Wydawca: Wioleta Beczek

Projekt okładki: GRAFOS

Skład i łamanie: GRAFOS

© Wydawnictwo C.H. Beck 2013

ISBN 978-83-255-5766-9

Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

Konwersja: eLitera s.c.

Wprowadzenie

Książka składa się z dwóch części, z części pierwszej poświęconej skargom sądowym w sprawach podatkowych oraz z części drugiej poświęconej sądowym środkom odwoławczym, czyli tzw. sądowym skargom kasacyjnym w sprawach podatkowych.

Pierwsza część poświęcona skargom sądowym w sprawach podatkowych składa się z czterech rozdziałów.

Rozdział pierwszy jest komentarzem do skarg sądowych przed WSA w sprawach podatkowych, poświęconym omówieniu procesowej instytucji skargi sądowoadministracyjnej, przede wszystkim zaś norm naruszeń złożonych norm podatkowych. Przed częścią dogmatyczną dokonano niezbędnej rekonstrukcji pojęcia bezprawia judykacyjnego organów podatkowych oraz sądów administracyjnych w sprawach podatkowych.

Rekonstrukcja pojęcia bezprawia judykacyjnego umożliwiła rekonstrukcję typów norm naruszeń prawa podatkowego od organów podatkowych oraz od sądów administracyjnych w sprawach podatkowych, począwszy od uznania materialnych i procesowych norm prawa cywilnego za niezbędne i pierwsze elementy materialnych norm podatkowych, zwłaszcza przez stanowiące ich dyspozycje normy podatkowe sensu stricto (normy podatkowego prawa materialnego i procesowego), aż do sankcji normatywnych uprawniających ofiary, czyli pokrzywdzonych wskutek naruszeń, do roszczeń procesowych o wyeliminowanie naruszeń i z obiegów prawnopodatkowych oraz do pociągania do odpowiedzialności przedstawicieli organów podatkowych oraz sędziów sądów administracyjnych jako funkcjonariuszy publicznych nadużywających władzy publicznej ze szkodą dla interesów prywatnych na podstawie art. 231 KK.

Rozdział drugi to orzecznictwo WSA w sprawach podatkowych oraz orzecznictwo TK w sprawach administracyjnych (oraz w sprawach podatkowych).

Rozdział trzeci składa się z dwóch wzorów skargi (in abstracto) przed WSA w sprawach podatkowych. Pierwszy wzór dotyczy skargi sądowoadministracyjnej przed WSA z zarzutami materialnymi stron (z zarzutami naruszeń przez organy podatkowe materialnego prawa podatkowego) oraz z ich rozwinięciami w postaci uzasadnienia zarzutów materialnych; drugi wzór dotyczy skargi sądowoadministracyjnej przed WSA z zarzutami proceduralnymi stron, w szczególności z zarzutami naruszania przez organy podatkowe proceduralnego prawa podatkowego, oraz z ich rozwinięciami w postaci uzasadnienia zarzutów proceduralnych.

Rozdział czwarty stanowi najważniejsze elementy wszystkich tomów książki, mianowicie kazusy wraz ze wzorami skarg przed WSA w sprawach podatkowych. Kazusy sądowoadministracyjne w sprawach podatkowych składają się z czterech części. Pierwszymi elementami kazusów są stany faktycznopodatkowe, które są wspólne dla każdego z kazusów, czyli wspólne dla wszystkich pism stron w sprawach podatkowych i sądowych oraz pism stron w sprawach podatkowych zawartych w danym kazusie. Istotnymi elementami kazusów są wzory pism odwołań stron w sprawach podatkowych i skarg przed WSA w sprawach podatkowych oraz szczegółowe objaśnienia do poszczególnych wzorów skarg w sprawach podatkowych.

Najważniejszymi wzorami w kazusach są wzory skarg przed WSA w sprawach podatkowych wraz z objaśnieniami.

Część druga książki poświęcona sądowym środkom odwoławczym, czyli tzw. kasacyjnym skargom sądowym w sprawach podatkowych, składa się z czterech rozdziałów. Rozdział pierwszy jest komentarzem do sądowych środków odwoławczych, czyli tzw. kasacyjnych skarg sądowych w sprawach podatkowych przed NSA, poświęconym omówieniu nie tylko procesowej instytucji tzw. kasacyjnej skargi sądowoadministracyjnej w sprawach podatkowych, ale przede wszystkim normom naruszeń złożonych norm podatkowych przez wojewódzkie sądy administracyjne.

Rozdział drugi składa się z dwóch wzorów sądowej skargi kasacyjnej (in abstracto) przed NSA w sprawach podatkowych. Pierwszy wzór dotyczy skargi kasacyjnej przed NSA z zarzutami materialnymi stron (z zarzutami naruszeń przez sądy administracyjne materialnego prawa podatkowego) oraz z ich rozwinięciami w postaci uzasadnienia zarzutów materialnych. Drugi wzór dotyczy skargi kasacyjnej przed NSA z zarzutami proceduralnymi stron dwojakiego rodzaju, z zarzutami naruszeń przez wojewódzkie sądy administracyjne proceduralnego prawa podatkowego, jak i z zarzutami naruszeń przez wojewódzkie sądy administracyjne prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz z ich rozwinięciami w postaci uzasadnień zarzutów proceduralnych.

Rozdział trzeci to orzecznictwo sądowe i trybunalskie w sprawach podatkowych z podziałem na orzecznictwo odwoławczego sądu administracyjnego, czyli NSA, w sprawach podatkowych oraz na orzecznictwo TK w sprawach podatkowych.

Rozdział czwarty stanowią najważniejsze elementy wszystkich części książki, mianowicie kazusy wraz ze wzorami tzw. skarg kasacyjnych przed NSA w sprawach podatkowych. Kazusy sądowoadministracyjne w sprawach podatkowych składają się z czterech części. Pierwszymi elementami kazusów sądowych są stany faktycznopodatkowe (właściwie sytuacje faktyczne określone przez normy materialnego bądź proceduralnego prawa cywilnego), które są wspólne dla każdego z kazusów, czyli wspólne dla wszystkich pism podatkowych oraz sądowych pism stron w sprawach podatkowych zawartych w danym kazusie. Istotnymi elementami kazusów są wzory odwołań w sprawach podatkowych, wzory skarg przed WSA w sprawach podatkowych, wzory tzw. skarg kasacyjnych przed NSA w sprawach podatkowych oraz objaśnienia do poszczególnych skarg w sprawach podatkowych. Najważniejszymi wzorami w kazusach sądowych są wzory skarg przed WSA w sprawach podatkowych wraz objaśnieniami, a przede wszystkim, wzory tzw. sądowych skarg kasacyjnych przed NSA w sprawach podatkowych.

Wyżej wymienione kazusy podzielono według typowych grup zarzutów naruszeń cywilnego prawa materialnego lub naruszeń cywilnego prawa procesowego, we wszystkich typach zarzutów procesowych przeprowadzono konkretną sprawę podatkową, począwszy od krótkiego podatkowoprawnego stanu faktycznego (właściwie począwszy od opisu sytuacji faktycznej opartej na normach materialnego lub proceduralnego prawa cywilnego), w którym opisano istotę sporu administracyjno-podatkowego między stroną a państwem (podatkowym organem jurysdykcyjnym), następnie na wszystkich szczeblach (instancjach), zarówno podatkowych (zwłaszcza przed naczelnikiem i dyrektorem izby skarbowej), jak i na wszystkich szczeblach sądowych (przed WSA, jak i przed NSA), oraz uwzględniając wszelkie zwyczajne procedury podatkowe i zwyczajne procedury sądowoadministracyjne w sprawach podatkowych; od odwołania podatkowego przez skargę do WSA w sprawie podatkowej, aż do skargi kasacyjnej przed NSA w danej konkretnej sprawie podatkowej.

Wszystkie pisma procesowe (czy to pisma podatkowe stron, czy to sądowe pisma stron) zawarte w danej grupie zarzutów dotyczą jednego konkretnego sporu podatkowego w konkretnej sprawie podatkowej, co oznacza, że wiąże je jeden i ten sam tzw. podatkowy stan faktyczny (jeden i ten sam podmiot – występujący najpierw jako strona czynności cywilnoprawnej, najczęściej strona umowy cywilnoprawnej, potem jako podatnik czy płatnik, następnie jako strona podczas podatkowego postępowania kontrolnego, jurysdykcyjnego postępowania podatkowego, strona odwołująca się podczas postępowania podatkowego i odwoławczego, wreszcie jako skarżący przed wojewódzkim sądem administracyjnym, następnie jako strona skarżąca przed NSA; w/w problematyka, z racji rozmiarów pozycji, być może będzie uwzględniona w innej publikacji autora.

Struktura książki umożliwia dokonanie znacznej ilości skrótów w treści kolejnych pism podatkowych i pism sądowych stron oraz pozwala na znaczną ilość odesłań w objaśnieniach zawartych przy każdej konkretnej sprawie podatkowej, opisanej w danym typie zarzutów procesowych.

W każdej skardze sądowej znajdują się złożone konstrukcje normatywne zarzutów procesowych wobec naruszeń prawa dokonanych przez organy podatkowe w decyzjach i postanowieniach podatkowych.

Każda skarga sądowa, bez względu na instancję sądową, zawiera zarzuty dwojakiego rodzaju: przede wszystkim podatkowe zarzuty materialne, jak i podatkowe zarzuty proceduralne. Po pierwsze, każda skarga sądowa, bez względu na instancję, zawiera zarzuty naruszeń materialnego prawa cywilnego w sprawach podatkowych przez organy podatkowe, które mogą być wykorzystane nie tylko w sprawach podatkowych, lecz także w sprawach administracyjnych z zakresu administracyjnego prawa gospodarczego, prawa rejestracyjno-koncesyjnego, prawa inwestycyjnego, prawa budowlanego, prawa wodnego, prawa leśnego itp.; gros skarg sądowych stanowią jednak zarzuty naruszeń materialnego prawa cywilnego w sprawach podatkowych przez organy podatkowe w podatku PIT, CIT, VAT lub PCC, zwłaszcza w zakresie wad wykładni woli stron czynności cywilnoprawnych przez organy podatkowe.

Każda skarga sądowa, bez względu na instancję, zawiera zarzuty procesowe naruszeń proceduralnego prawa podatkowego przez organy podatkowe; gros skarg sądowych stanowią zarzuty procesowe wobec naruszeń proceduralnego prawa podatkowego przez organy podatkowe nadające się do uniwersalizacji, właśnie ze względu na naruszenia materialnego i procesowego prawa cywilnego, także w sprawach administracyjnych.

Konkretna tzw. skarga kasacyjna jest wewnętrznie spójna, tj. zawiera zestaw dwóch typów zarzutów. Zawiera zarówno zarzuty stron przeciw organom podatkowym co do naruszeń materialnego prawa podatkowego ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów stron przeciw organom podatkowym co do naruszeń cywilnego prawa materialnego, jak i zarzuty przeciw sądom administracyjnym co do naruszeń materialnego prawa podatkowego, ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów naruszeń cywilnego prawa materialnego. Oraz drugiego rodzaju zarzuty, mianowicie zarzuty naruszeń przez sądy podatkowego prawa procesowego (proceduralnego) w materialnych sprawach podatkowych (jako sporów powstałych głównie z powodu naruszenia przez organy podatkowe norm materialnego lub proceduralnego prawa cywilnego) z możliwością uniwersalizacji zarzutów przeciw sądom administracyjnym naruszeń podatkowego prawa procesowego (proceduralnego) w sprawach podatkowych na naruszenia przez sądy administracyjne naruszeń administracyjnego prawa procesowego w materialnych sprawach administracyjnych (jako sporów powstałych głównie z powodu naruszenia materialnego lub procesowego prawa cywilnego).

Wzory skarg sądowych uporządkowane są zgodnie z grupami zarzutów, natomiast grupy zarzutów zbudowane są według najistotniejszych, najpowszechniejszych, choć rzadziej omawianych w dogmatyce, naruszeń materialnego i procesowego prawa cywilnego przez organy podatkowe oraz przez sądy administracyjne w sprawach podatkowych. Wzory skarg sądowych uporządkowane są według naruszeń hipotez, czyli pierwszych elementów złożonych norm podatkowych, oraz uzupełniająco według naruszeń podatkowych norm proceduralnych zawartych w Ordynacji podatkowej. Wzory tzw. sądowych skarg kasacyjnych w sprawach podatkowych uporządkowane są według naruszeń hipotez, czyli pierwszych elementów złożonych norm podatkowych, oraz uzupełniająco według naruszeń podatkowych norm sądowo-proceduralnych zawartych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W przykładach skarg sądowych, bez względu na instancję, zawarte są zarzuty procesowe naruszeń materialnego prawa podatkowego przez organy podatkowe według kilku podstawowych podatków wymiarowych – głównie podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT), podatku dochodowego od osób prawnych (CIT), podatku od towarów i usług (VAT), podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC), podatku do spadków i darowizn, itp.

Serdeczne podziękowania dla moich aplikantek: Agnieszki Piwko i Natalii Dziedzic za niezwykle ofiarną i wytrwałą pomoc redakcyjną przy powstaniu niniejszej książki.

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

AdmRządWojewU

ustawa z 23.1.2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206 ze zm.)

DorPodU

ustawa z 5.7.1996 r. o doradztwie podatkowym (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 41, poz. 213 ze zm.)

EwidPrzychR

rozporządzenie Ministra Finansów z 17.12.2002 r. w sprawie prowadzenia ewidencji przychodów i wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (Dz.U. Nr 219, poz. 1836 ze zm.)

FinPublU

ustawa z 27.8.2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.)

KC

ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)

KK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.)

KKS

ustawa z 10.9.1999 r. – Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 186)

Konstytucja RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.)

Konstytucja PRL

Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22.7.1952 r. (Dz.U. Nr 33, poz. 233 ze zm.)

KPA

ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267)

KPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.)

KRO

ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.)

KSH

ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.)

NSAU

ustawa z 11.5.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.)

OdsOpłProlR

rozporządzenie Ministra Finansów z 22.8.2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, a także zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach (Dz.U. Nr 165, poz. 1373 ze zm.)

OpłKancAdmR

rozporządzenie Rady Ministrów z 16.12.2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz.U. Nr 221, poz. 2192)

OrdPU

ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.)

PDOFizU

ustawa z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.)

PDOPrU

ustawa z 15.2.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 ze zm.)

PodKsPiRR

rozporządzenie Ministra Finansów z 26.8.2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. Nr 152, poz. 1475 ze zm.)

PrAdw

ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.)

PrNot

ustawa z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.)

PrPoczt

ustawa z 23.11.2012 r. – Prawo pocztowe (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1529)

PrPostSAdm

ustawa z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.)

PrUSA

ustawa z 25.7.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.)

PSpadDarU

ustawa z 28.7.1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768 ze zm.)

RachU

ustawa z 29.9.1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.)

RadcaPrU

ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.)

RzeczPatU

ustawa z 11.4.2001 r. o rzecznikach patentowych (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 155, poz. 925)

RyczałtU

ustawa z 20.11.1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. Nr 144, poz. 930 ze zm.)

SkargaPPU

ustawa z 17.6.2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.)

SwobDziałGospU

ustawa z 2.7.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.)

TUE

Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE C 326 z 26.10.2012 r., s. 13)

VATU

ustawa z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.)

VATU93

ustawa z 8.1.1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm.)

WpisPostSAR

rozporządzenie Rady Ministrów z 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.)

ZmZwrVATR

rozporządzenie Ministra Finansów z 11.12.2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. poz. 1428)

ZwrVATR

rozporządzenie Ministra Finansów z 28.3.2011 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 68, poz. 360 ze zm.)

2. Organy i instytucje

ETS

Europejski Trybunał Sprawiedliwości

GUS

Główny Urząd Statystyczny

IS

Izba Skarbowa

KIDP

Krajowa Izba Doradców Podatkowych

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

NSA (3)

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 3 sędziów

NSA (7)

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów

OKiN

Ośrodek Klasyfikacji i Nomenklatur

RPD

Rzecznik Praw Dziecka

RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich

SN

Sąd Najwyższy

TK

Trybunał Konstytucyjny

WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny

US

Urząd Skarbowy

ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

3. Publikatory i czasopisma

BS

Biuletyn Skarbowy

BSN

Biuletyn Sądu Najwyższego

Dz.U.

Dziennik Ustaw

Dz.Urz.

Dziennik Urzędowy

GSP

Gdańskie Studia Prawnicze

MoP

Monitor Prawniczy

MoPod

Monitor Podatkowy

NP

Nowe Prawo

NZS

Nowe Zeszyty Samorządowe

ONSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego

ONSAiWSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych

OSG

Orzecznictwo w Sprawach Gospodarczych

OSNC

Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna

OSNP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich

OTK

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego

OTK-A

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Seria A

PG

Prawo Gospodarcze

PiP

Państwo i Prawo

POP

Przegląd Orzecznictwa Podatkowego

PP

Przegląd Podatkowy

PS

Przegląd Sądowy

RPEiS

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Rzeczp.

Rzeczpospolita

Zb. Orz.

Zbiór Orzecznictwa

ZNSA

Zeszyty Naukowe Sądu Administracyjnego

4. Inne skróty

art.

artykuł

itp.

i tym podobne

lit.

litera

n.

następna (-e, -y)

Nb

numer brzegowy

np.

na przykład

Nr

numer

OECD

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organization for Economic Cooperation and Development)

PKWiU

Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług

pkt

punkt

post.

postanowienie

poz.

pozycja

r.

rok

rozdz.

rozdział

s.

strona

t.j.

tekst jednolity

UE

Unia Europejska

uchw.

uchwała

ust.

ustęp

tzw.

tak zwane

wyr.

wyrok

zd.

zdanie

Część I 

Skargi przed WSA w sprawach administracyjnych (w szczególności w sprawach podatkowych)

Rozdział 1. Komentarz do skarg przed WSA w sprawach administracyjnych (w szczególności w sprawach podatkowych

Rozdział 2. Orzecznictwo

Rozdział 3. Wzory skarg administracyjnych przed WSA w sprawach podatkowych

Rozdział 4. Kazusy ze wzorami skarg przed WSA w sprawach administracyjnych (w szczególności w sprawach podatkowych)

Rozdział 1. Komentarz do skarg przed WSA w sprawach administracyjnych (w szczególności w sprawach podatkowych)

1. Pojęcia ogólne

1.1. Istota kasacyjnego sądownictwa administracyjnego w sprawach administracyjnych (w szczególności w sprawach podatkowych)

1.1.1. Przynależność spraw administracyjnych i spraw podatkowych do prawnych relacji człowieka wobec państwa

Typy relacji prawnych

Prawo jest normatywnym systemem społecznym odgrywającym rolę służebną wobec poznawalnych, obiektywnych, lecz niewspółmiernych wartości skonkretyzowanych w dobrach człowieka. Prawo składa się z trzech typów relacji prawnych: ludzi między sobą (prawo prywatne), społeczeństwa (państwa i innych grup społecznych) wobec ludzi (prawo publiczne) oraz człowieka do społeczeństwa (państwa i innych grup społecznych) (prawo podmiotowe sensu stricto). Prawo jest zarówno sumą typów relacji, jak i sumą związków wszystkich trzech typów relacji.

Zasada wzajemności oraz jej braku

Trzeci typ relacji prawnych, czyli relacji człowieka do społeczeństwa (państwa i innych grup społecznych), obejmuje dwie grupy przeciwstawnych wzajemnie relacji prawnych. Podział trzeciego typu relacji prawnych odbywa się według zasady wzajemności stosunku państwa do wartości ludzkich oraz według zasady wzajemności stosunku do wymiany dóbr między ludźmi a państwem; ze względu na obiektywne istnienie wzajemnie sprzecznych wartości osób indywidualnych oraz wartości ogólnych (tutaj państwowych), a tym samym wzajemnie sprzecznych interesów prawnych, istnieją jednocześnie wzajemnie sprzeczne: zasada wzajemności (relewantności, ekwiwalentności) oraz zasada braku wzajemności (braku relewantności, braku ekwiwalentności).

Sprawy administracyjne, w szczególności sprawy podatkowe, są sprawami objętymi trzeciego typu relacją – człowieka do państwa. Każdy człowiek powinien ponosić ciężary prawne na rzecz społeczeństwa (konkretnie państwa) w ramach stosunków administracyjnoprawnych, w szczególności stosunków podatkowoprawnych, jednak wyżej wymienione ciężary prawne mają swoje granice (bariery) faktyczne, a przez to też granice (bariery) prawne, dlatego przekroczenie (naruszenie prawne) przez społeczeństwa (konkretnie państwa) prawnych granic ciężarów administracyjnych, w tym w szczególności ciężarów podatkowych nakładanych na człowieka jest naruszeniem prawa, co uprawnia człowieka do bezwzględnego eliminowania tych naruszeń z obrotu prawnego czy to obrotu administracyjno-prawnego, czy to w szczególności z obrotu podatkowego.

1.1.2. Istota tzw. kasacyjnego sądownictwa administracyjnego w sprawach administracyjnych, w szczególności w sprawach podatkowych

Sądownictwo administracyjne w sprawach administracyjnych, w szczególności w sprawach podatkowych, jest (co do swej podstawowej istoty) przede wszystkim sądownictwem w ogólności. Jako sądownictwu przynależne mu są wszelkie własności i wszelkie stałe atrybuty rodzajowe, które powszechnie przypisuje się sądownictwu, jednak jego istota pochodzi z poprzedniego, totalitarnego systemu prawnego, co sprawia że nie spełnia powszechnych oczekiwań społecznych wobec funkcjonowania demokratycznego systemu sądownictwa w sprawach administracyjnych, w tym w sprawach podatkowych.

Podstawowa norma dotycząca sądownictwa administracyjnego

Podstawowa norma dotycząca sądownictwa administracyjnego, która jest zawarta w art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, stwierdza wyraźnie, że sądy administracyjne wraz z sądami powszechnymi, wojskowymi i Sądem Najwyższym winny sprawować wymiar sprawiedliwości. Prawdopodobnie Konstytuanta przyjęła pojęcie wymiaru sprawiedliwości za tak oczywiste, że wymiar sprawiedliwości nie jest zdefiniowany przez ustrojodawcę. Braki definicyjne wymiaru sprawiedliwości powodują, że istnieją dwie interpretacje wymiaru sprawiedliwości, wymiar sprawiedliwości realizowany w sądownictwie powszechnym oraz wymiar sprawiedliwości realizowany w sądownictwie szczególnym (administracyjnym, wojskowym, dyscyplinarnym itp.).

Niezawisłość sądowa

Judykatura, czyli sądownictwo administracyjne w sprawach administracyjnych, w tym w sprawach podatkowych jest sądownictwem niezawisłym od innych typów władzy, jest sądownictwem wieloinstancyjnym (w Polsce sądownictwem dwuinstancyjnym zaledwie od 2002 r., czyli aż po 5 latach zwłoki Legislatywy wobec bezwzględnych nakazów Konstytuanty), jest sądownictwem, które ma prawo i obowiązek badać i orzekać sprawy według całego porządku prawnego obowiązującego w danym państwie, itd.

Z drugiej strony, polskie sądownictwo administracyjne w sprawach administracyjnych i w sprawach podatkowych jest różne od wszystkich innych rodzajowych odmian sądownictwa polskiego; jest sądownictwem odmiennym od sądownictwa powszechnego (cywilnego), gdyż w przeciwieństwie do sądownictwa powszechnego (cywilnego), w którym sąd cywilny orzeka o istocie sprawy cywilnej (merytorycznie), w/w sądownictwo nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, w tym o istocie sprawy podatkowej, albowiem o istocie sprawy administracyjnej orzeka nadal organ administracyjny, natomiast o istocie sprawy podatkowej orzeka organ podatkowy. To sądownictwo inne niż sądownictwo powszechne (karne), gdyż w przeciwieństwie do sądownictwa powszechnego (karnego), w którym sąd karny orzeka o istocie sprawy karnej (merytorycznie), w/w sądownictwo nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej czy sprawy podatkowej, albowiem o istocie sprawy administracyjnej orzeka organ administracyjny, natomiast o istocie sprawy podatkowej orzeka organ podatkowy.

Odmienność sądownictwa administracyjnego w sprawach administracyjnych i w sprawach podatkowych

Odmienność sądownictwa administracyjnego w sprawach administracyjnych i w sprawach podatkowych nie wynika z rodzajowej odmienności relacji administracyjnych i relacji podatkowych jako trzeciego typu ekwiwalentnych relacji człowieka do państwa związanych z drugiego typu prawnymi relacjami państwa do człowieka. Ustrój polskiego wymiaru sprawiedliwości administracyjnej i polskiego wymiaru sprawiedliwości podatkowej w relacjach drugiego typu, czyli w relacjach państwa do człowieka (obywatela, strony, podatnika itd.), polega na tym, że wymiaru sprawiedliwości w tych sprawach nie sprawuje sąd, lecz władza wykonawcza, z reguły organy administracyjne, w szczególności organy podatkowe.

Nadużywanie władzy publicznej

Nieszczęściem niedemokratycznego sądownictwa administracyjnego (w szczególności podatkowego) jest to, że kiedy organy władzy wykonawczej państwa nadużywają władzy publicznej, wysuwając wyższe roszczenia podatkowe niż wynikające z przysługujących im faktycznie i prawnie możliwości, to człowiek (strona, podatnik itd.) ma jedynie prawo roszczenia przed sądem administracyjnym w sprawach administracyjnych (w tym w sprawach podatkowych) o kasacyjny wymiar sprawiedliwości sądowej w sprawach administracyjnych, w tym w sprawach podatkowych przez wyeliminowanie z obrotu administracyjnego lub obrotu podatkowoprawnego tych orzeczeń administracyjnych i tych orzeczeń podatkowych, które zawierają roszczenia państwa, czyli organu administracyjnego lub organu podatkowego, przekraczające prawne granice ciężarów nakładanych i ponoszonych przez człowieka (stronę, podatnika itd.). Jednak po wyeliminowaniu z obrotu administracyjnego lub obrotu podatkowoprawnego tych orzeczeń administracyjnych, w tym orzeczeń podatkowych przez sądownictwo administracyjne, podstawa prawna nadużywającego władzy organu administracyjnego (w tym organu podatkowego) powstaje na nowo i wraca do wymiaru sprawiedliwości administracyjnej, w tym do wymiaru sprawiedliwości podatkowej w relacjach drugiego typu, czyli w relacjach państwa do człowieka (obywatela, strony, podatnika itd.) przez organy władzy wykonawczej państwa, czyli przez organy administracyjne, w tym przez organy podatkowe. Kasacyjne sądownictwo administracyjne zależy jedynie od negatywnej funkcji wymiaru sprawiedliwości, tj. od uchylania nieprawomocnych merytorycznych orzeczeń organów władzy wykonawczej państwa, czyli organów administracyjnych lub organów podatkowych. Legislatywy, wbrew Konstytuancie, nadal odmawiają stronom sporów podatkowych, jako stronom sporów administracyjnych, typowej ochrony procesowej, którą mają strony w sprawach powszechnych, czyli w sprawach cywilnych czy w sprawach karnych. Wbrew Konstytuancie kolejne Legislatywy zdecydowały o pozostawieniu wymiaru sprawiedliwości administracyjnej i podatkowej pozasądowym organom władzy wykonawczej. Głównie z powodów rażącego naruszania ustrojowych podstaw demokratycznego państwa prawnego przez kolejne Legislatywy, zobligowane do szanowania woli Konstytuanty zawartej w Konstytucji i do wykonywania wartości, zasad i reguł konstytucyjnych praktyka orzecznicza sądownictwa w sprawach podatkowych jako w sprawach administracyjnych nie spełnia podstawowych oczekiwań praworządnego społeczeństwa, gdyż w sprawach podatkowych czy administracyjnych nadal nie istnieje powszechna droga sądowa, jak w przypadku spraw cywilnych czy karnych.

Niepokoje prawne wywołane niespełnieniem woli Konstytuanty wyrażonej w Konstytucji RP przez kolejne Legislatywy, a więc jedynie kasacyjnym typem orzecznictwa sądów administracyjnych, przekładają się albo na nadmierne ilości skarg do RPO, albo wprost na skargi konstytucyjne, a w większości sporów administracyjnych czy sporów podatkowych skutkują uzasadnionym obiektywnie poczuciem niesprawiedliwości materialnej i procesowej wśród stron spraw administracyjnych, w tym spraw podatkowych, wobec istniejącego kasacyjnego ustroju sądów administracyjnych, niespełniającego intuicyjnie a powszechnie rozumianych oczekiwań od sądów, tj. realnego wymiaru sprawiedliwości administracyjnej czy sprawiedliwości podatkowej.

Negatoryjny zakres rozstrzygnięcia sądu administracyjnego

Zasadnicza ułomność kasatoryjnych rozstrzygnięć sądów administracyjnych w stosunku do sądów powszechnych polega na tym, że sądy administracyjne mają za zadanie jedynie kontrolę działalności administracji publicznej – co wynika z art. 184 Konstytucji RP, a nie rozstrzyganie o materialnych prawach i obowiązkach stron w sprawach administracyjnych czy też w sprawach podatkowych. Sprzeczność woli Konstytuanty, która zapewnia istnienie demokratycznego państwa prawnego zgodnie z art. 2 dla dobra wspólnego obywateli zgodnie z art. 1 oraz powszechny dostęp każdego do istotnego rozstrzygania każdego typu spraw przez sądy zgodnie z art. 45 z jednej strony, i z drugiej strony rzekomo kasatoryjny rodzaj rozstrzygnięć sądów administracyjnych wynikający z art. 184 Konstytucji, powoduje trwały pat orzeczniczy w sprawach niebagatelnych dla interesów prawnych obywateli. Skutkiem czego, żaden sąd administracyjny wciąż nie rozstrzyga sporów o prawo materialne administracyjne, w tym o materialne prawo podatkowe, a jedynie ocenia działania orzecznicze organów administracyjnych, w tym organów podatkowych pod względem legalności (jedynie o zgodności z prawem, bez orzekania o zgodności z prawem). Stwierdzenie przez sąd administracyjny niezgodności z prawem decyzji administracyjnych (w tym decyzji podatkowych) bądź niezgodności z prawem działania organów administracji (w tym organów podatkowych) skutkuje jedynie ich usunięciem z obrotu prawnego przez sądownictwo administracyjne. Dla uregulowania sytuacji prawnej stron administracyjnych jako podmiotów administrowanych konieczne jest w większości przypadków ponowne rozstrzygnięcie organu administracyjnego, w tym organu podatkowego. Traktowane jako wyjątkowe merytoryczne rozstrzygnięcia sądów administracyjnych są możliwe jedynie w przypadku obowiązków lub uprawnień wynikających wprost z przepisów prawa. Sąd administracyjny, tylko orzekając o bezskuteczności czynności organu administracji, może w wyroku stwierdzić o istnieniu prawa lub obowiązku, np. do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w tym sprawy podatkowej przez organ administracyjny, w tym przez organ podatkowy.

Wyrok kasatoryjny

Niestety, kasatoryjny wyrok sądu administracyjnego stanowi wypowiedź kwalifikującą dane działanie lub bezczynność organów administracji tylko w zakresie ich legalności, ale nie w zakresie merytorycznego, opartego na własnym postępowaniu dowodowym, rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej czy też w sprawie podatkowej. Choć organy administracyjne lub organy podatkowe przy ponownym rozpatrywaniu spraw administracyjnych lub spraw podatkowych są związane wykładnią prawa przyjętą przez sąd, to strony nigdy nie mają żadnej gwarancji co do kształtu rozstrzygnięcia merytorycznego dokonywanego przez te same organy administracyjne czy organy podatkowe w tych samych sprawach materialnych obowiązków administracyjnych czy podatkowych.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki