SYSTEM PRAWA PRYWATNEGO

Prawo autorskie

Tom 13

3. wydanie

SYSTEM PRAWA PRYWATNEGO

Prawo autorskie

Tom 13

3. wydanie

REDAKTOR NACZELNY SYSTEMU PRAWA PRYWATNEGO

ZBIGNIEW RADWAŃSKI†

ZASTĘPCA REDAKTORA NACZELNEGO SYSTEMU PRAWA PRYWATNEGO

BOGUDAR KORDASIEWICZ

Prawo autorskie

Tom 13

3. wydanie

Redaktor

Prof. dr hab. Janusz Barta

Uniwersytet Jagielloński

Autorzy

prof. dr hab. Janusz Barta – Uniwersytet Jagielloński; prof. dr hab. Jan Błeszyński – Uniwersytet Warszawski; prof. dr hab. Monika Czajkowska-Dąbrowska – Uniwersytet Warszawski; dr Beata Giesen – Uniwersytet Łódzki; dr Teresa Grzeszak – Uniwersytet Warszawski; prof. dr hab. Stefan Grzybowski† – Uniwersytet Jagielloński; prof. dr hab. Marian Kępiński – Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; dr Bartosz Kleban – Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; dr Joanna Marcinkowska – Uniwersytet Jagielloński; prof. dr hab. Ryszard Markiewicz – Uniwersytet Jagielloński; prof. dr hab. Andrzej Matlak – Uniwersytet Jagielloński; dr Adrian Niewęgłowski – Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; dr hab. Aurelia Nowicka – profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; prof. dr hab. Maria Poźniak-Niedzielska – Uniwersytet Marii Curie--Skłodowskiej w Lublinie; prof. dr hab. Janina Preussner-Zamorska – Uniwersytet Jagielloński; prof. dr hab. Elżbieta Traple – Uniwersytet Jagielloński; dr hab. Anna Wojciechowska – Uniwersytet Jagielloński; dr hab. Elżbieta Wojnicka† – Uniwersytet Łódzki

WYDAWNICTWO C. H. BECK
INSTYTUT NAUK PRAWNYCH PAN
WARSZAWA 2013

Wydano we współpracy: z Instytutem Nauk Prawnych PAN w Warszawie

Poszczególne części opracowali:

Janusz Barta

 – 

rozdz. II § 2–7, rozdz. VI § 32, rozdz. XIV § 78–79, rozdz. XV

Jan Błeszyński

 –  

rozdz. XI

Monika Czajkowska-Dąbrowska

 – 

rozdz. VI § 28–31, rozdz. XIV § 80–84

Beata Giesen

 – 

rozdz. V

Teresa Grzeszak

 – 

rozdz. IX

Stefan Grzybowski

 – 

rozdz. I

Marian Kępiński

 – 

rozdz. VIII, X

Bartosz Kleban

rozdz. X

Joanna Marcinkowska

 – 

rozdz. VII

Ryszard Markiewicz

 – 

rozdz. II § 2–7, rozdz. VI § 32, rozdz. XIV § 78–79, rozdz. XV

Andrzej Matlak

 –  

rozdz. II § 2–7, rozdz. VI § 32, rozdz. XIV § 78–79, rozdz. XV

Adrian Niewęgłowski

 – 

rozdz. II § 1

Aurelia Nowicka

 – 

rozdz. III

Maria Poźniak-Niedzielska

 –  

rozdz. II § 1

Janina Preussner-Zamorska

 – 

rozdz. VII

Elżbieta Traple

 – 

rozdz. IV, XIII

Anna Wojciechowska

 –  

rozdz. XII

Elżbieta Wojnicka

 – 

rozdz. V

Wydawca: Agata Ponikowska

Redakcja: dr Agnieszka Mikos-Sitek, Ewa Sadowska

Wykonanie wersji elektronicznej: GroupMedia

© Wydawnictwo C.H. Beck 2013
Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

ISBN 978-83-255-5777-5

Przedmowa

Prawo własności intelektualnej, a w jego obrębie – prawo autorskie, należy bez wątpienia do najbardziej dynamicznie rozwijających się dziedzin prawa, charakteryzujących się jednocześnie znaczną częstotliwością zmian legislacyjnych. Głównym źródłem takiego stanu rzeczy jest coraz szybszy – skutkujący pojawieniem się nieznanych wcześniej kategorii dóbr intelektualnych oraz ich eksploatacji – postęp techniki. Jakakolwiek interpretacja omawianego zjawiska jest utrudniona, co w znacznej mierze jest spowodowane jednak niewystarczającym stopniem realizacji procesu kreowania dla niego odpowiednich ram ustawowych. Wprowadzaniu do obrotu nowych lub zmodyfikowanych rozwiązań, powinno jednak – na ile to możliwe – towarzyszyć przywołanie takich treści (z literatury i orzecznictwa), które w nowym stanie prawnym nie są kwestionowane lub mogą być łatwo uaktualnione.

Opisany powyżej stan rzeczy oraz częste zmiany prawa autorskiego wywołują stałe zapotrzebowanie na aktualne i kompleksowe omówienie odnośnej problematyki – również w kontekście nowych koncepcji pojawiających się zarówno w literaturze, jak i w orzecznictwie.

Utrzymaniu aktualności i prawdziwości wypowiedzi mają przede wszystkim służyć kolejne wydania dzieł.

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom Czytelników, Autorzy i Wydawca postanowili przygotować kolejne wydanie Tomu 13. Systemu Prawa Prywatnego – Prawo autorskie. Poprzednie wydania dzieła ukazały się w 2003 r. oraz 2007 r.; dzielące je od siebie kilkuletnie okresy pozwalają na podsumowanie i ocenę kwestii spornych.

W niniejszym tomie zachowano ustalony dla serii System Prawa Prywatnego sposób przedstawienia przedmiotowej problematyki. Opracowanie jest dziełem zbiorowym 18 autorów. Każdy z nich odpowiada wyłącznie za wyrażone przez siebie poglądy, a w ramach prac redakcyjnych nie ingerowano w indywidualne ujęcie zagadnień.

Publikacja uwzględnia stan prawny na dzień 1 września 2013 r.

Kraków, wrzesień 2013 r.

Prof. dr hab. Janusz Barta

Spis treści

Okładka

Tytuł

Przedmowa

Wykaz skrótów

Rozdział I. Geneza i miejsce prawa autorskiego w systemie prawa

Rozdział II. Przedmiot prawa autorskiego

§ 1. Wprowadzenie. Pojęcie utworu

§ 2. Problem przyznania praw autorskich w świetle orzecznictwa

§ 3. Ochrona części utworu

§ 4. Specyficzne problemy dotyczące niektórych kategorii utworów

I. Utwór naukowy

II. Utwór kartograficzny

III. Utwór architektoniczny

IV. Utwór reklamowy

V. Wzór przemysłowy

VI. Znak towarowy

VII. Liternictwo i typografia

VIII. Fotografia

IX. Utwór audiowizualny i audialny

X. Utwór lutniczy

XI. Program komputerowy

XII. Polskie Normy

§ 5. Utwory zależne

I. Utwór zależny jako postać utworu niesamoistnego

II. Utwór zależny a utwór inspirowany

III. Cechy i postacie utworu zależnego

IV. Podstawowe założenia regulacji

V. Prawo autorskie do opracowania (prawo zależne)

VI. Prawo zezwalania na wykonywanie autorskich praw zależnych

VII. Charakter prawa zezwalania na wykonywanie autorskich praw zależnych

VIII. Ochrona praw osobistych twórcy utworu pierwotnego

§ 6. Zbiory

§ 7. Wyłączenia spod ochrony

I. Uwagi wstępne

II. Akty normatywne lub ich urzędowe projekty

III. Urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole

IV. Opublikowane opisy patentowe lub ochronne

V. Proste informacje prasowe

Rozdział III. Podmiot prawa autorskiego

§ 8. Uwagi wstępne

§ 9. Twórca

I. Twórca jako podmiot pierwotnie uprawniony

II. Domniemanie co do osoby twórcy

III. Wykonywanie praw autorskich do chwili ujawnienia autorstwa

§ 10. Utwory współautorskie

I. Współtwórczość

II. Wspólność prawa autorskiego

III. Wykonywanie wspólnego prawa autorskiego

§ 11. Utwory połączone

§ 12. Utwory zbiorowe

§ 13. Utwory pracownicze

I. Nabycie autorskich praw majątkowych przez pracodawcę na podstawie art. 12 PrAut

II. Uprawnienia instytucji naukowych

III. Pracodawca jako podmiot pierwotnie uprawniony z tytułu autorskich praw majątkowych do programu komputerowego

§ 14. Utwory audiowizualne

Rozdział IV. Autorskie prawa majątkowe

§ 15. Pojęcie i ogólna charakterystyka autorskich praw majątkowych

I. Monistyczna i dualistyczna konstrukcja majątkowych praw autorskich

II. Własnościowy model kształtowania treści majątkowych praw autorskich

III. Syntetyczna definicja treści majątkowych praw autorskich a uprawnienia cząstkowe

IV. Definicja treści autorskich praw majątkowych w polskiej ustawie

§ 16. Poszczególne uprawnienia majątkowe

I. Pojęcie odrębnego pola eksploatacji

II. Prawo zwielokrotniania

III. Prawo decydowania o obrocie egzemplarzem

IV. Prawo najmu i użyczania egzemplarzy

V. Prawo wystawiania

VI. Droit de suite

VII. Prawo komunikowania dzieła publiczności bezpośrednioi za pomocą różnych środków technicznych

VIII. Wyłączne prawo zezwalania na wykonywanie zależnego prawa autorskiego

§ 17. Czas trwania majątkowych praw autorskich

I. Uwagi wstępne

II. Ogólne zasady dotyczące liczenia czasu ochrony

III. Domaine public payant

IV. Odżycie ochrony a wcześniejsze rozporządzenia prawem lub udzielone licencje

V. Odżycie ochrony utworów obcych na terenie Polski i utworów polskich za granicą

§ 18. Nadużywanie „monopolu autorskiego”

Rozdział V. Autorskie prawa osobiste

§ 19. Autorskie dobra osobiste w rozwoju historycznym

I. Uwagi wprowadzające

II. Początki kształtowania się pojęcia autorskich praw osobistych

III. Droit moral

§ 20. Pojęcie oraz konstrukcja autorskich dóbr osobistych i praw osobowości

I. Stosunek autorskich dóbr osobistych do dóbr osobistych powszechnego prawa cywilnego

II. Koncepcja zamkniętego katalogu autorskich praw osobowości

III. Kryteria oceny naruszenia autorskich dóbr osobistych

IV. Okoliczności wyłączające bezprawność naruszenia autorskich dóbr osobistych

V. Wnioski

§ 21. Prawo do autorstwa utworu oraz do decydowania o jego oznaczeniu

I. Uwagi wprowadzające

II. Przywłaszczenie sobie cudzego autorstwa a sytuacje pokrewne

III. Plagiat jako wynik przywłaszczenia autorstwa

IV. Plagiat jako zjawiskowa postać deliktu

V. Plagiat dzieł naukowych

VI. Autoplagiat

VII. Swoboda oznaczania dzieła nazwiskiem lub pseudonimem twórcy oraz zatajenia autorstwa

VIII. Ghostwriting

§ 22. Prawo decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności

I. Uwagi wprowadzające

II. Wpływ zobowiązań umownych twórcy na wyznaczenie granic swobody decydowania o upublicznieniu utworu

III. Sposób wyrażenia woli publicznego udostępnienia utworu

IV. Oznaczenie chwili udostępnienia utworu

V. Rozstrzyganie o warunkach, sposobie i zakresie udostępnienia

VI. Wpływ zobowiązań umownych zamawiającego na skuteczność decyzji twórcy o upublicznieniu utworu

VII. Prawo decydowania o upublicznieniu utworu w stosunkach pracowniczych

VIII. Ograniczenia swobody decydowania o udostępnieniu dzieła

§ 23. Prawo do integralności utworu

I. Konstrukcja ochrony nienaruszalności utworu w prawie obowiązującym

II. Prawo do integralności utworów wyrażonych słowem (literackich, publicystycznych, naukowych)

III. Prawo do integralności utworów plastycznych i fotograficznych

IV. Prawo do integralności utworów architektonicznych, architektoniczno-urbanistycznych i urbanistycznych

V. Prawo do integralności utworów muzycznych i słowno-muzycznych

VI. Prawo do integralności dzieł audiowizualnych

VII. Ochrona integralności utworów stanowiących podstawę twórczości zależnej

§ 24. Prawo odstąpienia od umowy lub jej wypowiedzenia z powodu istotnych interesów twórczych oraz prawo wprowadzania zmian w utworze (nadzór autorski)

I. Uwagi wprowadzające

II. Prawo odstąpienia od umowy lub jej wypowiedzenia

III. Prawo wprowadzania zmian w dziele

§ 25. Prawo żądania udostępnienia egzemplarza dzieła. Prawo decydowania o losach oryginału utworu plastycznego w przypadku podjęcia przez właściciela decyzji o jego zniszczeniu. Wpływ nabycia własności nośnika materialnego dzieła na decyzję twórcy dotyczącą udostępnienia publicznego dzieła. Sytuacja prawna właściciela dzieła

I. Uwagi wprowadzające

II. Prawo żądania udostępnienia egzemplarza dzieła (prawo dostępu do utworu)

III. Prawo decydowania o losach oryginału utworu plastycznego w przypadku podjęcia przez właściciela decyzji o jego zniszczeniu

IV. Wpływ nabycia własności nośnika materialnego dzieła na decyzję twórcy dotyczącą udostępnienia publicznego dzieła

V. Sytuacja prawna właściciela dzieła

VI. Szczególne środki ochrony twórcy

§ 26. Ochrona sfery osobowości twórcy po jego śmierci

I. Koncepcje teoretyczne

II. Podmiot i przedmiot ochrony po śmierci twórcy

§ 27. Autorskie prawa osobiste jako przedmiot upoważnienia do korzystania

Rozdział VI. Prawa pokrewne

§ 28. Wprowadzenie

I. Pojęcie praw pokrewnych – aspekty porównawcze i międzynarodowe

II. Geneza praw pokrewnych w Polsce

§ 29. Prawa artystów wykonawców

I. Przedmiot ochrony

II. Podmioty praw do artystycznych wykonań

III. Treść prawa artysty wykonawcy

IV. Pozostałe aspekty ochrony artystycznych wykonań

§ 30. Prawa do fonogramów i wideogramów

I. Przedmiot i podmiot prawa do fonogramu

II. Przedmiot i podmiot prawa do wideogramu

III. Prawo do fonogramu i wideogramu

IV. Pozostałe aspekty ochrony fonogramów i wideogramów

§ 31. Prawa do nadań

I. Przedmiot ochrony

II. Podmioty praw do nadań

III. Treść prawa do nadania

§ 32. Prawa do pierwszych wydań oraz prawa do wydańnaukowych lub krytycznych

I. Uwagi wstępne

II. Prawa do pierwszych wydań

III. Prawa do wydań naukowych i krytycznych

Rozdział VII. Dozwolony użytek chronionych utworów

§ 33. Uwagi ogólne

§ 34. Kształtowanie się instytucji dozwolonego użytku

I. Regulacje okresu międzywojennego

II. Dozwolony użytek w okresie obowiązywania ustawy z 10.7.1952 r.

§ 35. Dozwolony użytek na gruncie obowiązującego prawa autorskiego

I. Ogólne zasady korzystania z utworu w ramach dozwolonego użytku

II. Pojęcie własnego użytku osobistego

III. Dozwolony użytek publiczny

Rozdział VIII. Umowy prawa autorskiego

§ 36. Wprowadzenie

§ 37. Stosunek przepisów prawa autorskiego o umowach do przepisów Kodeksu cywilnego i ogólna typologia umów

§ 38. Ogólne założenia umownego prawa autorskiego

§ 39. Umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych

I. Przejście praw a pola eksploatacji

II. Chwila przejścia praw autorskich

III. Forma umowy

§ 40. Szczególne zasady wykładni dotyczące pierwotnych umów autorskich

I. Utwory przyszłe

II. Domniemanie udzielenia licencji

III. Sposób korzystania z utworu

IV. Stosunki twórcy z nabywcą praw

V. Zezwolenie na wykonywanie zależnych praw autorskich

VI. Zbiorowa publikacja utworów

VII. Uprawnienie twórcy do odstąpienia od umowy przeniesienia praw

§ 41. Szczególne reguły wykonywania umów o nabycie praw autorskich

§ 42. Prawo twórcy do wykonywania nadzoru autorskiego

§ 43. Prawo własności egzemplarza utworu a przejście praw

§ 44. Umowy licencyjne o korzystanie z praw autorskich

I. Pojęcie umowy licencyjnej

II. Zakres terytorialny i czasowy umowy licencyjnej

III. Strony umowy licencyjnej

IV. Rodzaje licencji

V. Wypowiedzenie umowy licencyjnej

VI. Inne zagadnienia

§ 45. Wynagrodzenie za korzystanie z utworów

Rozdział IX. Prawo do wizerunku i prawo adresata korespondencji

§ 46. Wprowadzenie

I. Prawo do wizerunku

II. Prawo adresata korespondencji

III. Podstawy prawne ochrony

IV. Zakres działania art. 81–83 PrAut

§ 47. Przedmiot ochrony

I. Pojęcie wizerunku

II. Wizerunek a przedmiot ochrony praw osobistych

III. Rozpoznawalność przedstawionej osoby jako podstawowa cecha wizerunku

IV. Wizerunek a maska artystyczna

V. Pojęcie korespondencji a przedmiot ochrony praw osobistych

§ 48. Treść prawa do wizerunku i prawa adresata korespondencji

I. Wprowadzenie

II. Przesłanki ochrony wizerunku na podstawie Kodeksu cywilnego i art. 81 PrAut

III. Prawo do zakazywania utrwalania lub zniekształcania wizerunku

IV. Prawo do decydowania o rozpowszechnianiu wizerunku na podstawie art. 23 KC

V. Prawo do decydowania o rozpowszechnianiu wizerunku na podstawie art. 81 PrAut

VI. Inne możliwe ujęcia prawa do wizerunku z art. 81 PrAut

VII. Treść prawa adresata korespondencji

VIII. Prawo podmiotowe do wizerunku i korespondencji

IX. Pojęcie rozpowszechniania wizerunku lub korespondencji

§ 49. Zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku lub korespondencji

I. Charakter prawny zezwolenia

II. Umowa zezwalająca

III. Ciężar dowodu

IV. Domniemanie dotyczące odpłatnych modeli

§ 50. Ograniczenia prawa do wizerunku

I. Wprowadzenie

II. Wizerunki osób powszechnie znanych utrwalone w związku z pełnionymi funkcjami

III. Osoby stanowiące szczegół większej całości

IV. Cel rozpowszechnienia wizerunku osoby powszechnie znanej

§ 51. Prawo do wizerunku i prawo adresata korespondencji po śmierci pierwotnie uprawnionych

I. Prawo do wizerunku po śmierci pierwotnie uprawnionego

II. Prawo adresata korespondencji po śmierci pierwotnie uprawnionego

III. Ochrona wizerunku Fryderyka Chopina

§ 52. Roszczenia ochronne w przypadku naruszenia prawa do wizerunku lub prawa adresata korespondencji

I. Wprowadzenie

II. Roszczenia niemajątkowe w razie naruszenia prawa do wizerunkulub prawa adresata korespondencji

III. Roszczenia majątkowe

Rozdział X. Organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi

§ 53. Wprowadzenie

§ 54. Forma prawna organizacji zbiorowego zarządzania

§ 55. Różnice organizacji zbiorowego zarządzania w porównaniu ze zwykłym stowarzyszeniem

I. Uwagi ogólne

II. Zagadnienia członkostwa

III. Cel działania organizacji

IV. Zezwolenie na podjęcie działalności określonej w ustawie

V. Nadzór nad dalszą działalnością organizacji zbiorowego zarządzania

VI. Rozdział środków

VII. Likwidacja stowarzyszenia

§ 56. Zadania organizacji zbiorowego zarządzania w świetle prawa autorskiego

§ 57. Domniemania legitymacji i uprawnienia do zarządzania

§ 58. Wewnętrzne stosunki organizacji

I. Zasady ogólne

II. Umowa powierzenia praw

III. Równe traktowanie reprezentowanych

§ 59. Stosunki zewnętrzne organizacji z korzystającymi z utworów

I. Obowiązek kontraktowania

II. Obowiązek opracowania tabel wynagrodzeń

III. Charakter prawny tabel

§ 60. Działalność organizacji zbiorowego zarządzania w świetle prawa konkurencji

§ 61. Organizacje zbiorowego zarządzania na Rynku Wewnętrznym

Rozdział XI. Ochrona majątkowych praw autorskich na drodze cywilnej

§ 62. Uwagi wstępne

§ 63. Legitymacja czynna i bierna

§ 64. Poszczególne roszczenia

I. Uwagi wprowadzające

II. Roszczenie o odszkodowanie

III. Roszczenie o wydanie uzyskanych korzyści

IV. Prawo do wynagrodzenia twórców utworów wkładowych w utworze audiowizualnym

V. Relacja prawa do wynagrodzenia z art. 70 ust. 2¹ PrAut do ujęcia treści prawa autorskiego w art. 17 i 18 ust. 3 PrAut

VI. Znaczenie przesłanki „stosowności” wynagrodzenia z art. 70 ust. 2¹ PrAut

VII. Roszczenie o podwyższenie wynagrodzenia

VIII. Roszczenie o zaniechanie naruszeń

IX. Roszczenie o usunięcie skutków naruszenia

X. Orzeczenie o wytworzonych przedmiotach, użytych środkach i materiałach

XI. Roszczenie z art. 189 KPC

XII. Żądanie udzielenia informacji

XIII. Roszczenia informacyjne z art. 105 ust. 2 PrAut

XIV. Skutki niedostarczenia informacji lub nieudostępnienia dokumentów

XV. Zbieg żądań z art. 80 ust. 1 pkt 2 i z art. 105 ust. 2 PrAut

XVI. Orzeczenie o bezprawnie sporządzonych egzemplarzach

XVII. Żądanie zasądzenia odpowiedniej kwoty na Fundusz Promocji Twórczości

§ 65. Przedawnienie

Rozdział XII. Ochrona autorskich dóbr osobistych

§ 66. Uwagi wstępne

§ 67. Środki niemajątkowe ochrony dóbr osobistych

I. Roszczenie o zaniechanie działań zagrażających naruszeniem lub naruszających dobra osobiste twórcy

II. Roszczenia o usunięcie skutków naruszenia

III. Powództwo o ustalenie naruszonego dobra

§ 68. Sankcje majątkowe

I. Roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę

II. Roszczenie o zapłatę na wskazany cel społeczny

III. Problem jednoczesnego spełnienia obu roszczeń pieniężnych z art. 78 PrAut

IV. Roszczenie o naprawienie szkody majątkowej

V. Roszczenie z art. 79 ust. 4 PrAut

§ 69. Kumulacja roszczeń (sankcji)

§ 70. Zagadnienia procesowe

I. Legitymacja czynna w procesie

II. Legitymacja bierna w procesie

§ 71. Problematyka zbywalności, dziedziczności i przedawnienia roszczeń o ochronę autorskich praw osobistych

Rozdział XIII. Tymczasowe środki ochrony autorskich i pokrewnych praw majątkowych

§ 72. Wprowadzenie

§ 73. Wspólne zasady dotyczące postępowań pomocniczych

I. Sąd właściwy do wydania postanowienia tymczasowego

II. Rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie na posiedzeniu niejawnym

III. Legitymacja czynna i bierna w postępowaniach pomocniczych

IV. Wartość przedmiotu sporu

V. Uprawdopodobnienie istnienia roszczenia majątkowego, z którym zarządzenie tymczasowe ma związek

§ 74. Zabezpieczenie dowodów

§ 75. Postanowienie o obowiązku udzielenia informacji i udostępnienia określonej przez sąd dokumentacji

§ 76. Zabezpieczenie roszczeń

§ 77. Tymczasowe środki ochrony przy kontroli granicznej

Rozdział XIV. Ochrona praw autorskich i pokrewnych na podstawie konwencji międzynarodowych

§ 78. Wprowadzenie

§ 79. Konwencja berneńska

I. Geneza. Charakterystyka ogólna

II. Przedmiotowy i podmiotowy zasięg stosowania konwencji, łączniki

III. Podstawowe zasady

IV. Autorskie prawa osobiste

V. Autorskie prawa majątkowe

VI. Ograniczenia praw majątkowych

§ 80. Konwencja rzymska

I. Charakterystyka ogólna

II. Zasięg ochrony konwencyjnej

III. Treść ochrony

§ 81. Porozumienie TRIPS

I. Geneza i istota porozumienia TRIPS

II. Charakterystyka ogólna

III. Treść ochrony – prawa minimalne

IV. Dochodzenie i egzekwowanie praw własności intelektualnej

V. Rozstrzyganie sporów

§ 82. Traktat WIPO o prawie autorskim

I. Geneza i charakter prawny Traktatu o prawie autorskim

II. Treść praw – minimum traktatowe

III. Pozostałe zagadnienia

§ 83. Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach

I. Geneza i założenia ogólne

II. Treść ochrony – prawa minimalne

III. Pozostałe zagadnienia

§ 84. Traktat pekiński o artystycznych wykonaniach audiowizualnych

I. Geneza

II. Zasady ogólne

III. Prawa osobiste

IV. Prawa majątkowe

V. Podmiot prawa do artystycznych wykonań audiowizualnych

VI. Inne postanowienia

Rozdział XV. Prawo autorskie w społeczeństwie informacyjnym

§ 85. Uwagi wstępne

§ 86. Programy komputerowe

I. Program komputerowy jako przedmiot prawa autorskiego

II. Podmiot autorskich praw majątkowych

III. Treść autorskich praw majątkowych

IV. Dozwolony użytek

V. Autorskie prawa osobiste

VI. Środki technicznego zabezpieczenia programu

VII. „Amnestia komputerowa”

§ 87. Bazy danych

I. Uwagi wprowadzające

II. Baza danych jako przedmiot prawa autorskiego

III. Podmiot autorskich praw majątkowych

IV. Tworzenie i eksploatacja baz danych

V. Treść prawa autorskiego i jego ograniczenia

VI. Nowy model ochrony baz danych

§ 88. Utwory multimedialne

I. Uwagi wprowadzające

II. Problemy dotyczące przedmiotu i podmiotu prawa autorskiego

III. Tworzenie i eksploatacja produktów multimedialnych

§ 89. Sieci komputerowe

I. Uwagi wprowadzające

II. Przedmiot i podmiot prawa autorskiego

III. Podstawowe pojęcia: rozpowszechnianie i publikacja

IV. Podstawowe sposoby eksploatacji

V. Dozwolony użytek

VI. Problem odpowiedzialności za naruszenie praw autorskich lub pokrewnych

VII. Środki techniczne chroniące przed naruszeniem prawa

VIII. Środki techniczne i informacje służące do zarządzania prawami wyłącznymi

§ 90. Nowe spojrzenie na prawo autorskie

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

dyrektywa

92/100/EWG

dyrektywa Rady 92/100/EWG z 19.11.1992 r. w sprawie prawa najmu i publicznego wypożyczania oraz określonych praw pokrewnych w zakresie własności intelektualnej (Dz.Urz. WE L Nr 346, s. 61)

dyrektywa

96/9/WE

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 96/9/WE z 11.3.1996 r. o prawnej ochronie baz danych (Dz.Urz. WE L Nr 77, s. 20)

dyrektywa

2001/29/WE

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/29/WE z 22.5.2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.Urz. UE L Nr 167, s. 10)

dyrektywa

2006/115/WE

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/115/WE z 12.12.2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.Urz. UE L Nr 376, s. 28)

dyrektywa

2006/116/WE

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/116/WE z 12.12.2006 r. w sprawie czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz.Urz. UE L Nr 372, s. 12)

dyrektywa

2009/24/WE

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/24/WE z 23.4.2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (Dz.Urz. UE L Nr 111, s. 16)

dyrektywa

2011/77/WE

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/77/UE z 27.9.2011 r. dotycząca zmiany dyrektywy 2006/116/WE w sprawie czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz.Urz. UE L Nr 265, s. 1)

GATT

Układ ogólny w sprawie taryf celnych i handlu (General Agrement on Tariffs and Trade) z 30.10.1947 r.

KC

ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)

KC austr.

Kodeks cywilny austriacki z 1.6.1811 r. (ABGB – Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch, Justizgesetzsammlung Nr 946/1811)

KC franc.

Kodeks cywilny francuski z 21.3.1804 r. (Cciv – Code civil)

KC niem.

Kodeks cywilny niemiecki z 18.8.1896 r. (BGB – Bürgerliches Gesetzbuch, BGBl I S. 42, FNA 400–2)

KC szwajc.

Kodeks cywilny szwajcarski z 10.12.1907 r. (ZGB – Zivilgesetzbuch, SR. 210. AS 24 233, 27 207 und BS 2 3)

KC włos.

Kodeks cywilny włoski z 16.3.1942 r. (CC – Codice Civile, Gazzetta Ufficiale, n 79 del 4.4.1942 r.)

KH

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.)

KK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.)

KM

ustawa z 18.9.2001 r. – Kodeks morski (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 758)

KomPrywU

ustawa z 30.8.1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 216)

Konstytucja RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.)

konwencja berneńska

konwencja berneńska z 9.9.1886 r. o ochronie dzieł literackich i artystycznych w brzmieniu Aktu paryskiego z 24.7.1971 r. (Dz.U. z 1990 r. Nr 82, poz. 474)

konwencja paryska

konwencja Związkowa Paryska z 20.3.1883 r. o ochronie własności przemysłowej, w brzmieniu Aktu Sztokholmskiego z 14.7.1967 r. (Dz.U. z 1975 r. Nr 9, poz. 51)

konwencja

powszechna

Powszechna konwencja o prawie autorskim z 1952 r. (Dz.U. z 1978 r. Nr 8, poz. 28)

Konwencja rzymska

Konwencja z 26.10.1961 r. o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych (Dz.U. z 1997 r. Nr 125, poz. 800)

KP

ustawa 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.)

KPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.)

KRO

ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.)

KSH

ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1030)

KW

ustawa z 20.5.1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 482)

KWU

ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.)

KZ

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.10.1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.)

NBPU

ustawa z 29.8.1997 r. o Narodowym Banku Polskim (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 908)

NormU

ustawa o normalizacji z 12.9.2002 r. (Dz.U. Nr 169, poz. 1386 ze zm.)

ObrIFinU

ustawa 29.7.2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384 ze zm.)

OchrBDU

ustawa z 27.7.2001 r. o ochronie baz danych (Dz.U. Nr 128, poz. 1402 ze zm.)

OchrDOU

ustawa z 29.8.1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.)

OchrKonkurU

ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.)

OchrKonkurU

z 2000 r.

ustawa z 15.12.2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.)

OchrKonsU

ustawa z 2.3.2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 1225)

OrdPU

ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.)

POPC

ustawa z 18.7.1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 311 ze zm.)

PPU

ustawa z 25.9.1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 ze zm.)

PrAut

ustawa z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.)

PrAut z 1926 r.

ustawa z 29.3.1926 r. o prawie autorskiem (tekst jedn.: Dz.U. z 1935 r. Nr 36, poz. 260)

PrAut z 1952 r.

ustawa z 10.7.1952 r. o prawie autorskim (Dz.U. Nr 34, poz. 234 ze zm.)

PrBank

ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 1376 ze zm.)

PrBank z 1989 r.

ustawa z 31.1.1989 r. – Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz.U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359 ze zm.)

PrBud

ustawa z 7.7.1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm.)

PrPras

ustawa z 26.1.1984 r. – Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.)

PrPrzew

ustawa z 15.11.1984 r. – Prawo przewozowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 1173 ze zm.)

PrPrywM

ustawa z 4.2.2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 80, poz. 432)

PrSpółdz

ustawa z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.)

PrStow

ustawa z 7.4.1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn.: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.)

PrWeksl

ustawa z 28.4.1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.)

PrWłPrzem

ustawa z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.)

PWKC

ustawa z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.)

RTVU

ustawa z 29.12.1992 r. o radiofonii i telewizji (tekst jedn.: Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm.)

SportKwalifU

ustawa z 29.7.2005 r. o sporcie kwalifikowanym (Dz.U. Nr 155, poz. 1298 ze zm.)

SwobGospU

ustawa z 2.7.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.)

TFUE

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2)

TKU

ustawa z 1.8.1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.)

TRIPS

porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej – załącznik 1C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu, sporządzone w Marakeszu 15.4.1994 r. (Dz.U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143)

TUE

Traktat o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.)

UbezpU

ustawa z 22.5.2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 950)

UbezpU z 1990 r.

ustawa z 28.7.1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn.: Dz.U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm.)

traktat pekiński

Traktat pekiński o artystycznych wykonaniach audiowizualnych z 24.6.2012 r.

traktat WIPO

o artystycznych

wykonaniach

i fonogramach

Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach z 20.12.1996 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 41, poz. 375)

traktat WIPO

o prawie autorskim

Traktat WIPO o prawie autorskim z 20.12.1996 r. (Dz.U. z 2005 r. Nr 3, poz. 12)

WynU

ustawa z 19.10.1972 r. o wynalazczości (tekst jedn.: Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.)

ZmKC z 28.7.1990 r.

ustawa z 28.7.1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321 ze zm.)

ZmKC z 14.2.2003 r.

ustawa z 14.2.2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 49, poz. 408)

ZmPrAut z 2000 r.

ustawa z 9.6.2000 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. Nr 53, poz. 637 ze zm.)

ZmPrAut z 2002 r.

ustawa z 28.10.2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. Nr 197, poz. 1662 ze zm.)

ZNKU

ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn.: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.)

ZnTowU

ustawa z 31.1.1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. Nr 5, poz. 17 ze zm.)

2. Organy orzekające

BGH

niemiecki związkowy sąd najwyższy (Bundesgerichtshof)

ETS

Europejski Trybunał Sprawiedliwości

GKA

Główna Komisja Arbitrażowa

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

NSA (7)

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów

SA

Sąd Apelacyjny

SAnt

Sąd Antymonopolowy

SN

Sąd Najwyższy

SN (PS)

Sąd Najwyższy w pełnym składzie

SN (PSIC)

Sąd Najwyższy w pełnym składzie Izby Cywilnej (w latach 1982–1989: Izby Cywilnej i Administracyjnej)

SN (PSIAPiUS)

Sąd Najwyższy w pełnym składzie Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od roku 1990: Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych)

SN (7)

Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów

SO

Sąd Okręgowy

SOKiK

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

SP

Sąd Powiatowy

SR

Sąd Rejonowy

SW

Sąd Wojewódzki

TK

Trybunał Konstytucyjny

TSUE

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny

3. Czasopisma, publikatory

AcP

Archiv für civilistische Praxis

Apel. Wa-wa

Apelacja Warszawa

AUL

Acta Universitatis Lodziensis

AUWr

Acta Universitatis Wratislaviensis

BGHZ

Entscheidungen des Bundesgerichtshofes in Zivilsachen

BMS

Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości

BSN

Biuletyn Sądu Najwyższego

CPH

Czasopismo Prawno-Historyczne

CPiE

Czasopismo Prawne i Ekonomiczne

DPP

Demokratyczny Przegląd Prawniczy

Dz.Pr.P.P.

Dziennik Praw Państwa Polskiego

Dz.U.

Dziennik Ustaw

Dz.Urz.

Dziennik Urzędowy

EJCL

Electronic Journal of Comparative Law

EP

Edukacja Prawnicza

EPS

Europejski Przegląd Sądowy

ERCL

European Review of Contract Law

ERPL

European Review of Private Law

GP

Gazeta Prawna

GSiP

Gazeta Sądowa i Penitencjarna

GSP

Gdańskie Studia Prawnicze

GSW

Gazeta Sądowa Warszawska

Jur.

Jurysta

KPP

Kwartalnik Prawa Prywatnego

KSP

Krakowskie Studia Prawnicze

LGDJ

Librairie Générale de Droit et de Jurisprudence

M.P.

Monitor Polski

MoP

Monitor Prawniczy

MoPod

Monitor Podatkowy

MoPrBank

Monitor Prawa Bankowego

MSiG

Monitor Sądowy i Gospodarczy

NP

Nowe Prawo

NPN

Nowy Przegląd Notarialny

OG

Orzecznictwo Gospodarcze

ONSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego

ONSAiWSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych

OSA

Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych

OSAB

Orzecznictwo Sądów Apelacji Białostockiej

OSAW

Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

OSG

Orzecznictwo Sądów Gospodarczych

OSN

Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego. Orzeczenia Izby Cywilnej (w latach 1933–1952), Orzecznictwo Sądu Najwyższego (w latach 1953–1961: Izby Cywilnej i Izby Karnej, w roku 1962: Izby Cywilnej, w latach 1963–1981: Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w latach 1982–1989: Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w latach 1990–1994: Izby Cywilnej oraz Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w 1995 r.: Izby Cywilnej)

OSNPG

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Prokuratura Generalna

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich (w latach 1921–1939), Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych (w latach 1957–1989), Orzecznictwo Sądów Polskich (od 1990 r.)

OTK

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego

OTK-A

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A

PA

Prawo Asekuracyjne

Pal.

Palestra

PB

Prawo Bankowe

PiM

Prawo i Medycyna

PiP

Państwo i Prawo

PiZS

Praca i Zabezpieczenie Społeczne

PL

Przegląd Legislacyjny

PN

Przegląd Notarialny

POP

Przegląd Orzecznictwa Podatkowego

PP

Przegląd Podatkowy

PPiA

Przegląd Prawa i Administracji

PPC

Polski Proces Cywilny

PPH

Przegląd Prawa Handlowego

PPHZ

Problemy Prawne Handlu Zagranicznego

PPPM

Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego

PPR

Przegląd Prawa Rolnego

PPW

Prawo Papierów Wartościowych

Pr.Gosp.

Prawo Gospodarcze

Prok. i Pr.

Prokuratura i Prawo

Pr.Sp.

Prawo Spółek

PS

Przegląd Sądowy

PUG

Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego

RGZ

Entscheidungen des Reichsgerichts in Zivilsachen

R.Pr.

Radca Prawny

Rej.

Rejent

RIDA

Revue Internationale du Droit d’Auteur

RPEiS

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

R.T.D.civ.

Revue trimestrielle de Droit civil

Rzeczp.

Rzeczpospolita

SC

Studia Cywilistyczne

SI

Studia Iuridica

SIS

Studia Iuridica Silesiana

SP

Studia Prawnicze

SPE

Studia Prawno-Ekonomiczne

SPP

Studia Prawa Prywatnego

ST

Samorząd Terytorialny

TPP

Transformacje Prawa Prywatnego

UFITA

Archiv für Urheber-, Film-, Funk- und Theaterrecht

Wok.

Wokanda

ZEuP

Zeitschrift für Europäisches Privatrecht

ZNIBPS

Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego

ZNSA

Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego

ZNUJ

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego

ZNUJ PPWI

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej (w latach 1973–2007); Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Prawa Własności Intelektualnej (od 2008 r.)

ZNUŁ

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego

ZNUŚl

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Śląskiego

ZPUKSW

Zeszyty Prawnicze Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

4. Piśmiennictwo

Barta, Markiewicz,

Prawo autorskie,

2010 (2013)

J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, Warszawa 2010, 2013

Barta, Markiewicz,

Przepisy, 1994 (1997,

2002, 2008, 2010)

J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie. Przepisy. Orzecznictwo. Umowy międzynarodowe, Warszawa 1994, 1997, 1999, 2002, 2008, 2010

Błeszyński, Prawo

autorskie, 1985

(1988)

J. Błeszyński, Prawo autorskie, Warszawa 1985, 1988

Grzeszak, Prawo

autorskie, CD-ROM

T. Grzeszak, Prawo autorskie w orzecznictwie (CD-ROM), Warszawa 1998

Gniewek,

Komentarz KC, t. [ ]

Kodeks cywilny, t. I – komentarz do art. 1–534 (pod red. E. Gniewka), Warszawa 2004; t. II – komentarz do art. 535–1088, Warszawa 2004

Gniewek,

Komentarz KC, 2006

(2008, 2011)

Kodeks cywilny. Komentarz (pod red. E. Gniewka), Warszawa 2006, 2008, 2011

Gniewek,

Machnikowski,

Komentarz KC, 2013

Kodeks cywilny. Komentarz (pod red. E. Gniewka, P. Machnikowskiego), Warszawa 2013

Ferenc-Szydełko,

Komentarz PrAut

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz (pod red. E. Ferenc-Szydełko), Warszawa 2011

Kidyba,

Komentarz KC, t. [ ]

Z. Gawlik, A. Janiak, A. Jedliński, A. Kidyba, K. Kopaczyńska-Pieczniak, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I, Część ogólna (pod red. A. Kidyby), Warszawa 2009, 2011; Z. Gawlik, A. Janiak, G. Kozieł, A. Olejniczak, A. Pyrzyńska, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III, cz. 1, Zobowiązania – część ogólna (pod red. A. Kidyby), Warszawa 2010; Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III, cz. 2, Zobowiązania – część szczególna (pod red. A. Kidyby), Warszawa 2010; E. Niezbecka, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki (pod red. A. Kidyby), Warszawa 2008, 2012

KC z Komentarzem,

t. [ ]

Kodeks cywilny z Komentarzem (pod red. J. Winiarza), t. I i II, Warszawa 1980, 1989

Komentarz do KC,

Ks. [ ], t. [ ]

Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza, Część ogólna (S. Dmowski, S. Rudnicki), Warszawa 1998, 1999, 2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2007, 2009, 2011; Księga druga, Własność i inne prawa rzeczowe (S. Rudnicki), Warszawa 1996, 1999, 2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2007, 2011 (w składzie: S. Rudnicki, G. Rudnicki); Księga trzecia, Zobowiązania (pod red. G. Bieńka), t. I i II, 1996–1997, 1999, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2009, 2011; Księga czwarta, Spadki (E. Skowrońska-Bocian), Warszawa 1995, 1999, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2011

Komentarz KC, t. [ ]

Kodeks cywilny. Komentarz (pod red. K. Pietrzykowskiego), t. I, Warszawa 1997, 1999, 2002, 2004, 2005, 2009, 2011; t. II, Warszawa 1998, 2000, 2003, 2004, 2005, 2009, 2011

Komentarz KC, t. [ ],

1972

Kodeks cywilny. Komentarz (pod red. Z. Resicha, J. Ignatowicza, J. Pietrzykowskiego i I. Bielskiego), t. I–III, Warszawa 1972

Komentarz PrAut,

1995 (2001, 2003,

2005, 2011)

Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (pod red. J. Barty, R. Markiewicza), Kraków 1995; J. Barta, M. Czajkowska-Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, R. Markiewicz, E. Traple, Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Warszawa 2001, 2003; J. Barta, M. Czajkowska--Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, R. Markiewicz, E. Traple, Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, Kraków 2005; Prawo autorskie i prawa pokrewne (pod red. J. Barty, R. Markiewicza), Warszawa 2011

Markiewicz,

Ochrona

R. Markiewicz, Ochrona prac naukowych, ZNUJ 1990, Nr 55

Poźniak-Niedzielska,

Autorstwo dzieła

M. Poźniak-Niedzielska, Autorstwo dzieła filmowego. Studium cywilno-
prawne, Warszawa 1968

Pyziak-Szafnicka,

Komentarz KC

Kodeks cywilny. Część ogólna. Komentarz (pod red. M. Pyziak-Szafnickiej), Warszawa 2009

Radwański,

Prawo cywilne, 1993

(1994, 1997, 1999,

2002, 2003, 2004,

2005, 2007, 2009)

Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 1993, 1994, 1997, 1999, 2002, 2003, 2004, 2005, 2007, 2009

Radwański,

Zobowiązania, 1994

(1995, 1996, 1998,

2001, 2003)

Z. Radwański, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 1994, 1995, 1996, 1998, 2001, 2003

Radwański, Olejniczak,

Prawo cywilne, 2011

Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2011

Radwański, Olejniczak,

Zobowiązania, 2004

(2005, 2006, 2008,

2010, 2011)

Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiazania – część ogólna, Warszawa 2004, 2005, 2006, 2008, 2010, 2011

Radwański,

Panowicz-Lipska,

Zobowiązania, 1996

(1998, 2001, 2004,

2010, 2012)

Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania – część szczegółowa, Warszawa 1996, 1998, 2001, 2004, 2010, 2012

Ritterman, Komentarz

S. Ritterman, Komentarz do ustawy o prawie autorskim, Kraków 1937

System, t. [ ]

System prawa cywilnego, t. I (pod red. S. Grzybowskiego), Ossolineum 1974, 1985; t. II (pod red. J. Ignatowicza), Ossolineum 1977; t. III, cz. 1 (pod red. Z. Radwańskiego), Ossolineum 1981; t. III, cz. 2 (pod red. S. Grzybowskiego), Ossolineum 1976; t. IV (pod red. J. S. Piątowskiego), Ossolineum 1986

System PrHandl, t. [ ]

System Prawa Handlowego (red. naczelny S. Włodyka), t. 1, Prawo handlowe – część ogólna (pod red. S. Włodyki), Warszawa 2009; t. 2A, Prawo spółek handlowych (pod red. S. Włodyki), Warszawa 2007; t. 2B, Prawo spółek handlowych (pod red. S. Włodyki), Warszawa 2007; t. 2, Prawo handlowe – część ogólna (pod red. S. Włodyki), Warszawa 2012; t. 5, Prawo umów handlowych (pod red. S. Włodyki), Warszawa 2006, 2011; t. 7, Postępowanie sądowe w sprawach gospodarczych (pod red. T. Wiśniewskiego), Warszawa 2007; t. 8, Arbitraż handlowy (pod red. A. Szumańskiego), Warszawa 2010

System PrPryw, t. [ ]

System Prawa Prywatnego (red. naczelny Z. Radwański), t. 1, Prawo cywilne – część ogólna (pod red. M. Safjana), Warszawa 2007, 2012; t. 2, Prawo cywilne – część ogólna (pod red. Z. Radwańskiego), Warszawa 2002, 2008; Suplement do t. 2, Warszawa 2004; t. 3, Prawo rzeczowe (pod red. T. Dybowskiego), Warszawa 2003, 2007, 2013; t. 4, Prawo rzeczowe (pod red. E. Gniewka), Warszawa 2005, 2007, 2012; t. 5, Prawo zobowiązań – część ogólna (pod red. E. Łętowskiej), Warszawa 2006, 2013; t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna (pod red. A. Olejniczaka), Warszawa 2009; Suplement do t. 6, Warszawa 2010; t. 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa (pod red. J. Rajskiego), Warszawa 2001, 2004, 2011; t. 8, Prawo zobowiązań – część szczegółowa (pod red. J. Panowicz-Lipskiej), Warszawa 2004, 2011; t. 9, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane (pod red. W. J. Katnera), Warszawa 2010; t. 10, Prawo spadkowe (pod red. B. Kordasiewicza), Warszawa 2009, 2013; t. 11, Prawo rodzinne i opiekuńcze (pod red. T. Smyczyńskiego), Warszawa 2009; t. 12, Prawo rodzinne i opiekuńcze (pod red. T. Smyczyńskiego), Warszawa 2003, 2011; t. 13, Prawo autorskie (pod red. J. Barty), Warszawa 2003, 2007; t. 14A, Prawo własności przemysłowej (pod red. R. Skubisza), Warszawa 2012; t. 14B, Prawo własności przemysłowej (pod red. R. Skubisza), Warszawa 2012; t. 16, Prawo spółek osobowych (pod red. A. Szajkowskiego), Warszawa 2008; t. 17A, Prawo spółek kapitałowych (pod red. S. Sołtysińskiego), Warszawa 2010; t. 17B, Prawo spółek kapitałowych (pod red. S. Sołtysińskiego), Warszawa 2010; t. 18, Prawo papierów wartościowych (pod red. A. Szumańskiego), Warszawa 2005, 2010; Suplement do t. 18, Warszawa 2006; t. 19, Prawo papierów wartościowych (pod red. A. Szumańskiego), Warszawa 2006

Traple, Dzieło

zależne

E. Traple, Dzieło zależne jako przedmiot prawa autorskiego, Warszawa 1979

Wojnicka, Autorskie

prawa

E. Wojnicka, Autorskie prawa zależne, Łódź 1990

Wolter, Prawo cywilne,

1963 (1967, 1970, 1972,

1977, 1979, 1986)

A. Wolter, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1963, 1967, 1970, 1972, 1977, 1979, 1986

Wolter, Ignatowicz,

Stefaniuk, Prawo

cywilne, 1996 (1998,

1999, 2001)

A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1996, 1998, 1999, 2001

Zagadnienia, 1973

S. Grzybowski, A. Kopff, J. Serda, Zagadnienia prawa autorskiego, Warszawa 1973

5. Inne skróty

apr.

aprobująca

art.

artykuł

cyt.

cytat, cytowana (-e, -y)

cz.

część

d.

dawna (-e, -y)

dec.

decyzja

dot.

dotyczy

EOG

Europejski obszar Gospodarczy

GPL

General Public License

itd.

i tak dalej

itp.

i temu podobne

jw.

jak wyżej

KKPC

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego

kom.

komentarz

KOPIPOL

Stowarzyszenie Zbiorowego Zarządzania Prawami Autorskimi Twórców Dzieł Naukowych i Technicznych

KRRiTV

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji

kryt.

krytyczna

lit.

litera

m.in.

między innymi

n.

następna (-e, -y)

Nb

numer brzegowy

NBP

Narodowy Bank Polski

niepubl.

niepublikowany (-a, -e)

nin.

niniejszy

np.

na przykład

Nr

numer

orz.

orzeczenie

OSS

open source software

o.w.u.

ogólne warunki ubezpieczeń

OZZ

organizacja (-e) zbiorowego zarządzania

PECL

Principles of European Contract Law (Zasady Europejskiego Prawa Umów)

pkt

punkt

pma

post mortem autoris

ppo

post productionem operis

por.

porównaj

post.

postanowienie

poz.

pozycja

przyp.

przypis

r.

rok

red.

redakcja

RM

Rada Ministrów

rozdz.

rozdział

rozp.

rozporządzenie

s.

strona (-y)

SAWP

Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych

t.

tom

tj.

to jest

tzn.

to znaczy

tzw.

tak zwana (-e, -y)

uchw.

uchwała

UOKiK

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

ust.

ustęp

uw.

uwaga (-i)

vol.

volumin

wyd.

wydanie

wyr.

wyrok

w zw.

w związku

ZAiKS

Stowarzyszenie Autorów ZAIKS (dawniej: Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych)

zarz.

zarządzenie

zd.

zdanie

ZN

Zeszyty Naukowe

zob.

zobacz

z o. o.

z ograniczoną odpowiedzialnością

ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

zwł.

zwłaszcza

Rozdział I. Geneza i miejsce prawa autorskiego w systemie prawa

O prawie autorskim, pojmowanym jako pewna szczególna samoistna część porządku prawnego, można mówić zasadnie dopiero wówczas, gdy w tym porządku da się wyodrębnić, zarówno myślą, jak i w rzeczywistości, określony system norm prawnych, regulujących stosunki powstające w związku z dokonanym już stworzeniem „dzieła” lub aktualnym właśnie jego tworzeniem, czy nawet antycypowanym stosownym zamiarem. Stworzenie dzieła, powstanie czegoś, czego poprzednio nie było, może prowadzić i doprowadza do powstawania i zawiązywania nowych stosunków społecznych nawet wówczas, gdy obowiązujący porządek prawny nie zawiera żadnych norm, które dałoby się zakwalifikować jako normy prawa autorskiego. Stosunki te mogą przybierać i niejednokrotnie przybierają postać stosunków prawnych, np. sprzedaży manuskryptu (kartek papieru, pergaminu) dzieła piśmiennictwa lub materialnej postaci rzeźby (jej tworzywa). Świadomość pewnych kręgów społecznych może iść i idzie dalej, postulując zindywidualizowanie sytuacji prawnej twórcy dzieła, chociażby tylko intencjonalnie. Nie trzeba przecież zbyt wiele wysiłku myśli, aby rzymską specificationem rei wykorzystać dla wysunięcia koncepcji przypisania analogicznej roli stworzeniu dzieła, a actionem iniuriarum estiamatoriam potraktować jako instrument ochrony interesów twórcy, w razie opublikowania jego dzieła bez jego zgody lub opublikowania i rozpowszechniania tego dzieła w zniekształconej postaci.

Porządek prawny świata starożytnego nie znał pojęcia „dzieła” jako niematerialnego przedmiotu intencjonalnego, a tym samym nie znał również prawa autorskiego jako systemu odpowiednich przepisów prawa, ani też jako systemu podmiotowych praw autorskich i wydawniczych (dotyczących zwielokrotniania i rozpowszechniania). Całość problematyki prawnej zamyka się w zagadnieniu własności rękopisu, obrazu, rzeźby – przedmiotów materialnych – oraz w dopuszczalności obrotu tymi przedmiotami. Owa własność uzasadniała zarazem dopuszczalność sporządzania dalszych podobnych egzemplarzy i kopii oraz obrotu nimi, ale nie wyłączała wolności takich samych działań innych osób. Wprawdzie częste były umowy zawierane przez twórców dzieł piśmiennictwa z wydawcami czy też nakładcami, przy czym w umowach tych zamieszczano nieraz postanowienia dotyczące sposobu wydania, ale z prawnego punktu widzenia twórca występuje tu tylko jako właściciel przedmiotu materialnego i dysponent odpowiedniego prawa względem tego przedmiotu. Wydawca zaś jest jedynie nabywcą tego przedmiotu. Zagadnienia związane z istnieniem pewnej pobudki lub z zastrzeżeniem określonego warunku nie są tym umowom całkowicie obce, znajdując nawet niekiedy swe uzasadnienie w tym, że zbywca rękopisu jest zarazem twórcą inkorporowanego w nim dzieła¹.

Umowy były jednak z reguły nieodpłatne². Co prawda, odpłatność miałaby o tyle mniejsze znaczenie niż we współczesnych systemach prawa autorskiego, o ile wydawca nie nabywał żadnych praw względem samego dzieła. Był wprawdzie zainteresowany tym, aby owe odpisy zostały sporządzone z oryginalnego rękopisu uzyskanego od swego kontrahenta, gdyż to dawało większą pewność uniknięcia różnych błędów i omyłek oraz możliwość wcześniejszego ukazania się egzemplarzy w sprzedaży. W sferze normatywnej nie było jednak obowiązku zapłaty za dostarczenie rękopisu, a tym samym określenia zasad jej wysokości. Nawet słynny edykt cesarza Dioklecjana (panującego w latach 284–305 n.e.), ustalający maksymalne ceny za różne towary i usługi, nie wspomniał nawet o cenach należących się za dostarczenie rękopisu, czyli, według dzisiejszych pojęć, o wynagrodzeniu twórcy.

Na rozległych terenach twórczości plastycznej (rysunku, malarstwa, rzeźby) i muzycznej niedostatki ówczesnej techniki oraz szczególne znamiona tworzonych utworów nie dawały tak szerokich możliwości zwielokrotniania postaci materialnych dzieła, a zarazem rozprowadzania samego dzieła, nie rodziły myśli oponujących przeciwko obowiązującemu stanowi prawnemu. Zaczynem powstawania i rozwoju prawa autorskiego stały się więc myśli i poglądy łączące się z twórczością piśmienniczą.

Poglądy twórców, a zapewne również pewnego kręgu czytelników, niewątpliwie wyprzedzały stan normatywny. Można natomiast wątpić, czy opinie jurystów, według których np. napisanie przez Publiusza tekstu swego utworu na pergaminie, stanowiącym własność Aulusa, nie stanowiło specificationis, wobec czego rękopis pozostawał własnością Aulusa, Publiniuszowi zaś nie przysługiwały żadne uprawnienia, były aprobowane przez twórców. W środowiskach twórczych wykształcało się bowiem – i nie mogło być inaczej – ontologiczne pojęcie dzieła i jego twórcy przeciwstawne prawniczej konstrukcji rzeczy i jej właściciela. Już Owidiusz, zmarły w 17 lub 18 r. na wygnaniu nad Morzem Czarnym, skarżył się w swych Epistulae ex Ponto na publikowanie dzieł bez wiedzy i zgody ich twórców, przyznając jedynie, że dopiero oratio publicata reslibera est, a tym samym wyrażając myśl, która stała się podstawą współczesnego nam konstruowania droit de rester inedit. Niewiele wcześniej Horacy w 8 r. p.n.e. ubolewał i oburzał się na przerabianie i naśladowanie dzieł przez inne osoby oraz na przywłaszczanie sobie autorstwa (Epistylae I, 19, 19–20), zaś sto lat później Marcialis Pierwszy użył w związku z tego rodzaju postępowaniem wyrażenia „plagiat”. Tutaj znów możemy dostrzegać myśli wprowadzające do dzisiejszych pojęć droit de intégrité i droit de la paternité. Ale były to jedynie poglądy i może postulaty określonych szczupłych środowisk, związane ściśle z interesami osobistymi, nie zaś majątkowymi, przy czym ochrona przez actio iniuriarium aestimatoria była co najmniej wątpliwa. O ochronie interesów majątkowych nawet nie myślano³. W jednym ze swoich listów⁴ pisał Horacy, że książka Sozjuszom (i jej wydawcom) pieniędzy przysporzy i za morze pojedzie i wsławi autora.

Ta obojętność twórców, czy nawet ich pogardliwe lekceważenie spraw majątkowych, miało szczególny wyraz w zestawieniu ze skrzętną dbałością wydawców o swe zarobki. Ceny książek były wówczas⁵ bardzo wysokie, co dokumentuje wspomniany już edykt cesarza Dioklecjana z około 300 r.⁶ Tak np. cena egzemplarza Eneidy w jej najtańszym wydaniu odpowiadała według tego cennika wynagrodzeniu nauczyciela elementarza w klasie obejmującej 52 uczniów za pełne 30 dni, adwokata za przeprowadzenie trzech procesów lub murarza za 52 dni pracy, jak też cenie 100 litrów zwykłego wina.

Gospodarcze i kulturalne stosunki, panujące w średniowieczu, nie mogły przyczynić się do rozwoju myśli o ochronie interesów twórcy. Doszło nawet do dłuższego regresu, tym groźniejszego, że troska twórcy o rozpowszechnianie jego dzieła tylko w niezmienionej postaci zdawała się zanikać. Do nielicznych wyjątków należy apostrofa, jaką zamieścił Elke von Repkow w przedmowie do swego Zwierciadła Saskiego⁷, pragnąc zapobiec zniekształcaniu jego tekstu. W zasadzie jednak osobowość twórcy nie miała żadnego znaczenia. Prawo nie stawiało żadnych przeszkód dowolnemu zmienianiu tekstów dzieł piśmienniczych ani też dowolnemu powtarzaniu i naśladowaniu dzieł sztuk plastycznych. Dopiero Leonardo da Vinci wyraźnie potępił plagiat.

Początków zasadniczych przemian, które doprowadziły z czasem do wykształcenia się nowoczesnego systemu prawa autorskiego, należy poszukiwać w okresie między średniowieczem a odrodzeniem.

Źródłem impulsu był rozwój techniki. Druk pojedynczymi drewnianymi czcionkami stosowano od dawna w Chinach, w każdym razie już około 1000 r. Wynalazek Gutenberga polegał na sporządzaniu tzw. patryc, służących do odciskania tzw. matryc, którymi odlewano następnie pojedyncze czcionki. Umożliwiło to zastąpienie znanych już w IV w. tzw. szablonów ksylograficznych szerokim zwielokrotnianiem egzemplarzy dzieł piśmienniczych. Toteż już w 1437 r. utworzył Gutenberg spółkę dla odbijania małych druków (kalendarzy, pism odpustowych itp.), nie zaniedbując produkcji odbitek drzeworytów, a później miedziorytów.

Pierwsze skutki na terenie normatywnym należą w gruncie rzeczy do dziejów prawa wynalazczego. Tak np. Jan ze Spirzy uzyskał w Rzeczpospolitej Weneckiej w 1469 r. przywilej wyłącznego stosowania przez lat pięć wynalazku druku. Wobec szybkiego rozpowszechnienia się wynalazku druku zasadniczej zmianie uległy przedmiot i treść przywilejów. Wydawano je dla pewnych rodzajów dzieł (podręczników szkolnych, kalendarzy itd.) oraz dla pojedynczych dzieł, zwłaszcza nowych (świeżo powstałych) i jeszcze niepublikowanych. Niekiedy (ale tylko niekiedy) beneficjuszami przywilejów byli sami twórcy. Przywileje przewidywały jednak stosunkowo krótki okres swej ważności, najczęściej od jednego roku do lat dziesięciu. Obok indywidualnych przywilejów, nie usuwając ich co prawda, ale zwiastując już ich nadchodzący zmierzch, zaczęły się zjawiać normy prawne o charakterze ogólnym. Tak więc uchwały rady miejskiej w Norymberdze z 1525 r. zakazywały przedruków dzieł wydanych przez innych księgarzy, zakazy te wszakże obejmowały tylko bardzo krótkie okresy. W Bazylei wydano w 1531 r. przepisy, według których żaden drukarz nie mógł przez trzy lata wydawać dzieł ogłoszonych uprzednio przez innego drukarza. W Anglii w XVI w. zrównano z uzyskaniem odpowiedniego przywileju wpis dzieła do rejestru prowadzonego przez gildię księgarzy (Stationer’s Company).

Zarówno jednak owe przywileje, jak i rodzący się dopiero system norm ogólnych, miały na celu jedynie ochronę interesów przedsiębiorców, a zyski wydawców były źródłem realizacji wpływów fiskalnych z tytułu opłat za udzielenie przywileju. Toteż przypadki wydawania przywilejów na rzecz twórców były nader rzadkie. Jądrem rozwoju nowoczesnego prawa autorskiego stała się charakterystyczna dla renesansu myśl humanistyczna wysuwająca na czoło osobę twórcy, a zarazem postulaty ochrony interesów majątkowych twórców, prowadzące do uwzględnienia w doktrynie prawa natury również koncepcji własności intelektualnej.

To powiązanie dzieła z osobowością jego twórcy było pierwszym sukcesem myśli humanistycznej. Już Albrecht Dürer, jakkolwiek nie zdołał uzyskać ochrony prawnej przed naśladownictwem jego dzieł, doszedł jednak do zabezpieczenia się przed stosowaniem przez innych jego charakterystycznego sposobu sygnowania dzieła. Marcin Luter zaś po wielu staraniach uzyskał decyzję rady miejskiej w Norymberdze zakazującą wymienianie go jako autora przy wszelkich przedrukach jego dzieł. Angielskie prawo z 1709 r. (Act 8 Anne z. 19) stanowiło nawet, że o oddaniu dzieła do druku może decydować tylko sam autor.

Trudniejsza była walka z niesprawiedliwością, jaką odczuwano w sankcjonowaniu przez prawo bogacenia się drukarzy i księgarzy kosztem pracy i talentów twórców: es ist ein ungleich Ding, dass wir arbeiten und Kost sollen drauf werden und andere sollen den Genüss und den schaden haben, wołał M. Luther w 1525 r. Skuteczność prowadzonej kampanii wypada zawdzięczać połączeniu postulatów o charakterze tak majątkowym, jak i niemajątkowym oraz stworzeniu dla nich podstawy teoretycznej w ramach doktryny prawa natury. Nawiązano tu do poglądów głoszonych przez Johna Locke’a, według którego wszelka własność przedmiotów prawa (J. Locke mówił tylko o „przedmiotach natury”) znajduje swe uzasadnienie w pracy, jaką wykonano dla ich wytworzenia. Opierając się na tej idei, William Warburton (podstawowe jego prace pochodzą z 1747 r. i lat następnych) wywodził, że również praca twórcy nad jego dziełem uzasadnia własność tego dzieła (literary propriety). Pogląd ten został początkowo podzielony w pełni przez orzecznictwo⁸, rychło jednak pozbawiono go wszelkiego niemal znaczenia przez przyjęcie, że prawo to gaśnie z chwilą publikacji stworzonego dzieła⁹, a więc powracając niemal bez zmian do stanowiska przyjętego ustawą z 1709 r.

Zasługę rozpowszechnienia i utrwalenia poglądów o istnieniu własności intelektualnej, umysłowej (propriete intellectuelle, litteraire et artistique, geistiges Eigentum) należy przypisać przede wszystkim francuskim encyklopedystom, zwłaszcza Diderotowi i Wolterowi, i to tym bardziej, że rewolucja francuska 1789 r. pozostawiła w spadku po sobie ustawy z 1791 r. i 1783 r. o wystawianiu dzieł w teatrach oraz ustawę z 19.7.1793 r. przyznającą twórcom „przez czas ich życia wyłączne prawo na obszarze Republiki do sprzedawania swych dzieł, oddawania ich do sprzedaży, rozprowadzania ich i całkowitego lub częściowego innym osobom tego prawa własności”. Te oto akty legislacyjne kończą okres rodzenia się myśli, genezy prawa autorskiego i rozpoczynają zmierzający do nowoczesności dalszy rozwój¹⁰.

Jeżeli pominiemy problem genezy nowoczesnego prawa autorskiego jako samoistnej części całego porządku prawnego i pozostaniemy na terenie pełnej analizy tego systemu, dostrzeżemy, że zebrane razem należące tu przepisy prawa nie stanowią żadnej tzw. gałęzi prawa w utartym tego słowa znaczeniu. Nie są również ani wyraźnie przeciwstawione prawom osobistym, ani też nie stanowią „jednolitego prawa podwójnego”, będącego „sumą tych obu praw”, w zasadzie schodzącą się w rękach twórcy dzieła. Koncepcja ta, zwłaszcza w pierwszej z tych dwu wersji, stoi najbliżej trafnego ujęcia zagadnienia, druga bowiem nie jest wolna od poważniejszych usterek. Samo określenie, jeżeli ma dotyczyć prawa podmiotowego nie jest najszczęśliwsze¹¹. Oparcie się bowiem na określeniu odwołującym się do przedmiotu prawa nie może jeszcze stanowić wystarczającej przesłanki dla konstrukcji związanej z treścią prawa¹², co więcej zaś nie chodzi tu o wszystkie dobra niematerialne. Należy również mieć na względzie, że do tej pory nie opracowano dostatecznie i w sposób niebudzący wątpliwości teorii praw osobistych. Gruntowną podbudowę teoretyczną tworzył w polskiej nauce F. Zoll, według którego prawa osobiste „spełniają funkcję samoistną i są ponadto stałym towarzyszem praw majątkowych”, przy czym „objaw powyższy powtarza się i przy prawie autorskim”¹³. Na takim właśnie dualistycznym ujęciu oparto obowiązującą wówczas polską ustawę o prawie autorskim.

W porównaniu z bardzo poważnymi trudnościami, zjawiającymi się przy budowaniu konstrukcji prawa autorskiego jako cywilnego prawa podmiotowego, nie rodzi większych wątpliwości właściwe umieszczenie całości przepisów prawa autorskiego w systemie obowiązującego prawa. Przepisy te regulują, jak powiedziano, stosunki społeczne powstające w związku z dokonaniem dzieła o charakterze twórczym. Otóż, niejednolitość charakteru i treści tych stosunków oraz możliwość różnorakiego korzystania z dzieła są główną, jeśli nie jedyną, przyczyną zarówno statuowania cywilnych praw i obowiązków, jak też regulowania problemów organizacyjnych, finansowych, proceduralnych odpowiedzialności tak cywilnej, jak i karnej. Poszczególne przepisy prawa autorskiego mają w konsekwencji charakter przepisów prawa cywilnego i administracyjnego, finansowego, karnego, proceduralnego, międzynarodowego prywatnego itd.

Jak już zaznaczyłem zebrane przepisy prawa autorskiego nie stanowią żadnej gałęzi prawa. Nie wchodzą nawet jako całość do żadnej z tych gałęzi i nie tworzą jej części. Przesłanką uważania pewnych przepisów za przepisy prawa autorskiego oraz zgrupowania ich w odrębnym zespole jest bowiem jedynie ich aktualność dla stosunków zjawiających się z powstaniem dzieła, nie ma zaś tu żadnego znaczenia, według jakiej metody regulowania prawnego zostały one zbudowane i do jakiej gałęzi prawa należałoby je poza tym zaliczyć. Nie jest to jedyny, na takiej podstawie wyróżniany, zespół przepisów prawa. Obok prawa autorskiego wymienić należy prawo wynalazcze, a dalej prawo górnicze, wodne, lotnicze itd. Są to kompleksowe zespoły przepisów, którym odpowiadają stosowne kompleksowe dyscypliny w nauce prawa.

W takich kompleksowych zespołach przepisów prawa należy dostrzec główny trzon każdego z nich. W zakresie problematyki prawa autorskiego główny jego trzon tkwi w prawie cywilnym, całość bowiem jego przepisów opiera się na zasadzie kreowania cywilnych praw podmiotowych. Wobec tego w Kodeksie cywilnym zamieszcza się również podstawowe, o bardzo ogólnym charakterze, przepisy z dziedziny prawa autorskiego. Przepisy należące do pewnego kompleksowego zespołu nie regulują jednak w sposób wyczerpujący całości problematyki. Nie zawierają bowiem lub nie zawierają wszystkich wchodzących w grę przepisów ogólnych, lecz nawiązują do różnych instytucji odpowiednich gałęzi prawa. Toteż nie da się uniknąć sięgania do przepisów poszczególnych gałęzi prawa. Tak np. całość oceny umów w zakresie prawa autorskiego możemy uzyskać dopiero po sięgnięciu do odpowiednich przepisów Kodeksu cywilnego, dotyczących zdolności do czynności prawnych, przesłanek ważności tych czynności itd.; podobnie dla oceny przepisów o naprawieniu szkody niezbędne jest sięgnięcie do bardziej ogólnych przepisów Kodeksu cywilnego.

¹ Co do troski, by wydawca utrzymał poprawność zwielokrotnionych kopii, por. zwłaszcza listy Cycerona do jego wydawcy, np. listy XII i XVI w wydaniu Opera omnia, Lipsk 1902–1903; zob. też G. Piwka, Wybór listów, Warszawa 1962.

² Zob. A. Świderkówna, M. Nowicka, Książka się rozwija, Wrocław 1970, s. 306 i n.

³ Twórcy dzieł plastycznych i muzycznych dbali jednak o zapłatę.

⁴ Był to list do Pizonów, znany w wydaniach jego listów pod określeniem Ars poetica.

⁵ W związku dość bliskim z pierwotnym sposobem mnożenia egzemplarzy.

⁶ Edykt ten wydano w związku z reformą monetarną opartą na pełnowartościowym pieniądzu złotym auteus.

⁷ Sachsenspiegel powstało w swej wersji łacińskiej między 1220 a 1235 r.

⁸ W orzeczeniu z 1769 r. w rozprawie Millar v. Taylor wydanym przez King’s Bercks. Pogląd ten podzielał w pełni William Blackstone w swych Commentaries on the Laws of England w 1780 r.

⁹ W sprawie Donaldson v. Beckets zakończonej orzeczeniem z 1774 r.

¹⁰ Z licznych opracowań dziejów prawa autorskiego należy wymienić zwłaszcza A. Osterriehta, Actes-Neues zur Lahre vom Urheberrecht, 1892 oraz tenże, Die Geschichte des Urheberrechts in England, 1895.

¹¹ Niemieckie określenie „Immateriale Güterrecht”, któremu odpowiadałoby polskie „prawo dóbr niematerialnych”, przejęto za wzorem F. Zolla jako „prawo na dobrach niematerialnych” zgodnie z jego koncepcją uważania prawa autorskiego nie tylko za prawo bezwzględne, ale i prawo rzeczowe (lub: do rzeczowych podobne).

¹² Toteż nie sięga się do określenia „prawo dóbr niematerialnych”, gdyż nie dawałoby to korzyści poznawczych ani walorów dla systematyki.

¹³ F. Zoll, Polska ustawa o prawie autorskim i Konwencja berneńska, Warszawa 1926, s. 53.