Wydawca: Wioleta Beczek

Projekt okładki: GRAFOS

Skład i łamanie: PanDawer

© Wydawnictwo C.H. Beck 2013

ISBN 978-83-255-5393-7

Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

Konwersja: eLitera s.c.

Spis treści

Przedmowa

Wykaz skrótów

Część I. Komentarz praktyczny

Rozdział 1. Adwokat w postępowaniu karnym jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, prywatnego, powoda cywilnego, subsydiarny akt oskarżenia

1. Uwagi wstępne

2. Pełnomocnik pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym

3. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego

4. Pełnomocnik oskarżyciela prywatnego

5. Pełnomocnik w sprawie z subsydiarnego aktu oskarżenia

6. Adwokat jako pełnomocnik powoda cywilnego

7. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 2. Prawne aspekty obrony i występowania w charakterze obrońcy w sprawie karnej

1. Funkcja adwokata

2. Wpis na listę adwokatów

3. Zwolnienie z wymogu odbycia aplikacji

4. Uprawnienia aplikanta

5. Radca prawny jako pełnomocnik oskarżonego w procesie adhezyjnym

6. Postępowanie w sprawach o wykroczenia i karne skarbowe

7. Status obrońcy

8. Miernik staranności pracy adwokata

9. Zakres działania obrońcy z urzędu a podejmowanie samodzielnych działań przez stronę

10. Działanie obrońcy wyłącznie na korzyść klienta a etyka adwokacka

11. Termin do wniesienia apelacji w sytuacji złożenia zapowiedzi apelacji zarówno przez oskarżonego, jak i jego obrońcę

12. Żądanie obrońcy z urzędu podwyższenia wynagrodzenia za obronę

13. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 3. Powstanie i ustanie stosunku obrony. Odmowa obrony

1. Wprowadzenie

2. Postępowanie karne – zakres ustawowego prawa do obrony w procesie karnym

3. Ustanowienie obrońcy z wyboru

4. Postępowanie karne – niemożność utożsamiania braku dokumentu potwierdzającego upoważnienie do obrony z niemożliwością tej obrony

5. Ustanowienie obrońcy przez inną osobę niż podejrzany lub oskarżony

6. Ustanowienie obrońcy z urzędu przez sąd

7. Prawo do obrony a zakres działania obrońcy z urzędu

8. Prawo skazanego do wyznaczenia mu przez sąd obrońcy z urzędu

9. Obrona obligatoryjna

10. Poddanie oskarżonego badaniom psychiatrycznym w innej sprawie a uzasadnione wątpliwości co do jego poczytalności

11. Znaczenie stwierdzenia ograniczonej poczytalności w innej sprawie dla przesłanek ustanowienia obrony obligatoryjnej

12. Cofnięcie wyznaczenia obrońcy

13. Okoliczności utrudniające obronę jako przesłanka obrony obligatoryjnej

14. Obrona obligatoryjna przed sądem okręgowym

15. Zasady ustanawiania obrońcy z urzędu przed sądem okręgowym jako sądem I instancji

16. Przedstawiciel ustawowy

17. Udzielenie dalszego upoważnienia innemu adwokatowi lub aplikantowi adwokackiemu

18. Dokonanie czynności procesowej poza siedzibą lub miejscem zamieszkania dotychczasowego obrońcy z urzędu

19. Przymus adwokacki

20. Wyznaczenie przez sąd danego adwokata obrońcą w celu sporządzenia kasacji

21. Wyznaczenie przez sąd danego adwokata obrońcą w celu sporządzenia wniosku o wznowienie postępowania

22. Ustanie stosunku obrony

23. Odmowa obrony

24. Możliwość odmowy obrony z uwagi na specjalizację w innej dziedzinie prawa

25. Prawo odmowy obrony z innych przyczyn

26. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 4. Obrońca w postępowaniu przygotowawczym

1. Uwagi wstępne

2. Czynność zatrzymania

3. Kontakt z adwokatem

4. Zażalenie na zatrzymanie

5. Natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego

6. Tymczasowe aresztowanie

7. Udział stron w posiedzeniu sądu

8. Zwolnienie zatrzymanego

9. Obliczanie terminu zatrzymania

10. Ponowne zatrzymanie osoby podejrzanej

11. Działanie obrońcy od początku postępowania przygotowawczego jako działanie w najlepiej pojętym interesie swojego klienta

12. Udział obrońcy w przesłuchaniu świadków – reakcja na nieprawidłowości w prowadzeniu przesłuchania

13. Udział obrońcy od pierwszego przesłuchania podejrzanego

14. Postanowienie o przedstawieniu zarzutów

15. Treść postanowienia o przedstawieniu zarzutów

16. Udostępnienie akt sprawy

17. Rozszerzenie i zmiana zarzutów

18. Udział obrońcy w czynnościach niepowtarzalnych

19. Udział obrońcy w innych czynnościach

20. Dowód z opinii biegłych

21. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 5. Obrońca w trakcie stosowania środków zapobiegawczych

1. Wprowadzenie

2. Zastosowanie tymczasowego aresztowania

3. Prawo do zapoznania się z treścią wniosku o zastosowanie lub przedłużenie tymczasowego aresztowania

4. Szczególne podstawy tymczasowego aresztowania

5. Negatywne przesłanki stosowania tymczasowego aresztowania

6. Podstawy stosowania tymczasowego aresztowania

7. Stosowanie tymczasowego aresztowania w sprawach karnych gospodarczych

8. Postanowienie sądu o zastosowaniu tymczasowego aresztowania

9. Widzenie z klientem

10. Kontrolowanie administracji aresztu śledczego

11. Widzenia klienta z najbliższymi

12. Dostęp do telefonu

13. Kontrola korespondencji

14. Zezwolenie na opuszczenie zakładu

15. Uchylenie lub zmiana środka zapobiegawczego

16. Czas trwania tymczasowego aresztowania

17. Pojęcie „szczególnej zawiłości sprawy” jako przesłanki przedłużenia tymczasowego aresztowania

18. Niedopuszczalność usprawiedliwiania przedłużania tymczasowego aresztowania brakiem wolnych terminów rozprawy

19. Korzystanie przez oskarżonego ze swoich uprawnień w sposób zmierzający do przewlekania postępowania a stosowanie tymczasowego aresztowania

20. Zwolnienie tymczasowo aresztowanego

21. Inne (niż tymczasowe aresztowanie) środki zapobiegawcze

22. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 6. Obrońca objęty klauzulą „ściśle tajne”

1. Wprowadzenie

2. Rodzaje klauzul tajności, zasady nadawania

3. Upoważnienie do nadania klauzuli, czas ochrony

4. Postępowanie sprawdzające

5. Pełnomocnik ochrony

6. Obowiązek utworzenia kancelarii tajnej

7. Wyłączenie zasady swobodnego dostępu do akt

8. Doręczenie odpisu aktu oskarżenia bez uzasadnienia

9. Przemówienie końcowe

10. Ogłoszenie wyroku

11. Zapowiedź apelacji

12. Apelacja

13. Treść środka odwoławczego

14. Zarzuty apelacyjne

15. Wymogi formalne apelacji

16. Odpowiedzialność karna i dyscyplinarna obrońcy

17. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 7. Udział obrońcy w czynnościach po zamknięciu postępowania przygotowawczego, a przed rozpoczęciem przewodu sądowego przed sądem pierwszej instancji

1. Wprowadzenie

2. Odpowiedź na akt oskarżenia

3. Termin na złożenie odpowiedzi

4. Wniosek o skazanie bez rozprawy

5. Udział w posiedzeniu

6. Cofnięcie zgody na skazanie bez przeprowadzania rozprawy

7. Warunkowe umorzenie postępowania karnego

8. Podjęcie postępowania karnego

9. Wniosek o warunkowe umorzenie postępowania karnego. Wyrok

10. Podjęcie postępowania warunkowo umorzonego

11. Przygotowanie klienta do postępowania przed sądem

12. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 8. Udział obrońcy w rozprawie głównej, przesłuchaniu oskarżonych, świadków, biegłych i eksperymencie procesowym

1. Uwagi wstępne

2. Jawność rozprawy głównej

3. Odczytanie aktu oskarżenia

4. Przesłuchanie oskarżonego

5. Tryb przesłuchania

6. Inicjatywa dowodowa

7. Wymagania formalne wniosku dowodowego

8. Oddalenie wniosku

9. Cofnięcie wniosku dowodowego

10. Zakazy dowodowe

11. Tryb przesłuchiwania

12. Przesłuchanie biegłych

13. Eksperyment procesowy

14. Dodatkowe dowody

15. Rozszerzenie aktu oskarżenia

16. Zmiana kwalifikacji prawnej

17. Zamknięcie przewodu sądowego

18. Głosy stron

19. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 9. Obrońca w postępowaniu apelacyjnym przed sądem II instancji

1. Wyrokowanie

2. Wniosek o uzasadnienie

3. Wniosek o uzasadnienie wyroku w postępowaniu przyspieszonym

4. Dalsze uwagi praktyczne

5. Ograniczony zakres uzasadnienia

6. Treść uzasadnienia

7. Apelacja

8. Zakres zaskarżenia

9. Wskazanie zarzutów

10. Zarzut obrazy prawa materialnego a błąd w ustaleniach faktycznych

11. Błąd w logicznym rozumowaniu

12. Zarzut obrazy prawa materialnego a obraza prawa procesowego

13. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych

14. Zarzut rażącej niewspółmierności kary

15. Sposoby przedstawiania zarzutów

16. Wnioski apelacyjne

17. Uzasadnienie apelacji

18. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 10. Obrońca w postępowaniach szczególnych

1. Postępowanie uproszczone

2. Postępowanie nakazowe

3. Postępowanie przyspieszone (sąd 24-godzinny)

4. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 11. Obrońca w postępowaniu kasacyjnym

1. Wprowadzenie

2. Wymogi formalne kasacji

3. Wyznaczenie obrońcy z urzędu do postępowania kasacyjnego

4. Przymus adwokacko-radcowski

5. Wnioski kasacji

6. Rodzaje postępowań po uprawomocnieniu się orzeczenia

7. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 12. Wznowienie postępowania karnego – uwagi adwokackie

1. Wprowadzenie

2. Weryfikacja prawdziwości nowych faktów i dowodów

3. Środki odwoławcze

4. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 13. Obrońca w postępowaniu wykonawczym. Warunkowe przedterminowe zwolnienie

1. Uwagi wstępne

2. Przesłanki warunkowego przedterminowego zwolnienia

3. Orzeczenie warunkowego przedterminowego zwolnienia – wyjątek od zasady ciągłości odbywania kary, pozytywne zachowanie w zakładzie karnym

4. Warunkowe zwolnienie a kara

5. Podstawy orzekania o warunkowym przedterminowym zwolnieniu

6. Obowiązek przedterminowego zwolnienia w sytuacji ustalenia istnienia pozytywnej prognozy kryminologicznej

7. Prognoza społeczno-kryminologiczna a prognoza penitencjarna – warunkowe zwolnienie

8. Przynależność do podkultury przestępczej jako okoliczność istotna dla formułowania prognozy kryminologicznej

9. Przesłanki zastosowania warunkowego przedterminowego zwolnienia

10. Okres próby

11. Właściwość sądu

12. Wniosek o udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia

13. Orzeczenie o warunkowym przedterminowym zwolnieniu

14. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia

15. Ponowne warunkowe zwolnienie

16. Bieg terminu do złożenia ponownego wniosku o warunkowe przedterminowe zwolnienie a zastosowanie tymczasowego aresztowania w kolejnej sprawie

17. Uznanie kary za odbytą

18. Leczenie ambulatoryjne lub rehabilitacja

19. Warunkowe zwolnienie

20. Probacja na gruncie Kodeksu karnego skarbowego

21. Wydanie decyzji wymiarowej jako warunek orzeczenia obowiązku uiszczenia należności w sprawie o przestępstwo skarbowe

22. Przegląd orzecznictwa

Rozdział 14. Obrona w orzecznictwie Sądu Najwyższego

1. Omówienie tematu

2. Przegląd orzecznictwa

Część II. Wzory pism procesowych

1. Zgłoszenie obrońcy

2. Upoważnienie do obrony nieograniczonej

3. Upoważnienie do reprezentowania oskarżyciela prywatnego

4. Upoważnienie do reprezentowania oskarżyciela posiłkowego

5. Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa

6. Zażalenie na zatrzymanie

7. Wniosek o uchylenie tymczasowego aresztowania względnie o zmianę środka zapobiegawczego

8. Wniosek o uchylenie środka zapobiegawczego

9. Wniosek o udostępnienie akt sprawy

10. Wniosek o wydanie opinii o oskarżonym

11. Wniosek dowodowy

12. Wniosek o skierowanie sprawy na posiedzenie w celu warunkowego umorzenia postępowania

13. Subsydiarny akt oskarżenia

14. Sprzeciw od wyroku nakazowego

15. Odpowiedź na akt oskarżenia wraz z wnioskami dowodowymi

16. Wniosek o zwrot sprawy do prokuratury

17. Wniosek o przekazanie sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego

18. Zażalenie na zarządzenie prokuratury odmawiające udostępnienia obrońcy treści wniosku o przedłużenie tymczasowego aresztowania

19. Zażalenie na postanowienie sądu w sprawie przedłużenia tymczasowego aresztowania

20. Zażalenie na postanowienie sądu odmawiające udostępnienia obrońcy wniosku prokuratury o przedłużenie tymczasowego aresztowania wobec podejrzanego

21. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia

22. Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie

23. Apelacja

24. Zaskarżenie uzasadnienia wyroku

25. Odpowiedź na apelację

26. Zażalenie na postanowienie sądu apelacyjnego w sprawie przedłużenia tymczasowego aresztowania

27. Kasacja

28. Wniosek o wznowienie postępowania

29. Wniosek o udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia

Indeks rzeczowy

Przedmowa

Praca niniejsza jest skierowana do adwokatów, radców prawnych oraz aplikantów adwokackich i radcowskich, którzy w swej praktyce zawodowej stykają się ze sprawami karnymi. Założeniem tej książki – jakie legło u podstaw jej powstania – jest przybliżenie czytelnikowi praktycznego sposobu prowadzenia spraw karnych od strony obrońcy jak również, jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego lub prywatnego. Kierując się tym założeniem starałem się przedstawić różne role adwokata w różnych postępowaniach przewidzianych w ustawie karnej procesowej. Omawiając kwestie proceduralne zawsze starałem się uczynić to tak, aby wydobyć i uwypuklić interesujące nas tutaj wątki adwokackie. Mam nadzieję, że książka ta będzie przydatna w codziennej pracy tych prawników, którzy występują w sprawach karnych jako obrońcy lub pełnomocnicy.

Stefan Jaworski

Warszawa, kwiecień 2013 r.

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

EKPC

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4.11.1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.)

KC

ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)

KK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.)

KKS

ustawa z 10.9.1999 r. – Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 186)

KKW

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.)

Konstytucja RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.)

KP

ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.)

KPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.)

KPK

ustawa z  6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.)

KRO

ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.)

KrRejKarU

ustawa z 24.5.2000 r.  o Krajowym Rejestrze Karnym (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 654 ze zm.)

MPPOP

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 19.12.1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167)

OchInfNieU

ustawa z 5.8.2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. Nr 182, poz. 1228)

OdpZbiorU

ustawa z 28.10.2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 768 ze zm.)

OpłSpKarneU

ustawa z 23.6.1973 r. o opłatach w sprawach karnych (t.j. Dz.U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 ze zm.)

PrAdw

ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.)

PrPras

ustawa z 26.1.1984 r. – Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.)

RadcPrawU

ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.)

RegUrzSP

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 23.2.2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 249 ze zm.)

ŚwKorU

ustawa z 25.6.1997 r.  o świadku koronnym (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 36, poz. 232 ze zm.)

TSU

ustawa z 26.3.1982 r. o Trybunale Stanu (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 925 ze zm.)

ZdrPsychU

ustawa z 19.8.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 ze zm.)

ZZEA

Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej) z 10.10.1998 r. (t.j. K.Adw Nr 1, poz. 1)

2. Organy orzekające

SA

Sąd Apelacyjny

SN

Sąd Najwyższy

SO

Sąd Okręgowy

SW

Sąd Wojewódzki

3. Czasopisma, publikatory

Dz.U. 

Dziennik Ustaw

Legalis

System Informacji Prawnej C.H. Beck

OSNKW

Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna i Wojskowa

Pal.

Palestra

4. Inne skróty

art.

artykuł

Nr

numer

post.

postanowienie

poz.

pozycja

t.j.

tekst jednolity

uchw.

uchwała

ust.

ustęp

wyr.

wyrok

zob.

zobacz

Część I

Komentarz praktyczny

Rozdział 1. Adwokat w postępowaniu karnym jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, prywatnego, powoda cywilnego, subsydiarny akt oskarżenia

Rozdział 2. Prawne aspekty obrony i występowania w charakterze obrońcy w sprawie karnej

Rozdział 3. Powstanie i ustanie stosunku obrony. Odmowa obrony

Rozdział 4. Obrońca w postępowaniu przygotowawczym

Rozdział 5. Obrońca w trakcie stosowania środków zapobiegawczych

Rozdział 6. Obrońca objęty klauzulą „ściśle tajne”

Rozdział 7. Udział obrońcy w czynnościach po zamknięciu postępowania przygotowawczego, a przed rozpoczęciem przewodu sądowego przed sądem pierwszej instancji

Rozdział 8. Udział obrońcy w rozprawie głównej, przesłuchaniu oskarżonych, świadków, biegłych i eksperymencie procesowym

Rozdział 9. Obrońca w postępowaniu apelacyjnym przed sądem II instancji

Rozdział 10. Obrońca w postępowaniach szczególnych

Rozdział 11. Obrońca w postępowaniu kasacyjnym

Rozdział 12. Wznowienie postępowania karnego – uwagi adwokackie

Rozdział 13. Obrońca w postępowaniu wykonawczym. Warunkowe przedterminowe zwolnienie

Rozdział 14. Obrona w orzecznictwie Sądu Najwyższego

Rozdział 1. Adwokat w postępowaniu karnym jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, prywatnego, powoda cywilnego, subsydiarny akt oskarżenia

1. Uwagi wstępne

Rola adwokata

Ustawa karna procesowa przewiduje udział adwokata w postępowaniu karnym w różnych rolach: obrońcy, pełnomocnika pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego lub prywatnego w postępowaniu rozpoznawczym albo pełnomocnika powoda cywilnego. Ponadto adwokat może być jeszcze pełnomocnikiem oskarżyciela subsydiarnego. Nie ulega żadnej wątpliwości, że w miarę jak rośnie świadomość prawna zwykłych osób, że pokrzywdzonymi stają się bardzo często podmioty gospodarcze, to rola adwokata jako pełnomocnika pokrzywdzonego w trakcie postępowania karnego staje się niebagatelna. Ponieważ tradycyjna rola obrońcy zostanie omówiona poniżej, to w tym miejscu należy wspomnieć o pozostałych możliwościach uczestnictwa adwokata w postępowaniu karnym.

2. Pełnomocnik pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym

Pełnomocnik

Zgodnie z art. 87 § 1 KPK strona inna niż podejrzany w postępowaniu przygotowawczym może działać przez pełnomocnika. Dla adwokata oznacza to, że może być pełnomocnikiem pokrzywdzonego przez cały czas postępowania przygotowawczego i rozpoznawczego. Należy rozróżnić dwa etapy reprezentacji. Pierwszy etap – od momentu złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, i drugi etap – od wniesienia aktu oskarżenia do sądu. Omawiając rolę adwokata jako pełnomocnika w postępowaniu przygotowawczym, należy zauważyć, że jego udział jest możliwy od złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa do wniesienia aktu oskarżenia do sądu. W przypadku śmierci pokrzywdzonego, na podstawie art. 52 § 1 KPK jego prawa mogą wykonywać osoby najbliższe, które też mogą być zastępowane przez pełnomocnika – adwokata.

Uprawnienia pokrzywdzonego

W praktyce adwokat, ustanawiając się jako pełnomocnik pokrzywdzonego, powinien to zrobić na piśmie, załączając pełnomocnictwo. Formułując wniosek, adwokat powinien pamiętać o uprawnieniach pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym i są to:

1) prawo do zapoznania się z aktami sprawy i sporządzenia kserokopii, ale za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze (art. 156 § 5 KPK);

2) prawo do składania wniosków dowodowych i żądania dopuszczenia do udziału w czynnościach postępowania przygotowawczego, w razie złożenia takiego wniosku pełnomocnikowi nie można odmówić wzięcia udziału w czynności (art. 315 KPK);

3) prawo do wzięcia udziału w czynnościach niepowtarzalnych (art. 316 § 1 i 3 KPK);

4) prawo do udziału w innych czynnościach postępowania przygotowawczego, jeśli pełnomocnik o to wnosił (art. 317 § 1 KPK);

5) prawo do udziału w przesłuchaniu biegłych i do zapoznania się z ich opinią (art. 318 KPK).

Wobec tego we wniosku należy żądać dopuszczenia pełnomocnika do tych czynności postępowania przygotowawczego.

Praktycznie rzecz ujmując, adwokat jako pełnomocnik powinien dążyć do uczestniczenia we wszystkich czynnościach postępowania przygotowawczego, w których jego udział jest dopuszczalny.

strzalka Zob. Część I, rozdz. 4, 8; Część II, wzory 1.

3. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego

Uczestnictwo pełnomocnika pokrzywdzonego w posiedzeniu sądu

Zanim zostanie omówiona rola pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, należy wskazać na możliwość udziału pełnomocnika pokrzywdzonego w sytuacji, gdy prezes sądu skieruje sprawę na posiedzenie w trybie art. 339 § 1 i 3 pkt 1, 2 i 6 KPK. Pełnomocnik pokrzywdzonego może uczestniczyć w posiedzeniach sądu, jeżeli:

1) prokurator złożył wniosek o orzeczenie środków zabezpieczających;

2) zachodzi potrzeba rozważenia kwestii warunkowego umorzenia postępowania;

3) akt oskarżenia zawiera wniosek o skazanie bez rozprawy przewidziany w art. 335 KPK;

4) zachodzi potrzeba rozważenia: umorzenia postępowania w trybie art. 17 § 1 pkt 2–11 KPK, umorzenia postępowania z powodu oczywistego braku faktycznych podstaw oskarżenia albo wydania postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania lub innego środka przymusu.

Po zakończeniu postępowania przygotowawczego, jeśli został skierowany akt oskarżenia do sądu, dotychczasowy pełnomocnik, jeżeli pokrzywdzony w dalszym ciągu chce aktywnie uczestniczyć w postępowaniu karnym, powinien dokonać stosownego zgłoszenia. Artykuł 54 § 1 KPK przewiduje, że jeśli akt oskarżenia wniósł oskarżyciel publiczny, pokrzywdzony może aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego złożyć oświadczenie, że będzie działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Natomiast przewód sądowy rozpoczyna się od odczytania aktu oskarżenia (art. 385 § 1 KPK). Oświadczenie może zostać złożone na piśmie lub ustnie do protokołu. Możliwość złożenia pisemnego oświadczenia w tym zakresie powstaje w momencie przesłania przez prokuratora aktu oskarżenia do sądu, o czym należy pokrzywdzonego zawiadomić (art. 334 § 2 KPK). Jeśli chodzi o możliwość ustnego złożenia takiego oświadczenia, to właściwym momentem jest czas, kiedy przewodniczący składu sędziowskiego zadaje pytanie: „Czy przed odczytaniem aktu oskarżenia strony zgłaszają jakieś wnioski?”. Taki wniosek jest tylko i wyłącznie badany przez sąd pod względem formalnym, tzn. czy złożył go uprawniony podmiot i czy został zachowany termin. W związku z tym, jeśli zostaną spełnione wymagania formalne, to pokrzywdzony staje się niejako automatycznie oskarżycielem posiłkowym.

Inicjatywa dowodowa

Oznacza to, że występuje w postępowaniu sądowym na prawach strony i ma wszelkie uprawnienia z tego statusu płynące. Oskarżyciel posiłkowy ma pełną inicjatywę dowodową, ma prawo zadawać pytania oskarżonym, świadkom, biegłym, może składać oświadczenia. Oczywiście, tych czynności może dokonywać przez swojego pełnomocnika. Bez wątpienia pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego może składać apelację od wyroku, ale tylko jeśli rozstrzygnięcia lub ustalenia wyroku naruszają prawa lub szkodzą interesom pokrzywdzonego (art. 425 § 3 KPK). Nie jest wykluczone zaskarżenie uzasadnienia wyroku. Zgodnie z art. 520 § 1 KPK oskarżyciel posiłkowy ma prawo wniesienia kasacji, ale z ograniczeniami wynikającymi z § 2 tego artykułu. Pokrzywdzony nie traci statusu oskarżyciela posiłkowego w przypadku, gdy oskarżyciel publiczny odstąpił od oskarżenia (art. 54 § 2 KPK).

strzalka Zob. Część II, wzór 4.

4. Pełnomocnik oskarżyciela prywatnego

Postępowania w sprawach z oskarżenia prywatnego najczęściej dotyczą przestępstw zniesławienia (art. 212 KK), zniewagi (art. 216 KK) i naruszenia nietykalności (art. 217 KK). Postępowania w tych sprawach charakteryzują się dość poważną odmiennością od postępowania zwyczajnego, ponieważ nie prowadzi się postępowania przygotowawczego. Praktycznie cały ciężar zebrania dowodów w tych postępowaniach spoczywa na pokrzywdzonym. Rola

Obowiązki policji

Policji może sprowadzać się wyłącznie do przyjęcia ustnej lub pisemnej skargi i zabezpieczenia dowodów lub wykonania pewnych czynności dowodowych na zlecenie sądu (art. 488 KPK). Wobec takiej regulacji rola pełnomocnika oskarżyciela prywatnego musi być aktywna. Na początek pełnomocnik powinien ocenić, czy opisywany przez pokrzywdzonego czyn nosi znamiona przestępstwa.

Obowiązki pełnomocnika

Następnie trzeba zebrać materiał dowodowy i poddać go ocenie procesowej, tzn. czy spełnia wymagania dowodów procesowych. W konsekwencji pełnomocnik powinien sporządzić akt oskarżenia. Zgodnie z art. 487 KPK akt oskarżenia w takiej sprawie może ograniczyć się do oznaczenia osoby oskarżonego, zarzucanego mu czynu oraz wskazania dowodów, na których opiera się oskarżenie. Jednakże adwokat powinien sporządzić akt oskarżenia w sposób profesjonalny, czyli tak, jak to robią prokuratorzy. Adwokat w takiej sytuacji powinien sformułować zarzut z podaniem podstawy prawnej i faktycznej oraz sporządzić uzasadnienie.

Posiedzenie pojednawcze

Po wniesieniu aktu oskarżenia sąd obowiązkowo wyznacza posiedzenie pojednawcze, chyba że strony wnioskowały albo zgodziły się na przeprowadzenie postępowania mediacyjnego (art. 489 KPK).

Nieusprawiedliwione niestawiennictwo stron

Nieusprawiedliwione niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika na posiedzeniu pojednawczym traktowane jest jako odstąpienie od oskarżenia i sąd w konsekwencji postępowanie umarza (art. 491 § 1 KPK). Natomiast jeśli oskarżony nie stawi się na posiedzenie pojednawcze, sąd kieruje sprawę na rozprawę (art. 491 § 2 KPK). Jak nietrudno zauważyć, ustawodawca kładzie nacisk – w takich sprawach – na polubowne zakończenie sporu. Jednakże praktyka wskazuje, że niezbyt duży odsetek takich spraw kończy się ugodą, szczególnie jeśli chodzi o przestępstwa zniesławienia.

Śmierć oskarżyciela prywatnego

W razie śmierci oskarżyciela prywatnego, zgodnie z art. 61 § 1 KPK postępowanie zawiesza się, a osoby najbliższe mogą wstąpić w prawa zmarłego. Natomiast zgodnie z § 2 tego artykułu, jeżeli w terminie zawitym 3 miesięcy od dnia śmierci oskarżyciela prywatnego osoba uprawniona nie wstąpi w prawa zmarłego, sąd umarza postępowanie.

strzalka Zob. Część II, wzór 3.

5. Pełnomocnik w sprawie z subsydiarnego aktu oskarżenia

Subsydiarny akt oskarżenia

Procedura karna przewiduje możliwość złożenia tzw. subsydiarnego aktu oskarżenia. Chodzi o sytuację, gdy prokurator odmówił wszczęcia postępowania lub wszczęte umorzył. W tym zakresie art. 55 § 1 KPK stanowi, że w razie powtórnego wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania w wypadku, o którym mowa w art. 330 § 2 KPK, pokrzywdzony może w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu wnieść akt oskarżenia do sądu, dołączając po jednym odpisie dla każdego oskarżonego oraz dla prokuratora.

Termin prekluzyjny

Należy zaznaczyć, że jest to termin prekluzyjny i nie podlega przywróceniu. Taka regulacja oznacza, że upływ tego terminu powoduje wygaśnięcie możliwości wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. Możliwość zaskarżenia postanowienia prokuratora przewiduje art. 306 § 1 KPK, który stanowi, że pokrzywdzonemu oraz instytucji wymienionej w art. 305 § 4 KPK przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa, a stronom – na postanowienie o jego umorzeniu.

Prawo przejrzenia akt

Uprawnionym do złożenia zażalenia przysługuje prawo przejrzenia akt. Natomiast zgodnie art. 465 § 2 KPK w tym przypadku na postanowienie prokuratora przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy. W przypadku uchylenia postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego lub odmowie jego wszczęcia na podstawie art. 330 § 1 KPK, sąd wskazuje powody uchylenia, a w miarę potrzeby także okoliczności, które należy wyjaśnić, lub czynności, które należy przeprowadzić. Wskazania te są dla prokuratora wiążące. Paragraf 2 tego artykułu stanowi, że jeżeli prokurator nadal nie znajduje podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, wydaje ponownie postanowienie o umorzeniu postępowania lub o odmowie jego wszczęcia. W takim wypadku pokrzywdzony, który wykorzystał uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1 KPK, może wnieść akt oskarżenia określony w art. 55 § 1 KPK. W razie wniesienia przez pokrzywdzonego aktu oskarżenia prezes sądu przesyła jego odpis prokuratorowi, wzywając go do nadesłania w terminie 14 dni akt postępowania przygotowawczego (art. 330 § 3 KPK).

Obowiązki policji

W razie wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia art. 488 § 2 KPK stosuje się odpowiednio, czyli na polecenie sądu policja dokonuje określonych przez sąd czynności dowodowych, po czym ich wyniki przekazuje sądowi. Artykuł 308 KPK przewidujący możliwość przeprowadzenia dochodzenia w niezbędnym zakresie stosuje się odpowiednio.

Dochodzenie w niezbędnym zakresie

Chodzi o zabezpieczenie śladów i dowodów przestępstwa, dokonanie oględzin, w razie potrzeby z udziałem biegłego, przeszukania, a także przedsięwzięcie wobec osoby podejrzanej innych niezbędnych czynności, nie wyłączając pobrania krwi, włosów i wydzielin organizmu.

W przypadku wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia przepisów art. 339 § 3 pkt 4 i art. 397 KPK nie stosuje się.

Wymogi formalne subsydiarnego aktu oskarżenia

Artykuł 55 § 2 KPK ustanawia wymogi formalne, jakie ma spełniać akt oskarżenia wniesiony przez pokrzywdzonego, i stanowi, że: powinien być sporządzony i podpisany przez adwokata lub radcę prawnego, z zachowaniem warunków określonych w art. 332 i 333 § 1 KPK. Wobec tego akt oskarżenia powinien zawierać:

1) imię i nazwisko oskarżonego, inne dane o jego osobie oraz dane o zastosowaniu środka zapobiegawczego;

2) dokładne określenie zarzucanego oskarżonemu czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody;

3) wskazanie, że czyn został popełniony w warunkach wymienionych w art. 64 KK albo w art. 37 § 1 pkt 4 KKS;

4) wskazanie przepisów ustawy karnej, pod które zarzucany czyn podpada;

5) wskazanie sądu właściwego do rozpoznania sprawy i trybu postępowania;

6) uzasadnienie oskarżenia, w którym należy przytoczyć fakty i dowody, na których oskarżenie się opiera, a w miarę potrzeby wyjaśnić podstawę prawną oskarżenia i omówić okoliczności, na które powołuje się oskarżony w swej obronie;

7) listę osób, których wezwania żąda oskarżyciel;

8) wykaz innych dowodów, których przeprowadzenia na rozprawie głównej domaga się oskarżyciel.

Przyłączenie się do postępowania przez innego pokrzywdzonego

Inny pokrzywdzony tym samym czynem może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej przyłączyć się do postępowania. W sprawie wszczętej na podstawie aktu oskarżenia wniesionego przez oskarżyciela posiłkowego może brać udział również prokurator.

strzalka Zob. Część II, wzór 13.

6. Adwokat jako pełnomocnik powoda cywilnego

Powództwo adhezyjne

Na wstępie rozważań dotyczących roli adwokata jako pełnomocnika powoda cywilnego w postępowaniu karnym należy wskazać podmioty, które zgodnie z ustawą karną procesową mają prawo wytoczyć powództwo adhezyjne. Na podstawie z art. 49 § 1 i 2 KPK powództwo adhezyjne może wytoczyć pokrzywdzony oraz podmioty, które mogą wykonywać prawa pokrzywdzonego określone w art. 49 § 3a i 4, art. 52 KPK. Ponadto w charakterze pokrzywdzonego może występować zakład ubezpieczeń, w zakresie, w jakim pokrył szkodę wyrządzoną pokrzywdzonemu przez przestępstwo lub jest zobowiązany do jej pokrycia (art. 49 § 3 KPK). Może to zrobić prokurator (art. 64 KPK) oraz osoby najbliższe dla pokrzywdzonego, w razie jego śmierci (art. 63 KPK). Nie ulega żadnej wątpliwości, że poza prokuratorem – co oczywiste – powoda cywilnego w postępowaniu karnym może reprezentować adwokat.

Wytoczenie powództwa

Zgodnie z art. 62 KPK do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej podmiot uprawniony może wytoczyć przeciw oskarżonemu powództwo cywilne w celu dochodzenia w postępowaniu karnym roszczeń majątkowych wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa. Wskazany w tym artykule termin ma charakter prekluzji, co oznacza, że czynność procesowa dokonana po jego upływie nie wywołuje skutków procesowych. Termin ten nie może być przy tym przywrócony.

Zastępstwo w razie śmierci

Artykuł 63 § 1 i 2 KPK przewiduje, że w razie śmierci pokrzywdzonego osoby najbliższe mogą w terminie określonym w art. 62 KPK wytoczyć powództwo cywilne o przysługujące im roszczenia majątkowe wynikające z popełnienia przestępstwa. Natomiast w razie śmierci powoda cywilnego osoby najbliższe mogą wstąpić w prawa zmarłego i dochodzić przysługujących im roszczeń. Niewstąpienie tych osób nie tamuje biegu postępowania. Sąd, wydając orzeczenie kończące postępowanie, pozostawia wówczas powództwo cywilne bez rozpoznania.

Odmowa przyjęcia powództwa

Rozważając możliwość przystąpienia do postępowania karnego w charakterze pełnomocnika powoda cywilnego, adwokat powinien zastanowić się, czy nie zachodzą przesłanki negatywne uzasadniające odmowę przyjęcia powództwa. Przesłanki te są zdefiniowane w art. 65 § 1 KPK, który stanowi, że sąd przed rozpoczęciem przewodu sądowego odmawia przyjęcia powództwa cywilnego, jeżeli:

1) powództwo cywilne jest z mocy przepisu szczególnego niedopuszczalne;

2) roszczenie nie ma bezpośredniego związku z zarzutem oskarżenia;

3) powództwo zostało wniesione przez osobę nieuprawnioną;

4) to samo roszczenie jest przedmiotem innego postępowania lub o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono;

5) po stronie pozwanych zachodzi współuczestnictwo konieczne z instytucją państwową, samorządową lub społeczną albo z osobą, która nie występuje w charakterze oskarżonego;

6) złożono wniosek, o którym mowa w art. 46 § 1 KK.

Przyjęcie powództwa cywilnego

Jeżeli pozew odpowiada warunkom formalnym i nie zachodzą przesłanki negatywne, sąd orzeka o przyjęciu powództwa cywilnego. Późniejsze ujawnienie się przesłanek negatywnych spowoduje, że sąd pozostawi powództwo adhezyjne bez rozpoznania. Na odmowę przyjęcia powództwa cywilnego lub na pozostawienie go bez rozpoznania zażalenie nie przysługuje. Jeżeli sąd odmówił przyjęcia powództwa cywilnego lub pozostawił je bez rozpoznania, powód cywilny może dochodzić swego roszczenia w postępowaniu cywilnym. Natomiast jeśli w terminie zawitym 30 dni od daty odmowy przyjęcia lub pozostawienia powództwa cywilnego bez rozpoznania powód cywilny wniesie o przekazanie pozwu sądowi właściwemu do rozpoznawania spraw cywilnych, za dzień zgłoszenia roszczenia uważa się dzień wniesienia pozwu w postępowaniu karnym.

Zakres dowodzenia

Dla pełnomocnika powoda cywilnego kluczowe znaczenie ma art. 66 KPK, który stanowi, że powód cywilny może dowodzić istnienia tylko tych okoliczności, na których opiera swoje roszczenie. Regulacja ta ma istotne znaczenie, ponieważ to na pełnomocniku powoda cywilnego spoczywa ciężar dowodu. Ponadto pełnomocnik powinien prowadzić dowody na okoliczności mające wpływ na: wysokość dochodzonego roszczenia, kwalifikację prawną czynu, winę sprawcy. Natomiast pełnomocnik nie może prowadzić dowodów na okoliczności związane z wymiarem kary, gdyż nie wchodzi to w zakres roszczeń cywilnoprawnych.

Przekazanie powództwa

W razie zawieszenia postępowania sąd na żądanie powoda cywilnego przekazuje wytoczone powództwo sądowi właściwemu do rozpoznawania spraw cywilnych (art. 68 KPK).

Zgłoszenie powództwa i zabezpieczenie roszczenia

Dla pełnomocnika bardzo ważne jest uregulowanie art. 69 § 1, 2, 3 i 4 KPK dotyczące terminu początkowego do zgłoszenia powództwa i zabezpieczenie roszczenia. Jeżeli powództwo cywilne zostało zgłoszone w toku postępowania przygotowawczego, organ prowadzący postępowanie załącza pozew do akt sprawy, a postanowienie co do przyjęcia powództwa wydaje sąd po wpłynięciu sprawy z aktem oskarżenia; za dzień zgłoszenia roszczenia uważa się wówczas dzień zgłoszenia powództwa.

Wniosek o zabezpieczenie roszczenia

Razem z powództwem cywilnym może zostać zgłoszony wniosek o zabezpieczenie roszczenia, w przedmiocie tego wniosku orzeka prokurator. Na postanowienie co do zabezpieczenia roszczenia przysługuje zażalenie do sądu. W razie umorzenia lub zawieszenia postępowania przygotowawczego pokrzywdzony w terminie zawitym 30 dni od daty doręczenia postanowienia może żądać przekazania sprawy sądowi właściwemu do rozpoznawania spraw cywilnych. Jeżeli pokrzywdzony w terminie tym żądania nie zgłosi, zabezpieczenie upada, a wniesiony poprzednio pozew nie wywołuje skutków prawnych.

Odesłanie do KPC

W kwestiach dotyczących powództwa cywilnego, a nieunormowanych przez przepisy KPK, stosuje się odpowiednio przepisy obowiązujące w postępowaniu cywilnym (art. 70 KPK).

7. Przegląd orzecznictwa

Nieskorzystanie przez pokrzywdzonego z prawa do działania w charakterze oskarżyciela posiłkowego

Pokrzywdzonemu prawidłowo pouczonemu, przy skierowaniu aktu oskarżenia do sądu, o prawie do zgłoszenia oświadczenia o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego (art. 334 § 2 KPK i art. 54 § 1 KPK), który nie skorzystał z tego prawa do chwili wydania na posiedzeniu przygotowawczym postanowienia o umorzeniu postępowania karnego (art. 339 § 3 pkt 1 lub 2 KPK), mimo że został powiadomiony o możliwości wydania takiego orzeczenia przed rozprawą w określonym terminie i miejscu, nie przysługuje zażalenie na postanowienie w tym przedmiocie, gdyż nie stał się on stroną w postępowaniu sądowym.

post. SN z 25.1.2005 r., WZ 70/04, Legalis

Pokrzywdzony działający w charakterze oskarżyciela posiłkowego

Pokrzywdzony, który ma zamiar działać w charakterze oskarżyciela posiłkowego, musi złożyć oświadczenie stosownie do treści art. 54 § 1 KPK. Aby móc wywiązać się z tego obowiązku, a jednocześnie skorzystać z przysługującego mu uprawnienia, powinien być zawiadomiony o terminie rozprawy i dopiero wówczas jego niestawiennictwo pozwoliło na rozpoznanie sprawy.

wyr. SN z 22.6.2001 r., III KKN 30/01, Legalis

Termin do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia

Art. 55 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) w zakresie, w jakim nie określa wymienionego w nim terminu do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia jako terminu zawitego, jest zgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

wyr. TK z 8.1.2013 r. K 18/10, Dz.U. z 2013 r. poz. 88

Początek biegu terminu do wniesienia przez pokrzywdzonego subsydiarnego aktu oskarżenia

Treść przepisów art. 55 § 1 KPK, art. 330 § 1 i 2 KPK i art. 306 § 1 KPK, które powinny być odczytywane łącznie, prowadzi do wniosku, że miesięczny termin z art. 55 § 1 KPK do wniesienia przez pokrzywdzonego subsydiarnego aktu oskarżenia rozpoczyna swój bieg od dnia doręczenia mu zawiadomienia o powtórnym wydaniu przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania wraz z pouczeniem, że na postanowienie to nie służy już zażalenie (art. 100 § 6 KPK) i prawie do wniesienia własnego aktu oskarżenia. Oba te warunki (zawiadomienie i pouczenia) muszą być spełnione łącznie.

post. SA we Wrocławiu z 3.8.2011 r., II AKz 303/11, OSA 2012, Nr 7, poz. 24

Warunki wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia

Wykładnia językowa art. 55 § 1 KPK oraz art. 330 § 2 KPK nie pozostawia wątpliwości, iż do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia niezbędne jest, aby pokrzywdzony nie tylko wykorzystał swoje uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1 KPK, ale także musi kolejny raz dojść do wydania przez prokuratora takiej samej decyzji o zaniechaniu ścigania, to jest postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego lub umorzenia postępowania. Przepisy nie dopuszczają bowiem wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia w sytuacji, gdy najpierw nastąpiła odmowa wszczęcia postępowania przygotowawczego, a następnie na skutek uchylenia tego postanowienia przez sąd, na skutek zażalenia podmiotu wykorzystującego swoje uprawnienia przewidziane art. 306 § 1 KPK, doszło do jego umorzenia. W takim układzie procesowym pokrzywdzony nie jest uprawnionym oskarżycielem w rozumieniu art. 17 § 1 pkt 9 KPK, a zatem postępowania nie wszczyna się, a wszczęte umarza.

post. SA w Łodzi z 25.5.2011 r., II AKz 227/11, OSA 2011, Nr 3, poz. 32

Skutki złożenia subsydiarnego aktu oskarżenia dla uprawnień prokuratorskich w zakresie wszczęcia postępowania oraz terminu przedawnienia roszczeń za niesłuszne tymczasowe aresztowanie

1. Wystąpienie przez pokrzywdzonego z subsydiarnym aktem oskarżenia rodzi określone skutki procesowe. Przede wszystkim powoduje stan zawisłości sprawy (art. 17 § 1 pkt 7 KPK), odnoszący się do określonej osoby i konkretnego zdarzenia faktycznego, tożsamego z czynem, którego dotyczyły uprzednie decyzje kończące postępowanie przygotowawcze. W takiej sytuacji niedopuszczalne będzie podjęcie umorzonego postępowania przygotowawczego, jeżeli ma ono być następnie skierowane przeciwko osobie, której dotyczy oskarżenie zainicjowane przez pokrzywdzonego (por. art. 327 § 1 KPK). Niedopuszczalne będzie również wznowienie postępowania przygotowawczego przez prokuratora nadrzędnego przeciwko osobie, która występowała w charakterze podejrzanego, zaś obecnie jest objęta skargą subsydiarną (art. 327 § 2 KPK). Także Prokurator Generalny nie będzie mógł skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 328 § 1 KPK w sytuacji wniesienia przez pokrzywdzonego aktu oskarżenia do sądu w warunkach art. 55 KPK. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w powyższych sytuacjach, w razie skorzystania przez pokrzywdzonego i prokuratora ze swoich uprawnień, toczyłyby się jednocześnie dwa postępowania co do tego samego czynu i tej samej osoby, co jest przecież niedopuszczalne, z uwagi na treść art. 17 § 1 pkt 7 KPK (...)

wyr. SA w Lublinie z 11.8.2009 r., II AKa 107/09, OSA 2010, Nr 11, poz. 50

Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego na spotkaniu mediacyjnym

Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego na spotkaniu mediacyjnym nie wywołuje skutków tożsamych z niestawiennictwem tego oskarżyciela i jego pełnomocnika na posiedzeniu pojednawczym (opisanych w art. 491 § 1 KPK), a tym samym nie daje podstawy do umorzenia postępowania w sprawie z oskarżenia prywatnego.

post. SN z 4.11.2010 r., II KK 77/10, Legalis

Konsekwencje niestawiennictwa oskarżyciela prywatnego na posiedzeniu pojednawczym

Niestawiennictwo „bez usprawiedliwionej przyczyny” oskarżyciela prywatnego na posiedzeniu pojednawczym, należy w myśl art. 491 § 1 KPK potraktować jako odstąpienie od oskarżenia i postępowanie umorzyć.

wyr. SN z 4.2.2009 r., IV KK 289/08, OSNK 2009, Nr 1, poz. 314

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki