Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Art. 98–124 KPC

Komentarz

prof. dr hab. Andrzej Zieliński

8. wydanie

WYDAWNICTWO C.H. BECK

WARSZAWA 2013

Propozycja cytowania:
A. Zieliński, Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Art. 98–124 KPC. Komentarz, wyd. 8, Warszawa 2013

Wydawca: Dagna Kordyasz

© Wydawnictwo C.H. Beck 2013

Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o.

ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H. Beck

Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H. Beck

ISBN epub: 978-83-255-5775-1

Spis treści

Przedmowa do wydania ósmego

Wykaz skrótów

1. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Tytuł I. Przepisy ogólne

Art. 1–9

Tytuł II. Opłaty

Art. 10–82

Dział 1. Przepisy ogólne

Art. 10–21

Dział 2. Wysokość opłat we wszystkich rodzajach spraw

Art. 22–25

Dział 3. Wysokość opłat w procesie

Art. 26–36

Rozdział 1. Sprawy z zakresu prawa cywilnego i rodzinnego

Art. 26–28

Rozdział 2. Sprawy gospodarcze

Art. 29–34

Rozdział 3. Sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

Art. 35–36

Dział 4. Wysokość opłat w postępowaniu nieprocesowym

Art. 37–67a

Rozdział 1. Sprawy z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego

Art. 37–38

Rozdział 2. Sprawy z zakresu prawa rzeczowego

Art. 39–41

Rozdział 3. Sprawy z zakresu prawa o księgach wieczystych

Art. 42–48

Rozdział 4. Sprawy z zakresu prawa spadkowego

Art. 49–51

Rozdział 5. Sprawy z zakresu działania Krajowego Rejestru Sądowego

Art. 52–64

Rozdział 6. Inne sprawy rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym

Art. 65–67a

Dział 5. Wysokość opłat w postępowaniu zabezpieczającym

Art. 68–69

Dział 6. Wysokość opłat w postępowaniu egzekucyjnym

Art. 70–73

Dział 7. Wysokość opłat w postępowaniu upadłościowym, układowym i naprawczym

Art. 74–76

Dział 8. Opłaty kancelaryjne

Art. 77–78

Dział 9. Zwrot opłaty

Art. 79–82

Tytuł III. Wydatki

Art. 83–93

Dział 1. Przepisy ogólne

Art. 83–84

Dział 2. Należności świadków, biegłych, tłumaczy i stron w postępowaniu cywilnym

Art. 85–93

Tytuł IV. Zwolnienie od kosztów sądowych

Uwagi wstępne

Art. 94–118

Tytuł V. Wykonanie orzeczeń w zakresie należności sądowych

Uwagi wstępne

Art. 119–125

Tytuł VI. Zmiany w przepisach obowiązujących

Art. 126–147

Tytuł VII. Przepisy przejściowe i końcowe

Art. 148–151

2. Kodeks postępowania cywilnego

Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze

Art. 15–729

Księga pierwsza. Proces

Art. 15–505³⁷

Tytuł V. Koszty procesu

Art. 98–124

Dział I. Zwrot kosztów procesu

Wprowadzenie

Art. 98–110

Dział II. Pomoc prawna z urzędu

Wprowadzenie

Art. 111–124

Indeks rzeczowy

Przedmowa do wydania ósmego

Przepisy ustawy o kosztach sądowych mają istotne znaczenie m.in. w realizowaniu przez obywateli prawa do sądu. Prawo obywateli do sądu stanowi ogólną zasadę wymiaru sprawiedliwości wyrażoną wprost w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Przepisy te stanowią bowiem, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą, przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym.

Wynika z tego, że państwo ma obowiązek zapewnienia każdemu podmiotowi (osobie fizycznej, osobie prawnej i jednostce organizacyjnej, niebędącej osobą prawną), jeżeli posiada zdolność sądową – skuteczną możliwość skierowania swojej sprawy na drogę postępowania cywilnego.

Przepisy o kosztach sądowych – głównie ze względu na ich fiskalny i restrykcyjny charakter – wymagają wykładni ścisłej, językowej lub semantycznej, która gwarantuje jednakowość wyników, a tym samym jednolitość praktyki oraz stabilność i pewność prawną. W związku z tym odstępstwa w kierunku innych typów wykładni wymagają ważnych powodów i szczególnej ostrożności (post. SN z 29.3.2007 r., II PZ 3/07, Legalis).

Zasada wyrażona w przytoczonym orzeczeniu Sądu Najwyższego stanowi „kamień węgielny” dla praktyków przy dokonywaniu wykładni przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Kolejne, ósme wydanie Komentarza do ustawy z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398) uwzględnia liczne zmiany, jakie nastąpiły w tej ustawie od czasu ostatniego wydania komentarza.

Zmiany, o których mowa, nastąpiły ustawami:

1) art. 3 ustawy z 17.12.2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45),

2) art. 2 ustawy z 8.7.2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 152, poz. 1016),

3) art. 10 ustawy z 24.9.2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 197, poz. 1307),

4) art. 4 ustawy z 1.4.2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 92, poz. 531),

5) art. 194 ustawy z 9.6.2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. Nr 163, poz. 981),

6) art. 8 ustawy z 16.9.2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 240, poz. 1431),

7) art. 9 ustawy z 31.8.2012 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1101),

8) wyr. TK z 7.3.2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 429).

Tak liczne zmiany wywołały potrzebę zaktualizowania i uzupełnienia komentarza. Zmianie uległy również niektóre przepisy związkowe, dotychczas publikowane w części C – od niniejszego wydania dostępne on-line w pełnej wersji i aktualizowanym brzmieniu.

Niniejsze wydanie zawiera aktualną wersję ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 98–124 Kodeksu postępowania cywilnego – oraz dostosowany do tych wersji komentarz – również zaktualizowany i uzupełniony.

Szczecin, październik 2013 r.

Autor

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

AMopU

ustawa z 24.2.1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumenta (t.j. Dz.U. z 1999 r. Nr 52, poz. 547 ze zm.)

CzynKomR

rozporządzenie MS z 9.3.1968 r. w sprawie czynności komorników (Dz.U. Nr 10, poz. 52 ze zm.)

dKK

ustawa z 19.4.1969 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 13, poz. 94 ze zm.)

dKPC

Kodeks postępowania cywilnego powstały z połączenia rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej z 29.11.1930 r. (Dz.U. Nr 83, poz. 651) i z 27.10.1932 r. (Dz.U. Nr 93, poz. 803), ogłoszonych jako tekst jednolity w obwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości z 25.8.1950 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 394 ze zm.)

DorPismR

rozporządzenie MS z 17.6.1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 62, poz. 697 ze zm.)

EgzAdmU

ustawa z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.)

FinPPU

ustawa z 31.1.1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (t.j. Dz.U. z 1992 r. Nr 6, poz. 27 ze zm.)

FundInwU

ustawa z 27.5.2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. Nr 146, poz. 1546 ze zm.)

FundU

ustawa z 6.4.1984 r. o fundacjach (t.j. Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.)

FunkKonsRPU

ustawa z 13.2.1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 215, poz. 1823 ze zm.)

GospNierU

ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.)

GospNierRU

ustawa z 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1187 ze zm.)

GospU

ustawa z 23.12.1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.)

InstrSądZ

zarządzenie MS z 12.12.2003 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz.Urz. MS Nr 5, poz. 22 ze zm.)

KC

ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)

KH

rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.)

KK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.)

KKS

ustawa z 10.9.1999 r. – Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 186 ze zm.)

KKW

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.)

KM

ustawa z 18.9.2001 r. – Kodeks morski (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 758)

KomSEgzU

ustawa 29.8.1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 ze zm.)

KP

ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.)

KPA

ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.)

KPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.)

KPK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.)

KRO

ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.)

KrRejSU

ustawa z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.)

KSCU

ustawa z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.)

KSCU z 1967 r.

ustawa z 13.6.1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.)

KSH

ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.)

KWU

ustawa 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.)

LasyU

ustawa z 28.9.1991 r. o lasach (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 12, poz. 59 ze zm.)

NajLokU

ustawa z 2.7.1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787 ze zm.)

NalŚwD

dekret z 26.10.1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz.U. Nr 49, poz. 445 ze zm.)

NBPU

ustawa z 29.8.1997 r. o Narodowym Banku Polskim (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 908 ze zm.)

NielU

ustawa z 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm.)

ObrInstrFinU

ustawa z 29.7.2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384 ze zm.)

OchrDanOsobU

ustawa z 29.8.1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.)

OchrInfNiejU

ustawa z 22.1.1999 r. o ochronie informacji niejawnych (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 196, poz. 1631 ze zm.)

OchrZdrPsychU

ustawa z 19.8.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 ze zm.)

OKiKU

ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.)

OpłSądCR

rozporządzenie MS z 31.1.2006 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 27, poz. 199 ze zm.)

OpłKancR

rozporządzenie MS z 15.11.1996 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 139, poz. 650 ze zm.)

OrdPod

ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.)

PartPolitU

ustawa z 27.6.1997 r. o partiach politycznych (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 155, poz. 924 ze zm.)

PolU

ustawa z 6.4.1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.)

POPC

ustawa z 18.7.1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 311 ze zm.)

PPU

ustawa z 25.9.1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 ze zm.)

PrAdw

ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.)

PrASC

ustawa z 29.9.1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.)

PrAut

ustawa z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.)

PrBank

ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1376 ze zm.)

PrCzek

ustawa z 28.4.1936 r. – Prawo czekowe (Dz.U. Nr 37, poz. 283 ze zm.)

PrEnerg

ustawa z 10.4.1997 r. – Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1059 ze zm.)

PrGeod

ustawa z 17.5.1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.)

PrGosp

ustawa z 19.11.1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.)

PrLok

ustawa z 10.4.1974 r. – Prawo lokalowe (t.j. Dz.U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 ze zm.)

PrNot

ustawa z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.)

ProkGenSPU

ustawa z 8.7.2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 169, poz. 1417 ze zm.)

ProkU

ustawa z 20.6.1985 r. o prokuraturze (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 ze zm.)

PrPapW

ustawa z 21.8.1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 111, poz. 937 ze zm.)

PrPostAdm

ustawa z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.)

PrPrywM

ustawa z 12.11.1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm.)

PrSpółdz

ustawa z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.)

PrUkł

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 24.10.1934 r. – Prawo o postępowaniu układowem (Dz.U. Nr 93, poz. 836 ze zm.)

PrUp

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 24.10.1934 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.)

PrUSP

ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 427 ze zm.)

PrWeksl

ustawa z 28.4.1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.)

PrWłPrzem

ustawa z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.)

PrWod

ustawa z 18.7.2001 r. – Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.)

PWKC

ustawa z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.)

PWKPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 297 ze zm.)

PrZamPubl

ustawa z 29.1.2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 907 ze zm.)

PrUpN

ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.)

PrStow

ustawa z 7.4.1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 885 ze zm.)

RadPrU

ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.)

RejHR

rozporządzenie MS z 1.7.1934 r. o rejestrze handlowym (Dz.U. Nr 59, poz. 511 ze zm.)

RejPPR

rozporządzenie RM z 10.12.1992 r. w sprawie prowadzenia rejestru przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 96, poz. 473 ze zm.)

RegSądR

rozporządzenie MS z 23.2.2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 249 ze zm.)

RegSądR z 1987 r.

rozporządzenie MS z 19.11.1987 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 218 ze zm.)

RPOU

ustawa z 15.7.1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.)

RTVU

ustawa z 29.12.1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 253, poz. 2531 ze zm.)

RzeczPatentU

ustawa z 11.4.2001 r. o rzecznikach patentowych (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 155, poz. 925 ze zm.)

SamTerytU

ustawa z 8.3.1990 r. o samorządzie terytorialnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.)

SamZałU

ustawa z 25.9.1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz.U. Nr 24, poz. 123 ze zm.)

SCEU

ustawa z 22.7.2006 r. o spółdzielni europejskiej (Dz.U. Nr 149, poz. 1077)

SpółdzMieszkU

ustawa z 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.)

SNU

ustawa z 23.11.2002 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 499 ze zm.)

TłumPU

ustawa z 25.11.2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz.U. Nr 273, poz. 2702 ze zm.)

UbezpU

ustawa z 22.5.2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 950 ze zm.)

WłLokU

ustawa z 24.6.1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.)

WpisCR z 1996 r.

rozporządzenie MS z 17.12.1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm.)

WynBłR

rozporządzenie MS z 18.12.1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzania dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym (Dz.U. Nr 46, poz. 254 ze zm.)

WynU

ustawa z 19.10.1972 r. o wynalazczości (t.j. Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.)

ZastRejU

ustawa z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569 ze zm.)

ZNKU

ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.)

ZnTowU

ustawa z 31.1.1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. Nr 5, poz. 17 ze zm.)

ZSpadR

rozporządzenie MS z 1.10.1991 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczeniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarza (Dz.U. Nr 92, poz. 411)

ZwZawU

ustawa z 23.5.1995 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.)

2. Publikatory

BMS

Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości

BSN

Biuletyn Sądu Najwyższego

BSW

Biuletyn Sądowy Warszawski

Dz.Praw.

Dziennik Praw Państwa Polskiego

Dz.U.

Dziennik Ustaw

Dz.Urz.

Dziennik Urzędowy

DPP

Demokratyczny Przegląd Prawniczy

FK

Finanse Komunalne

GP

Gazeta Prawna

GSiP

Gazeta Sądowa i Penitencjarna

KPP

Kwartalnik Prawa Prywatnego

Kw.Pr.

Kwartalnik Prawniczy

M.P.

Monitor Polski

MoPod

Monitor Podatkowy

MoP

Monitor Prawniczy

MoZP

Monitor Zamówień Publicznych

NP

Nowe Prawo

OG

Orzecznictwo Gospodarcze

OSA

Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych

OSN

Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego (1917–1939, 1945–1952), Orzeczenia Sądu Najwyższego, Izby Cywilnej i Izby Karnej (1953–1961), Orzecznictwo Izby Cywilnej Sądu Najwyższego (1962), Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (1963–1981), Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna i Administracyjna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1982), Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych (od 2003)

OSNAPiUS

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Zbiór Urzędowy. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSNC-ZD

Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Zeszyty Dodatkowe

OSNCK

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna i Izba Karna

OSNP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy

OSNPG

Orzecznictwo Sądu Najwyższego wydawane przez Prokuraturę Generalną

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych (1957–1989), Orzecznictwo Sądów Polskich (od 1990)

OSPiKA

Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych

Pal.

Palestra

PB

Prawo bankowe

PE

Problemy Egzekucji

PES

Problemy Egzekucji Sądowej

PG

Przegląd Gospodarczy

PiP

Państwo i Prawo

PiZS

Praca i Zabezpieczenie Społeczne

PiŻ

Prawo i Życie

PN

Przegląd Notarialny

PPC

Polski Proces Cywilny

PPE

Przegląd Prawa Egzekucyjnego

PPH

Przegląd Prawa Handlowego

PPiA

Przegląd Prawa i Administracji

Pr.Sp.

Prawo Spółek

Pr. w Dział.

Prawo w Działaniu

Probl. Praw.

Problemy Praworządności

Prok. i Pr.

Prokuratura i Prawo

PS

Przegląd Sądowy

PUG

Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego

PWS

Problemy Wymiaru Sprawiedliwości

PZS

Przegląd Zagadnień Socjalnych

R. Pr.

Radca Prawny

Rej.

Rejent

RPEiS

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Rzeczp.

Rzeczpospolita

Rzeczp. PCD

Rzeczpospolita Prawo Co Dnia

SI

Studia Iuridica

Sł. Prac.

Służba Pracownicza

SP

Studia Prawnicze

St. Cyw.

Studia Cywilistyczne

Wok.

Wokanda

ZNAE

Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej

ZNIBPS

Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego

ZNUJ

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Prawnicze

ZPAMS

Zeszyty Problemowo-Analityczne Ministerstwa Sprawiedliwości

ZUWr

Zeszyty Uniwersytetu Wrocławskiego

3. Organy orzekające

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

Prezes UOKiK

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

SA

Sąd Apelacyjny

SN

Sąd Najwyższy

SN(PSIC)

Sąd Najwyższy w pełnym składzie Izby Cywilnej (w latach 1988–1989: Izby Cywilnej i Administracyjnej)

SN(7)

Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów

SO

sąd okręgowy

SR

sąd rejonowy

SW

sąd wojewódzki

TK

Trybunał Konstytucyjny

WSA

wojewódzki sąd administracyjny

4. Inne skróty

art.

artykuł

ASW

Akademia Spraw Wewnętrznych

CZSP

Centralny Związek Spółdzielczości Pracy

cyt.

cytowany (-a)

dec.

decyzja

dot.

dotyczy

gl.

glosa

jw.

jak wyżej

Min.

Minister

MOP

Międzynarodowa Organizacja Pracy

MS

Minister Sprawiedliwości

n.

następny (-a, -e)

Nb

numer brzegowy

nin.

niniejszy

Nr

numer

obw.

obwieszczenie

orz.

orzeczenie

pkt

punkt

por.

porównaj

post.

postanowienie

poz.

pozycja

pr. zbior.

praca zbiorowa

red.

redakcja

RM

Rada Ministrów

rozp.

rozporządzenie

s.

strona (-y)

S.A.

spółka akcyjna

SOKiK

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

sp. z o.o.

spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

uchw.

uchwała

USC

urząd stanu cywilnego

URE

Urząd Regulacji Energetyki

ust.

ustęp

uw.

uwaga

uzas.

uzasadnienie

wg

według

wyr.

wyrok

w zw.

w związku

t.

tom

t.j.

tekst jednolity

z.

zeszyt

ZN

Zeszyty Naukowe

zarz.

zarządzenie

zd.

zdanie

ze zm.

ze zmianami

zm.

zmiana

zob.

zobacz

ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

§

paragraf

1. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz.U. Nr 167, poz. 1398)

Tekst jednolity z dnia 27 kwietnia 2010 r. (Dz.U. Nr 90, poz. 594)¹

(zm.: Dz.U. 2010, Nr 152, poz. 1016, Nr 197, poz. 1307; 2011, Nr 92, poz. 531, Nr 106, poz. 622, Nr 149, poz. 887, Nr 163, poz. 981, Nr 240, poz. 1431; 2012, poz. 1101; 2013, poz. 429)

¹ Tekst jednolity ogłoszono dnia 27.05.2010 r.

Tytuł I. Przepisy ogólne

Art. 1. [Zakres przedmiotowy]

Ustawa określa zasady i tryb pobierania kosztów sądowych w sprawach cywilnych, zasady ich zwrotu, wysokość opłat sądowych w sprawach cywilnych, zasady zwalniania od kosztów sądowych oraz umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminu zapłaty należności sądowych.

Nb 1

1. Przepis art. 1 określa zakres przedmiotowy regulacji normatywnej ustawy.
Dla ustalenia zakresu zastosowania komentowanej ustawy decydujące znaczenie ma pojęcie sprawy cywilnej.
Ustawodawca w art. 1 KPC definiuje sprawy cywilne jako sprawy z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również jako sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz inne sprawy, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych.
Ta ustawowa definicja spraw cywilnych określa krąg spraw, które z woli ustawodawcy zostały poddane reżimowi prawa procesowego cywilnego. Nietrudno zauważyć, że dla oznaczenia spraw cywilnych ustawodawca przyjął mieszane kryteria, a mianowicie materialne i formalne.
Stosując kryterium materialne, ustawodawca do spraw cywilnych zaliczył sprawy, które ze swojej istoty do tych spraw należą, jako normowane przepisami prawa cywilnego. Stosując kryterium formalne, definicją spraw cywilnych ustawodawca objął sprawy, które nie są nimi ze swej istoty, a jedynie z woli ustawodawcy zostały poddane właściwości sądów powszechnych.
Wymienienie przez ustawodawcę w sposób wyczerpujący rodzajów spraw uznanych przez niego za sprawy cywilne determinuje przedmiot sądowego postępowania cywilnego.
Artykuł 2 § 1 KPC stanowi, że do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Tym samym, ustawodawca wprowadza domniemanie drogi sądowej w sprawach cywilnych. Przez „sądy powszechne” należy rozumieć sądy rejonowe, sądy okręgowe i sądy apelacyjne. Natomiast do kategorii sądów szczególnych należą sądy wojskowe (art. 1 § 2 PrUSP oraz oraz Naczelny Sąd Administracyjny (PrPostAdm; zob. także art. 175 ust. 1 Konstytucji RP).

Nb 2

2. Ustawa obejmuje zatem swoim zakresem wszystkie sprawy cywilne oraz sprawy uznane przez ustawodawcę za cywilne, a rozpoznawane przez sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy.

Nb 3

3. W art. 1 komentowana ustawa utrzymuje w mocy (nie uchyla) przepisy dotyczące kosztów sądowych, jeżeli mają one charakter przepisów szczególnych.
W szczególności pozostają w mocy przepisy zwalniające od opłat sądowych:

1) art. 1086 § 4 KPC;

2) art. 1129 KPC przez nieuwagę ustawodawcy pozostawiony bez zmian, chociaż problematyka zwalniania od kosztów sądowych została przeniesiona do niniejszej ustawy. Przepis ten wymaga szybkiej nowelizacji, aby uniknąć nieporozumień interpretacyjnych;

3) art. 29b § 1 KKW;

4) art. 642 KPK;

5) art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 6, 13, 16 ust. 1, art. 26 pkt 1, art. 29 ustawy z 17.12.2004 r. o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej oraz o prawie pomocy w celu ugodowego załatwienia sporu przed wszczęciem takiego postępowania (Dz.U. z 2005 r. Nr 10, poz. 67 ze zm.);

6) art. 234 ust. 2 ustawy z 27.8.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.);

7) art. 82 ust. 2 ustawy z 2.7.2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1808 ze zm.);

8) art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z 24.4.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536 ze zm.);

9) art. 132 ust. 2 ustawy z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.);

10) art. 18 ust. 3 ustawy z 14.2.2003 r. o przenoszeniu treści księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym (Dz.U. Nr 42, poz. 363);

11) art. 35 ust. 3 ustawy z 21.6.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.);

12) art. 67 ust. 2 ustawy z 13.10.1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.);

13) art. 57 ust. 1 ustawy z 29.8.1997 r. o Narodowym Banku Polskim (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 908);

14) art. 5 ustawy z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.);

15) art. 6 ust. 6, art. 7a ust. 6 i art. 10 ust. 2 ustawy z 20.8.1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. Nr 121, poz. 770 ze zm.);

16) art. 3 ustawy z 17.7.1997 r. o szczególnych zasadach postępowania administracyjnego i sądowego w związku z usuwaniem skutków powodzi z lipca 1997 r. (Dz.U. Nr 80, poz. 494 ze zm.);

17) art. 29 ust. 6 ustawy z 20.2.1997 r. o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 41, poz. 254 ze zm.);

18) art. 26 ust. 6 i art. 32 ust. 4 ustawy z 20.2.1997 r. o stosunku Państwa do Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 41, poz. 253 ze zm.);

19) art. 24 ust. 6, art. 29 ust. 4 i art. 30 ustawy z 20.2.1997 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 41, poz. 252 ze zm.);

20) art. 25 ust. 5 i art. 35 ustawy z 20.2.1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 41, poz. 251 ze zm.);

22) art. 56 ust. 3 ustawy z 14.12.1995 r. o izbach rolniczych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 927 ze zm.);

23) art. 14 ustawy z 1.7.2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz.U. Nr 169, poz. 1411 ze zm.);

24) art. 27 ust. 6, art. 33 ust. 3 ustawy z 30.6.1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Polskokatolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 97, poz. 482 ze zm.);

25) art. 28 ust. 6, art. 33a ust. 3 i art. 34 ust. 4 ustawy z 30.6.1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 97, poz. 481 ze zm.);

26) art. 33 ust. 6 i art. 39 ust. 3 ustawy z 30.6.1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Chrześcijan Babtystów w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 97, poz. 480 ze zm.);

27) art. 29 ust. 6, art. 35 ust. 4 ustawy z 30.6.1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 97, poz. 479 ze zm.);

28) art. 11 i 15 Konwencji o ułatwieniu dostępu do wymiaru sprawiedliwości w stosunkach międzynarodowych, sporządzonej w Hadze 25.10.1980 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 18, poz. 86);

29) art. 25 ust. 1 ustawy z 20.10.1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 42, poz. 274 ze zm.);

30) art. 19 ust. 6 ustawy z 13.5.1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 73, poz. 324 ze zm.);

31) art. 34 ust. 6 ustawy z 13.5.1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 73, poz. 323 ze zm.);

32) art. 65 ust. 3 ustawy z 29.12.1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm.);

33) art. 14 ust. 3 ustawy z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.);

34) art. 13 ustawy z 23.2.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 34, poz. 149 ze zm.);

35) art. 63d § 1 ustawy z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.);

36) art. 40 ust. 9, art. 46 ust. 4, art. 48 ust. 4 i art. 48c ustawy z 4.7.1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz.U. Nr 66, poz. 287 ze zm.);

37) art. 4 ust. 2 ustawy z 9.11.1990 r. o przejęciu majątku byłej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (Dz.U. z 1991 r. Nr 16, poz. 72 ze zm.);

38) art. 20 ust. 3 ustawy z 10.5.1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.);

39) art. 18 ustawy z 20.1.1990 r. o zmianach organizacji i działalności spółdzielczości (Dz.U. Nr 6, poz. 36 ze zm.);

40) art. 55 ust. 9, art. 60 ust. 7, art. 68 ust. 1, art. 69 ustawy z 17.5.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 29, poz. 154 ze zm.);

41) art. 17 ust. 4 ustawy z 7.4.1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.);

42) § 6 i 8 ust. 3 rozp. RM z 7.9.1987 r. w sprawie wydzielenia powszechnych kas oszczędności z Narodowego Banku Polskiego i utworzenia Powszechnej Kasy Oszczędności – banku państwowego (Dz.U. Nr 29, poz. 159 ze zm.);

43) § 5 ust. 3 i § 7 ust. 2 rozp. MS z 14.7.1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1997 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz.U. Nr 28, poz. 141);

44) art. 16 umowy między Polską Rzecząpospolitą Ludową i Arabską Republiką Syryjską o pomocy prawnej w sprawach cywilnych i karnych, podpisanej w Damaszku 16.2.1985 r. (Dz.U. z 1986 r. Nr 37, poz. 181);

45) art. 29 umowy między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Królestwem Maroka o pomocy prawnej w sprawach cywilnych i karnych, sporządzonej w Warszawie 21.5.1979 r. (Dz.U. z 1983 r. Nr 14, poz. 69);

46) art. 36⁵ ust. 3 ustawy z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.);

47) art. 6 § 3 ustawy z 26.3.1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81 ze zm.);

48) art. 17 ust. 1 umowy między Polską Rzecząpospolitą Ludową o Republiką Austrii o wzajemnych stosunkach w sprawach z zakresu prawa cywilnego oraz o dokumentach, podpisanej w Wiedniu 11.12.1963 r. (Dz.U. z 1974 r. Nr 6, poz. 33 ze zm.);

49) art. 5 dekretu z 8.8.1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotetycznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. Nr 39, poz. 233 ze zm.);

50) art. 10 dekretu z 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.);

51) art. 4 dekretu z 7.7.1945 r. o odtworzeniu dyplomów i świadectw z ukończenia nauki (Dz.U. Nr 27, poz. 164 ze zm.);

52) art. 15¹ ust. 4 dekretu z 6.6.1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 25, poz. 151 ze zm.);

53) art. 57 ustawy z 21.6.1939 r. o zniesieniu służebności w województwach: krakowskim, lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i cieszyńskiej części województwa śląskiego (Dz.U. Nr 59, poz. 389).

Nb 4

4. W uzas. uchw. z 26.11.1992 r. (III CZP 143/92, OSNC 1993, Nr 5, poz. 78) Sąd Najwyższy przyjął, że system kosztów sądowych, a – przede wszystkim – opłat sądowych, kształtowany jest z uwzględnieniem jego zróżnicowanych funkcji, przy czym funkcja fiskalna, tj. stopień, w jakim zasilają one budżet państwa, nie jest kwestią o dominującym znaczeniu. System ten jest istotnie odrębnie unormowany w przepisach dotyczących w sposób wyraźnie oddzielony kosztów sądowych (por. art. 111 KPC oraz art. 8 i 9 KSCU). W KSCU przewidziano utrzymanie w mocy (a tym samym stwierdzono ich istnienie) przepisów dotyczących kosztów sądowych, jeżeli mają one charakter przepisów szczególnych (art. 44 KSCU). Jednocześnie w sposób szczególny unormowano, w drodze upoważnienia MS w porozumieniu z innymi ministrami (lub wysłuchaniu opinii), tryb zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłat sądowych, a także wprowadzenia ulgowych stawek od wniosków o wpis w księdze wieczystej (por. art. 9 i 45 KSCU i wydane na tej podstawie zarządzenia i rozporządzenia).
Ustawowe wskazanie, że przepisy dotyczące kosztów sądowych zawarte w innych aktach prawnych mają moc jedynie, jeżeli mają charakter przepisów szczególnych, oznaczać musi, iż chodzić może tylko o takie normy, które w sposób wyraźny odnoszą się do kosztów sądowych. Przepisy te, jako szczególne, wymagają przy tym – zgodnie z przyjętymi regułami – ścisłej, a nie rozszerzającej wykładni.

Nb 5

5. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 1064 KPC (w brzmieniu nadanym komentowaną ustawą) sposób prowadzenia egzekucji grzywien i kar pieniężnych orzeczonych w postępowaniu cywilnym, a także opłat sądowych i innych kosztów postępowania w sprawach cywilnych, przysługujących Skarbowi Państwa, określa w drodze rozporządzenia MS, mając na uwadze sprawność i skuteczność postępowania egzekucyjnego.
Aktualnie w tym zakresie obowiązuje rozp. MS z 9.3.2006 r. w sprawie egzekucji grzywien, kar pieniężnych, opłat sądowych i kosztów postępowania w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 42, poz. 288).

Nb 6

6. Nowa KSCU dotyczy znacznie szerszego zakresu przedmiotowego niż dotychczasowa ustawa z 13.6.1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.), obejmuje bowiem, poza materią dotychczasowej ustawy:

1) problematykę dotyczącą zwolnienia od kosztów sądowych, dotychczas uregulowaną w art. 111–116 i 463 KPC, a także art. 263 KP, które to przepisy zostały uchylone;

2) regulację odnoszącą się do materii zawartej dotychczas w rozp. MS z 17.12.1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm.) i rozp. MS z 15.11.1996 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 139, poz. 650 ze zm.);

3) sprawy uregulowane dotychczas w dekrecie z 26.10.1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz.U. Nr 49, poz. 445 ze zm.);

4) regulację stanowiącą dotychczas przedmiot niektórych aktów wykonawczych, np. rozp. MS z 12.5.1965 r. w sprawie częściowego zwalniania od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 21, poz. 135); rozp. MS z 18.2.1991 r. w sprawie umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminu spłaty należności sądowych (Dz.U. Nr 25, poz. 102 ze zm.) i in.

Nb 7

7. Do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie niniejszej ustawy zachowują moc przepisy wydane przed wejściem w życie niniejszej ustawy (art. 148 ust. 2).

Nb 8

8. W myśl przepisu art. 130 § 1 KPC, jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek braku opłaty sądowej, przewodniczący wzywa stronę do jego opłacenia w terminie tygodniowym. W zarządzeniu wzywającym stronę do dokonania opłaty sądowej należy oznaczyć termin jej wykonania oraz wskazać skutki uchybienia temu terminowi (§ 75 i 127 RegSądR).
Pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu (art. 130² § 1 KPC).
W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma z przyczyn określonych w § 1 strona może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata została wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu pisma z tej samej przyczyny (art. 130² § 2 KPC).

Nb 9

9. W sprawach, które zostały wszczęte przed dniem wejścia w życie komentowanej ustawy, stosuje się do czasu zakończenia postępowania w danej instancji dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych (art. 149 ust. 1 KSCU). Zob. uw. do tego przepisu.

Nb 10

10. Z orzecznictwa:

1) Zasadą orzekania o kosztach jest, że ma ono charakter akcesoryjny w odniesieniu do rozstrzygnięcia o istocie sprawy. Skoro więc, ze względów proceduralnych, niedopuszczalnym staje się przypisanie pozwanym odpowiedzialności odszkodowawczej solidarnej, należy konsekwentnie przyjąć, że zasądzenie kosztów nie może również przybrać postaci należności solidarnej (wyr. SN z 20.5.2011 r., IV CSK 588/10, Legalis).

2) Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jeżeli zostaną pokryte przez Skarb Państwa, nie stanowią kosztów procesu, o których mowa w art. 98 § 1 i 3 KPC. Podstawą ich ponoszenia przez Skarb Państwa nie są przepisy KPC dotyczące kosztów procesu ani przepisy KSCU. Subsydiarny i publicznoprawny obowiązek ponoszenia tych kosztów przez Skarb Państwa wynika z art. 29 ust. 1 ustawy z 1982 r – Prawo o adwokaturze (post. SN z 28.3.2012 r., V CZ 161/11, Legalis).

Art. 2. [Katalog kosztów]

1. Koszty sądowe obejmują opłaty i wydatki.

2. Do uiszczenia kosztów sądowych obowiązana jest strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Nb 1

1. W przepisie art. 2 następuje wyjaśnienie pojęcia kosztów sądowych w sprawach cywilnych, użytego w art. 1 komentowanej ustawy.
Koszty sądowe związane są z wykonywaniem przez państwo wymiaru sprawiedliwości przez władzę sądowniczą, czyli sądy i trybunały (art. 10 ust. 2 i art. 175 Konstytucji RP). Jednakże przez pojęcie „koszty sądowe” należy rozumieć wyłącznie koszty związane z wszczęciem, prowadzeniem i zakończeniem postępowania cywilnego w danej sprawie. Do innej kategorii bowiem należą koszty ponoszone przez państwo na utrzymanie sądów państwowych, które istnieją niezależnie od wszczynanych postępowań cywilnych.

Nb 2

2. Problematyka kosztów sądowych stanowi złożoną i delikatną materię. Wysokość kosztów sądowych może bowiem mieć zasadniczy wpływ na realizację zasady wymiaru sprawiedliwości – zasady prawa obywateli do sądu. Zasada ta wywodzi się zarówno z generalnej zasady konstytucyjnej stwierdzającej, że RP jest demokratycznym państwem prawnym (art. 2 Konstytucji RP), jak i z art. 6 Konwencji z 4.11.1950 r. o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), według którego każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą, przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym.
Zasada prawa do sądu jest wprost uregulowana w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Nb 3

3. Koszty sądowe ponoszą podmioty postępowania cywilnego biorące udział w procesie (strony) lub w postępowaniu nieprocesowym (uczestnicy), jeżeli nie zostali oni zwolnieni od ich ponoszenia w trybie przepisów art. 94 i n. KSCU bądź też jeżeli ustawa nie przewiduje podmiotowego lub przedmiotowego zwolnienia od kosztów. Zasady orzekania o kosztach procesu oraz postępowania nieprocesowego regulują przepisy art. 98–110 i 520 KPC.

Nb 4

4. Koszty sądowe stanowią jeden z elementów kosztów postępowania cywilnego (art. 108 § 1 i 2 KPC).

Nb 5

5. Przepis w art. 2 wyraźnie określa podmiot obowiązany do uiszczenia kosztów sądowych. Pojęcie „strony” użyte w przepisie nie pokrywa się z tym pojęciem w rozumieniu art. 64–85, 510 czy też art. 799 § 1 i art. 922 KPC.
Według przepisu art. 7 ust. 1 KSCU, stroną w rozumieniu tej ustawy jest każdy uczestnik postępowania sądowego, w tym także świadek, biegły i tłumacz. Krąg stron w rozumieniu ustawy jest zatem szerszy od kręgu stron w rozumieniu KPC. Należy zaliczyć do niego:

1) strony procesu cywilnego, a mianowicie powoda i pozwanego (art. 126 § 1 pkt 1 KPC), współuczestników w sporze (art. 72–74 KPC), interwenienta głównego i ubocznego (art. 75–83 KPC), przypozwanego (art. 84 KPC), pełnomocników procesowych (art. 87 KPC);

2) uczestników postępowania nieprocesowego (art. 510 § 1 KPC);

3) kuratorów procesowych (art. 195 § 1, art. 447 i 448, 450 § 3, art. 454 § 1 i 2, art. 456 § 2, art. 143, 69, 510 § 2, art. 802, 818 § 1, art. 819 § 2, art. 908 § 1, art. 928 KPC oraz art. 19 § 1, art. 99, 157, 98 § 2, 125 § 2 KRO – dla osób fizycznych oraz dla innych: art. 426 § 1 KSH i art. 69 i 146 KPC);

4) przedstawicieli ustawowych (art. 66 KPC);

5) strony postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego (każda strona lub uczestnik postępowania – art. 730¹ § 1 KPC, wierzyciel i dłużnik – art. 799 § 1 KPC, a także innych uczestników tego postępowania – art. 922 KPC).

Obowiązek uiszczania kosztów sądowych mają wyłącznie osoby (fizyczne i prawne), które ustawa obejmuje pojęciem strony.

Nb 6

6. Jeśli chodzi o pisma procesowe, to art. 8 ust. 1 KSCU stanowi, że jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, w postępowaniu dotyczącym kosztów sądowych stosuje się przepisy KPC. Do pism zatem należy zaliczyć:

1) pisma procesowe wymienione w KPC;

2) pozwy lub inne wnioski wszczynające innego rodzaju postępowanie, lub inny wniosek składane ustnie do protokołu (art. 7 ust. 2 KSCU).

W postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych pracownik lub ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może w sądzie właściwym, ustnie do protokołu, zgłosić treść środków odwoławczych i innych pism procesowych (art. 466 KPC w zw. z § 25 zarządzenia MS z 12.12.2003 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej, Dz.Urz. MS Nr 5, poz. 22 ze zm.).
Również w postępowaniu egzekucyjnym wnioski i oświadczenia można składać ustnie do protokołu (art. 760 § 1 KPC).

Nb 7

7. Przepis art. 2 w ust. 2 statuuje obowiązek strony wnoszącej pismo do sądu uiszczenia kosztów sądowych, jeżeli pismo to:

1) podlega opłacie lub

2) powoduje wydatki.

Opłacie sądowej nie podlegają pisma w sprawach podmiotowo lub przedmiotowo zwolnionych od kosztów sądowych (zob. uw. do art. 94, 95, 96, 99, 100 KSCU).
Odnośnie do podmiotów zwolnionych od obowiązku uiszczania opłat – zob. uw. do art. 94 i 96 KSCU.
Natomiast rodzaje pism, które podlegają opłacie sądowej, określa art. 3 ust. 2 i 3 KSCU.
Inaczej przedstawia się sprawa z pismami, które powodują wydatki. Pisma takie nie podlegają opłacie sądowej, ponieważ strona wnosząca je jest obowiązana do poniesienia wydatków związanych z tymi pismami. Chodzić tu będzie np. o takie pisma, jak: wnioski dowodowe, w których zgłasza się dowód z zeznań świadka zamieszkałego poza siedzibą sądu, z opinii biegłego, z oględzin nieruchomości lub rzeczy ruchomej itp. W takich wypadkach strona, która wniosła o podjęcie czynności połączonej z wydatkami, obowiązana jest złożyć zaliczkę na ich pokrycie (art. 2 ust. 2 KSCU).
Obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych nie jest obciążona strona zwolniona od kosztów z mocy KSCU (art. 100 ust. 1).
Nie pobiera się opłaty sądowej, a uiszczoną opłatę zwraca się, jeżeli zażalenie na zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pisma (art. 394 § 1 pkt 1 KPC) albo na postanowienie sądu o odrzuceniu środka zaskarżenia (art. 394 § 1 pkt 11 oraz art. 394¹ § 1 KPC) sąd uzna za oczywiście uzasadnione (art. 395 § 2 KPC).
Ocena, czy zażalenie jest „oczywiście uzasadnione”, należy do sądu (przewodniczącego), który wydał zaskarżone orzeczenie, jak również może ona nastąpić w drodze oceny dokonywanej przez sąd drugiej instancji lub podczas rozpoznawania zażalenia strony na zarządzenie przewodniczącego wyznaczające opłatę sądową od takiego zażalenia.
Zażalenie oczywiście uzasadnione, wniesione na zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pisma lub na postanowienie sądu o odrzuceniu środka zaskarżenia, jest wolne od opłaty sądowej nie tylko w wypadku zastosowania przepisu art. 395 § 2 KPC (uchw. SN z 23.4.1993 r., III CZP 43/93, OSNC 1993, Nr 12, poz. 214).
Oznacza to, iż:

1) zażalenie może być „oczywiście uzasadnione” bez względu na to, czy sąd (przewodniczący), który wydał zaskarżone postanowienie (zarządzenie), dostrzeże swój błąd i zechce go naprawić w trybie art. 395 § 2 KPC;

2) stwierdzenie, że zażalenie jest „oczywiście uzasadnione”, może nastąpić także w trakcie kontroli instancyjnej zaskarżonego postanowienia (zarządzenia) albo przy rozpoznawaniu zażalenia na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie obowiązku uiszczenia opłaty sądowej (art. 394 § 1 pkt 9 KPC);

3) uznanie zażalenia za „oczywiście uzasadnione” oznacza brak podstaw do uiszczenia opłaty – nie ma więc tutaj zastosowania art. 130 § 1 i art. 130² § 1 i 2 KPC, a pobrana uprzednio opłata podlega zwrotowi na zarządzenie sądu – art. 80 ust. 2 i 99 KSCU (zob. uzas. cytowanego powyżej orz. SN). Zob. także § 152 RegSądR.

Nie pobiera się też opłat od pism wymienionych w art. 95 KSCU. Opłacie nie podlega również wniosek o dokonanie wykładni wyroku, złożony w trybie przepisu art. 352 KPC. Jeżeli natomiast postanowienie w zakresie wykładni jest przedmiotem zażalenia, to zażalenie takie podlega opłacie według zasad przewidzianych w art. 19 ust. 3 pkt 2 KSCU (por. post. SN z 22.3.1978 r., IV CZ 43/78, OSNCP 1979, Nr 1, poz. 10).
Strona w całości zwolniona od kosztów sądowych z mocy ustawy nie ponosi opłat sądowych ani wydatków związanych z wniesieniem przez siebie pism (zob. – art. 100 KSCU). Natomiast strona zwolniona od kosztów częściowo ponosi opłaty sądowe i wydatki w zależności od treści postanowienia o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych (art. 101 ust. 3 KSCU).
Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych może bowiem polegać na zwolnieniu od poniesienia albo ułamkowej lub procentowej ich części, albo określonej ich kwoty, albo niektórych opłat lub wydatków. Może też polegać na przyznaniu zwolnienia co do pewnej części roszczenia lub co do niektórych roszczeń dochodzonych łącznie (art. 101 ust. 2 KSCU).
Ponadto z mocy przepisów szczególnych od opłat sądowych od pism wnoszonych do sądu zwolnione są m.in.:

1) Narodowy Bank Polski – art. 57 ust. 1 ustawy z 29.8.1997 r. o Narodowym Banku Polskim (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 908);

2) pisma wnoszone w okresie likwidacji oraz w okresie postępowania związanego z podziałem spółdzielni, przeniesienie własności rzeczy i innych praw majątkowych oraz w przedmiocie zakładania ksiąg wieczystych – art. 18 ustawy z 20.1.1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości (Dz.U. Nr 6, poz. 36 ze zm.);

3) pisma wnoszone w sprawach pobierania i przeszczepiania komórek, tkanek i narządów – art. 14 ustawy z 1.7.2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz.U. Nr 169, poz. 1411 ze zm.).

Zgodnie z art. 10 KSCU, opłatę sądową strona powinna uiścić podczas wniesienia do sądu pisma podlegającego opłacie.
Bliżej na ten temat zob. uw. do art. 10 KSCU.
Skuteczne jest uiszczenie opłaty sądowej należnej od strony przez inną osobę (uchw. SN z 12.4.1995 r., III CZP 40/95, OSNC 1995, Nr 7–8, poz. 113).

Nb 8

8. Sposób uiszczania opłat sądowych uregulowany w rozporządzeniu MS z 31.1.2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (art. 9 pkt 1 KSCU) (Dz.U. Nr 27, poz. 199 ze zm.).

Nb 9

9. W wypadku uiszczenia opłaty sądowej za pośrednictwem banku datą jej uiszczenia będzie moment przedstawienia czeku gotówkowego bezpośrednio u trasata lub w innym banku bądź data złożenia polecenia dotyczącego dokonania tej opłaty w jednej ze wskazanych form rozliczeń bezgotówkowych. W razie dokonania tych czynności za pośrednictwem poczty, datą uiszczenia opłaty sądowej jest data nadania w polskim urzędzie pocztowym (art. 165 § 2 KPC w zw. z art. 8 ust. 1 KSCU; por. też orz. SN z 27.2.1962 r., III CZ 6/62, OSNCP 1963, Nr 3, poz. 70).
Jednakże warunkiem skuteczności uiszczenia opłaty sądowej za pośrednictwem banku jest posiadanie przez stronę na rachunku bankowym środków pieniężnych wystarczających na pokrycie tej opłaty (por. orz. SN z 5.3.1960 r., II CZ 11/60, OSPiKA 1961, Nr 5, poz. 126; post. SN z 27.11.1961 r., IV CR 634/61, OSNCP 1964, Nr 1, poz. 5; post. SN z 27.1.1969 r., I PZ 76/68, OSNCP 1969, Nr 9, poz. 167; post. SN z 11.1.1973 r., II PZ 64/72, OSPiKA 1973, Nr 6, poz. 124).
Jednakże złożenie przez stronę, w terminie zakreślonym na uiszczenie opłat sądowych, wniosku o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych czyni poprzednie wezwanie do ich uiszczenia niebyłym. Po prawomocnym zakończeniu postępowania o zwolnienie od kosztów (w całości lub w części), przewodniczący powinien ponownie wezwać stronę o uiszczenie należnych opłat. Przed dokonaniem tego wezwania termin do uiszczenia opłaty w ogóle nie rozpoczyna biegu – zarówno w przypadku zwolnienia całkowitego, jak i tylko częściowego (post. SN z 23.10.1965 r., III PR 41/65, niepubl.).
Wezwanie do uiszczenia opłaty nie może być zastąpione doręczeniem stronie odpisu postanowienia o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych. Jedynie wezwanie do uiszczenia określonej kwoty pieniężnej, zaopatrzone stosownym rygorem, pozwala na zwrócenie pisma stronie w razie jego niewykonania we właściwym terminie (post. SN z 20.12.1966 r., II CZ 146/66, OSNCP 1967, Nr 6, poz. 113).
Dotyczy to również opłat sądowych należnych od pism wnoszonych przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego (art. 130² § 1 KPC).

Nb 10

10. W sprawie opłat kancelaryjnych obowiązuje odmienna zasada niż w sprawie wpisów. Wysokość opłaty kancelaryjnej uzależniona jest bowiem od rodzaju podejmowanej czynności, a nie od rodzaju sprawy, z którą dana czynność jest związana.
Określenie wysokości opłat kancelaryjnych dokonane zostało w art. 77 i 78 KSCU. Zob. uw. do tych przepisów.
Należy zaznaczyć, że ustawodawca zrezygnował z dotychczasowej opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia zgłoszonego w trybie art. 328 § 1 i art. 387 § 3 KPC.
Jednak w wypadku sporządzenia uzasadnienia orzeczenia przez sąd (np. na skutek wniosku strony przeciwnej), druga strona po terminach przewidzianych w art. 328 § 1 i art. 387 § 3 KPC może żądać odpisu tego orzeczenia wraz z uzasadnieniem (w trybie art. 9 lub 525 KPC), uiszczając opłatę przewidzianą w art. 78 KSCU.

Nb 11

11. Zgodnie z art. 10 KSCU, opłatę należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. Zob. uw. do tego przepisu.
Obowiązku uiszczania opłat na podstawie komentowanej ustawy nie mają:

1) Skarb Państwa (art. 94);

2) wnioskodawcy w sprawach wymienionych w art. 95;

3) podmioty wymienione w art. 96;

4) strony w całości zwolnione od kosztów sądowych (art. 100).

Zob. także przepisy wymienione w pkt 2 komentarza do art. 1 omawianej ustawy.
Wysokość opłat w poszczególnych kategoriach spraw określają przepisy art. 12–78 KSCU.

Nb 12

12. Z orzecznictwa:

1) bank może żądać przyznania mu stosownej opłaty za udzielenie sądowi informacji dotyczącej wkładów oszczędnościowych lub walutowych na rachunkach bankowych osób fizycznych (art. 48 ust. 4 ustawy z 31.1.1989 r. – Prawo bankowe, t.j. Dz.U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359 ze zm.; por. uchw. SN(7) z 29.3.1990 r., III CZP 102/89, OSNC 1990, Nr 10–11, poz. 127);

2) nie jest wyłączone przyznanie w sprawie cywilnej od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokata także przy wzajemnym zniesieniu między stronami kosztów procesu (art. 100 zd. 1 KPC). Poniesione przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (art. 29 ust. 1 PrAdw) nie należą do wydatków w rozumieniu art. 2 i 4 KSCU z 1967 r.; obecnie: art. 2 i 5 KSCU (por. uchw. SN z 5.4.1991 r., III CZP 22/91, OSNC 1992, Nr 2, poz. 18);

3) z art. 5 ust. 1 KSCU z 1967 r. – obecnie: art. 2 ust. 2 KSCU – nie wynika zakaz uiszczenia kosztów sądowych przez osobę trzecią (post. SN z 2.12.1999 r., III RN 106/99, OSNP 2000, Nr 22, poz. 805);

4) uiszczenie opłaty sądowej należnej od strony przez inną osobę jest skuteczne (uchw. SN z 12.4.1995 r., III CZP 40/95, OSNC 1995, Nr 7–8, poz. 113);

5) to właśnie powód w formie procesowego oświadczenia oznacza w pozwie stronę pozwaną według woli i wiedzy. Jeżeli do takiego oznaczenia dojdzie, to brak materialnoprawnego powiązania z przedmiotem sporu bądź formalnoprawnych przymiotów (np. zdolność sądowa) nie pozbawia pozwanego przymiotu strony (post. SA w Łodzi z 7.9.1995 r., I ACz 408/95, OSA 1995, Nr 9, poz. 67);

6) okresowe zwolnienie od opłat sądowych przewidziane w art. 18 ustawy z 20.1.1990 r. o zmianach organizacji i działalności spółdzielczości nie dotyczy postępowania sądowego w sprawach objętych tą ustawą (post. SN z 13.11.1990 r., I CZ 257/90, OSNC 1991, Nr 10–12, poz. 135);

7) powód został zwolniony od wpisu sądowego w całości. Aczkolwiek zwolnienie to orzeczone zostało przed wejściem w życie ustawy z 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ale wraz z wejściem w życie tej ustawy nie upadło i oznacza obecnie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. od opłat (art. 2 ust. 1 KSCU). Aczkolwiek zwolnienie to orzeczone zostało przed wejściem w życie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 2005 r., ale wraz z wejściem w życie tej ustawy nie upadło i oznacza obecnie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. od opłat (art. 2 ust. 1 KSCU), i obejmuje zwolnienie od opłaty stosunkowej od wniesionej przez powoda skargi kasacyjnej (post. SN z 26.7.2006 r., IV CZ 59/06, Legalis);

8) pełnomocnik ustanowiony przez sąd nie ma obowiązku wykładania środków na pokrycie opłat sądowych obciążających stronę, ma natomiast obowiązek udzielić stronie pomocy prawnej w ich uzyskaniu w ramach pomocy społecznej lub zapomogi dla osoby pozbawionej wolności (post. SN z 23.11.2006 r., IV CZ 89/06, OSNC 2008, Nr 1, poz. 9);

9) Opłata podstawowa w kształcie obowiązującym w sprawach wszczętych przed wejściem w życie ustawy z 14.12.2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (art. 2 KSCU) skonstruowana została jako ten element kosztów sądowych, od którego strona nie może uzyskać zwolnienia. Dlatego kolejny wniosek skarżącego, korzystającego już z całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, o zwolnienie od tych kosztów, należy uznać za bezskuteczny. Brak możliwości wywarcia przez ten wniosek jakiegokolwiek skutku w zakresie obowiązku opłacenia apelacji powoduje, że jego złożenie nie uchyla obowiązku uiszczenia opłaty podstawowej przy wniesieniu apelacji przez radcę prawnego reprezentującego skarżącego, ani nie wywołuje obowiązku odrębnego wzywania pełnomocnika do uiszczenia tej opłaty. Ten ostatni obowiązek powstaje po stronie sądu jedynie wówczas, kiedy złożony wniosek wymaga merytorycznej oceny.

Nb 13

13. Zob. też literatura: J. Gudowski, Przegląd orzecznictwa SN z zakresu prawa cywilnego procesowego (za I półrocze 1992 r.), PS 1994, Nr 9, s. 59; tenże, Przegląd orzecznictwa SN z zakresu prawa cywilnego procesowego (za I półrocze 1991 r.), PS 1993, Nr 4, s. 80; Z. Krzemiński, Przegląd Orzecznictwa SN, Pal. 1995, Nr 11–12, s. 184; M. Sorysz, Jeszcze kilka uwag na tle nowej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i zmian dokonanych w KPC, MoP 2006, Nr 20, s. 1085.

Nb 14

14. W bankowym tytule egzekucyjnym „oznaczenie czynności bankowej, z której wynikają dochodzone roszczenia” powinno być dokonane przez takie oznaczenie czynności, które pozwoli na zakwalifikowanie jej jako jednej z czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1376 ze zm.). Konieczne jest więc wskazanie stosunku zobowiązaniowego tworzącego źródło roszczenia banku objętego bankowym tytułem egzekucyjnym, i to tak, aby umożliwiało zindywidualizowanie tego stosunku, co jednocześnie pozwoli uniknąć obejmowania danym tytułem roszczeń niewynikających z czynności bankowych. Wymaganie oznaczenia czynności bankowej ma na celu jej indywidualizację oraz wskazanie dłużnikowi, jaka czynność bankowa jest źródłem jego długu względem banku. Zarówno koszty sądowe, jak i wszelkie inne koszty i wydatki niezbędne do celowego dochodzenia praw stanowią świadczenia, których nie można kwalifikować jako wynikające z jednej z czynności bankowych wymienionych w art. 5 ust. 1 i 2 powyższej ustawy (wyr. SA w Warszawie z 22.9.2010 r., VI ACa 185/10, niepubl.).

Nb 15

15. Apelacja, od której wniesiono jedynie część należnej opłaty sądowej, podlega odrzuceniu w całości (post. SA we Wrocławiu z 29.7.2010 r., I ACZ 1107/10, OSAW 2010, Nr 4, poz. 198).

Nb 16

16. Artykuł 49¹ SpółMieszkU wprowadza wyjątek od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości (art. 2 ust. 2 KSCU) oraz odpowiedzialności za wynik procesu (art. 99 ust. 1 KPC), po pierwsze bowiem, wprowadza ustawowe zwolnienie od opłaty od pozwu, a po drugie, wprowadza odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Nałożenie jednak na stronę pozwaną obowiązku pokrycia kosztów procesu nie oznacza zwolnienia strony powodowej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ponad opłatę od pozwu, co sprawia, że na podstawie art. 3 ust. 1 i 2 pkt 2 w zw. z art. 18 ust. 2 KSCU na stronie powodowej ciąży obowiązek uiszczenia opłaty od apelacji (post. SN z 8.12.2010 r., V CZ 85/10, Legalis).

Nb 17

17. Złożenie bankowi polecenia przelewu przed upływem terminu do wniesienia opłaty sądowej może uzasadniać uznanie tego terminu za zachowany, o tyle tylko, o ile polecenie zostało rzeczywiście wykonane (post. SN z 2.2.2011 r., II CZ 199/10, niepubl.).

Nb 18

18. Zgodnie z art. 2 ust. 2 KSCU strona dokonująca czynności procesowej, od której należy pobrać opłatę sądową, co do zasady obowiązana jest ponieść te koszty, gdyż sprawy cywilne są prowadzone na koszt stron. W sytuacjach wyjątkowych, a w stosunku do osób fizycznych taką sytuację wyjątkową opisuje art. 102 ust. 1 cytowanej ustawy, może się ona ubiegać o zwolnienie od kosztów sądowych (w całości albo w części). Jednakże taki wniosek warunkowany być musi uprzednim wykorzystaniem przez stronę własnych możliwości zarobkowych i zasobów majątkowych. Dopiero wyczerpanie, bądź też brak możliwości skorzystania z takich aktywów w celu poniesienia opłat sądowych, przy zachowaniu gwarancji finansowania własnych potrzeb życiowych na poziomie podstawowym, stanowić może podstawę do objęcia strony instytucją zwolnienia od kosztów (post. SA w Rzeszowie z 14.8.2012 r., I ACZ 562/12, Legalis).

Nb 19

19. Pomoc Państwa w postaci przyznania stronom możliwości ubiegania się o zwolnienie od obowiązku wynikającego z art. 2 ust. 2 KSCU jest wyrazem gwarancji praw obywatelskich wynikających z art. 45 Konstytucji RP. Zatem rozstrzygając o kosztach postępowania, sąd zobowiązany jest, kierując się gwarancjami praw obywatelskich zawartymi w Konstytucji RP, tak ukształtować zakres obowiązków fiskalnych strony, aby umożliwić stronie dostęp do sądu (post. SA w Rzeszowie z 18.1.2013 r., I ACZ 824/12, niepubl.).

Nb 20

20. Zobacz też literatura: J. Brol, Z problematyki sądowego zwalniania od kosztów sądowych w sprawach cywilnych, Pr. w Dział. 2008, Nr 6, s. 19.

Art. 3. [Pisma podlegające opłacie]

1. Opłacie podlega pismo, jeżeli przepis ustawy przewiduje jej pobranie.

2. Opłacie podlegają w szczególności następujące pisma:

1) pozew i pozew wzajemny;

2) apelacja i zażalenie;

3) skarga kasacyjna i skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia;

4) sprzeciw od wyroku zaocznego;

5) zarzuty od nakazu zapłaty;

6) interwencja główna i uboczna;

7) wniosek:

a) o wszczęcie postępowania nieprocesowego,

b) o ogłoszenie upadłości,

c) o wpis i wykreślenie w księdze wieczystej,

d) o wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym i w rejestrze zastawów oraz o zmianę i wykreślenie tych wpisów;

8) skarga:

a) o wznowienie postępowania,

b) o uchylenie wyroku sądu polubownego,

c) na orzeczenie referendarza sądowego,

d) na czynności komornika;

9) odwołanie od decyzji oraz zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty², Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.

3. Opłacie podlega wniosek o wydanie na podstawie akt: odpisu, wypisu, zaświadczenia, wyciągu, innego dokumentu oraz kopii, a nadto wniosek o wydanie odpisu księgi wieczystej (opłata kancelaryjna).

Nb 1

1. Ustawa w komentowanym przepisie wyraźnie stanowi, że opłacie podlegają tylko te pisma, co do których ustawa przewiduje pobranie opłaty, oraz określa kategorie pism podlegających opłacie.

Nb 2

2. Użycie w ust. 2 przepisu sformułowania „w szczególności” oznacza, iż określenie kategorii pism podlegających opłacie nie jest wyczerpujące (taksatywne).
Chodzić tu będzie o opłaty od pism wymienionych w art. 22–76 KSCU. Do niewymienionych w art. 2 KSCU pism podlegających opłacie należy np. wniosek o uznanie orzeczenia sądu zagranicznego (art. 24 ust. 1 pkt 1 KSCU) i inne wnioski wymienione w tym przepisie, skarga na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej przy Prezesie Urzędu Zamówień Publicznych w sprawach zamówień publicznych (art. 34 KSCU i in.).
Jednakże składany w trybie art. 34 § 1 KPA przez organ administracji publicznej do sądu wniosek o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych nie podlega opłacie sądowej (uchw. SN z 24.11.2006 r., III CZP 89/06, OSNC 2007, Nr 9, poz. 128).

Nb 3

3. W myśl art. 10 KSCU opłatę należy uiścić przy wniesieniu pisma podlegającego opłacie.
Nie pobiera się jednak opłat sądowych od zawartych w pozwie żądań alternatywnych lub ewentualnych.
Sposób uiszczania opłat sądowych uregulowany został w rozp. MS z 31.1.2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 27, poz. 199 ze zm.; art. 9 pkt 1 KSCU ze zm.).
Według § 2 OpłSądCR w sprawach cywilnych uiszcza się w formie:

1) bezgotówkowej na rachunek bieżący dochodów właściwego sądu, albo

2) wpłaty gotówkowej bezpośrednio w kasie sądu, lub

3) w formie znaków o odpowiedniej wartości wykonanych według ustalonego wzoru.

Nb 4

4. Sądem właściwym do wniesienia opłaty od apelacji (w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 31.1.2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych) jest nie tylko sąd pierwszej instancji, za pośrednictwem którego wnosi się apelację, ale i sąd drugiej instancji (post. SN z 17.7.2008 r., II PZ 15/08, Legalis; tak też post. z 19.10.2011 r., II CZ 71/11, niepubl.).
Jeżeli opłaty zostają wnoszone za pośrednictwem instytucji lub osób zajmujących się działalnością polegającą na transferze pieniędzy (parabanki, pośrednicy, instytucje doręczeniowe), strona, która posługuje się podmiotem pośredniczącym między nią a bankiem prowadzącym rachunek bankowy sądu, ponosi ryzyko korzystania z usług pośrednika. Dlatego też dniem uiszczenia opłaty sądowej wniesionej w wykonaniu umowy zawartej z takim pośrednikiem nie jest dzień powierzenia mu funduszy niezbędnych do uiszczenia opłaty, lecz dzień uznania rachunku bankowego prowadzonego dla danego sądu (post. SN z 26.9.2008 r., V CZ 54/08, Legalis; tak też post. SN z 26.9.2008 r., V CZ 45/08, OSN–ZD 2009, Nr 4, poz. 91).

Nb 5

5. W elektronicznym postępowaniu upominawczym oraz w postępowaniu rejestrowym dotyczącym wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością udostępnianego w systemie teleinformatycznym, opłaty sądowe uiszcza się wyłącznie za pomocą mechanizmów gwarantujących nieodwracalne zainicjowanie procedury opłacenia pisma i identyfikację wnoszącego opłatę, udostępnionych przez system teleinformatyczny obsługujący właściwe postępowanie.
Jeżeli w elektronicznym postępowaniu upominawczym oraz w postępowaniu rejestrowym dotyczącym wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością udostępnianego w systemie teleinformatycznym, osoba składająca pozew lub wniosek równocześnie składa więcej niż jedno pismo podlegające opłacie, jest dopuszczalne jednoczesne uiszczanie sumy opłat od poszczególnych pism podlegających opłacie.
System teleinformatyczny obsługujący elektroniczne postępowanie upominawcze oraz postępowanie rejestrowe dotyczące wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością udostępnianego w systemie teleinformatycznym, umożliwia wniesienie pisma podlegającego opłacie tylko po stwierdzeniu, że nastąpiło nieodwołalne zainicjowanie procedury opłacenia pisma.
Maksymalna wysokość opłaty sądowej, jaką można uiścić przy pomocy znaków opłaty sądowej, wynosi 1500 zł (§ 5 OpłSądCR).
Znaki opłaty sądowej nakleja się na pierwszej lub ostatniej stronie pisma w miejscu niezawierającym tekstu jeden obok drugiego lub jeden pod drugim, w miarę możliwości bez odstępu (§ 7 OpłSądCR).
Znaki te kasuje sędzia lub upoważniony pracownik sądu; znaki opłaty sądowej skasowane przez uiszczającego nie będą przyjmowane (§ 8 OpłSądCR).
Powyższe oznacza, że w wypadku skreślenia znaków opłaty sądowej przez osobę uiszczającą opłatę, pismo procesowe będzie traktowane tak jak pismo nieopłacone. W wypadku kiedy znaki opłaty sądowej skreśli sam pełnomocnik profesjonalny (adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy), pismo zostanie zwrócone, jako nieopłacone, bez wezwania do uiszczenia opłaty, jeśli pismo to podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej wartości przedmiotu sporu (art. 130² § 1 KPC).
Restrykcje te nie wchodzą w rachubę, gdy obowiązek uiszczenia opłaty stosunkowej powstał na skutek sprawdzenia przez sąd wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia (art. 130² § 5 KPC).
Jeżeli opłata sądowa została uiszczona na rachunek bieżący dochodów właściwego sądu przed wniesieniem pisma do sądu, należy do tego pisma dołączyć oryginał lub kopię dowodu wniesienia należnej opłaty (§ 3 ust. 1 OpłSądCR).
W przypadku wnoszenia opłaty sądowej na rachunek bieżący dochodów właściwego sądu na wezwanie sądu lub dodatkowo, na dowodzie wpłaty należy wpisać numer sprawy, o ile został nadany (§ 3 ust. 2 OpłSądCR).
Jeżeli wpłata na rachunek bieżący dochodów sądu została dokonana przed wezwaniem do uiszczenia opłaty sądowej, kopię dowodu wpłaty należy przesłać niezwłocznie do właściwego sądu w ślad za złożonym pismem (§ 3 ust. 3 OpłSądCR).
W przypadku dołączenia do pisma dowodu wniesienia opłaty sądowej w formie wydruku potwierdzającego dokonanie operacji bankowej, na wydruku tym zamieszcza się potwierdzoną własnoręcznym podpisem informację, że figurująca na nim kwota stanowi opłatę za wnoszone pismo (§ 3 ust. 4 OpłSądCR).
W elektronicznym postępowaniu upominawczym oraz w przypadku złożenia sądowi rejestrowemu wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością udostępnianego w systemie teleinformatycznym, nie stosuje się ust. 1–5 § 3 OpłSądCR.
Według § 6 OpłSądCR:

1) uiszczający opłatę znakami opłaty sądowej nakleja znak na piśmie podlegającym opłacie. Znaki należy naklejać na egzemplarzu przeznaczonym dla sądu;

2) uiszczający opłatę, na wezwanie sądu lub dodatkowo, może nakleić znaki opłaty sądowej na tym wezwaniu albo na kartce czystego papieru, podając numer sprawy oraz imię i nazwisko. Znaki można nakleić także na piśmie podlegającym opłacie, w sekretariacie właściwego wydziału sądu;

3) opłatę za sporządzenie dokumentu, spisanie ugody lub za dokonanie innej czynności sądowej uiszcza się przez naklejenie znaków opłaty sądowej na odpowiedniej karcie akt sprawy, stwierdzającej tę czynność. Wysokość pobieranej opłaty zaznacza się na wydanych stronie dokumentach;

4) przy składaniu ustnych oświadczeń pracownik przyjmujący oświadczenie lub sędzia nakleja znaki opłaty sądowej na odpowiedniej karcie akt i niezwłocznie kasuje.

Nb 6

6. Jeżeli pismo wszczynające postępowanie nie odpowiada warunkom formalnym, a z treści tego pisma wynika, że podlega ono odrzuceniu albo że sprawę należy przekazać innemu sądowi lub innemu organowi, nie wzywa się do uiszczenia opłat sądowych ani nie rozpoznaje wniosku o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, chyba że składający pismo wniósł środek odwoławczy od postanowienia o odrzuceniu pisma lub przekazaniu sprawy (§ 107 ust. 1 RegSądR).

Nb 7

7. Jeżeli pismo nie jest opłacone bądź jest opłacone w wysokości innej niż wymagana, a ponadto zawiera braki, wezwanie do ich usunięcia i uiszczenia opłaty należy objąć jednym zarządzeniem (§ 108 RegSądR).

Nb 8

8. Jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę pod rygorem zwrócenia pisma do opłacenia go w terminie tygodniowym (art. 130 § 1 KPC).
Jednakże referendarz sądowy nie jest upoważniony do wzywania strony w trybie art. 130 § 1 KPC do uiszczenia należnej opłaty od żadnych pism wymienionych w komentowanym przepisie (tak też M. Sorysz, Nowa ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – wybrane problemy, cz. 1, MoP 2006, Nr 8, s. 413).
Zob. też uw. do art. 10.

Nb 9

9. Obowiązku uiszczania opłat w postępowaniu cywilnym nie mają:

1) Skarb Państwa (art. 94 KSCU);

2) podmioty wymienione w art. 96 KSCU, a mianowicie:

a) strona dochodząca ustalenia ojcostwa lub macierzyństwa oraz roszczeń z tym związanych,

b) strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych oraz strona pozwana w sprawie o obniżenie alimentów,

c) strona wnosząca o uznanie postanowień umownych za niedozwolone,

d) pracownik wnoszący powództwo lub strona wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych z zastrzeżeniem art. 35 i 36 KSCU,

e) kurator wyznaczony przez sąd orzekający lub opiekuńczy dla danej sprawy. Zwolnienie od obowiązku uiszczania opłaty przez kuratora dotyczy wyłącznie kuratorów procesowych, występujących w charakterze strony, do których należą:

–   po stronie pozwanej:

–   kurator w sprawach o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa (art. 84 § 2 KRO, art. 454 § 1 i art. 456 § 2 KPC),

–   kurator ustanowiony w celu przeprowadzenia postępowania o unieważnienie uznania dziecka (art. 82 § 3 KRO i art. 454 § 3 KPC),

–   kurator ustanowiony w sprawie o rozwiązanie przysposobienia w razie śmierci przysposabiającego w toku tego postępowania (art. 125 § 2 KRO oraz art. 456 § 2 KPC),

–   kurator ustanowiony w sprawie o unieważnienie małżeństwa po jego ustaniu (art. 447 § 1 i art. 448 § 1 KPC),

–   kurator ustanowiony w toku procesu o unieważnienie małżeństwa (art. 19 § 1 KRO i art. 450 § 3 KPC);

–   po stronie powodowej:

–   kurator ustanowiony do zastępowania w postępowaniu cywilnym kuratora spadku (art. 666 § 1 KPC).
Odróżnienie kategorii kuratorów procesowych działających w charakterze strony w postępowaniu cywilnym od pozostałych kuratorów prawa procesowego i materialnego ma doniosłe znaczenie w sferze ustalania, którzy z nich nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych;

3) prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Pacjenta;

4) powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów w sprawach dotyczących ochrony indywidualnych interesów konsumentów;

5) inspektor pracy oraz związki zawodowe w sprawach z zakresu prawa pracy;

6) strona w sprawach związanych z ochroną zdrowia psychicznego;

7) strona, która została zwolniona od kosztów sądowych przez sąd – w zakresie przyznanego jej zwolnienia;

8) powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów w sprawach dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumenta;

9) strona zobowiązana do naprawienia szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego, o których mowa w dziale V ustawy z 9.6.2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. Nr 63, poz. 981 ze zm.);

10) osoba ubezwłasnowolniona w sprawach o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia;

11) strona, która została zwolniona w całości od kosztów sądowych (art. 100 KSCU).

Nie pobiera się również opłat sądowych od wniosków taksatywnie wymienionych w art. 95 ust. 1 KSCU.
Nie pobiera się opłat od pozwu o odszkodowanie, o którym mowa w art. 6 ustawy z 22.11.2002 r. o wyrównywaniu strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywatela (Dz.U. Nr 233, poz. 1955) (art. 95 ust. 1a KSCU).
Ponadto nie pobiera się opłat od:

1) zażalenia na postanowienie sądu, którego przedmiotem jest odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia oraz odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie;

2) zażalenia na postanowienie sądu dotyczące wysokości opłaty albo wysokości wydatków;

3) skargi na orzeczenie referendarza sądowego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych;

4) skargi na orzeczenie referendarza sądowego w przedmiocie odmowy ustanowienia adwokata lub radcy prawnego (art. 95 ust. 2 KSCU).

Nie pobiera się też opłat od wniosku, zażalenia i apelacji nieletniego w postępowaniu w sprawach nieletnich (art. 95 ust. 3 KSCU).
Zgodnie z art. 101 ust. 1 KSCU sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych w części.

Nb 10

10. Sąd z urzędu zwraca stronie całą uiszczoną opłatę lub jej część w sytuacjach określonych w art. 79 i 80 KSCU.
Wydatki związane ze zwrotem opłat nie obciążają stron (art. 5 ust. 3 KSCU).
Zwrot opłat może zarządzić sąd, przewodniczący lub referendarz sądowy (art. 79, 80 i 82 KSCU).
Roszczenie strony o zwrot opłaty sądowej przedawnia się z upływem trzech lat, licząc od dnia powstania tego roszczenia (art. 81 KSCU), roszczenie Skarbu Państwa o uiszczenie kosztów sądowych zaś przedawnia się z upływem trzech lat, licząc od dnia, w którym nastąpiło prawomocne zakończenie sprawy (art. 116 KSCU).

Nb 11

11. W sprawie opłat kancelaryjnych obowiązuje odmienna zasada niż w sprawie opłat sądowych wnoszonych od pism procesowych. Wysokość opłaty kancelaryjnej uzależniona jest bowiem od rodzaju podejmowanej czynności, a nie od rodzaju sprawy, z którą ta czynność jest związana (art. 3 ust. 3 KSCU).
Pozostawienie w komentowanej ustawie pojęcia „opłata kancelaryjna” jest niekonsekwencją ustawodawcy, celowo zamierzoną, w wielu przepisach bowiem poza KSCU nawiązuje się do tego pojęcia.
Szczegółowo kwestię opłat kancelaryjnych regulują przepisy art. 77 i 78 KSCU.
Zaznaczyć wypada, że ustawodawca zrezygnował z dotychczasowych opłat od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia orzeczenia zgłoszonego w trybie art. 328 § 1 i art. 387 § 3 KPC (art. 4 ust. 3 KSCU).
Opłacie kancelaryjnej podlegają jedynie czynności taksatywnie wymienione w komentowanej ustawie (art. 3 ust. 3 KSCU).

Nb 12

12. Przewidziane w art. 18 ustawy z 20.1.1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości (Dz.U. Nr 6, poz. 36 ze zm.) okresowe zwolnienie od opłat sądowych nie dotyczy postępowania sądowego w sprawach objętych tą ustawą (post. SN z 13.11.1990 r., I CZ 257/90, OSNCP 1991, Nr 10–12, poz. 135).

Nb 13

13. Skarga kasacyjna podlega opłacie sądowej bez względu na to, czy skarżący korzystał ze zwolnienia przed sądem drugiej instancji (post. SN z 24.8.2007 r., I CZ 88/07, Legalis).

Nb 14

14. Przepisy dotyczące uiszczania i skutków nieuiszczenia opłat sądowych zawiera KPC (art. 130–130⁵ KPC).

Nb 15

15. Jeżeli strona wraz z pismem procesowym podlegającym opłacie sądowej złożyła wniosek o zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych (opłat sądowych od złożonego pisma), to nie musi wnosić opłaty podstawowej (por. uchw. SN z 13.10.2006 r., III CZP 75/06, BSN 2006, Nr 10, poz. 10).

Nb 16

16. Z orzecznictwa:

1) nie pobiera się opłaty podstawowej od zarzutów od nakazu zapłaty podlegających opłacie stosunkowej, w których zgłoszono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (uchw. SN z 13.10.2006 r., III CZP 75/06, BSN 2006, Nr 10, poz. 10);

2) brak możliwości uiszczenia w soboty opłaty sądowej w formie wpłaty gotówkowej w kasie sądu lub w formie nabycia w tej kasie znaków opłaty sądowej nie eliminuje możliwości uiszczenia opłaty sądowej w formie bezgotówkowej na rachunek bieżący dochodów właściwego sądu. Uiszczenia opłaty w ten ostatni sposób można dokonać w sobotę w wielu bankach, a także w czynnych w sobotę urzędach pocztowych. Dokonanie wpłaty w taki sposób jest równoznaczne pod względem czasowym z bezpośrednią wpłatą gotówkową w kasie sądu lub w banku prowadzącym rachunek bieżący dochodów właściwego sądu, a ewentualnie opóźnienie w realizacji przekazu pieniężnego nie wywiera dla wpłacającego ujemnych następstw prawnych (por. post. SN z 26.3.1993 r., III ARN 7/93, OSNC 1994, Nr 1, poz. 24) (post. SN z 3.8.2006 r., IV CZ 62/06, Legalis);

3) czynnością skasowania nie jest natomiast wpisanie na znaku daty skasowania ani umieszczenie obok znaków adnotacji o sumie, na którą znaki skasowano, oraz podpisu kasującego. Nie można zatem podzielić twierdzenia skarżącego, że nie ma miejsca skasowanie znaków opłaty sądowej w sytuacji – jak miało to miejsce w rozpatrywanym przypadku – gdy wnoszący skargę kasacyjną ograniczył się tylko do przekreślenia ich na krzyż i nie wpisał daty skasowania ani nie umieścił adnotacji o sumie, na którą znaki skasowano, i nie podpisał jej.
Rozporządzenie ustanawia jednoznaczny zakaz kasowania znaków opłaty sądowej przez uiszczającego opłatę tymi znakami. Określa też konsekwencję naruszenia tego zakazu. Jest nią nieprzyjęcie znaku skasowanego przez uiszczającego opłatę. Oznacza to brak uiszczenia opłaty sądowej (post. SN z 7.11.2006 r., I CZ 77/06, OSNC 2007, Nr 7–8, poz. 120);

4) do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z 14.12.2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U z 2007 r. Nr 21, poz. 123) stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 2 tej ustawy). Przez wszczęcie sprawy nie może być rozumiane wniesienie skargi kasacyjnej. Skarga wniesiona po wejściu w życie ustawy w sprawach wszczętych przed tą datą podlega opłacie według dotychczasowych zasad (post. SN z 3.7.2007 r., I UZ 18/07, OSNP 2008, Nr 19–20, poz. 302);

5) skarga kasacyjna, co do zasady, podlega opłacie zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 3 KSCU, a skarżący, pragnąc uzyskać zwolnienie, musi złożyć stosowny wniosek (art. 102 lub 103 KSCU), choćby korzystał ze zwolnienia w postępowaniu przed sądem drugiej instancji (post. SN z 24.8.2007 r., I CZ 88/07, Legalis);

6) opłata podstawowa w kształcie obowiązującym w sprawach wszczętych przed wejściem w życie ustawy z 14.12.2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (art. 2 tej ustawy) skonstruowana została jako ten element kosztów sądowych, od którego strona nie może uzyskać zwolnienia. Dlatego kolejny wniosek skarżącego o zwolnienie od tych kosztów należy uznać za bezskuteczny. Brak możliwości wywarcia przez ten wniosek jakiegokolwiek skutku w zakresie obowiązku opłacenia apelacji powoduje, że jego złożenie nie uchyla obowiązku uiszczenia opłaty podstawowej przy wniesieniu apelacji przez radcę prawnego reprezentującego skarżącego ani nie wywołuje obowiązku odrębnego wzywania pełnomocnika do uiszczenia tej opłaty. Ten ostatni obowiązek powstaje po stronie sądu jedynie wówczas, kiedy złożony wniosek wymaga merytorycznej oceny (post. SN z 7.11.2007 r., II CZ 86/07, Legalis);

7) skoro w art. 49¹ SpółdzMieszkU opłacie sądowej od pozwu przeciwstawione są koszty postępowania sądowego, oznacza to, że to ostatnie wyrażenie obejmuje tylko wydatki (post. SN z 21.8.2008 r., IV CZ 63/08, Legalis);

8) od postępowania sądu pierwszej instancji o odrzuceniu pozwu w części przysługuje zażalenie, chociażby postanowienie to zostało zamieszczone w wyroku; zażalenie to podlega stosownej opłacie, niezależnie od opłaty od apelacji wniesionej od zawartego w wyroku rozstrzygnięcia o dochodzonym roszczeniu (uchw. SN z 3.9.2009 r., I PZP 5/08, OSNP 2009, Nr 11–12, poz. 132);

9) wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wpis osoby fizycznej, będącej płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru dłużników niewypłacalnych, złożony na podstawie art. 56 KRSU, jest wolny od opłaty sądowej (uchw. SN z 9.9.2009 r., III CZP 59/09, BSN 2009, Nr 9, s. 7);

10) użyte w art. 3 ust. 2 pkt 3 KSCU pojęcie „pismo” należy interpretować w funkcjonalnym znaczeniu tego słowa, a więc jako czynność procesową (środek zaskarżenia) sporządzoną w formie pisma procesowego, nie zaś w znaczeniu technicznym (jednego dokumentu) (post. SN z 29.1.2008 r., II PZ 69/07, Legalis);

11) dopuszczalne jest ustanowienie przez sąd służebności gruntowej umożliwiającej przyłączenie do sieci elektrycznej, gazowej, telefonicznej i innych urządzeń przesyłowych nieruchomości pozbawionej połączenia z siecią i obciążenie tą służebnością nieruchomości mającej bezpośrednią łączność z tą siecią. Ustanowienie takiej służebności przez sąd odbywa się na podstawie stosowanego w drodze analogii art. 145 KC dotyczącego ustanowienia drogi koniecznej. Opłata sądowa od wniosku oraz od apelacji i skargi kasacyjnej powinna być pobrana taka jak od wniosku o ustanowienie drogi koniecznej (post. SN z 25.6.2008 r., III CSK 108/08, Legalis);

12) stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, w ramach kompetencji tego organu, niezgodności rozporządzenia z 31.1.2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych, w zakresie istotnym dla oceny uchybienia terminu czynności procesowej (wniesienia apelacji), z przepisami Konstytucji RP, wyklucza w postępowaniu zażaleniowym pominięcie nowego stanu prawnego, niedopuszczającego opierania sankcji przekroczenia terminu wniesienia apelacji z uiszczeniem opłaty w sądzie drugiej instancji (post. SN z 8.8.2008 r., V CZ 45/08, Legalis);

13) skoro w art. 49¹ SpółdzMieszkU opłacie sądowej od pozwu przeciwstawione są koszty postępowania sądowego, oznacza to, że to ostatnie wyrażenie obejmuje tylko wydatki (post. SN z 21.8.2008 r., IV CZ 63/08, Legalis);

14) od postanowienia sądu pierwszej instancji o odrzuceniu pozwu w części przysługuje zażalenie, chociażby postanowienie to zostało zamieszczone w wyroku; zażalenie to podlega stosownej opłacie niezależnie od opłaty od apelacji wniesionej od zawartego w wyroku rozstrzygnięcia o dochodzonym roszczeniu (uchw. SN z 23.2.2009 r., I PZP 5/08, OSNAPiUS 2009, Nr 11–12, poz. 132);

15) wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wpis osoby fizycznej, będącej płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, do rejestru dłużników niewypłacalnych, złożony na podstawie art. 56 ustawy z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.), jest wolny od opłaty sądowej (uchw. SN z 9.9.2009 r., III CZP 59/09, OSN 2010, Nr 3, poz. 40);

16) w myśl art. 4 ust. 1 zdanie pierwsze KSCU zasadą jest, że pismo wnoszone przez kilka osób podlega jednej opłacie. Jednak w przypadku pisma procesowego składanego przez współuczestników formalnych obowiązkiem każdego z nich jest uiszczenie opłaty oddzielnie, stosownie do swojego roszczenia lub zobowiązania.
Przez użyte w art. 3 ust. 2 pkt 2 KSCU pojęcie „pismo” należy rozumieć (w funkcjonalnym znaczeniu tego słowa) czynność procesową (środek zaskarżenia) sporządzoną w formie pisma procesowego, nie zaś jeden dokument w znaczeniu technicznym. Wspólna apelacja ubezpieczonego i płatnika składek jest wprawdzie jednym pismem procesowym w znaczeniu technicznym, ale zawiera dwa środki odwoławcze (apelacje) jako odrębne czynności procesowe (post. SN z 25.8.2010 r., II UZ 15/10, niepubl.);

17) art. 49¹ SpółdzMieszkU wprowadza wyjątek od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości (art. 2 ust. 2 KSCU) oraz odpowiedzialności za wynik procesu (art. 99 ust. 1 KPC), po pierwsze bowiem, wprowadza ustawowe zwolnienie od opłaty od pozwu, a po drugie, wprowadza odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Nałożenie jednak na stronę pozwaną obowiązku pokrycia kosztów procesu nie oznacza zwolnienia strony powodowej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ponad opłatę od pozwu, co sprawia, że na podstawie art. 3 ust. 1 i 2 pkt 2 w zw. z art. 18 ust. 2 KSCU na stronie powodowej ciąży obowiązek uiszczenia opłaty od apelacji (post. SN z 28.12.2010 r., V CZ 85/10, Legalis);

18) wobec braku dowodu uiszczenia opłaty w aktach sprawy oraz szczegółowego określenia przez ustawodawcę trybu jej uiszczania, za dostateczny dowód prawidłowego opłacenia apelacji nie można uznać potwierdzenia zakupu znaków opłaty sądowej na tę kwotę, dokonanego przed dniem złożenia apelacji (post. SN z 21.7.2011 r., V CZ 29/11, niepubl.);

19) od każdej apelacji w sprawie zainicjowanej odwołaniem od decyzji organu rentowego ubezpieczony co do zasady powinien uiścić opłatę 30 zł. W sytuacji gdy strona wniosła dwa odwołania od dwóch odrębnych decyzji organu rentowego, mamy do czynienia faktycznie z dwiema sprawami i nie zmienia tego techniczne ich połączenie do wspólnego rozpoznania i wyrokowania. Zakresy dwóch zaskarżonych decyzji nadal wyznaczają dwa przedmioty postępowania, a sąd w wyroku odnosi się do obu odwołań ubezpieczonego. Zaskarżenie orzeczenia wobec kilku decyzji organu rentowego, choćby było dokonane w jednym piśmie procesowym, jest wniesieniem kilku środków zaskarżenia wobec odrębnych rozstrzygnięć, formalnie tylko zamieszczonych w jednym orzeczeniu. Stąd też każdy z tak wniesionych (w jednym piśmie procesowym) środków zaskarżenia powinien podlegać odrębnej opłacie. Użyte w art. 3 ust. 1 KSCU pojęcie „pismo” należy interpretować w funkcjonalnym znaczeniu tego słowa, a więc jako czynność procesową (środek zaskarżenia) sporządzoną w formie pisma procesowego, nie zaś w znaczeniu technicznym (jednego dokumentu). Taka wykładnia prowadzi do wniosku, że jedno pismo w znaczeniu technicznym (dokument) może obejmować kilka czynności procesowych (środków zaskarżenia) dokonanych w formie pisemnej. Wnosząc apelację od orzeczenia sądu pierwszej instancji rozstrzygającego o legalności kilku decyzji organu rentowego, skarżący dokonuje więc kilku pisemnych czynności procesowych (wnosi kilka pism w znaczeniu funkcjonalnym w rozumieniu art. 3 ust. 1 KSCU), chociażby sporządził tylko jeden dokument (post. SN z 22.8.2012 r., III AUZ 76/12, niepubl.);

20) opłata sądowa jest należnością Skarbu Państwa, powinna być przez stronę procesu traktowana priorytetowo (post. SA w Poznaniu z 16.11.2012 r., III APz 20/12, niepubl.).

Nb 17

17. Zob. też literatura: M. Sorysz, Nowa ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – wybrane problemy, cz. 1, MoP 2006, Nr 8, s. 413; J. Brol, Z problematyki sądowego zwalniania od kosztów w sprawach cywilnych, w: E. Holewińska-Łapińska, Prawo w działaniu. Sprawy cywilne, Warszawa 2008, s. 19; M. Jaślikowski, Glosa do uchwały SN z dnia 16 października 2008 r., III CZP 88/08, R. Pr. 2010, Nr 5, s. 82; K. Kamińska-Krawczyk, Obniżanie przez sąd opłaty egzekucyjnej, PPE 2012, s. 26; K. Kazimierczak, Koszty tłumaczenia europejskiego nakazu zapłaty, PPE 2011, Nr 4, s. 29.

² Obecnie: Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, stosownie do art. 2–4 ustawy z dnia 29.12.2005 r. o przekształceniach i zmianach w podziale zadań i kompetencji organów państwowych właściwych w sprawach łączności, radiofonii i telewizji (Dz.U. Nr 267, poz. 2258), która weszła w życie z dniem 14.01.2006 r.