1460, Nr 237, poz. 1654; 2009, Nr 6, poz. 33, Nr 58, poz. 485, Nr 98, poz. 817, Nr 99, poz. 825, Nr 115, poz. 958, Nr 157, poz. 1241, Nr 219, poz. 1704; 2010, Nr 105, poz. 655, Nr 135, poz. 912, Nr 182, poz. 1228, Nr 224, poz. 1459, Nr 249, poz. 1655, Nr 254, poz. 1700; 2011, Nr 36, poz. 181, Nr 63, poz. 322, Nr 80, poz. 432, Nr 144, poz. 855, Nr 149, poz. 887, Nr 232, poz. 1378; 2012, poz. 908, poz. 1110; 2013, poz. 2, poz. 675, poz. 896, poz. 1028; 2014, poz. 208)

¹ Odnośnik nr 1 dodany do tytułu ustawą z dnia 20.04.2004 r. (Dz.U. Nr 96, poz. 959), która wchodzi w życie 1.05.2004 r. Treść odnośnika publikujemy na końcu ustawy.

² Tekst jednolity ogłoszono dnia 16.02.1998 r.

Dział pierwszy. Przepisy ogólne

Literatura: K.W. Baran (red.), Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2012; E. Chmielek-Łubińska, [w:] B. Wagner (red.), Kodeks pracy. Komentarz, Gdańsk 2011; J. Ciborowski, Kontratyp od zasady równego traktowania w zatrudnieniu w podmiotach o charakterze wyznaniowym, PiZS 2010, Nr 4; W. Czachórski (red.), System prawa cywilnego, t. III, cz. 1, Wrocław 1981; P. Czarnecki, Charakter prawny odszkodowania za dyskryminację w zatrudnieniu, PiZS 2012, Nr 2; D. Dörre-Nowak, Zbieg środków ochronnych przed molestowaniem, molestowaniem seksualnym i mobbingiem, PiZS 2004, Nr 11; S. Driczinski, Brak regulacji w prawie pracy jako jedna z przesłanek stosowania Kodeksu cywilnego – kilka refleksji ogólnych, PiZS 2006, Nr 12; T. Dybowski, [w:] W. Czachórski (red.), System prawa cywilnego, t. III, cz. 1, Wrocław 1981; L. Florek (red.), Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2011; M. Gersdorf, Jeszcze w sprawie sporu o pojęcie pracodawcy, PiZS 1997, Nr 2; G. Goździewicz, [w:] L. Florek (red.), Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2011; G. Goździewicz, Znaczenie aktów instrukcyjnych w prawie pracy, PiP 1978, Nr 11; G. Goździewicz, T. Zieliński, [w:] L. Florek (red.), Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2011; H. Hajn, Pojęcie pracodawcy po nowelizacji Kodeksu pracy, PiZS 1997, Nr 5 i 6; Z. Hajn, Glosa do wyroku SN z 7.8.2001 r., I PKN 563/00, PiZS 2002, Nr 6; tenże, Zbiorowe prawo pracy. Zarys systemu, Warszawa 2013; L. Kaczyński, Zakres swobody stron w kształtowaniu treści stosunku pracy, Rozprawa doktorska pisana pod kierunkiem prof. dr hab. Czesława Jackowiaka, Gdańsk 1979 (maszynopis); tenże, Zasada swobody umów w prawie pracy po nowelizacji kodeksu pracy, PiP 1997, z. 3; tenże, Zasada uprzywilejowania pracownika w świetle kodeksu pracy, PiP 1984, Nr 8; tenże, Glosa do wyroku SN z 11.6.1997 r., I PKN 201/97, OSP 1998, Nr 12, poz. 206; T. Kuczyński, Glosa do wyroku SA w Łodzi z 20.3.1998 r., I ACa 136/98, OSA 1999, z. 1, poz. 1; T. Liszcz, Równość kobiet i mężczyzn w znowelizowanym kodeksie pracy, PiZS 2002, Nr 2; W. Masewicz, [w:] J. Jończyk (red.), Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 1977; M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 2010, Lex/el. 2011; M. Pazdan, [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Warszawa 1998; K. Roszewska, Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do stosunków pracy, maszynopis rozprawy doktorskiej w bibliotece WPiA UW; S. Rudnicki, Glosa do wyroku TK z 12.4.2000 r., K 8/98, PS 2000, Nr 4, s. 91; J. Stelina, Glosa do uchwały SN (7) z 23.5.2001 r., III ZP 25/00, OSP 2002, Nr 9, poz. 115; A. Szczerba-Zawada, Zasada równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia oraz warunków pracy w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Studia Iuridica Toruniensia 2011, t. IX; A. Świątkowski, Europejskie prawo socjalne, t. II – Europejskie prawo pracy, Warszawa 1999; tenże, Glosa do uchwały SN (7) z 23.5.2001 r., III ZP 25/00, OSP 2002, Nr 9, poz. 115; tenże, Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2006; tenże, Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2010; K. Świderska, Zakaz dyskryminacji w wynagradzaniu w prawie polskim w doniesieniu do standardów międzynarodowych, MoPr 2004, Nr 5; A. Tomanek, Glosa do uchwały SN (7) z 23.5.2001 r., III ZP 25/00, OSP 2002, Nr 9, poz. 115; M. Tomaszewska, [w:] K.W. Baran (red.), Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2012; M. Wandzel, Równe traktowanie mężczyzn i kobiet, Kraków 2003.

Rozdział I. Przepisy wstępne

Art. 1. [Przedmiot regulacji]

Kodeks pracy określa prawa i obowiązki pracowników i pracodawców.

Spis treści

Nb

I.

Uwagi ogólne

1

II.

Niepracownicze i nietypowe formy zatrudnienia

3

III.

Zakres przedmiotowy regulacji

5

I. Uwagi ogólne

Nb 1

1. Zakres regulacji. Komentowany przepis zawiera określenie zakresu podmiotowego i przedmiotowego KP. Zakres podmiotowy wyznaczają pojęcia pracownika i pracodawcy (art. 2 i 3 KP). Pomimo odwołania się do zdefiniowanych pojęć pracownika i pracodawcy KP reguluje także prawa i obowiązki innych osób – m.in. wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (art. 304¹ KP); członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych (art. 304² KP); osób prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą (art. 304³ KP); dzieci do ukończenia 16. roku życia (art. 304⁵ KP); organów sprawujących nadzór nad przedsiębiorstwami lub innymi jednostkami organizacyjnymi państwowymi albo samorządowymi (art. 237¹⁴ KP). Co więcej, KP reguluje również (częściowo) prawa i obowiązki organizacji związkowej (por. w sprawach „indywidualnych”: art. 23², 38, 112 § 1, art. 177 § 1; jak i zbiorowych: art. 9¹ § 2, art. 231a, 77² § 5, art. 67⁶ § 1–3, art. 104² § 1, art. 150 § 3 pkt 1, art. 237¹¹–237¹² w zw. z art. 23713a, Dział jedenasty KP, art. 244 § 3) oraz innego niż związkowe przedstawicielstwa pracowniczego (art. 9¹ § 2, art. 231a § 2 w zw. z art. 9¹ § 2, art. 67⁶ § 4, art. 150 § 3 pkt 2, art. 237¹¹–237¹² w zw. z art. 23713a).

Nb 2

2. Zbieg reżimów prawnych. Jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy KP stosuje się w zakresie tam nieuregulowanym (zob. komentarz do art. 5 KP). Od powyższej normy „kolizyjnej” należy odróżnić sytuację, gdy dane podmioty łączą dwa stosunki prawne. Z taką sytuacją mamy do czynienia np. w przypadku członków zarządu spółek kapitałowych, pozostających jednocześnie w stosunku pracy z daną spółką „na stanowisku” (rodzaj pracy) członka zarządu. W takim przypadku stosunek członkostwa w zarządzie spółki regulowany jest przepisami KSH, natomiast stosunek pracy jest regulowany przepisami KP. Członek zarządu/pracownik podlega zatem obu reżimom odpowiedzialności – cywilnemu z KSH oraz pracowniczemu z KP. Oznacza to, że za swoje działania naruszające jednocześnie przepisy obu kodeksów członek zarządu/pracownik może ponieść odpowiedzialność wynikającą zarówno z KSH (np. odwołanie z funkcji członka zarządu spółki oraz odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez członka władz spółki), jak i z KP (np. rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez pracownika – zob. wyr. SN z 17.12.2003 r., IV CK 305/02, Legalis).

II. Niepracownicze i nietypowe formy zatrudnienia

Nb 3

1. Zatrudnienie niepracownicze oraz nietypowe. Ze wskazanymi wyłączeniami (dotyczącymi BHP oraz zatrudniania dzieci) poza zakresem regulacji KP znajdują się „niepracownicze” formy wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych (np. umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy agencyjnej itp.). W przypadku takich umów nie występują konstytutywne elementy stosunku pracy, np. podporządkowanie.
Kodeks pracy reguluje także tzw. nietypowe formy zatrudnienia. Charakteryzują się one pewnymi odstępstwami od zatrudnienia typowego (np. telepraca).
Za dyskusyjną natomiast można uznać kwestię, czy KP reguluje zatrudnienie pracownika na podstawie umowy przewidującej możliwość „użyczenia” go innemu pracodawcy na okres przejściowy do wykonania określonych zadań na zasadzie tzw. podnajmu pracy (zob. T. Zieliński, G. Goździewicz, [w:] L. Florek (red.), Kodeks pracy. Komentarz, s. 29 i nast.). Przede wszystkim należy podkreślić, że w ramach stosunku pracy pracodawca może powierzyć pracownikowi wykonywanie czynności określonych w umowie na rzecz innego podmiotu, co nie oznacza, że wskutek tego staje się on pracownikiem owego podmiotu i że od niego należy mu się wynagrodzenie za pracę (zob. wyr. SN z 7.5.1998 r., I PKN 71/98, OSNAPiUS 1999, Nr 8, poz. 282). Podmiot faktycznie wypłacający wynagrodzenie za pracę pracownikom zatrudnionym przez innego pracodawcę nie staje się przez to stroną umowy o pracę (zob. wyr. SN z 1.2.2000 r., I PKN 494/99, OSNAPiUS 2001, Nr 12, poz. 409). Także wykonywanie pracy w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, a znajdującym się w zakładzie pracy innego podmiotu i pod jego kierownictwem, nie powoduje nawiązania stosunku pracy z tym podmiotem (zob. wyr. SN z 5.11.1999 r., I PKN 337/99, OSNAPiUS 2001, Nr 6, poz. 186).
Innymi słowy, orzecznictwo dopuszcza konstrukcję wykonywania pracy „faktycznie” na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu niż pracodawca. Konstrukcja taka mieści się w definicji stosunku pracy tylko wtedy, gdy jako „rodzaj” pracy została wskazana praca na rzecz innego podmiotu, a pracodawca wydaje polecenie „wykonywania” poleceń innego podmiotu (w zakresie kierowania procesem pracy). Konsekwencją przyjęcia dopuszczalności takiej konstrukcji jest oczywiście objęcie pracownika i pracodawcy zakresem podmiotowym KP.

Nb 4

2. Nietypowość pracy tymczasowej. Sprawa komplikuje się przy analizie postanowień ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych. Można przyjąć, że kreuje ona nowy rodzaj stosunku prawnego, czyli stosunku pracy tymczasowej. Zgodnie bowiem z definicją zawartą w art. 2 pkt 2 PracTymU, pracownikiem tymczasowym jest pracownik zatrudniony przez agencję pracy tymczasowej wyłącznie w celu wykonywania pracy tymczasowej na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy użytkownika. W ramach tego stosunku mamy do czynienia z „wielopodmiotowością” po stronie pracodawcy (por. wyr. SN z 13.3.2012 r., II PK 170/11, Legalis).
Potwierdzeniem przedstawionej wykładni jest treść art. 5 PracTymU, zgodnie z którą w zakresie nieuregulowanym odmiennie przepisami ustawy i przepisami odrębnymi, do agencji pracy tymczasowej, pracownika tymczasowego i pracodawcy użytkownika stosuje się przepisy prawa pracy dotyczące odpowiednio pracodawcy i pracownika. Tym samym wskazane podmioty nie są „pracodawcą” i „pracownikiem” w rozumieniu art. 1 KP.

III. Zakres przedmiotowy regulacji

Nb 5

1. Pojęcie „praw i obowiązków”. Zakres przedmiotowy KP wskazany w komentowanym przepisie dotyczy praw i obowiązków pracodawców oraz pracowników. Istotne jest przy tym podkreślenie, że KP nie reguluje wyłącznie „stosunku pracy” jako specyficznego stosunku zobowiązaniowego między stronami (por. art. 1 KC, zgodnie z którym „kodeks (…) reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi”). Ustawodawca zdecydował się posłużyć znacznie szerszym pojęciem „praw i obowiązków”. Prawa te i obowiązki nie muszą zatem być ani prawami „wzajemnymi”, ani nawet prawami w relacji między pracownikiem a pracodawcą.
Tytułem przykładu można podać przepisy dotyczące BHP. Obowiązki nałożone na pracodawcę i pracownika nie mają charakteru obowiązków wzajemnych (niezachowanie przez pracownika zasad BHP nie zwalnia pracodawcy od obowiązku ich przestrzegania). Nie stanowią także treści stosunku pracy (por. art. 22 § 1 KP).

Nb 6

2. Stosunek służbowy. Kodeks pracy nie ma natomiast zastosowania do stosunków administracyjnych, w jakich pozostają zawodowi żołnierze, funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Policji, Straży Więziennej, Straży Granicznej, oraz Państwowej Straży Pożarnej. Kodeks pracy stosuje się tylko w zakresie, w jakim do jego postanowień odsyłają postanowienia poszczególnych ustaw regulujących sytuację prawną tych podmiotów (A. Świątkowski, Kodeks pracy. Komentarz, s. 10).

Nb 7

3. Zupełność KP. Kodeks pracy w wymiarze przedmiotowym nie ma obecnie przymiotu ustawy kompleksowej ani tym bardziej kompletnej. Poza nim znajduje się bowiem przeważająca część przepisów zbiorowego i procesowego prawa pracy oraz znacząca część szczególnych przepisów indywidualnego prawa pracy (np. urzędniczego – por. K.W. Baran (red.), Kodeks pracy. Komentarz, s. 22).

Art. 2. [Pojęcie pracownika]

Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Nb 1

1. Definicja legalna. Pojęcie „pracownik” ma dwa podstawowe zakresy znaczeniowe – socjologiczny i prawny. W pierwszym znaczeniu za pracowników uważa się tych wszystkich, którzy znajdując się w konkretnej sytuacji życiowej, za podstawowe źródło egzystencji swojej i swoich najbliższych uważają zarobkowe świadczenie pracy. W tym znaczeniu pracownikami są również np. zleceniobiorcy. W znaczeniu prawnym pracownikiem jest wyłącznie osoba pozostająca w stosunku pracy, bez względu na szczególny sposób jego powstawania, trwałość więzi prawnej oraz okoliczność, czy praca stanowi dla niej zajęcie główne czy uboczne i jaką rolę odgrywa dochód z pracy w jej statusie majątkowym (por. W. Masewicz, [w:] J. Jończyk (red.), Kodeks pracy. Komentarz, s. 13).

Nb 2

2. Konsekwencje definicji legalnej. Przyjęte rozwiązanie, z uwagi na liczne w KP przepisy o charakterze „niewzajemnym” (socjalnym), wydaje się nie do końca spójne. Brak jest bowiem przekonujących argumentów przemawiających za nałożeniem na pracodawcę obowiązków o charakterze socjalnym (np. płatnego urlopu, wynagrodzenia „gwarancyjnego” czy też odprawy) w stosunku do osób, dla których praca nie stanowi źródła utrzymania i dochód z pracy nie ma znaczenia dla ich sytuacji majątkowej. Z drugiej strony, nie ma również przekonujących argumentów dla ochrony wynagrodzenia za pracę wyłącznie w ramach stosunku pracy, skoro także w przypadku umów cywilnoprawnych wynagrodzenie może spełniać tę samą – socjalną – funkcję.

Nb 3

3. Zakres podmiotowy pojęcia. Pracownikiem może być wyłącznie osoba fizyczna. Wynika to z innych przepisów KP – m.in. z art. 63¹ § 1, zgodnie z którym z dniem śmierci pracownika stosunek pracy wygasa. Co do zasady, pracownikiem może być osoba, która ukończyła 18 lat. Na warunkach określonych w dziale dziewiątym KP pracownikiem może być także młodociany oraz dziecko (które nie ukończyło 16 lat, ale ukończyło lat 15 – art. 22 § 2 w zw. z art. 194 i nast. KP).

Nb 4

4. Podstawy zatrudnienia. Ustawodawca w komentowanym przepisie zdecydował się wskazać na podstawy zatrudnienia, tj. umowę o pracę (art. 25 KP), powołanie (art. 68 KP), mianowanie (art. 76 KP), wybór (art. 73 KP) i spółdzielczą umowę o pracę (art. 77 KP). W celu ustalenia czy w danej sytuacji wystąpiły przesłanki składające się na kodeksowe pojęcie pracownika, należy łącznie traktować definicje ustawowe z art. 2 i art. 22 § 1 KP, skoro przymiot bycia pracownikiem łączy się w sposób ścisły ze stosunkiem pracy. Zestawienie treści obu przepisów nakazuje przyjąć, że pracownikiem jest osoba, która w drodze jednej z czynności prawnych wyliczonych w art. 2 KP nawiązała stosunek pracy charakteryzujący się wskazanymi w art. 22 § 1 KP cechami konstytutywnymi (por. wyr. NSA w Warszawie z 13.3.2007 r., I OSK 630/06, Legalis). Do cech tych zalicza się dobrowolność i osobiste wykonywanie pracy podporządkowanej za wynagrodzeniem.
Zgodnie z art. 182 § 1 PrSpółdź, spółdzielnia i członek spółdzielni mają obowiązek pozostawania ze sobą w stosunku pracy. Poza wyjątkami przewidzianymi w przepisach tej ustawy odmowa nawiązania stosunku pracy lub pozostawania w takim stosunku stanowi naruszenie istotnych praw i obowiązków wynikających ze stosunku członkostwa. Tym samym dobrowolność nawiązania stosunku pracy jest związana nie tyle z zawarciem umowy ile z przystąpieniem do spółdzielni pracy. Natomiast członkowie innych spółdzielni niż spółdzielnie pracy (m.in. rolniczych spółdzielni produkcyjnych) nie są pracownikami w rozumieniu art. 2 KP, jeśli nie są w nich zatrudnieni na podstawie umów o pracę (por. wyr. SA we Wrocławiu z 19.4.2012 r., II AUa 188/12, niepubl.).

Nb 5

5. Stosunek służbowy. Pracownikami nie są funkcjonariusze tzw. służb mundurowych: zawodowi żołnierze, funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Policji, Straży Więziennej, Straży Granicznej, oraz Państwowej Straży Pożarnej. Mianowanie, stanowiące podstawę nawiązania stosunku służbowego tych osób, nie jest tożsame z „mianowaniem” określonym w KP. Zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku „mianowania” wymagana jest dyspozycyjność, jednakże w służbie funkcjonariuszy dyspozycyjność ta jest niewątpliwie większa. Jej przejawem są np. takie czynności władczego kształtowania sytuacji funkcjonariusza, jak: wyznaczenie bądź przeniesienie na niższe stanowisko służbowe, przeniesienie z urzędu do innej miejscowości, ograniczenie zwolnień ze służby na prośbę funkcjonariusza itp. Przeciwko uznaniu stosunków służbowych funkcjonariuszy za stosunki pracy przemawiają unormowania art. 301 § 2 i art. 302 KP oraz art. IX pkt 2 przepisów wprowadzających KP. Wymienione przepisy byłyby zbędne w razie zaliczenia tych funkcjonariuszy do pracowników w rozumieniu KP (por. post. SN z 12.9.1984 r., I PR 93/84, OSNCP 1985, Nr 5–6, poz. 73).
Wydaje się, że możliwe jest również inne uzasadnienie „wyłączenia” funkcjonariuszy z zakresu definicji stosunku pracy (przedstawione powyżej argumenty skupiają się na kwestii „intensywniejszego” podporządkowania). Funkcjonariusze działają bowiem nie tyle w interesie pracodawcy, lecz wykonują powierzone im czynności w celu zapewnienia ładu, porządku i bezpieczeństwa publicznego – nie tyle zatem pracują, co służą (por. wyr. SN z 1.10.1977 r., I CR 530/77, niepubl.).

Nb 6

6. Zatrudnienie członków zarządów spółek kapitałowych. Na drugim biegunie podporządkowania znajdują się członkowie zarządów spółek. W dotychczasowej judykaturze SN przyjmuje się dopuszczalność pracowniczego zatrudnienia członków zarządu spółek kapitałowych. Wyjątek, który należy tu jednak zdecydowanie przywołać, stanowi zatrudnienie jedynego wspólnika spółki kapitałowej w takiej spółce w charakterze członka zarządu. Możliwość tę SN w większości wypowiedzi odrzuca (por. wyr. SN: z 2.7.1998 r., II UKN 112/98, OSNAPiUS 2000, Nr 2, poz. 66; z 14.3.2001 r., II UKN 268/00, Legalis; z 23.10.2006 r., I PK 113/06, PP 2007, Nr 1, s. 35; z 7.4.2010 r., II UK 357/09, OSNP 2011, Nr 19–20, poz. 258). W zakresie dopuszczalności pracowniczego zatrudnienia w spółkach o wieloosobowym składzie wspólniczym SN nie ma natomiast wątpliwości, że wspólnicy mogą wykonywać pracę w zarządzie (por. wyr. SN: z 16.12.1998 r., II UKN 394/98, OSNAPiUS 2000, Nr 4, poz. 159; z 16.12.2008 r., I UK 162/08, MoPr 2009, Nr 5, s. 268; z 12.5.2011 r., II UK 20/11, OSNP 2012, Nr 11–12, poz. 145). Jedynie wyjątkowo, gdy udział w kapitale zakładowym spółki innych wspólników pozostaje iluzoryczny, SN nie przyjmuje zatrudnienia pracowniczego (por. wyr. SN: z 7.4.2010 r., II UK 177/09, OSP 2012, Nr 1, poz. 8; z 3.8.2011 r., I UK 8/11, OSNP 2012, Nr 17–18, poz. 225). Przesądzającym argumentem za przyjęciem niedopuszczalności zatrudnienia pracowniczego jest właśnie brak podporządkowania.

Nb 7

7. Zatrudnianie skazanych. W myśl art. 121 § 1 KKW, skazanego zatrudnia się na podstawie skierowania do pracy albo umożliwia się mu wykonywanie pracy zarobkowej w ramach umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy o pracę nakładczą lub na innej podstawie prawnej. Przepis ten odróżnia zatem jednoznacznie zatrudnienie skazanego na podstawie administracyjnego aktu skierowania do pracy od zatrudnienia na innych podstawach prawnych. Jednostronne skierowanie do pracy oznacza nawiązanie specyficznego stosunku administracyjnoprawnego między osadzonym a dyrektorem jednostki penitencjarnej. W stosunku do skazanych zatrudnionych na podstawie skierowania do pracy nie stosuje się przepisów prawa pracy, z wyjątkiem przepisów dotyczących czasu pracy oraz BHP (zob. art. 121 § 9 KKW; por. wyr. SN z 8.3.2013 r., II PK 192/12, MoPr 2013, Nr 7, s. 372).

Nb 8

8. Praca nakładcza. Jak wynika z przepisów KP, pracownikami nie są również osoby wykonujące pracę nakładczą (tzw. chałupnicy). W art. 303 § 2 KP wymieniono bowiem stosunek pracy i obok niego umowę o pracę nakładczą jako dwie różne podstawy zatrudnienia, a ponadto art. 2 KP, określając osoby będące pracownikami, pomija osoby wykonujące pracę nakładczą. Wydane na podstawie art. 303 § 1 KP i cytowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozporządzenie w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą normuje całokształt spraw związanych z uprawnieniami pracowniczymi osób wykonujących pracę nakładczą (por. wyr. SN z 7.6.1977 r., I PR 27/77, OSNCP 1977, Nr 12, poz. 247).

Art. 3. [Pojęcie pracodawcy]

Pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników.

Nb 1

1. Pojęcie pracodawcy a zakład pracy. Kodeks pracy posługuje się jednolitym określeniem „pracodawca”, przy czym dodatkowo rozróżnia pojęcie „zakład pracy”. To ostatnie dotyczy placówki zatrudnienia (zespołu składników majątkowych i niemajątkowych, a także osobowych i organizacyjnych służących do realizacji celów pracodawcy). Pomimo wprowadzenia powyższego rozróżnienia w dalszym ciągu powstają wątpliwości interpretacyjne dotyczące tego, w jakim znaczeniu występuje używany przez ustawodawcę w KP zwrot „zakład pracy”.
Tytułem przykładu należy wskazać art. 100 § 2 pkt 4 KP, zgodnie z którym pracownik jest obowiązany w szczególności dbać o dobro zakładu pracy. W świetle przeważającego poglądu orzecznictwa powinności określone w przywołanym przepisie KP są ustanowieniem szczególnej zasady lojalności pracownika względem pracodawcy, z której przede wszystkim wynika obowiązek powstrzymania się od działań zmierzających do wyrządzenia pracodawcy szkody czy nawet ocenianych jako działania na jego niekorzyść (por. uzasadnienie wyr. SN: z 28.4.1997 r., I PKN 118/97, OSNAPiUS 1998, Nr 7, poz. 206; z 2.10.2012 r., II PK 56/12, Legalis). Tym niemniej w wyr. z 17.5.2012 r. (I PK 176/11, Legalis) SN stwierdził, że żaden przepis nie stanowi o obowiązku dbałości o dobro pracodawcy ani o obowiązku lojalności wobec pracodawcy. Treści art. 100 § 2 pkt 4 KP nie daje się bowiem sprowadzić do dbałości o dobro pracodawcy lub lojalności wobec niego. Oznacza on dbałość o „dobro zakładu pracy” rozumianego przedmiotowo jako jednostka organizacyjna będąca miejscem pracy, a tym samym wspólną wartością, „dobrem” nie tylko pracodawcy, lecz także pracowników. Przedstawiony pogląd SN jest do zaakceptowania jedynie przy założeniu, że art. 100 § 2 pkt 4 KP obok zasady lojalności wobec pracodawcy nakłada na pracownika obowiązek lojalności także wobec załogi (współpracowników).

Nb 2

2. Zarządczy model pracodawcy. Ustawodawca, zmieniając art. 3 KP nowelizacją KP z 2.2.1996 r. nie zdecydował się na odejście od dotychczasowego, krytykowanego w doktrynie (por. Z. Hajn, Pojęcie pracodawcy, Nr 5, s. 19–27 i Nr 6, s. 30–34; także: M. Gersdorf, Jeszcze w sprawie sporu, s. 34–36) zarządczego modelu pracodawcy, utożsamiającego pracodawcę z jednostką organizacyjną, której kierownictwo ma mandat do zarządzania nią i kierowania zatrudnionymi w niej pracownikami bez względu na to, czy jednostka ta posiada osobowość prawną, czy nie, na rzecz modelu właścicielskiego, definiującego pracodawcę jako osobę prawną lub fizyczną, będącą właścicielem zakładu pracy bądź mającą majątkowe uprawnienie do dysponowania zakładem na podstawie innego tytułu prawnego (zob. także uzasadnienie wyr. SN z 18.9.2008 r., II PK 28/08, Legalis).
Przyjęte rozwiązanie (oparte na zarządczym modelu pracodawcy), pomijając jego wady, nie jest przy tym konsekwentnie stosowane. W odniesieniu do zbiorowego prawa pracy – w szczególności co do zawierania porozumień zbiorowych (art. 9 KP) – wyraźnie rysuje się bowiem koncepcja pracodawcy w ujęciu majątkowym (por. uchw. SN (7): z 23.5.2001 r., III ZP 25/00, OSNAPiUS 2002, Nr 6, poz. 134; z 23.5.2006 r., III PZP 2/06, OSNP 2007, Nr 3–4, poz. 38, oraz wyr. SN z 12.8.2004 r., III PK 38/04, OSNP 2005, Nr 4, poz. 55). Podkreśla się, że jednostka organizacyjna osoby prawnej (np. oddział spółki) nie ma własnego majątku, a jej władze są zależne od organów tej osoby prawnej. W rzeczywistości więc decyzje co do treści porozumienia zbiorowego są podejmowane przez te organy (np. zarząd spółki – zob. uzasadnienie wyr. SN z 9.8.2006 r., III PK 42/06, OSNP 2007, Nr 17–18, poz. 244; zob. też komentarz do art. 241²⁸ § 1 KP).

Nb 3

3. Charakter prawny podmiotu będącego pracodawcą. Oparcie się na zarządczej koncepcji pracodawcy oznacza, że za pracodawcę uważa się – poza osobą fizyczną – jednostkę organizacyjną zatrudniającą pracowników, nawet jeśli nie posiada ona osobowości prawnej.
Do tej kategorii pracodawców zalicza się zatem:

1) osoby prawne (por. wyr. SN z 6.11.1991 r., I PRN 47/91, OSP 1992, Nr 7–8, poz. 152);

2) samodzielne jednostki organizacyjne, niemające osobowości prawnej i niestanowiące ogniwa osoby prawnej, jak spółki jawne i komandytowe (por. wyr. SN z 4.11.2004 r., I PK 25/04, OSNP 2005, Nr 14, poz. 206);

3) wyodrębnione części składowe tychże osób prawnych lub samodzielnych jednostek organizacyjnych, zwane pracodawcami wewnętrznymi (por. uzasadnienie wyr. SN z 18.9.2008 r., II PK 28/08, Legalis).

W orzecznictwie i doktrynie trwa spór co do tego, czy spółka cywilna może być pracodawcą (zob. E. Chmielek-Łubińska, [w:] B. Wagner (red.), Kodeks pracy. Komentarz, s. 25). W wyr. z 13.3.2012 r. (II PK 170/11, Legalis) SN wskazał, że spółka cywilna jest kontraktem (umową) i jako taka nie może być pracodawcą, bo sama w sobie nie jest podmiotem prawa. Nie są także pracodawcą poszczególni wspólnicy – byłoby tak, gdyby pracownik był zatrudniany tylko przez wspólnika, a nie na rzecz spółki, czyli na rzecz wszystkich wspólników. Innymi słowy, w przypadku spółki cywilnej pracodawcę (jednego) tworzą wszyscy wspólnicy. Przedstawiona przez SN koncepcja ma uzasadnienie w konstrukcji „współwłasności łącznej” (do niepodzielnej ręki). Z podobną konstrukcją – chociaż nie jest to współwłasność łączna – mamy do czynienia w przypadku, gdy na skutek zdarzenia prawnego, jakim jest śmierć, dochodzi do przejścia zakładu pracy na spadkobierców (por. art. 63² § 3 KP; zob. także: M. Pazdan, [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, s. 919, oraz post. SN z 5.6.1991 r., III CRN 125/91, Legalis).
Na marginesie natomiast można wskazać, że powyższe „kontrowersje” dotyczące spółki cywilnej nie mają większego znaczenia praktycznego. Zgodnie bowiem z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, występując przeciwko spółce cywilnej, pracownik powinien w pozwie wskazać jako stronę pozwaną nie tylko spółkę, lecz także wszystkich wspólników. Do egzekucji bowiem ze wspólnego majątku wspólników tej spółki konieczny jest tytuł egzekucyjny wydany przeciwko wszystkim wspólnikom (art. 778 KPC). Wynika stąd, że występując z powództwem przeciwko pracodawcy będącemu spółką cywilną, powód powinien – w celu uzyskania wyroku nadającego się do egzekucji ze wspólnego majątku wspólników – oznaczyć w pozwie jako stronę pozwaną nie tylko spółkę, lecz także wszystkich wspólników. Gdyby tego nie uczynił, to sąd pierwszej instancji powinien z urzędu wezwać wspólników do udziału w sprawie w charakterze pozwanych (por. art. 194 w zw. art. 477 KPC; zob. też: wyr. SN z 6.2.1997 r., I PKN 77/96, OSNAPiUS 1997, Nr 18, poz. 340).

Nb 4

4. Samodzielność pracodawcy. Z treści art. 3 KP wynika, że do uznania określonej jednostki organizacyjnej za pracodawcę wystarczające jest, by zatrudniała ona pracowników, gdyż posiadania określonej samodzielności prawnej, organizacyjnej i finansowej przepis ten bezpośrednio nie przewiduje. Jednakże zwłaszcza te dwa ostatnie warunki należy uznać za nieodzowne. Nie można bowiem uznać za pracodawcę takiej placówki zatrudniającej pracowników, która nie została wyodrębniona organizacyjnie z większej całości (np. wydział, oddział) i która w związku z tym nie ma uprawnień do samodzielnego angażowania pracowników, nie ma odrębnego funduszu płac, a jej organy kierownicze nie są uprawnione do składania w jej imieniu oświadczeń woli i dokonywania czynności prawnych (zob. W. Masewicz, [w:] J. Jończyk (red.), Kodeks pracy. Komentarz, s. 18; por. też: uchw. SN (7) z 24.11.1992 r., I PZP 59/92, OSNCP 1993, Nr 4, poz. 49).

Nb 5

5. Osoba wykonująca czynności za pracodawcę. Trzeba przy tym podkreślić, że osoba wykonująca czynności z zakresu prawa pracy za pracodawcę, który jest jednostką organizacyjną, nie musi być objęta strukturą organizacyjną tej jednostki (por. wyr. SN z 5.5.2011 r., II PK 181/10, OSNP 2012, Nr 11–12, poz. 139). Dlatego w post. z 12.3.1976 r. (I PZ 1/76, OSNCP 1976, Nr 10, poz. 229) SN przyjął, że w sprawach o roszczenia pracowników ze stosunku pracy stroną procesową nie jest Skarb Państwa, lecz państwowa jednostka organizacyjna będąca pracodawcą w rozumieniu art. 3 KP, reprezentowana przez jej kierownika lub innego pracownika upoważnionego do działania w określonym zakresie w imieniu pracodawcy (zob. także post. SN z 15.12.2009 r., II PZ 23/09, Legalis). Podobnie w wyr. z 9.9.1977 r. (I PRN 115/77, OSNCP 1978, Nr 10, poz. 177) SN wskazał, że jednostka organizacyjna będąca pracodawcą w rozumieniu art. 3 KP jest biernie legitymowana w sporach o roszczenia ze stosunku pracy jej pracowników, nie wyłączając pracowników zatrudnionych w niej na podstawie powołania przez właściwy organ nadrzędny. Przenosząc powyższe uwagi na relacje pomiędzy wewnętrzną jednostką organizacyjną (oddział) a spółką, można wskazać, że to spółka może być pracodawcą dyrektora (kierownika) jednostki organizacyjnej, która to jednostka będzie także odrębnym pracodawcą (por. wyr. SN z 20.9.2005 r., II PK 413/04, OSNP 2006, Nr 13–14, poz. 211).

Nb 6

6. Konsekwencje niewłaściwego oznaczenia pracodawcy w procesie. Jak wyżej wskazano, zarządczy model pracodawcy generuje wiele wad. Wiążą się one przede wszystkim z łatwością kreowania tzw. wewnętrznych pracodawców. Wady te widoczne są przy tym zarówno w relacji między pracownikiem a pracodawcą, jak i w relacjach między związkiem zawodowym a pracodawcą. W relacji indywidualnej dotyczą one zagadnienia legitymacji biernej – tylko pracodawca może być pozywany w sprawie ze stosunku pracy (por. wyr. SN z 24.9.2009 r., II PK 78/09, Legalis). Błędne oznaczenie pracodawcy, z uwagi na bardzo krótkie terminy do wniesienia odwołania od wypowiedzenia i rozwiązania umowy (siedem i 14 dni – zob. art. 264 § 1 i 2 KP), może skutkować oddaleniem powództwa. Co prawda, w wyr. z 19.10.2010 r. (II PK 99/10, MoPr 2011, Nr 4, s. 204) SN przyjął, że niewłaściwe oznaczenie strony pozwanej przy złożonej strukturze kompetencji pracodawczych nie stanowi uchybienia terminu do wniesienia odwołania, ale już w sytuacji, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, niewłaściwe oznaczenie pracodawcy może wywołać negatywne następstwa z uwagi właśnie na uchybienie terminowi do wniesienia odwołania (por. wyr. SN z 7.4.2010 r., II PK 287/09, Legalis).
W zakresie relacji między związkiem zawodowym a pracodawcą konstrukcja pracodawcy wewnętrznego może utrudnić prowadzenie działalności związkowej. Zgodnie bowiem z utrwalonym poglądem orzecznictwa zakładową organizacją związkową w rozumieniu przepisów ustawy o związkach zawodowych jest tylko taka podstawowa jednostka organizacyjna związku zawodowego, która jako jedyna organizacja tego związku zakresem swojego działania obejmuje cały zakład pracy (art. 3 KP). Jeżeli zatem związek zawodowy nie dostosuje swojej struktury organizacyjnej do struktury pracodawcy, nie będzie miał przymiotu zakładowej organizacji związkowej (por. wyr. SN z 26.1.2011 r., I PK 144/10, Legalis; uchw. SN (7) z 24.4.1996 r., I PZP 38/95, OSNAPiUS 1996, Nr 23, poz. 353).

Nb 7

7. Przesłanka podmiotowa „zatrudniania” pracowników. Elementem definicji pracodawcy jest zatrudnienie pracowników. Tym samym pracodawcą jest podmiot, który zatrudnia co najmniej jednego pracownika (por. także art. 2 ust. 1 pkt 25 PromZatrU). Rodzi się zatem pytanie o interpretacje tych przepisów KP, które przewidują przejście zakładu pracy lub przejęcie pracownika przez innego pracodawcę (art. 23¹ oraz 63² § 3 KP) w sytuacji, gdy podmiot przejmujący nie zatrudnia pracowników (nie jest pracodawcą). Wydaje się, że należy przyjąć wykładnię prowspólnotową i stwierdzić, że przejmującym jest każdy podmiot, który z powodu przejęcia staje się pracodawcą (niezależnie od tego, czy w dacie przejścia posiadał przymiot pracodawcy) w odniesieniu do przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa, lub zakładu (por. art. 2 ust. 1 lit. b dyrektywy 2001/23/WE).

Nb 8

8. Socjalność zakładu pracy. W kontekście rozważań dotyczących pracodawcy trzeba także zaznaczyć, że zakład pracy (w rozumieniu placówki zatrudnienia) jest miejscem i ośrodkiem życia społecznego. Wyrazem tej społecznej funkcji jest art. 16 KP, zgodnie z którym pracodawca, stosownie do swoich możliwości i warunków, zaspokaja bytowe, socjalne i kulturalne potrzeby pracowników (zob. W. Masewicz, [w:] J. Jończyk (red.), Kodeks pracy. Komentarz, s. 18).