Copyright © by Aleksandra Polewska

Copyright © by Marcin Gromek

Copyright © for the e-book edition by

Inicjatywa Wydawnicza hobb.pl

Inicjatywa Wydawnicza Hobb.pl
Paweł Korczyński
83-000 Juszkowo ul Raduńska 56

poczta@hobb.pl

www.hobb.pl

Aleksandra Polewska

Bajki o królach

POLSCY KRÓLOWIE TEŻ BYLI MALI

I BARDZO CHĘTNIE SIĘ WYGŁUPIALI

Mój drogi Czytelniku.

Na pewno dobrze wiesz, że Polską przez długie wieki władali królowie. Choć szczerze mówiąc – nie zawsze to byli królowie w pełnym tego słowa znaczeniu, bo czasami rządzili Polską po prostu książęta. Nie rzadko mieli u swego boku piękne i intrygujące królowe albo księżniczki.

W każdym razie wszystkich, łączyła jedna rzecz: absolutnie każdy z nich, niezależnie od tego czy był królem, czy księciem, czy rządził dobrze czy źle – każdy z bohaterów tej książki był kiedyś dzieckiem, tak jak Ty.

I każdy bardzo lubił się śmiać i wygłupiać, każdy miał wielkie marzenia, ulubione zabawy i także każdy, czegoś się bał. Jedni mali władcy bali się myszy, inni bali się duchów, a jeszcze inni największy strach czuli przed włożeniem na swoją głowę korony.

Każdy z naszych bohaterów miał też swoje wady i słabostki. Jednak... wady i słabostki są jak przyprawy. Ich szczypta podkreśla charakter potrawy. Szczypta, pamiętaj, nigdy cały pojemniczek! A jeśli nie wierzysz, to wsyp do zupy cały woreczek pieprzu!... Przekonasz się.

Mali władcy właściwie niczym nie różnili się od Ciebie. Naprawdę.

Pewnie mówisz teraz: ależ oni byli królami, a ja nie jestem! Ależ jesteś, uwierz mi.

Każdy mały człowiek rośnie po to, by pewnego dnia zostać królem swojego życia.

Ty także.

KORONA DLA BOLKA
Bajka o królu Bolesławie Chrobrym

Tato, dlaczego ty właściwie nie nosisz korony? – zapytał pewnego dnia, mały Bolko, swojego ojca Mieszka I.

Dlatego, że nie jestem królem – odpowiedział mu zgodnie z prawdą ojciec.

Jak to nie jesteś? Przecież rządzisz krajem, który w dodatku sam stworzyłeś – dziwił się chłopiec.

Ale król to ktoś więcej niż władca. Na koronę władca musi sobie zasłużyć.

A nie wystarczy, że rozkaże złotnikom, by ją dla niego zrobili?

Niestety nie. Jestem księciem państwa, które jest bardzo młode. Właściwie można by powiedzieć, że jest w twoim wieku synku. Nasza Polska to jeszcze małe dziecko. Wprawdzie rośnie jak na drożdżach, ale przy krajach tak wielkich i starych jak Niemcy czy Francja, to jeszcze prawdziwy żółtodziób.

A co musiałbyś zrobić, żeby zostać królem?

Musiałbym udowodnić cesarzowi i papieżowi, że jestem mądrym i poważnym władcą. Ja już pewnie nie zdążę zostać królem, ale mam nadzieję, że tobie się to uda. No chyba, że jakiś szczęśliwy traf zrzuci na moją głowę koronę.

Myślę tato, że masz za niską samoocenę – stwierdził Bolko. – Trzeba myśleć pozytywnie.

Mieszko I roześmiał się, słysząc to pouczenie.

Bolko, ja już spełniłem swoje marzenie, stworzyłem Polskę, przyjąłem chrzest i wprowadziłem przez to swoich poddanych do chrześcijańskiego świata. Mam syna, któremu będę mógł przekazać to co zdobyłem. Nie muszę nosić korony. I bez niej jestem wystarczająco szczęśliwy.

Skoro tak twierdzisz – skwitował tę deklarację Bolko. – Ale skoro wierzysz, że ja będę nosił koronę, to czy moglibyśmy pojechać do sklepu z koronami i od razu ją dla mnie kupić? Stałaby sobie przy moim łożu i czekała aż urosnę. Lepiej by mi spało, gdybym miał ją przy sobie...

Niestety Bolko, w Polsce nie mamy jeszcze sklepu z koronami.

No to koniecznie trzeba taki otworzyć! – zawołał chłopiec. - ...bo jeśli na przykład, udałoby Ci się jednak zostać królem, to taki sklep byłby wtedy jak znalazł! Mógłbyś w nim kupić koronę dla siebie, dla mamy, no i dla mnie rzecz jasna.

A może zamiast sklepu urządzimy konkurs na najładniejszą koronę, co? Zwołamy złotników z różnych polskich plemion i damy im miesiąc na wykonanie koron.

Tak. Zrobimy Zjazd Gnieźnieński jubilerów!

A może lepiej byłoby zaprosić ich do Poznania, synku? Wprawdzie to miasto jest wciąż w budowie, ale może dzięki temu konkursowi nabrałoby rozgłosu? Najpierw urządzilibyśmy tam konkurs na koronę, a potem może jakieś wielkie targi? Jak myślisz?

Myślę, że moglibyśmy je nazwać Targami Poznańskimi!

Świetny pomysł synu!

Tę inspirującą rozmowę przerwał im jeden ze służących księcia, który wszedł do komnaty pałacowej i oświadczył, że do Mieszka przybyli posłańcy niemieckiego cesarza, Ottona II.

Może przyjechali ci powiedzieć, że zasłużyłeś na koronę, tato? – podekscytował się Bolko.

Zobaczymy chłopcze, a tymczasem zmykaj do mamy, albo pobaw się z jakimiś dziećmi. Byle nie za daleko od pałacu!

Niestety w okolicy pałacu nie było akurat innych dzieci, więc Bolko postanowił zobaczyć co robi mama. Księżna Dąbrówka była z pochodzenia Czeszką. Przeprowadziła się do Gniezna zaraz po ślubie z Mieszkiem. Rozmawiała właśnie z energicznym i słusznej postury mnichem, Janem z Górki, który usilnie ją zapraszał na spotkanie młodzieży z plemienia Polan, nad Jeziorem Lednickim.

Witam księcia Bolka! – zawołał mnich radośnie na widok chłopca. – Książe nie jest jeszcze wprawdzie w wieku młodzieńczym, ale może zaszczyci swą obecnością nasze spotkanie? Bardzo byśmy byli radzi! Księżna Dąbrówka zgodziła się właśnie wesprzeć nasze dzieło srebrem ze swego skarbca i dzięki niej, każdy z młodych uczestników otrzyma na pamiątkę, malutką kopię krzyża lednickiego.

Bardzo chętnie przyjadę! – zawołał Bolko. Bardzo lubił tego mnicha i lubił też Jezioro Lednickie, u brzegów którego, jego ojciec przyjął przed laty chrzest. Poza tym, już dawno postanowił sobie, że gdy zasiądzie na tronie urządzi sobie, na Ostrowie Lednickim, pałacyk letniskowy.

Obawiam się Bolko, że twój udział w Lednicy nie będzie możliwy – do komnaty wszedł nagle ojciec z bardzo poważną miną. - Pojedziesz innym razem. Teraz czeka cię, o wiele dłuższa podróż. I bardzo możliwe, że będzie to wyprawa po koronę – uśmiechnął się Mieszko.

Naprawdę? – ucieszył się Bolko. – A dokąd ta wyprawa?

Do Niemiec. Sam cesarz, Otton II, chce cię gościć na swoim dworze. Będziesz się mógł nauczyć od najlepszego z władców, jak rządzić państwem. A jeśli będziesz pilnym uczniem, to korona szybko znajdzie się na twojej głowie!

Nim jednak Bolko wyjechał z Polski, urządzono mu podstrzyżyny, takie same jak wiele lat wcześniej wyprawiono jego ojcu. Z tą różnicą, że włosy Bolka przesłano do Rzymu na znak oddania młodego księcia, pod szczególną opiekę papieską. Również przed wyjazdem Bolko dowiedział się, że cesarz to ktoś jeszcze większy i ważniejszy od króla i że może on władać, wielką częścią świata, podczas, gdy król tylko jednym państwem.

Otton II był dla Bolka bardzo miły, a jego grecka żona Teofano, opowiadała często polskiemu księciu, wspaniałe historie o bizantyjskich władcach. Pewnego dnia, Bolko podpatrzył gdzie cesarz Otton chowa swą cesarską koronę, kiedy udaje się na spoczynek. Któregoś wieczoru, zakradł się więc po cichu do ottonowej kryjówki i postanowił ją przymierzyć. Korona była przepiękna. Zrobiona ze złota najwyższej próby i w dodatku dosyć ciężka. Zdobiły ją wspaniałe, kolorowe i doskonale wyszlifowane klejnoty. Gdy Bolko wziął ją do rąk, był tak przejęty, że wydawało mu się, iż na zamkowym dziedzińcu zabrzmiały fanfary. Delikatnie uniósł koronę do góry i włożył sobie na głowę. Otton II, miał jednak trochę większą czaszkę niż Bolko i korona zamiast zatrzymać się na górnej części czoła chłopca, zjechała w kierunku nasady jego nosa, całkowicie zasłaniając mu oczy.

- Kurczę blade! – warkął Bolko i spróbował ją unieść. Był absolutnie pewien, że to się uda, tymczasem korona ani drgnęła. Podciągnął ją więc ku górze raz jeszcze, niestety równie bezskutecznie. Postanowił zatem ją przekręcić i dopiero wtedy zdjąć, jednak i to się nie powiodło. Najgorszy był fakt, że korona całkowicie zasłoniła chłopcu oczy i kompletnie nic nie widział. A w dodatku wszędzie było ciemno. Wiedział jednak z której strony malutkiej komnaty jest okno i pamiętał, że księżyc tej nocy świecił bardzo mocno. Okno było otwarte i orzeźwiajacy letni wiatr, który przez nie wpadał wskazywał Bolkowi drogę. Mały książę, nie zauważył jednak wcześniej, że komnata miała okno balkonowe, przy czym balustradka malutkiego jak donica balkonika, była uszkodzona. Chłopiec szedł tak żwawo, że nawet nie poczuł jak przekroczył próg okiennych drzwi. Staranował uszkodzoną balustradkę i spadł z pierwszego piętra, prosto do fosy otaczającej zamek.

Był to bardzo spokojny i cichy wieczór, więc straż stojąca u wrót zamku natychmiast usłyszała głośne chlupnięcie. Bolko, na szczęście, był niezłym pływakiem i poradził sobie dość szybko. Strażnicy wskoczyli do fosy, by wyłowić tajemniczego skoczka. Pierwszą rzeczą, którą zobaczyli była cesarska korona, całkowicie oczywiście, zasłaniająca głowę Bolka.

To cesarz! – krzyknął jeden ze strażników. – Zawołajcie pomoc!

Wszystko przez tę rozwaloną balustradę! – rzucił inny ze strażników i wskoczył do fosy.

Kilka sekund później strażnicy ze zdziwieniem odkryli, że do fosy wpadł mały chłopiec.

Kim jesteś? – zapytał ich dowódca.

Polskim księciem. Jestem gościem na dworze cesarza, chciałem przymierzyć jego koronę, ale zsunęła mi się na oczy i za nic nie mogłem jej zdjąć! Nic nie widziałem, wyszedłem na balkon i wpadłem do fosy! – odpowiedział jednym tchem Bolko.

Nie wierzę! – powiedział dowódca. – Na pewno przysłali cię, miejscowi rabusie! Miałeś im pomóc w kradzieży cesarskiej korony!

Nieprawda! – zawołał polski książę.

Prawda! Pójdziesz za to, na całe lata do więzienia, mały złodzieju! A teraz zdejmuj tę koronę!

Bardzo chętnie tylko powiedzcie mi jak! – zezłościł się Bolko. Sam nie wiedział, co byłoby dla niego gorsze: więzienie czy bycie uwięzionym w koronie, nawet cesarskiej.

Dowódca strażników chwycił za złotą obręcz i pociągnął do góry tak mocno, że omal nie urwał chłopcu głowy.

O! – zdziwił się. – Ona faktycznie nie chce zejść. Więc co teraz zrobimy? – spojrzał pytajaco na swoich kolegów.

Najlepiej zawołajcie kata – prychnął Bolko. – Niech zetnie mi głowę i korona sama się zsunie.

Niezły pomysł – rzucił z uśmiechem dowódca, który zaczął nabierać zaufania do małego księcia. – Ale i tak najpierw musimy obudzić cesarza.

I to było właśnie najgorsze. Bo co niby Bolko miałby powiedzieć cesarzowi? Przecież Otton, wścieknie się na niego, jak nic. I na pewno wygoni go z zamku, a on sam nie trafi spowrotem do Polski! Cesarz rozkazał przyprowadzić chłopca na dziedziniec. Kazał służącym, oświetlić go latarniami, a gdy upewnił się, że to na pewno Bolko, zapytał co cesarska korona robi na jego głowie. Chłopiec opowiedział po raz drugi całą historię, przeprosił wylewnie za to, że się ośmielił bez pytania zakraść do tajnej komnaty Ottona i bez jego zgody przymierzyć koronę. Zapewnił też, że chciał ją odłożyć na miejsce.

No cóż – roześmiał się Otton po wysłuchaniu przemowy Bolka – skoro korona utknęła na głowie chłopca, to najwyraźniej lepiej się na niej czuje niż na mojej! A to oznacza tylko jedno! – cesarz uniósł wysoko palec wskazujący.

Co to oznacza panie? – zapytał dowódca strażników.

Że macie nowego cesarza! – zawołał wesoło Otton.

To wcale nie jest śmieszne – na dziedzińcu pojawiła się cesarzowa Teofano. – Trzeba Bolkowi tę koronę natychmiast zdjąć, musi mu być w niej bardzo niewygodnie!

O tak, kochanie – Otton wyciągnął rękę do żony i przygarnął ją do siebie. – Korona potrafi czasami bardzo człowiekowi ciążyć. Ludzie patrzą na króla w koronie i widzą tylko jej blask, nie mają pojęcia jednak, że król odczuwa głównie jej ciężar. Swoją drogą Bolko, to dla ciebie świetna lekcja. Zapamiętasz ją na całe życie. Król zawsze jest więźniem korony, a korona to wielka odpowiedzialność.

Cesarzu! – zawołał nagle ktoś z głębi dziedzińca – Trzeba wepchnąć pod obręcz trochę smalcu, wtedy łatwiej ją będzie ściągnąć! Kucharz zaraz przyniesie w garnuszku!

I przyniósł. Ale, to nie wiele dało. Wreszcie obudzono nadwornego złotnika, który musiał koronę rozciągnąć przy użyciu specjalnych narzędzi. I w ten sposób dopiero nad ranem Bolko został uwolniony.

No cóż chłopcze – powiedział cesarz odprowadzając przed świtem Bolka, do jego komnaty – skoro tak trudno było tę koronę z ciebie ściągnąć, to musi znaczyć, że urodziłeś się po to, by zostać pierwszym królem Polski.

Naprawdę tak myślisz cesarzu? – zapytał nieco zmęczony, ale uradowany Bolko.

Naprawdę. I w dodatku powiem więcej: zgadzam się na twoją koronację. Musisz tylko jeszcze trochę podrosnąć.

Dziękuję! – zawołał uszczęśliwony polski książę.

Ale teraz – wtrąciła się do rozmowy cesarzowa – najwyższa już pora do łóżka, no chyba, że chciałbyś jeszcze przed snem przymierzyć moją koronę? – powiedziała i wybuchnęła śmiechem.      Bolko pozostał na dworze cesarza Ottona II jeszcze przez kilka lat, gdy dorósł został pierwszym koronowanym władcą Polski. Przeszedł do historii jako jeden z najlepszych królów jakich miał nasza ojczyzna.

HODOWCA WAWELSKICH SMOKÓW
Bajka o Bolesławie Wstydliwym

Największą pasją Bolka był Kraków. Tam przyszedł na świat jako mały, krakowski książe i stamtąd też musiał uciekać razem ze swoją mamą, pomimo tego, że był jeszcze małym dzieckiem. Dlaczego uciekał? Ano dlatego, że po śmierci ojca małego Bolka, inny polski książe postanowił zagarnąć krakowski tron dla siebie. Bolko jednak wcale się tym nie martwił. Wiedział, że gdy tylko urośnie, przegoni intruza z grodu Kraka, wróci na swoje prawowite miejsce i zrobi dla miasta coś wielkiego. Coś tak wielkiego, że krakowianie będą o tym pamiętać, nawet za sto lat. Albo za dwieście. Albo choćby za siedemset pięćdziesiąt. Problem polegał jednak na tym, że Bolko wciąż nie mógł skonkretyzować owego czegoś wielkiego, co miałby dla Krakowa uczynić. Myślał i myślał, a im więcej myślał, tym bardziej czuł się bezradny.

Był Bolesław Chrobry, Bolesław Śmiały i Bolesław Krzywousty – wzdychał czasem cięzko. – A mnie będą nazywać w przyszłości Bolesławem Bezradnym!

Na pewno nie – uśmiechała się pocieszająco mama. – Czasami by wymyśleć coś wielkiego, wystarczy chwila, a czasami trzeba myśleć bardzo długo. Tak już jest.

A szewczyk Skuba mamo? Jak długo myślał nad tym jak pokonać Smoka Wawelskiego?

Podejrzewam, że może nawet cały tydzień – odpowiedziała księżna Grzymisława.

To bardzo krótko. Ja myślę całe swoje życie. To już całe siedem lat!

Szewczyk Skuba! Ten to miał głowę! A zwykłym facetem był przecież. Robił ciżemki (tak się mówiło dawno temu na buty). Ciżemki czerwone, czarne i żółte. Zdarzało się czasami, że zsuwały się ze stóp i ich właściciele je gubili... Ale to akurat nie miało znaczenia. No więc tenże Skuba zapisał się złotą kartą w historii Krakowa na całe wieki. Otóż dawno temu, żył sobie książe Krak. Założył on miasto nad Wisłą i nazwał je od swojego imienia Krakowem. Miasto się rozrastało, piękniało, ale pewnego strasznego dnia, sprowadził się do niego nie wiadomo skąd, potworny smok. Znalazł sobie miejsce w jamie pod Wawelskim Wzgórzem i pożerał, tak mieszkanców jak i ich zwierzaki: owce, koźlęta i tym podobne. Mieszczanie, a także książe Krak wpadli w przerażenie. By potwór nie pożarł całego grodu, zdecydowali się oddawać mu każdego dnia dwie lub trzy sztuki owieczek na pożarcie. Jednak łatwo było przewidzieć, że przy prawdziwie smoczym apetycie tyrana, owieczek zabraknie wkrótce nie tylko w mieście, ale i na wszystkich ziemiach przez które Wisła przepływa. Trzeba było znaleźć inne rozwiązanie. Rycerze wymyślili, by smoka poćwiartować siekierami, ale smok był tak wielki i silny, że zanim unieśliby topory połknałby ich wszystkich i zdążył oblizać pysk. Ta opcja odpadła więc na wstępie. Doradcy księcia wpadli na pomysł, by sprowadzić pod Wawel wszystkie psy z okolicy i smoka wyszczuć, ale Kraka to także nie przekonało. Aż do pałacu wszedł Skuba wlokąc za sobą owieczkę. Owca ta, wygladała na zdrową i tłustą, ale kiedy Krak się jej przyjrzał, dostrzegł, że nie jest ona do końca prawdziwa.

To owcza skóra proszę księcia – wyjaśnił Skuba. – Wypchana siarką. Smok jest od nas silniejszy, więc musimy załatwić go podstępem. Damy mu ją dziś wieczorem do zjedzenia i nim wybije północ będzie po sprawie!

Smok połknął owieczkę niczym landrynkę. W żołądku zapłonął mu ogień. By go ugasić smok pobiegł nad brzeg Wisły, pił i pił. Niektorzy bali się wręcz, że wypije wszystką wodę i po Wiśle nie będzie śladu, ale w którymś momencie rozległ się w mieście potężny huk. Smok pękł od nadmiaru wody. Mieszkańcy byli uszczęśliwieni, a Skuba w nagrodę otrzymał tytuł szlachecki od Kraka.

Czemu ten smok musiał się pojawić w Krakowie, akurat wtedy? – marudził Bolko. - Czemu nie mógł zaczekać i osiąść pod Wawelskim Wzgórzem, kiedy ja będę już władał miastem? Podrzuciłbym mu owieczkę i krakowianie, a także ich dzieci i wnuki, jeszcze długo by pamiętali jak zasłużyłem się dla miasta! – żalił się swemu przybranemu stryjowi Klemensowi z Ruszczy. Stryj Klemens, nie był prawdziwym krewnym Bolka, ale pomagał jemu i jego matce z takim oddaniem, że był chłopcu bliższy niż najprawdziwszy wuj.

No trudno mój mały, musisz się z tym pogodzić i wymyślić jakiś inny sposób na przysłużenie się naszemu kochanemu miastu.

Może gdybym mieszkał w Krakowie, a nie tutaj na wygnaniu, myślałoby mi się lepiej? Tam ponoć zawsze rodzą się w głowach, tylko same świetne pomysły. Bardzo chciałbym znów mieszkać w Krakowie, stryju.

Ja też Bolko, ja też. Ale o ile w twoim przypadku to się pewnie w przyszłości zrealizuje, o tyle w moim chyba nigdy! – westchnął boleśnie stryj Klemens.

Dlaczego? – zainteresował się chłopiec.

Smyku, czy ty wiesz ile kosztuje dom w Krakowie?! Nie wiem kogo na krakowskie domy stać, chyba tylko książęta i księżniczki! To jakiś koszmar!

Nie martw się stryjku – Bolko poklepał go po plecach – jak wrócę do Krakowa, będziesz mieszkał na Wawelu! Obiecuję ci to!

Stryj Klemens roześmiał się i powiedział, że trzyma Bolka za słowo.

Zatem ustaliliśmy, że smoki nie wchodzą w grę – Klemens z Ruszczy wrócił do głównego wątku ich rozmowy. – A skoro tak, to przeanalizujmy, kto jeszcze stał się w przeszłości bohaterem Krakowa, może w ten sposób znajdziemy jakiś inny pomysł.

Wiesz, kiedyś przybył na Wawel pewien tajemniczy człowiek – zaczął Bolko. – Nie wiem czy można powiedzieć, że był bohaterem Krakowa, ale to bardzo ciekawa historia. Ów człowiek miał dość ciemną skórę, bardzo ciemne włosy i oczy, mówił, że mieszka w dalekich Indiach...

W Indiach?... A cóż to znów takiego?

Nie wiem, mówił, że to na wschodzie, bardzo, bardzo daleko. Ten człowiek spędzał całe dnie w kościółku świętego Gereona na Wawelu. Wszyscy myśleli, że to mnich, ale on w ogóle nie był chrześcijaninem. Mówił, że jego bóg nazywa się Sziwa. Pewnego dnia Sziwa rozrzucił siedem magicznych kamieni, na siedem stron świata. I jeden z nich doleciał do Krakowa, wyobraź sobie! Ten indyjski mnich powiedział też, że kamień nazywa się czakram i kiedyś uczyni z Krakowa magiczne miasto... a może, gdybym wyruszył w podróż i znalazł sześć pozostałych magicznych kamieni, mógłbym przywieść je do naszego miasta i one sprawiłyby, że Kraków stałby się najmagiczniejszym miejscem na świecie? Co o tym myślisz?

Bolko, ale dlaczego ten mnich spędzał całe dnie akurat w kościółku św. Gereona, skoro nie był chrześcijaninem?

Ponieważ magiczny kamień, który doleciał do Krakowa, spoczywa podobno pod Wawelskim Wzgórzem, a od lat dokładnie w tym miejscu stoi kościółek.

To jakieś bzdury Bolko. Straciłbyś całe życie na poszukiwanie nie istniejących rzeczy. To nie magiczne kamienie tworzą magiczne miasta, tylko mądrzy i ciekawi ludzie. Zapamiętaj sobie.

Ale Bolko nie dawał za wygraną. Dalej szukał odpowiedzi na swoje trudne pytanie. I podkreślić należy, że zwłaszcza jedna rzecz, wciąż nie dawała mu spać. Smok.

Na szczęście pewnej bezsennej nocy przyszedł mu do głowy absolutnie genialny pomysł! A mianowicie hodowla smoków. Smoków Wawelskich oczywiście. Bolko musiałby się tylko dowiedzieć, gdzie smoki żyją, a potem wysłać tam dzielnych śmiałków po to, by wykradli smokom jaja, z których wyklułyby się w przyszłości małe smoczki. Te smoczki od pierwszych chwil życia byłyby oswajane i tresowane, a kiedy by dorosły, mieszkałyby u bram miasta i broniły przed wszelkimi najeźdźcami. Kraków stałby się wówczas, najbezpieczniejszym miejscem na świecie.

A czy ty wiesz Bolko, ile kosztowałyby domy w takim mieście? – zapytał rozbawiony do łez stryj, gdy chłopiec opowiedział mu rano, o swojej fantastycznej wizji. – Gdyby Kraków był najbezpieczniejszym miejscem na świecie, nawet królów nie byłoby stać na malutki domeczek na jego przedmieściach!

Nie rozumiem z czego się śmiejesz – zdenerwował się Bolko. – Takiej wizji nie powstydziłby się sam Aleksander Wielki!

O, z pewnością – spoważniał z wielkim trudem Klemens z Ruszczy. – A gdyby smoki się zbuntowały? I zaczęły zagrażać mieszkańcom grodu?

O tym też pomyślalem! – powiedział z dumą chłopiec. – Zbuntowanym smokom podrzucilibyśmy owieczki według przepisu szewczyka Skuby. I po sprawie. Ale to sytuacja ekstremalna stryjku. Natomiast gdyby smoki spełniały dobrze swą powinność, nakazałbym ich hodowlę na dużo większą skalę i uczynił z nich Nieustraszoną Armię Wawelskich Smoków. A wtedy mógłbym na przykład ruszyć na podbój świata.

Jak Aleksander Wielki rozumiem?

Dokładnie. Muszę się tylko dowiedzieć, w której części świata smoki żyją.

Obawiam się mój książe, że ze smokami może być podobnie jak z magicznymi kamieniami Sziwy.

Chcesz powiedzieć, że nie istnieją? – Bolkowi zrzedła mina.

Chcę powiedzieć, że zupełnie nie potrzebnie martwisz się na zapas. Jeśli naprawdę będziesz kochał swoje miasto – zawsze będziesz wiedział co możesz zrobić dla niego i dla jego mieszkańców najlepszego. I wierz mi, że do realizacji tych pomysłów nie będą ci potrzebne, ani zastępy tresowanych Wawelskich Smoków, ani magiczne kamienie.

A co?

Twoja miłość, do twoich podwładnych. Bo tak naprawdę to oni tworzą twój ukochany Kraków.

Bolko, gdy dorósł, odbudował zniszczony po najeździe tatarskim Kraków. Osadził go na tzw. prawie magdeburskim, przez co gród Kraka został włączony do rodziny miast europejskich. To za jego rządów wytyczono rynek i oznaczono ulice. Zbudowano Sukiennice, ratusz i Kościół Mariacki. Przez ponad sześćset lat, mieszkańcy Krakowa korzystali z tego, co zrobił dla ich miasta dorosły Bolko nazwany przez historię Bolesławem Wstydliwym. Poza tym niedługo po jego śmierci, Kraków został stolicą Polski i był nią przez ponad czterysta lat.

Acha i jeszcze jedno – Kraków, jako jedyne miejsce w Polsce jest po dziś dzień określany, jako Magiczne Miasto.

KSIĘŻNICZKA SOLNICZKA
Bajka o Księżnej Kindze

Kinga wcale nie była księżniczką, tylko królewną. Księżniczkami były jej kuzynki, córki jej wujków książąt. Ona zaś była córką króla Węgier. A księżniczką nazwały ją pewnego dnia siostry. Też królewny zresztą. Zrobiły to tylko dlatego, że słowo “księżniczka” rymowało się z wyrazem “solniczka”. Solniczką natomiast żartobliwie nazywano Kingę. A ona w zasadzie nie miała nic przeciwko temu. Cały węgierski dwór wiedział, że ta mała dziewczynka, zamiast w lalkach i kolorowych sukienkach, zakochana jest bez pamięci w... soli!

Wszystko zaczęło się pewnej niedzieli. Wtedy to Kinga usłyszała kazanie, wygłoszone w kościele przez biskupa Budy. (Tu muszę wyjaśnić bardzo krótko, że tam gdzie dziś na mapach jest miasto Budapeszt, czyli stolica Węgier, w czasach dzieciństwa Kingi były dwa miasta: Buda i Peszt). Jesteście solą ziemi – mówił biskup, patrząc w oczy nie tylko jej ojcu i mamie, ale także samej Kindze. – Sól chroni przed zepsuciem. Wy jesteście solą, która ma ochronić świat przed zepsuciem.

Nie chcę być solą! – Kinga nieoczekiwanie przerwała biskupowi kazanie. – Jeśli będę solą, nie będę mogła pływać w jeziorze, ani kąpać się w balii, ani chodzić po deszczu! Rozpuszczę się przecież!

Kingo! – oburzył się ojciec. – Nie wolno przerywać biskupowi!

Jednak biskup uśmiechnął się ciepło.

Ja też nie chcę, żebyś rozpuściła się na deszczu królewno – powiedział spokojnie. – Wytłumaczę ci, co miałem na myśli. Otóż dobrzy ludzie są jak kryształki soli. Dopóki są na świecie ratują świat przed złem, czyli przed zepsuciem. Przed wojnami, kradzieżami, przed paleniem miast. Kucharze solą mięso, jeśli nie chcą, by się zepsuło. Wystarczy mała garstka soli, żeby mięso pozostało dobre. Tak samo wystarczy mała garstka dobrych ludzi, żeby świat się nie popsuł. Rozumiesz teraz?

I ja miałabym być takim kryształkiem? – zdziwiła się Kinga.

Tak – uśmiechał się biskup.

I na pewno nie rozpuszczę się wtedy w balii?

Tamta rozmowa odmieniła życie pięcioletniej Kingi. Odtąd przesiadywała w kuchni zamkowej i patrzyła jak kuchrze konserwują solą mięso i jak przyprawiają nią potrawy.

Spójrz królewno – kucharz Isztvan, pokroił na drewnianej desce dorodną, czerwoną paprykę. Odciął mały kawałek i podał Kindze. – Spróbuj. Tak smakuje papryka bez soli.

Kiedy Kinga zjadła, a bardzo lubiła paprykę, z której Węgry przecież do dziś słyną, Isztvan podał jej kawałek już posolonej.

Mmmm... – mruknęła zadowolona – posolona smakuje o wiele lepiej!

Zgadza się królewno. Sól to prawdziwa czarodziejka. Jeśli dotknie czegoś, co się nadaje do jedzenia, wydobywa z niego wszystko co najlepsze.

Wydobywa smak, prawda?

Dokładnie o to mi chodziło! – uśmiechnął się szeroko kucharz.

Kinga siedząc w królewskiej kuchni, zaczęła się zastanawiać czy nie jest przypadkiem tak, że im więcej soli wsypie się do potrawy, tym więcej smaku się z niej wydobędzie? Miała o to zapytać Isztvana, ale gdy tylko zniknął za drzwiami spiżarni, postanowiła sprawdzić to osobiście. Tego dnia na obiad miała być pieczeń cielęca i leczo. Wszystko to stało już przygotowane na srebrnych półmiskach, podgrzewanych od spodu rozgrzanymi kaflami pieca. Królewna nie wiele myśląc, chwyciła płócienny woreczek z solą i połowę jego zawartości wysypała na wonne leczo, a drugą na pokrojoną złocistą pieczeń. Następnie opłukała dłonie w misie z wodą i pobiegła do królewskiej jadalni. Nie mogła się doczekać momentu, kiedy jej rodzina weźmie do ust doprawione przez nią potrawy i rozpłynie się z zachwytu nad nowymi, niezwykłymi smakami, znanych przecież dań. Tymczasem stało się coś strasznego. Ale i śmiesznego jednocześnie. Król Bela IV, gdy wsunął do ust pierwszą łyżkę leczo, zrobił się czerwony jak papryka. Jego oczy zaczęły przypominać, obrane z rubinowej skórki, pękate rzodkiewki, a policzki zamieniły się w dwa napięte do granic wytrzymałości baloniki. Mama dla odmiany zrobiła się całkiem blada, a jej brązowe oczy zaczęły obficie łzawić. Królewna Małgorzta wypluła z impetem obrzydliwie słone leczo z buzi i wrzasnęła na całe gardło: “Ratunku! Wody!” Isztvan stał przy stole i przyglądał się z niepokojem całej królewskiej rodzinie.

Co się stało Wasza Królewska Mość? – zapytał przerażony króla Belę, gdy ten już przełknął ekstrakt z soli.

Isztwan – zaskrzeczał król, albowiem nadmierna ilość soli sparaliżowała mu głos. – Ile razy soliliście ten obiad?!

Raz!

Raz, a dobrze! – westchnęła królowa wycierając jedwabną chusteczką, wciąż łzawiące oczy.

Królewna Małgorzata piła w tym czasie łapczywie wodę z dzbanka.

Zwalniam cię Isztvan! – skrzeczał wciąż król Bela. – Jeśli dopuściłeś do czegoś takiego to znaczy, że nie nadajesz się na szefa królewskiej kuchni!

Ależ Wasza Wyskość!... – krzyknął rozpaczliwie Isztvan, który przecież nie miał pojęcia, kto z jego kucharzy zamienił wspaniały obiad w słoną katastrofę.

Tato, to moja wina – przyznała się nagle Kinga. – To ja wsypałam do obiadu woreczek soli. Myślałam, że im więcej soli, tym smaczniejsza potrawa.

I od tamtego obiadu, Kingę zaczęto nazywać Solniczką. A gdy o całym zajściu dowiedział się biskup Budy, poprosił królewnę na rozmowę.

Przyznając się do winy Kingo, zachowałaś się jak kryształek soli – stwierdził z uznaniem. – Tylko dobrych ludzi stać na to, by przyznać się do błędu.

A co to właściwie znaczy być dobrym, biskupie? – zapytała Kinga. – Czy człowiek dobry jest po prostu miły i uśmiechnięty?

Człowiek dobry to ten, który nie przechodzi obojętnie obok tego kto potrzebuje pomocy. Sam miły uśmiech nic nie jest wart bez działania królewno. Sam miły uśmiech, jest w takiej sytuacji niczym kryształek soli, który zwietrzał.

Kingę bardzo ucieszyła pochwała biskupa. I choć dzień był wyjątkowo pochmurny i brzydki, królewna wracała na zamek w znakomitym humorze. Jestem kryształkiem soli – powtarzała w myślach i uśmiechała się do siebie samej. Nagle wyrosło przed nią dziecko. Małe, brudne, zapłakane. Miało rozczochrane włosy i podarte ubranie. Prawdopodobnie był to chłopiec.

Królewno – zapytał cichutko – moja rodzina nie ma co jeść, czy dałabyś mi dukata? Tylko jednego? Mielibyśmy na chleb.

Nie mam dukatów – zmartwiła się Kinga i zaczęła się zastanawiać, jak pomóc dziecku. I wtedy przypomniała sobie o złotych spinkach wysadzanych perłami, które rano piastunka wpięła jej we włosy. Zdjęła je i dała chłopcu. Ten bardzo się ucieszył, podziękował i rzucił na pożegnanie: “Jesteś bardzo dobra, królewno”.

Drobiazg – uśmiechnęła się Kinga. – Zmykaj do domu, bo zaczyna padać!

Uszczęśliwiony chłopczyk zniknął za rogiem, deszcz lunął wartkim strumieniem, a Kindze znów rozbrzmiało w myślach, że jest kryształkiem soli.

O rety! – zawołała nagle przestraszona. – A jeśli naprawdę roztopię się od tej ulewy?

I co sił w nogach pobiegła do zamku.

Gdy o przesolonym obiedzie wszyscy już zapomnieli, w rodzinie króla Beli IV, rozpoczęły się nowe kłopoty. Jedna z jego córek, Jolanta, miała co noc straszne koszmary. Budziła się z krzykiem i nie chciała więcej zasnąć. Choć medycy przyrządzali jej co wieczór uspokajające napary z melisy i mięty, koszmary Jolanty trwały. Gdy kolejnej nocy krzyk Jolanty znów obudził Kingę, ta wpadła na nowy, genialny pomysł. Skoro sól chroni przed zepsuciem, a zepsucie to przecież zło, to kto wie, może ma ona moc, aby chronić też przed złymi snami? Następnego wieczora Kinga zakradła się do komnaty Jolanty i wsypała jej pod poduszkę dużą garść soli. Jolanta spała jednak zawsze bardzo niespokojnie, zrzucając tak kołdrę, jak i poduszeczki. Sól spod poduszki przedostała się na całe prześcieradło. Jednak i tej nocy Kingę znów obudził krzyk siostry. Ale był to nieco inny rodzaj krzyku. Gdy Kinga wbiegła do jej komnaty okazało się, że łóżko Jolanty jest całkiem mokre!

- Co się stało? – zapytała kompletnie zdziwiona wielbicielka solnych eksperymentów.

- Ktoś nasypał mi soli na prześcierdało! – ze złości Jolanta tupała nogami. – A od tego się siusia przez sen!

- Och! – załamała się Kinga w jednej sekundzie. – Przepraszam, nie wiedziałam...

Kinga żyła w czasach, kiedy to mali królewicze mogli prosić o rękę małych królewien, a nawet małe królewskie dzieci mogły zawierać śluby. Pewnego dnia król Bela poprosił Kingę do sali tronowej.

Córciu, o twoją rękę poprosił właśnie, bardzo miły, polski książe.

Czy to Bolesław? – zapiszczała radośnie królewna. Poznała go, w czasie swej pierwszej podróży do Polski i przyznać musiała, że bardzo przypadł jej do gustu.

Ten sam! – uśmiechnął się król Bela. – Zastanawiam się jednak co chciałabyś dostać w posagu? Skrzynie ze złotem, pieniądze, klejnoty? Czego byś chciała Kinguniu?

Soli.

Co takiego?! – zawołał przerażony władca, spodziewając się jakiejś kolejnych podejrzanych przygód.

Chciałabym podarować swoim przyszłym poddanym sól tato, by pamiętali, że kiedy będą niczym kryształki soli, ich kraj będzie silny i wspaniały!

Król Bela podarował więc Kindze najbogatszą kopalnię swego państwa. A gdy po latach, królewna otrzymała od swego polskiego narzeczonego pierścionek zaręczynowy, wrzuciła go do jednego z kopalnianych szybów. Następnie wraz z grupą najlepszych węgierskich górników, wyjechała do Polski. Górnicy mieli odnaleźć w jej nowym kraju, złoża soli. Gdy już je znaleźli, w pierwszej bryle soli, jaką wydobyli z ziemi, dostrzegli zaręczynowy pierścionek nowej władczyni Polski.

To cud! – zawołał na ten widok książe Bolesław, który zwykł mawiać, że imiona jego dwóch największych miłości zaczynają się na literę “K”: Kinga i Kraków.

Chciałabym Bolko, żebyśmy byli dla naszego kraju, jak sól dla potrawy. Chciałabym, żeby udało nam się wydobyć z niego to co ma najlepszego.

Na pewno nam się uda! – zawołał dziarsko młodziutki Bolesław.

Kinga stała się najprawdziwszym kryształkiem soli, była tak dobra, że została ogłoszona świętą,. Jest dziś patronką Polski, górników i ubogich. Była bardzo dobrą władczynią. Dzięki jej staraniom powstały w Polsce dwie duże kopalnie soli w Bochni i Wieliczce. Po śmierci swojego męża Bolesława Wstydliwego założyła w Starym Sączu klasztor klarysek i mieszkała w nim do końca życia.

JESZCZE WAM POKAŻĘ!
Bajka o Królu Władysławie Łokietku

Władziu miał oczy, jak dwa płomyki gniewu, a nad nimi brwi ściągnięte tak mocno, że niemal na siebie nachodziły. Zwykle poruszał się bardzo szybko, prawie zawsze miał zaciśniete pięści i niezwykle często tupał nóżką.

Tak nóżką. Nie nogą.

Miał bowiem bardzo małe stópki. Władziu choć skończył 9 lat bardzo słabo rósł i był tak malutki, że wszyscy nazywali go Łokietkiem. Tu muszę wyjaśnić, że w czasach kiedy był małym chłopcem ludzie mierzyli różne rzeczy nie w centymetrach, czy metrach, ale w łokciach. Tak więc, dla przykładu, ściana pałacu, w którym mieszkał Władziu, mogła być szeroka na sto łokci. A stół, przy którym jadała cała jego rodzina, mógł być długi na cztery łokcie. Ponieważ Władziu naprawdę słabo rósł, żartowano, że ma nie tyle nawet, jeden łokieć wzrostu – co po prostu jeden łokietek.  Czyli jeszcze mniej. Władziu oczywiście nie znosił tego przezwiska. Nie znosił też swojego wzrostu i zdrobnienia Władziu. Kochał natomiast swoje imię, w pełnym brzmieniu - Władysław. Było to bardzo stare, słowiańskie imię i oznaczało: “władajacy sławą”. A Władziu naturalnie chciał być sławny. W dodatku marzył, by zostać królem. I choć miał szansę zasiąść w przyszłości na polskim tronie, ta szansa była jednak niewielka. Można powiedzieć, była mała jak łokietek. Ale Władzia to nie martwiło, mogła sobie być jeszcze mniejsza. On i tak wiedział, że ją wykorzysta, bo szansom – nawet tym maleńkim – zawsze trzeba dawać szansę. Tak uważał. I choć wszyscy mu powtarzali, że powinien pogodzić się z myślą, że raczej na zawsze pozostanie tylko księciem,  kwitował to gniewnym spojrzeniem ognistych oczu, ściagnięciem brwi i głośną deklaracją: “jeszcze wam pokażę!”

Czasem by wzmocnić efekt – zwłaszcza, gdy rozmowa odbywała się przy posiłku – Władziu zaciskał małą piąstkę i walił nią z całej siły w stół. Starszy brat Władzia, śmiał się wtedy do rozpuku. Leszek był prawie pewien, że to on będzie królem, zwłaszcza, że często przebywał na zamku wawelskim i poznawał, u boku prawdziwego władcy, tajniki królewskiej władzy. Władzia też czasami zabierano do Krakowa, ale robiono to rzadko. A to dlatego, że trudno było go nazwać dzieckiem grzecznym. Ciągle robił groźne miny, nawet wtedy, gdy patrzył na króla Polski. Raz nawet, powiedział monarsze, że nie jest zachwycony jego rządami i sam w przyszłości będzie królował, w  “...o wiele lepszym stylu”. Do tego Władziu miał pewną kłopotliwą – nazwijmy to – pasję. Nie potrafił przejść obojętnie, obok żadnego śmietniska, a takie nawyki nie przystawały przecież do księcia! Podchodząc do wysypiska, natychmiast wypatrywał potłuczone gliniane naczynia, wyciągał je, zabierał ze sobą, a potem sklejał wyprodukowanymi przez siebie maziami klejącymi. Robił je zazwyczaj na bazie miodu wykradanego ze spiżarni. Gdy miód znikał ze spiżarni w kujawskim pałacu jego rodziny – można to było jeszcze tolerować, ale gdy całe beczułki miodu ginęły z wawelskich spichlerzy – to był już problem! Mały urwis okradał przecież samego króla!

Władziu łączył nie tylko potłuczone skorupy. Wiązał na malutkie pęczki zerwane struny lutni, związywał sznurami stojące obok siebie konie, na jednej z uczt wyprawianych w domu swego ojca Kazimierza, przywiązał do ławki, nieco pijanych już gości. A któregoś dnia, gdy zakradł się do spiżarni, by wykraść kolejną porcję miodu, złapał dwie buszujące między orzechami laskowymi myszy i... związał je na pęk, za ogonki.

Gdy ktoś go pytał, po co to robi, odpowiadał zgodnie z prawdą, że nie ma pojęcia. Po prostu tak ma. Musi i już.

- Jaki byłby z ciebie król, maluchu? – śmiał się z niego Leszek. – Jesteś taki niski, że na tron musiałbyś wchodzić po drabinie! A gdybyś musiał stoczyć wojnę z obcym wojskiem, swoich rycerzy związałbyś wcześniej powrozami, tak mocno, że obca armia, bez najmniejszego trudu by cię pokonała! Ha! Ha!

Zwykle w takich sytuacjach Władziu rzucał się na starszego brata z pięściami. Tym razem jednak tego nie zrobił, bo kąśliwy żart Leszka zawierał w sobie świetną myśl! Genialną wręcz, strategię wojenną! ...a gdyby tak związać po kryjomu armię wroga? Na przykład w noc poprzedzającą bitwę, wtedy gdy wszyscy będą już mocno spali? Albo opracować maź klejącą, którą wylewanoby na pole bitwy? Wróg wjeżdżałby na nią i natychmiast wrastał w ziemię!

- O! – zdziwił się Leszek przyzwyczajony do ataków młodszego brata, po tego rodzaju wypowiedziach. – Myślałem, że mi spuścisz łomot!... Co z tobą, mała mróweczko?

- Wpadłem na wspaniały pomysł – Władziu był już tak pochłonięty myślami o swym świeżowymyślonym kleju spajającym z podłożem wroga, że nawet nie usłyszał jak Leszek nazwał go małą mróweczką. – Nie mam dla ciebie czasu.

- Na jaki pomysł? – kpił nadal Leszek. – Wymyśliłeś tron na króciuteńkich nóżkach?

- Posłuchaj mądralo – Władysław spojrzał na niego spod słomkowej grzywy – dobry pomysł jest jak perła, a jak wiesz pereł nie rzuca się przed prosiaki!

- Uważaj co mówisz dzieciaku, bo mówisz do przyszłego króla Polski! – zdenerwował się Leszek.

- To ty uważaj, bo to ty do niego mówisz! – odparował Władziu i poszedł do spiżarni. Po miód na swoje wojenne eksperymenty oczywiście. Przy okazji stwierdził, że efekty swych prób przetestuje na Leszku. Niech ma za swoje!

Jako naczyń do eksperymentów, używał oczywiście posklejanych przez siebie uprzednio glinianych mis i garnków. W jednym z tych ostatnich, wymieszał miód z tłuszczem, by spróbować wywołać dodatkowy efekt. Śliski tłuszcz mógłby doprowadzić do tego, że żołnierze wroga poprzewracaliby się i przykleili do ziemi już w pozycji leżącej. To naturalnie ułatwiłoby jeszcze skuteczniejsze ich pokonanie. Władziu nie pomyślał wcześniej, że przyklejony do podłoża, lecz nadal, stojący rycerz może na przykład wciąż strzelać z łuku!

Wiele lat wcześniej, dziadek Władzia, książe Konrad Mazowiecki, sprowadził do Polski pewien zakon rycerski. Jego członkowie nosili długie, białe płaszcze z dużymi czarnymi krzyżami i nazywani byli Krzyżakami. Dziadek Konrad sprowadził ich, gdyż obiecali mu pomóc strzec jednej z granic jego księstwa, tymczasem Krzyżacy przyjechali, postanowili założyć własne państwo i zagarnąć dla siebie, jak najwięcej polskich ziem. Nie było to wbrew pozorom zbyt trudne, bowiem w tamtych czasach Polska składała się z wielu, małych księstw, można by powiedzieć z wielu malutkich państewek. Polscy królowie próbowali zrobić z niej, na powrót jeden, duży i silny kraj, ale nie dość, że im się to nie udawało, to w dodatku tracili kolejne ziemie. A Krzyżacy przyspożyli Polsce dodatkowych kłopotów.

- Dziadek Konrad ściągnął tu Krzyżaków, ale ja ich przepędzę! – mówił sam do siebie Władziu, mieszając drewnianą łyżką swój nowy, cudowny klej. - I ten klej mi w tym pomoże! Najpierw jednak wypróbuję go na Leszku.

Gdy wszyscy już spali, Władziu zakradł się po cichu pod drzwi komnaty Leszka i rozlał swą zdradziecką maź, przed jego progiem. Jednak ranek nie przyniósł oczekiwanych przez chłopca skutków. Po pierwsze, Leszek wywinął orła na miodowotłustej mazi tak nieszczęśliwie, że złamał nogę. Po drugie biegnąca na pomoc mama – księżna Eufrozyna, upadła na obolałego syna i nabiła sobie wielkiego, fioletowego siniaka na czole, a na końcu przygniotła ich oboje, przerażona służąca.

Zadziałał tylko tłuszcz. Było bardzo ślisko. Maź jednak, wogóle nie zadziałała spajająco. Zupełnie się nie kleiła.

To była porażka na całym polu. Po pierwsze Władziu nie dostał za karę śniadania. Po drugie usłyszał, że do końca roku nie zobaczy Krakowa choćby z daleka. Po trzecie zabroniono mu zbliżyć się nawet do miseczki z miodem. A po czwarte – i to było najgorsze – rodzice zaczęli się zastanawiać, czy Władziu przypadkiem nie zwariował!

- Nigdy nie słyszałam żeby dzieci robiły takie rzeczy! – mówiła zatroskana mama do ojca. – Jeśli on nie przestanie, pewnego dnia wszyscy zostaniemy kalekami. Połamiemy sobie nogi, rece i kręgosłupy. Poza tym, nikt nie będzie szanował ludzi, którzy mają tak postrzelone dziecko!

- Masz rację kochanie – odparł równie zmartwiony książe Kazimierz. – Zastanawiam się, po kim on to ma.

- Przecież nie po mnie! – oburzyła się mama Władzia.

- Chcesz powiedzieć, że po mnie, moja droga? – zirytował się książe.

- Może po dziadku Konradzie? – westchneła mama. – W końcu, jego pomysł sprowadzenia Krzyżaków do Polski, okazał się równie głupi, co ostatni pomysł Władzia!

- Tak czy inaczej, trzeba coś z tym zrobić. Myślę, że zaprowadzimy Władzia do któregoś z mędrców. Niech z nim porozmawia, a potem niech powie nam, jak go wychować na rozsądnego człowieka.

Pustelnik Szymon był uważany na Kujawach za uosobienie mądrości. Mieszkał w wydrążonym wnętrzu wielkiego, starego dębu, nie daleko ruin legendarnej Mysiej Wieży. Książe i księżna Eufrozyna zawieźli mu w prezencie pełne kosze kołaczy, beczułki miodu i sporo suszonego mięsa. Opowiedzieli co dzieje się z ich synem, a potem na jego prośbę zostawili go samego z chłopcem. Władziu tymczasem był bardzo rozkojarzony, bowiem w drodze do pustelnika wpadł na kolejny fantastyczny pomysł. Szymon natychmiast zauważył, że chłopiec buja myślami gdzieś w obłokach.

- Władysławie – rzekł do niego poważnie, lecz ciepło. – Wróć na ziemię. O czym tak intensywnie myślisz?

- O Polsce – rzekł Władziu.

- To bardzo szlachetnie – przyznał pustelnik. – A o czym dokładnie?

- Myślę, czy udałoby mi się opracować taki cudowny klej, który skleiłby te wszystkie polskie księstwa, tak mocno, że powstałaby silna, wielka Polska.

- Ach tak – zdziwił się Szymon. – Z czego zrobiłbyś ten klej? Z miodu?

- Tak. Zawsze pracuję z miodem – odparł mały książe tonem doświadczonego profesjonalisty. – Takiego kleju trzeba by zrobić całe rzeki. Potem rozlać go na granicach księstw i zaczekać aż zaschnie.

Pustelnik roześmiał się serdecznie.

- Nim by zasechł Władysławie, do Polski przybiegłyby wszystkie niedźwiedzie Europy!... Zjadłyby cały Twój miodowy klej, a na końcu wszystkich Polaków!

- Niekoniecznie – Władziu uniósł palec wskazujacy, by podkreślić powagę swej wypowiedzi. – Niedźwiedzie jadłyby nie miód a miodowy klej. Więc szybko skleiłyby się im pyski! Nie mogłyby nikogo pożreć.

Szymon spojrzał na chłopca z uznaniem.

O tym nie pomyślałem – przyznał.

Zauważyłem – skwitował zuchwale Władziu.

Pustelnik usiadł na pniu przewróconego drzewa.

Być może będziesz kiedyś królem Władysławie. I być może, właśnie tobie uda się stworzyć silną i wielką Polskę. Skoro o tym myślisz, w tak młodym wieku, coś w tym musi być. Jednak, nie za pomocą miodowego kleju to sprawisz. Ten klej musi być zrobiony z czegoś innego.

Z czego?

Z twojej mądrości. To bardzo trudne zadanie i potrzeba do niego wielkiej cierpliwości i wytrwałości. Gdybym był tobą wiesz co bym zrobił? Przeprosiłbym wszystkich i poprosił króla, by pozwolił mi zamieszkać na Wawelu i przygladać się temu jak się rządzi, a z produkcją miodowych klejów wstrzymałbym się na jakiś czas. Królem nie zostaje się przez przypadek. Jeśli masz nim być, będziesz. Ważne byś był na to przygotowany.

A czy ktoś, kto nie jest wysoki, może zostać wielkim królem?

Oczywiście. Wielkości króla nigdy nie mierzy się na łokcie, Władysławie. Wielkość władcy zawsze mierzy się jego mądrością.

Po tych słowach Szymon pustelnik wstał, wziął chłopca za rękę i zaprowadził do rodziców.

Książe, masz wspaniałego syna – powiedział z uznaniem do ojca Władzia. – On wcale nie zwariował. Po prostu urodził się po to, by łaczyć to co się rozłączyło. A że jest dzieckiem, to na razie realizuje to jak dziecko. To wszystko. Urodził się jako kandydat do tronu, więc może w przyszłości połączy nawet, rozbite polskie ziemie?

Władziu to wspaniały chłopak. Wrodził się we mnie – powiedział dumny książe Kazimierz dosiadajac konia i szykując się do powrotu.

We mnie – poprawiła męża księżna Eufrozyna. – Twój ród, póki co, sprowadził wszystkim na głowę nieszczęście w białych płaszczach z czarnymi krzyżami!

E tam! – rzucił beztrosko Władziu. – Z Krzyżakami też sobie poradzę!

Władziu został królem Polski i przeszedł do historii jako Władysław Łokietek. Był bowiem przez całe życie bardzo niziutki. Okazał się jednak bardzo dobrym władcą. Przez całe swoje życie łączył podzieloną na dzielnice Polskę, w jedną silną całość. Nie udało mu się pozyskać dla swojej korony, wszystkich polskich ziem, jednak odzyskał ich bardzo wiele. W 1331 roku stoczył z Krzyżakami słynną bitwę pod Płowcami. Po tym starciu Polacy przestali bać się krzyżackiego zakonu i uwierzyli, że będą mogli go w przyszłości pokonać.

TWIERDZA KAZIKA
Bajka o królu Kazimierzu Wielkim

Kazio stał na murowanej balustradzie ciągnącej się wzdłuż zamkowego krużganka i wrzeszczał. Tuż pod balustradą zatrzymała się mała, szara mysz i ze zdziwieniem wpatrywała się w pogrążonego w panice, małego królewicza.

Ratunku! Następca tronu w niebezpieczeństwie! – krzyczał co sił w gardle, a jego donośny głos odbijał się o ściany, okalające dziedziniec wawelskiego zamku.

Synu!... – jego ojciec, król Władysław Łokietek, wybiegł przerażony z wawelskich komnat. – W kogoś ty się wrodził? Masz być królem, a boisz się jednej, małej myszy?

Ależ tato! Myszy są strasznie niebezpieczne! Zapomniałeś, że pożarły księcia Popiela z Kruszwicy! A jeżeli pożrą także mnie?

Myszy pożarły Popiela, bo był złym czowiekiem – król schylił się i podniósł mysz z ziemi. – Ty nie jesteś zły Kaziu.

Myszy nie myślą tato! Nie rozróżniają więc, czy ktoś jest dobry czy zły! – Kazio nadal stał na balustradzie.

W takim razie mam pomysł, zagrożenie ze strony myszy, z pewnością zniknie, jeśli to ty je zjesz. Możesz zacząć od tej – król Łokietek podsunął myszkę synowi pod nos, a ten z wrzaskiem zeskoczył na ziemię.

– No co? Nie chcesz? – zapytał.

Ależ myszy się nie jada, tato! Poza tym ona jest całkiem surowa!

Książe Popiel, o ile mi wiadomo, też nie był ugotowany, gdy myszy spałaszowały go na podwieczorek - Król Władysław uśmiechnął się kpiarsko pod wąsem.

Ale Kaziu już tego nie słyszał. Uciekł do zamku, a w obawie przed myszą, którą ojciec zapewne uwolnił (bo chyba jej nie zjadł?), a która z pewnością goniłaby królewicza, pozamykał za sobą wszystkie drzwi. Drzwi swojej komnaty, dodatkowo zabarykadował ciężkim łóżkiem i dwoma kuframi na swe kosztowne peleryny i ciżemki.

Do Krakowa powoli wprowadzało się lato, za oknem pięknie pachniały krzaki, kwitnącego jaśminu. Kazio uwielbiał ten zapach, więc skoro już miał zabarykadowane drzwi, postanowił otworzyć okno zrobine ze zdobionych, kryształowych szybek. Oparł się o parapet i w miłym chłodku, czerwcowego zmierzchu patrzył na Kraków. W oddali widział sukiennice i wieże Mariackiego Kościoła. Kazio potoczył wreszcie wzrokiem po pozostałych zabudowaniach miasta. Wydały mu się nagle strasznie marne, przy tych murowanych wspaniałościach.

-   Coś za dużo tych drewnianych chałup – powiedział sam do siebie. – Trzeba to będzie wkrótce zmienić. Jak już zostanę królem, zakażę budowania domów z drewna. Będę wielkim i wspaniałym królem - budowniczym! – Kazio przybrał dostojną minę. Ale sekundę później jego dostojna mina ustąpiła miejsca przerażeniu. Z pobliskiego drzewa, bowiem wpadł do jego komnaty duży, ciemny i okropnie brzęczący chrabąszcz.

-Ratunku! – zaczął wrzeszczeć królewicz. – Następca tronu w niebezpieczeństwie!

Słudzy króla, którzy byli za drzwiami rzucili się chłopcu na pomoc, jednak ta okazała się niemożliwa, bo drzwi komnaty zatarasowane były kuframi i łóżkiem. Łomot na zamkowym korytarzu usłyszał sam król Łokietek i przybiegł pod drzwi pokoju syna. Kiedy wreszcie słudzy je otworzyli, chrabąszcz skierował się ku otwartemu oknu i wyleciał na zewnątrz.

Tak dłużej być nie może – westchnął ciężko tata Kazia. – Nie po to walczyłem tyle lat o zjednoczenie Polski, żeby mój syn bał się chrabąszcza! Dość tego chłopcze. Jutro zaczynasz lekcję szermierki! Zrobię z ciebie rycerza, bo na razie zachowujesz się jak baba!

Jak śmiesz Władysławie! – w komnacie pojawiła się nagle królowa, która usłyszała, że jej synkowi dzieje się krzywda. – Jaka znów baba?! Zaskarżę cię do Europejskiego Trybunału do spraw Równouprawnienia Niewiast!

Tak czy inaczej, następnego dnia Kazio został wyposażony w mały miecz i tarczę i udał się na pierwszą lekcję szermierki. Jego trenerem został Gniewko, młody wesoły rycerz, który często wygrywał turnieje rycerskie. Wytłumaczył Kaziowi, jak zaczyna się walczyć i pokazał kilka najprostszych sztuczek jakie można wykonać mieczem. Kaziowi nawet się to spodobało, więc Gniewko zaproponował, by spróbowali delikatnie powalczyć. Zaczynał Kazio. I czuł się w tym momencie niezwyciężony. Ale gdy Gniewko skierował przeciw niemu swój miecz, chłopiec rzucił tarczę na kamienną podłogę i uciekł z wrzaskiem.

Gdy Władysław Łokietek dowiedział się o tym, zupełnie załamał ręce. Jaki z niego będzie król? – pytał sam siebie. Wziął w końcu syna na kolejną męską rozmowę.

- Kaziu, nie możesz się wszystkiego bać. Kiedy dorośniesz, musisz pokonać Krzyżaków! Jeśli ty nie pokonasz ich, oni pokonają Polskę!

- Już wymyśliłem, jak ich pokonać bez walki – powiedział Kazio. – Zwoła się wszystkich polskich drwali na granicę polsko-krzyżacką i oni odrąbią siekierami państwo krzyżackie od naszego państwa.

- Kazio! Przecież nie można odrąbać od siebie dwóch państw, na miłość boską! To przecież nie gałęzie! A poza tym Krzyżacy zajmują bezprawnie nasze ziemie i jeśli nawet udałoby ci się odrąbać ich od Polski, zrobiłbyś głupotę, bo oddałbyś im kawał swojego królestwa!

Kazia to jednak nie przekonało. Władysław Łokietek posunął się do ostatecznego rozwiązania. Wysłał syna, wbrew jego krzykom i płaczom, na obóz rycerski prowadzony przez wieloletniego, wspaniałego dowódcę Mieczysława. Mieczysław, który nosił swe imię nie przez przypadek, a dlatego, że zasłynął  ze wspaniałego władania mieczem, przez długi czas walczył u boku króla i pomógł mu odnosić zwycięstwa w wielu bitwach. Mieczysław był już stary, miał szramę na twarzy (podobno po potyczce z Krzyżakami) i nie miał jednego palca u lewej dłoni. Jednak rycerze kochali go jak ojca, mimo, że był dla nich bardzo surowy. Kazia  postanowił traktować o wiele łagodniej i choć widział, że chłopiec robi wszystko, by niczego się nie nauczyć, nie karał go. Po miesiącu bezowocnego nauczania królewicza, poprosił go na rozmowę do swojego namiotu.

Dlaczego nie chcesz się uczyć sztuki walki Kazimierzu?

Bo nie chcę być królem, który toczy wojny! Chcę by moi poddani żyli w pokoju. Wojny są złe i zupełnie nie rozumiem po co ludzie je toczą!

To bardzo szlachetne co mówisz, ale może zdarzyć się, że twój kraj najedzie jakieś wrogie wojsko i wtedy trzeba będzie się bronić.

Kiedy będę królem, każę wybudować mnóstwo murowanych, warownych zamków. W nich będą stacjonować rycerze i dbać o to, by nikt nie zrobił krzywdy naszemu królestwu. Wszystko już dokładnie przemyślałem – powiedział twardo, nieco nadąsany Kaziu.

No cóż, chłopcze – westchnął Mieczysław. – Wyszkoliłem już nie jednego żołnierza, ale ty naprawdę nie nadajesz się do walki mieczem.

No i dobrze! – warknął Kaziu, choć słowa Mieczysława ukłuły jego męską dumę.

Nie denerwuj się Kazimierzu, nie chciałem cię urazić. Chciałem tylko powiedzieć, że różni ludzie rodzą się by robić różne rzeczy. I nie ma w tym nic złego. Jedni przychodzą na świat, by być znakomitymi wojownikami, inni by być świetnymi kucharzami.

...a jeszcze inni świetnymi królami! – dodał królewicz.

Zgadza się – przytaknął mu Mieczysław. – Kim jest właściwie rycerz, Kazimierzu?

Człowiekiem, który walczy – odpowiedział chłopiec.

O co?

O pokój, albo o wolność. Rycerz zawsze walczy o coś dobrego, dla swojego kraju.

Dokładnie – skwitował te słowa stary dowódca. – W zasadzie rycerz wcale nie musi walczyć mieczem, rycerz to ktoś kto ma walczyć i wygrywać. Jeden będzie walczył w bitwie, a inny bedzie rycerzem, który będzie walczył swoim rozumem, sprytem i talentami jakie ma. A ty królewiczu, masz i talenty i spryt ...i jesteś całkiem mądry! Od dziś to będą twoje narzędzia walki.

Dlaczego myślisz, że jestem mądry? – nieco rozchmurzył się Kazio.

Jeśli ktoś kocha pokój, musi być mądry! Pokój to dobro, a mądry, może być tylko człowiek dobry. Człowiek zły może być sprytny, ale madrość nigdy nie idzie w parze ze złem. Poza tym podoba mi się twój pomysł wybudowania zamków warownych – roześmiał się Mieczysław. – To pomysł godny, bardzo mądrego władcy!

Mieczysławie, spotkałeś kiedyś rycerzy, którzy walczyli rozumem i talentami?

Naturalnie, kilkoro z nich mieszka na dworze twego ojca. Niektórych takich rycerzy nazywa się dyplomatami. Wysyła się ich do króla, który na przykład chce najechać na Polskę, a oni przekonują go, by tego nie robił.

Ależ to wspaniałe! – klasnął w dłonie Kazio.

Nie zawsze im się udaje zapobiec wojnie, ale próbować na pewno warto.

No dobrze – kontynuował wątek Kazimierz. – Rycerzy szkoli się do bitew na obozach rycerskich, a gdzie szkoli się rycerzy walczących rozumem? Gdzie są obozy dla nich Mieczysławie?

...a to jest doskonałe pytanie, królewiczu! Doskonałe!

Ale jaka jest odpowiedź?

Odpowiedź powienieneś dać ty, Kazimierzu. Takiego obozu nie ma jeszcze w Polsce, ale kiedy zostaniesz królem, będziesz mógł go stworzyć. Król, Kaziu, potrzebuje rycerzy walczących rozumem wszędzie. I za granicami Polski i w samej Polsce. Za granicami będziesz miał dyplomatów, a w kraju takimi rycerzami będą mądrzy skarbnicy, rozsądni ministrowie, świetni medycy, wspaniali nauczyciele. Oni wywalczą dla twego królestwa całe mnóstwo dobra. Jeśli król ma u boku armię rycerzy walczących rozumem, jego królestwo może stać się czymś niezwykłym.

Ale jak stworzyć taki obóz?

Mieczysław uśmiechnął się szeroko.

Wiesz jak się buduje warowny zamek?

Mniej więcej – odpowiedział chłopiec.

Taki zamek nazywa się twierdzą, prawda? Więc ty Kaziu wybudujesz w przyszłości twierdzę w środku Krakowa.

Ależ nikt nie buduje twierdz w środku miasta! – zaprotestował Kaziu.

Ale ta twierdza będzie inna – wyjaśnił dowódca. - Taką twierdzę w świecie nazywa się akademią. Albo uczelnią. To szkoła, tyle że lepsza od wszystkich innych. Ta akademia właśnie stanie się obozem dla twoich rycerzy walczących rozumem. Zresztą pewnie nie tylko dla twoich, ale i dla rycerzy przyszłych polskich królów.

Ale dlaczego szkołę nazywasz twierdzą?  - zdziwił się królewicz.

Akademię Kaziu, akademię.

No dobrze, akademię...

Dlatego, że dopóki masz w królestwie twierdzę, w której szkolą się rycerze walczący rozumem, twoje królestwo będzie nie do pokonania. Im więcej mądrych ludzi w kraju, królewiczu, tym kraj silniejszy.

A im mniej? – dociekał chłopiec.

Im mniej tym gorzej – rzucił krótko stary wojak. – Jeśli z królestwa znikną mądrzy ludzie to prędzej czy później, zniknie także królestwo.

Kaziu wrócił do Krakowa i niemal od razu udał się na poszukiwanie miejsca pod obóz rycerski, który zamierzał założyć w przyszłości. Wreszcie znalazł takie miejsce w pobliżu rynku.

To będzie tutaj! – obwieścił, choć nikt go nie słyszał. Nikt z wyjątkiem kreta, który właśnie wynurzył się z kopca. – To tutaj wybuduję Akademię Krakowską! Moją niezdobytą twierdzę!

Kaziu cofnął się dwa kroki, by spojrzeć na wybrany pod akademię grunt, z większego nieco dystansu i wdepnął w świeży kopczyk przyciskając niechcący łapkę kretowi. Kret zapiszczał z bólu, a Kaziu na jego widok, wykrzyczał swe ulubione zdanie:

- Ratunku! Następca tronu w niebezpieczeństwie!

Kaziu, został w przyszłości tak świetnym królem, że do historii przeszedł jako Kazimierz Wielki. Nigdy nie stał się dobrym wojownikiem, ale przeprowadził w Polsce mnóstwo ważnych reform. Między innymi założył Akademię Krakowską, która istnieje do dziś w Krakowie pod nazwą Uniwersytet Jagielloński. W tej to “niezdobytej twierdzy” wykształciły się setki wybitnych Polaków, a największymi z nich byli Mikołaj Kopernik, największy na świecie astronom i Jan Paweł II – wielki papież. O królu Kazimierzu zwykło się też mawiać, że zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną. I jak się domyślacie – gdy dorósł wybudował mnóstwo warownych zamków. Kazimierz stał się też wybitnym dyplomatą i całkiem nieźle radził sobie z Krzyżakami.

KOBIETKA SUKCESU
Bajka o Królowej Jadwidze

Jadwiga – zwana też przez swoich najbliższych Jadwisią, była prawdziwą kobietą sukcesu. Właściwie, to może nie tyle kobietą, co kobietką. Miała w końcu dopiero dziesięć lat. Sama jednak uważała się za kobietę sukcesu. Bo tak naprawdę ile kobiet w jej wieku zostaje królowymi?

A zostać królową to ogromny sukces, czyż nie? Zwłaszcza w kraju, w którym zawsze rządzili mężczyźni.

Był szesnasty dzień października. Drzewa mieniły się wszystkimi odcieniami złota i czerwieni. Jadwisia, wjeżdżała właśnie do stolicy kraju swego dziadka Kazimierza Wielkiego, na pięknym, białym rumaku. Za nią sunął równie dostojnie, cały jej królewski orszak. Była wysoką, śliczną dziewczynką o rudawych włosach i zniewalającym uśmiechu. Przyjechała do Krakowa prosto ze swych rodzinnych Węgier i wkrótce na jej głowę miała być włożona szczerozłota korona. Jak na prawdziwą kobietę sukcesu przystało, Jadwisia miała narzeczonego. A właściwie to prawie męża. W czasach, gdy była małą dziewczynką w królewskich rodzinach, rodzice wybierali swym pociechom małżonków, one zaś, często jeszcze jako małe dzieci, zaręczały się ze sobą, a nawet brały wstępny ślub. I tak również było z Jadwisią i cztery lata starszym Wilhelmem Habsburgiem. Dziewczynka wiedziała, że gdy tylko ukończy lat dwanaście ślub zostanie odnowiony i wtedy będzie już prawowitą żoną Wilhelma. I prawdę mówiąc nie mogła się tego doczekać. Jej ukochany zresztą też. Do czasu ślubu jednak, Jadwisia postanowiła zająć się wyłącznie swym nowym królestwem. A w tym między innymi odnowieniem założonej przez dziadka Kazimierza – Akademii Krakowskiej. Po jego śmierci niestety, uczelnia bardzo podupadła. Ale ona już ją postawi na nogi! Kto wie? Może nawet uda jej się doprowadzić do tego, by studiować w Akademii mogły także kobiety? (W tamtych czasach bowiem kobiety nie mogły uczyć się w szkołach.)

Wilhelm był już w Krakowie, przyjechał by uczestniczyć w jej koronacji. Obiecał odwiedzać ją tak często, jak się da, aż do czasu ślubu. Później naturalnie wprowadziłby się na wawelski zamek. Koronacja Jadwisi była niezwykle uroczysta i dostojna. Jednak w czasie uczty koronacyjnej stało się coś, co Jadwigę zaniepokoiło.

Słyszałem, że polscy wielmoże – szepnął jej konspiracyjnie Wilhelm, gdy siedzieli za stołem – chcą, żeby twoim mężem został jakiś litewski książe.

Mogą sobie chcieć – Jadwisia zupełnie się tym nie przejęła. – Jeśli od dziś rządzę Polską, to chyba tym bardziej swoim życiem, prawda? – spytała i napiła się rozcieńczonego miodu ze srebrnego kubka.

Obawiam się, że nie. Kazali mi wyprowadzić się z gościnnych komnat na Wawelu i zamieszkać w jakimś zamku pod Krakowem!

Co takiego?! – oburzyła się młodziutka królowa. – W takim razie, odnowimy ślub potajemnie i to jak najszybciej. Dowiem się tylko od kogoś zaufanego, jak byśmy mogli to zrobić.

Doskonały pomysł. A ja tymczasem, by uśpić czujność wielmożów, zamieszkam grzecznie, w tym odludnym zamczysku.

Zgoda. Będziemy się potajemnie spotykać na mieście. Wiesz gdzie jest knajpka Wierzynka?

Wiem.

To zaufany człowiek. Jego dziadek, Mikołaj Wierzynek był jednym z ulubieńców dziadka Kazimierza Wielkiego.

Był kucharzem?

Nie, organizował wszystkie ważne uczty. Robił to świetnie. I pewnego dnia otworzył knajpkę, blisko Rynku. Niemal od pierwszego dnia stała się kultowa. Pamiętaj jednak Wilhelmie, że będziemy tam incognito.

Oczywiście ukochana – powiedział młodziutki Habsburg, w myślach stwierdzając, że złota korona dodaje twarzy Jadwisi cudownego blasku.

Ponieważ odtąd Jadwisia, choć była królową, musiała randkować w konspiracji, była zmuszona też wymyślić sobie jakieś przebranie, w którym pojawiałaby się na mieście. Najbezpieczniej było przebrać się za dworzanina. W męskim stroju wyglądała jednak równie ślicznie, co w swych zdobionych bogato sukienkach i idąc przez Rynek wzbudzała, zbyt duże zainteresowanie. Pewnego dnia dostrzegł ją w pobliżu Kościoła Mariackiego pewien kasztelan i zawołał na całe gardło: to przecież królowa! No cóż. Wywołało to niezłą aferę i Jadwisia była zmuszona szukać bezpieczniejszej drogi do knajpki Wierzynka. Pewnego razu, jedna z jej dam dworu, zdradziła jej cenny sekret. W środku nocy zabrała ją do zamkowych piwnic i pokazała niepozorne drzwi.

Spójrz królowo – oświetliła pochodnią wyjście. – Za tym drzwiami jest długi podziemny korytarz. To całkowicie tajne przejście. Ten korytarz łączy się z podziemnymi piwnicami kamienicy Krzysztofory, podziemiami Kościoła Mariackiego i tajnym przejściem nad Wisłę.

Kto jeszcze wie o tym przejściu? – spytała Jadwisia.

Zaledwie kilkanaście osób w mieście. Muszę cię jednak ostrzec królowo, że niewielu śmiałków chadza tymi podziemiami. Krąży legenda, że straszy tam kogut o ciele gada, zwany bazyliszkiem. Mówi też ponoć ludzkim głosem.

Bzdury – rzuciła Jadwisia, choć jej oczy zrobiły się ze strachu okrągłe niczym dukaty z królewskiego skarbca.

Ale są też tacy, którzy mówią, że legendę o bazyliszku stworzyli oszuści, którzy w podziemiach załatwiają swoje ciemne interesy i nie chcą, by im ktoś przeszkadzał.

Jadwiga wróciła do komnaty. O ile istnienie koguta skrzyżowanego z gadem, mimo wszystko budziło jej wątpliwości, o tyle kliki szachrajów napawały ją obawami. Oczywiście do podziemi również, nie mogła zejść w królewskich szatach. Przez moment myślała, że może powinna skorzystać z okazji jaką niosła legenda i przebrać się za strasznego bazyliszka, ale chwilę później przyszedł jej do głowy lepszy pomysł. Po prostu przebierze się za ducha. Efekt ten sam: każdy kto ją spotka, przestraszy się i ucieknie gdzie pieprz rośnie, a ona będzie miała o wiele mniej roboty z kostiumem. Wystarczy założyć wielkie, białe prześcieradło, zrobić w nim dziury na oczy i cześć.

Następnego dnia z prześcieradłem pod pachą zeszła do podziemi. Miała ze sobą małą latarnię. Udało jej się przejść bezpiecznie pod rynkiem i czmychnąć szybciutko do Wierzynka.

Królowo – przywitał ją wnuk Mikołaja Wierzynka – wymyśliłem jak bezpiecznie wrócisz do podziemi. Wyniosę cię w koszu. Wniosę do kamienicy Krzysztofory i nikt nie będzie miał szans cię rozpoznać. Będziemy tak robić za każdym razem.

Świetnie! – ucieszyła się Jadwisia.  – Dziękuję panie Wierzynek – powiedziała i pocałowała go w policzek. Potomek słynnego restauratora nieco się zarumienił, a potem zaprowadził Jadwisię, do izby dla vipów, gdzie czekał już na nią Wilhelm.

Co pan nam dzisiaj zaserwuje, herr Wierzynek? – zapytał szefa lokalu, młodziutki Habsburg.

Dziś mam prawdziwą niespodziankę dla naszej królowej! – powiedział z dumą Wierzynek.

Gulasz?! – zawołała radośnie Jadwiga.

Tak królowo! Wreszcie sprowadziliśmy recepturę prosto z węgierskiego dworu!

Cudownie! – Jadwiga klasnęła w ręcę.

Ale to nie jest jedyna receptura, jaką przywieźli moi wysłannicy – dodał z tajemniczym uśmiechem. – Przywieźli też przepis na faszerowaną paprykę!

A czy zrobisz mi ją na wynos Wierzynku?

Z przyjemnością królowo! – powiedział i poszedł do kuchni po wazę z wonnym, pikantnym gulaszem.

Nie jest dobrze, Jadwisiu! – powiedział poważnie Wilhelm maczając cząstkę chleba w gulaszowym sosie. – Doszły mnie słuchy, że wielmoże chcą mnie wypędzić z Małopolski.

Lepiej niech pomyślą, jak wypędzić Krzyżaków, to jest teraz dla nas najważniejsza sprawa – rzuciła Jadwiga między jedną łyżką gulaszu, a drugą.

Strasznie to ostre – Wilhelm wyraźnie nie był w humorze. – Czy kiedy będę twoim mężem, będę to musiał jeść? – spytał gestykulując ręką w której trzymał chleb.  A gestykulował tak mocno, że kromka wypadła mu z dłoni i wpadła wprost do talerza Jadwisi.

Czy gdy już będziesz moim mężem zrobisz porządek z Krzyżakami? – odpowiedziała mu pytaniem i wytarła twarz opryskaną sosem – Krzyżacy zbyt już długo i zbyt okrutnie nękają Polskę. Postanowiłam, że za moich rządów położę temu kres. I liczę na to, że mi w tym pomożesz.

Sądzę, że powinnaś sama załatwić sprawę z Krzyżakami. Dla mnie jako Niemca, niezręcznie będzie się w to mieszać. Przecież Krzyżacy są Niemcami, tak jak ja. Zresztą Zakon Krzyżacki, to nie jest odpowiedni temat na romantyczną kolację – uśmiechnął się słodko Wilhelm. – Lepiej powiedz, co załatwiłaś w kwestii naszego przyśpieszonego ślubu.

Nic. Nie miałam kiedy. Krzyżacy spędzają mi sen z powiek – powiedziała zgodnie z prawdą mała królowa.

Bardzo się zmieniłaś odkąd zaczęłaś nosić koronę – skrzywił się teatralnie narzeczony. – Kiedyś nasz związek był dla ciebie najważniejszy. A teraz...?

Tego dnia wracając do zamku postanowiła zboczyć w ten podziemny korytarz, który kończył się pod Kościołem Mariackim. Weszła do świątyni i uklękła przed ołtarzem.

- Panie Boże, co zrobić z tymi Krzyżakami? Podpowiedz mi, proszę. Tak liczyłam na to, że mój przyszły mąż pomoże mi w tej sprawie, a tu sam widzisz Panie Boże jak jest. Wilhelma, kompletnie to nie interesuje. Co mam zrobić?

I choć żaden głos z nieba się nie rozległ, Jadwigę ogarnęła dziwna pewność, że wkrótce przyjdzie jakieś rozwiązanie. Wyszła z kościoła i postanowiła wrócić na zamek przez miasto. Przy Kościele Mariackim trwały właśnie roboty budowlane. Murarze uśmiechali się do królowej, machali jej wesoło, więc zatrzymała się na chwilę, by krótko z nimi porozmawiać. Jeden z nich jednak był wyraźnie przygnębiony. Jadwisia zapytała go o powód.

Moja żona ciężko choruje, a ja nie mam pieniędzy na lekarstwo.

Jadwisia pomyślała chwilę, oparła jedną stopę o pobliski kamień i oderwała od swojego trzewiczka złotą sprzączkę.

Sprzedaj ją i szybko biegnij do medyków po ten lek – powiedziała z uśmiechem i ruszyła na Wawel. Nie zauważyła nawet jak dziwna rzecz się stała. Zauważyli ją natomiast murarze.

Patrzcie! Stopka królowej odcisnęła się w kamieniu! – wołali jeden przez drugiego. – To święta dziewczynka!

Gdy następnego dnia, Jadwisia wyjrzała rano przez okno swojej komnaty, zauważyła dziwną rzecz. Bramy Wawelu były zaryglowane, jakby co najmniej trwało oblężenie Krakowa. Zaniepokojona wybiegła na dziedziniec. Okazało się, że  najgorsze obawy jej narzeczonego stały się faktem. Został wypędzony z Polski przez wielmożów. Mała królowa chciała go gonić, ale okazało się, że bramy Wawelu zamknięto właśnie po to, by nie mogła tego zrobić. Jadwiga wpadła w najprawdziwszą furię. Rozejrzała się dookoła i zobaczyła stojącą pod murem siekierę. Chwyciła ją i próbowała wyrąbać dziurę we wrotach. Ze złości zapomniała, że przecież może wyjść z Wawelu podziemnym wyjściem.

Królowo – jedynym, który miał odwagę, by ją uspokoić był rycerz z Goraja o imieniu Dymitr. – Zasługujesz na lepszego męża.

To nie twoja sprawa! – wrzasnęła Jadwisia i przyłożyła ponownie siekierą w bramę.

Na Litwie mieszka pewien zacny książę, nazywa się Jagiełło... – kontynuował nieśmiało Dymitr.

To ożeń się z nim! – wrzasnęła mu prosto w nos, jego władczyni.

...marzy o tym by pokonać Krzyżaków, którzy jemu też dokuczają – mówił dalej rycerz. – Szuka żony, która by go w tym wsparła.

Jadwisia odłożyła na moment siekierę.

- Gdybyś zgodziła się za niego wyjść, wyniknęłoby z tego wiele dobra. Litwini zostaliby włączeni do Kościoła, ty i Jagiełło połączylibyście swoje państwa i siły. Wspólnie pokonalibyście Krzyżaków. Czy nie o tym marzysz królowo?

- Pokonalibyśmy Krzyżaków? – zapytała już nieco spokojniej.

- Myślę, że tak. Zresztą królowo, nie ma na co czekać, jeśli szybko się z nimi nie rozprawimy, Polska może zginąć.

Jadwisi przypomniała się jej wizyta w Kościele Mariackim. Czyżby Bóg dawał jej w taki sposób odpowiedź na zadane pytanie? Zostawiła wszystkich i pobiegła do wawelskiej katedry. Był tam krzyż, przed którym bardzo lubiła się modlić.

Co robić Panie Boże? – spytała wciąż jeszcze bardzo zdenerwowana. Wtedy też usłyszała czyjeś kroki.

Ratuj Polskę Jadwigo – powiedział ktoś.

Mała królowa zerwała się z kolan przestraszona i zobaczyła za sobą Dymitra.

Co powiedziałeś? – spytała będąc pewna, że słyszała jego głos.

Nic nie mówiłem królowo.

Ach tak. Czyli to była odpowiedź Boga – szepnęła sama do siebie.

Jakiś czas później książe Jagiełło pojawił się na Wawelu. Do tego dnia po zamku, krążyły okropne plotki. Mówiono, że Jagiełło pochodzi z głębokiej puszczy, że jest dzikusem, ma ośle uszy i ośli ogon. Niektórzy twierdzili, że jest bardzo stary i że nawet Kraków nie ma tylu lat, ile liczy sobie litewski książe. Ale szybko okazało się, że to niewiarygodne bzdury. Książe wcale nie był stary, był bardzo miły i przystojny. A ponieważ na Wawelu na rozkaz Jadwisi gotowali już kucharze od Wierzynka, na przyjazd Jagiełły przygotowali mnóstwo wybornego gulaszu.

Co za wspaniała potrawa – uśmiechnął się Jagiełło do swej przyszłej żony w czasie obiadu. – Czy będę mógł to częściej jadać, gdy już będę twoim mężem?

Królowa Jadwiga wyszła za Jagiełłę i choć umarła młodo, stała się największą królową w historii Polski. Była świetnym politykiem, przywróciła do świetności Akademię Krakowską – czyli dzisiejszy Uniwersytet Jagielloński. Doskonale radziła sobie z Krzyżakami i była tak dobra, że została ogłoszona świętą. Jej małżeństwo z Wielkim Księciem Litewskim, połączyło Polskę i Litwę i rozpoczęło najlepszy okres w dziejach naszego kraju. Jej mąż, król Władysław Jagiełło, pokonał Krzyżaków w bitwie pod Grunwaldem, która uważana jest za największe zwycięstwo Polaków.

SPISKUJĄCA SMAKOSZKA
Bajka o Królowej Bonie

Ulubione powiedzonko małej, ciemnowłosej Bony nie brzmiało zbyt dostojnie. A jak brzmiało? Po prostu: “księżniczki mają przegwizdane.” Bo Bona była księżniczką.  Wprawdzie jeszcze bardzo młodziutką, ale jednak. Księżniczką Mediolanu.

- Dlaczego nie urodziłam się kucharką? – pytała bez końca swoją matkę, opiekunki, a przede wszystkim swą ukochaną Antoniettę, najlepszą kucharkę w pałacu księżnej Sforza. – Przecież tak lubię gotować!

- Pewnie z tego samego powodu, z którego ja nie urodziłam się księżniczką – odpowiedziała jej po raz dwieście trzydziesty dziewiąty Antonietta, przecierając dojrzałe, czerwone pomidory przez sito.

- Chciałabyś być księżniczką? – spytała Bona, choć naturalnie znała odpowiedź.

- Oczywiście – rzuciła krótko Antonietta i sięgnęła po łodygę świeżej bazylii. – Nosiłabym piękne suknie, miałabym delikatne dłonie i zabiegaliby o mnie książęta z różnych stron Europy.

- Co ty tam wiesz Antonietto... – westchnęła mała księżniczka i podkradła z wielkiej, miedzianej misy, stojącej na kuchennym stole zieloną oliwkę. – Ci książęta są akurat najgorsi. Zabiegają o ciebie, a ty nie masz nic do powiedzenia. Zupełnie jakbyś była pomidorem na straganie targowym! Może cię kupić kto chce! I w dodatku później, może z tobą zrobić co chce!

- Nie przesadzaj księżniczko – kucharka przelała pomidorową maź z zielonymi smugami bazylii do głębokiej, miedzianej patelni.

- Nie przesadzam – mruknęła Bona. – Słyszałam dziś rano, że ma przyjechać do nas na obiad, jakiś dyplomata niemiecki! Poszukuje żony dla niemieckiego następcy tronu. A mama cały czas myśli o tym, by jak najszybciej i jak najlepiej wydać mnie za mąż!

- Nie chciałabyś być żoną króla Niemiec?

- Nigdy w życiu! – krzyknęła Bona i uderzyła otwartą dłonią w masywny stół. – Co ja bym tam jadła?! Niemcy jadają ponoć wyłącznie gotowaną golonkę i piją piwo!

- Prawdę mówiąc, nie wiem co jadają Niemcy, ale rzeczywiście, włoska księżniczka, wychowana na cudownej włoskiej kuchni napewno cierpiałaby w kraju, w którym jada się byle co. A gotowaną golonkę zwłaszcza! – roześmiała się Antonietta.

- A w którym kraju jada się dobrze?

- We Francji – wtrącił się Lorenzo, młodziutki pomocnik Antonietty.

- Ależ chłopcze! – zaprotestowała jego szefowa. – Francuzi jadają żaby i ślimaki!

- Brrrrr!... – wykrzywiła się Bona. – To już chyba lepsza ta golonka.

Lorenzo próbował coś wyjaśnić, ale księżniczka mu nie pozwoliła. Wpadła właśnie na genialny pomysł i zaczęła o nim mówić. A księżniczce nie wypadało przerywać.

- To się mamie nie uda ! Nie wyjdę za niemieckiego księcia! Jako wasza pani, nakazuję wam dosypać trucizny do wszystkich dań jakie przygotowujecie na dzisiejszy obiad! Otrujemy tego dyplomatę i będzie spokój!

W gwarnej kuchni zapadła głęboka cisza.

- Ależ księżniczko Bono! – pierwszy odzyskał głos Lorenzo. – Przecież jeśli dosypiemy trucizny do wszystkich dań, otrują się wszyscy, którzy będą go jedli. Także ty!

- Ano tak – skonstatowała dziewczynka. – A jak byśmy tak podsypali mu czegoś do wina?

- Basta! – powiedziała twardo Antonietta. A wyjaśnić muszę, że włoskie słowo „basta” znaczy tyle co polskie „dość”. – Nie wolno robić takich rzeczy księżniczko! Dyplomata to porządny człowiek, dlaczego mielibyśmy go uśmiercać? Tak się nie rozwiązuje problemów. Kiedyś będziesz królową, a dobra i mądra królowa nikogo nie zabija!

- Ale ja nie chcę być dobrą królową! – zmarszczyła ciemne brwi Bona. – Chcę być najlepszą w Italii kucharką! A skoro nie mogę być najlepszą kucharką, to będę po prostu, najgorszą królową!

Księżniczka Bona Sforza urodziła się w czasach, gdy o małżeństwach królewskich decydowali głównie rodzice królewskich dzieci i to nie rzadko jeszcze w okresie, gdy ich pociechy były naprawdę małe. Bona oczywiście była przeciwna tym idiotycznym zasadom. Wiedziała, że jej kuzynki wychodziły za o wiele starszych od siebie mężczyzn, musiały przeprowadzać się do ich odległych królestw i jeść tamtejsze okropne jedzenie. A tego Bona z pewnością by nie zniosła. Była przecież małą smakoszką i najbardziej na świecie kochała włoskie makarony. Tymczasem widmo takiego właśnie okrutnego losu straszyło ją od pewnego czasu.

Otrucie niemieckiego dyplomaty rzeczywiście nie wchodziło w grę. Bo choć księżniczka Sforza uchodziła za małą złośnicę, tak naprawdę nie skrzywdziłaby muchy. A co dopiero człowieka i to w taki sposób! Trzeba go było po prostu do siebie zniechęcić. A jak zniechęcić do siebie mężczyznę? Na szczęście było na to mnóstwo sposobów. Bona była pewna, że jej matka, księżna Izabela Aragońska każe jej przy obiedzie usiąść obok dyplomaty i grzecznie odpowiadać na jego pytania. Więc, po pierwsze Bona nie będzie odpowiadać grzecznie. Ani tym bardziej nie będzie grzecznie się zachowywać. Ani ładnie wyglądać! Mała księżniczka doskonale wiedziała, że nic nie robi na mężczyznach tak złego wrażenia, jak niechlujny wygląd. Zatarła więc ręce i pobiegła do swojej komnaty obmyślać szczegóły swego pierwszego spisku.

Niemiecki dyplomata nazywał się Herman von Stein. Był wysokim, mocno zbudowanym blondynem, o chłodnych stalowych oczach. Bonę posadzono dokładnie naprzeciw niego. Obiad otwierała pyszna zupa minestrone. I gdy tylko służący napełnili nią srebrny talerz księżniczki, ta niewiele myśląc zbliżyła są śniadą twarzyczkę do naczynia i zaczęła z niej chłeptać niczym podwórkowy kundel. Stalowe oczy  Hermana von Stein z wrażenia omal nie zmieniły koloru, jednak jako rasowy dyplomata udał, że owa sytuacja w ogóle go nie dziwi.

- Bono! – krzyknęła natomiast księżna. – Co ty wyprawiasz!? Natychmiast przestań!

Bona nie miała wyjścia. Wyprostowała się na rzeźbionym, wyściełanym aksamitem krześle i wzięła do ręki srebrną łyżkę. Obejrzała ją dokładnie,  chuchnęła w zagłębienie tej części, którą nabierało się zupy i zaczęła energicznie pocierać nią czubek nosa. Łyżka na chwilę przykleiła się do niego, ale naturalnie sekundę później spadła prosto do talerza z minestrone, rozpryskując apetyczny płyn na wszystkie strony. Księżna Izabela zacisnęła usta i spojrzała znacząco na opiekunkę córki. Opiekunka usiadła więc obok, wytarła łyżkę płócienną serwetką i zaczęła karmić podopieczną. Gdy zjedzono zupę, służący wnieśli wonne pieczenie, gorące makarony i dzbany z sosem pomidorowym, przyprawianym bazylią. Bona wykorzystując chwilową nieobecność opiekunki, chwyciła dzban z sosem, rozlała go starannie i obficie dookoła talerza po czym nałożyła dłońmi na swoje ciemne włosy upięte w piękną fryzurę. Następnie zaczęła wcierać czerwoną papkę w lśniące kosmyki tak jak gdyby sos był po prostu szamponem do włosów.

- Wie pan ambasadorze, że we Włoszech w najmodniejsze uczesania wplata się makaron i polewa go pomidorowym sosem? – zapytała ze słodkim uśmiechem, von Steina, a pomidorowe strugi płynęły jej po czole.

Dyplomatyczny kunszt ambasadora von Steina, wystawiony był na nie lada próbę. Jednak starał się jak mógł zachować kamienną twarz. Księżniczka natomiast wykorzystując maksymalnie ogólną konsternację, chwyciła garść długich spaghetti, wypchała nimi usta i zaczęła śpiewać.

Opiekunka właśnie wróciła i na znak księżnej próbowała wyprowadzić małą z komnaty jadalnej. Bona jednak dzielnie trzymała się krzesła i przemawiała do niemieckiego gościa.

- Bardzo się cieszę ambasadorze von Stein, że zostanę żoną następcy tronu Niemiec. Z pewnością będziecie dumni z takiej władczyni jak ja!

Księżna Izabela tymczasem przepraszała ambasadora jak potrafiła.

- Proszę wybaczyć, księżniczka Bona ostatnio zbyt dużo uczy się łaciny, ma też wiele zajęć z innymi nauczycielami i jej dziwne zachowanie z pewnością jest wynikiem nadmiernego przemęczenia. Tak naprawdę to wspaniała osóbka!

- Wynikiem przemęczenia? Ależ księżno Sforza! – zawołał oburzony von Stein. – Jeśli Bona zostanie królową, albo i cesarzową, będzie miała mnóstwo obowiązków! I co wtedy? Przecież wciąż będzie zmęczona! A jeśli tak odreagowuje zmęczenie, wciąż będzie ośmieszała nasze państwo! Nie mogę do tego dopuścić!

Kiedy matka wezwała Bonę wieczorem na rozmowę i opowiedziała co powiedział o jej skandalicznym zachowaniu ambasador Niemiec, Bona poczuła się niczym Juliusz Cezar w chwili największego triumfu. Była z siebie dumna.

- ...a jeśli ambasador Niemiec opowie ambasadorom innych państw, że jesteś tak postrzelona? – zamartwiała się księżna Izabela. – Wiesz co się wtedy stanie? Żaden książę nie będzie chciał pojąć cię za żonę!

- I o to właśnie chodzi! – powiedziała twardo księżniczka. – Nie chcę być królową! Chcę być prawdziwą, sławną kuchmistrzynią!

Jednak zbuntowana księżniczka stawała się z czasem, raczej mistrzynią spisków niż mistrzynią kucharska. Ambasadorowie kolejnych państw opuszczali pałac księżnej Sforza mocno skonsternowani i oburzeni. Kiedy francuskiemu dyplomacie przed obiadem zaburczało w brzuchu, Bona niedyskretnie stwierdziła, że Francuz nosi zapewne w żołądku całą żabią rodzinę, bo przecież zapewne jada w Paryżu żaby. Ambasadorowi Hiszpanii zaproponowała zabawę w korridę, przy czym to ona miała być matadorem, a on bykiem.

- Na końcu oczywiście wbiję panu w kark szpadę! – powiedziała poważnie, a dyplomata z Madrytu pobladł i przypomniał sobie nagle, że musi pilnie pojechać do Rzymu. I pojechał. Natychmiast w dodatku.

Pewnego dnia księżniczka dowiedziała się, że kolejnym gościem jej matki ma być dworzanin z Polski.

- A co jedzą w Polsce? – zapytała Antoniettę, gdy ta kleiła właśnie pyszne kwadratowe pierożki ze szpinakiem, zwane ravioli.

- Nie mam pojęcia księżniczko. Nic nie wiem o tym kraju.

- A gdzie on leży?

- Na dalekiej północy. To pewnie bardzo zimny kraj, gdzie wiecznie trwa ciężka zima.

- Ten kraj – włączył się Lorenzo – leży nad tym morzem, w którym są bursztyny księżniczko. Przez Polskę wiódł na pewno Szlak Bursztynowy.

- A co to takiego? – zapytała Bona. – Ten szlak?

- To taka bardzo długa droga, prowadzącą z południa na północ, prosto nad to bursztynowe morze. Tą drogą wędrowali kupcy po bursztyn właśnie.

- A jak wygląda ten bursztyn?

- Podobno ma kolor miodu – powiedział Lorenzo. – A ludzie, którzy noszą ozdoby z bursztynu cieszą się bardzo dobrym zdrowiem.

Opowieść Lorenza zaintrygowała wprawdzie księżniczkę, ale nie zmieniło to jej stosunku do ewentualnego ślubu z królem bursztynowego kraju. Polski dworzanin miał pojawić się niebawem, musiała więc czym prędzej wymyślić jakieś zasadzki na niego. I naturalnie to zrobiła. Po pierwsze wokół krzesła na którym miał siedzieć i do którego rzecz jasna musiał podejść – rozlała oliwę, a potem starannie ją roztarła. Podłoga błyszczała, jak gdyby była nie tylko porządnie umyta, ale również  idealnie wypolerowana. Oliwa była śliska toteż przybysz z północy nie miał wyjścia – musiał wywrócić się z hukiem. Próbował wprawdzie utrzymać równowagę i chwycił się brzegu stołu, ale skończyło się to ściągnięciem obrusa i zrzuceniem z ogromnym brzękiem na podłogę wielu srebrnych talerzy. Po drugie wbiła w siedzisko krzesła kilka igieł, wyjętych uprzednio z wielkiego kaktusa. Dworzanin skompromitował się wystarcząco w oczach księżnej Izabeli. Bo dodać muszę, że w obawie o swoje dobre imię, mała Bona postanowiła kompromitować teraz wpływowych, zagranicznych gości, nie siebie. Jeśli coś z jej planu zawiodłoby, miała naturalnie w zapasie tuziny idiotycznych pytań.

Polski gość nazywał się Mikołaj z Tuliszkowa, świetnie władał łaciną i był całkiem inny niż jego poprzednicy. Wesoły, sympatyczny, młody i przystojny. Ku zaskoczeniu wszystkich swe porażki tak umiejętnie obrócił w żart, że nawet nieskora do dowcipów Izabela Aragońska, natychmiast poczuła do niego szczególną sympatię. Najgorsze było jednak to, że nawet Bona szaleńczo i zupełnie nieoczekiwanie dla siebie samej, go polubiła. Ba! Zaczęła nawet żałować, że skompromitowała młodzieńca z kraju bursztynów, w tak bezlitosny sposób.

- Opowie mi pan coś o waszych bursztynach? – zapytała skruszona, gdy służba wniosła deser ze świeżych owoców.

- Oczywiście, być może moja opowieść sprawi, że zapomnisz o moich dzisiejszych katastrofach? – roześmiał się Mikołaj z Tuliszkowa.

- Jak one wyglądają?

- Jak łzy słońca księżniczko.

- To słońce płacze? – zdziwiła się Bona. Dla niej słońce było zawsze symbolem wiecznej radości.

- Czasem płacze. Jeśli nad jakimś królestwem nie może świecić tak pięknie jak nad Italią, płacze. Na północy słońce świeci inaczej niż tu, księżniczko.  O wiele słabiej.

- Czy to znaczy, że w Polsce jest zimno?

- Zimy są bardzo zimne, ale też bardzo piękne.

- A co wy, Polacy jecie w zimie? Przecież w czasie mrozu nic nie rośnie w ogrodach? Nawet pomidory!

- To prawda. Pomidorów nie jadamy, w Polsce nikt prawie o nich nie słyszał księżniczko. A szkoda, bo są pyszne!

Notowania polskiego dyplomaty, dodatkowo wzrosły w oczach małej Bony. Skoro ten młody królewski wysłannik lubił pomidory znaczyło to, że musi być fajnym facetem krótko mówiąc.

- To czemu ich nie zasadzicie? – dziwiła się Bona.

- Nie umiemy księżniczko! Ktoś musiałby nas nauczyć.

- No dobrze, ale co jadacie zimą? – księżniczka wróciła do głównego wątku.

Mikołaj spojrzał filuternie w piękne oczy dziewczynki.

- Lepimy bałwany ze śniegu, a potem pieczemy je na ruszcie.

Bona wybuchnęła głośnym śmiechem, choć jej wychowawcy zawsze powtarzali, że dama nie śmieje się w taki sposób. Nawet powściągliwa Izabela Aragońska, roześmiała się tak gromko, że echo odbiło się o marmurowe ściany jadalni.

- Gotujemy też zupy z bałwanów i podajemy je z leśnymi szyszkami – kontynuował Mikołaj, widząc reakcję włoskiej księżniczki. – Czasami wrzucamy do nich makaron z długich, cienkich gałęzi. Najgorzej jest wtedy, gdy pierwsze powiewy wiosny powodują, że śnieg znika. Wtedy nie mamy co włożyć do garnków i umieramy z głodu!...

- To może warto byłoby wtedy poeksperymentować z bursztynami, Panie? – włączył się nieoczekiwanie do rozmowy Lorenzo, który przyniósł właśnie wino w srebrnym dzbanie. – Może jakieś ravioli z bursztynem? Malutkie bursztynki w malutkich pierożkach ślicznieby grzechotały!

W pałacu Sforzów od dawna nie było tak wesoło.

- Czy ma Pan może przy sobie choćby maleńki bursztynek? – zainteresowała się dziewczynka. Bardzo była ciekawa jak wygląda coś, co nazywają na północy “łzami słońca”.

- Niestety nie mam księżniczko – śmiał się wciąż polski gość. – Ale mam za to świetny pomysł.

- Jaki? – Bona wlepiła w niego swe okrągłe z ciekawości, kasztanowe oczy.

- Przyjedź zobaczyć bursztyny do Polski. Zresztą kto wie, może przy odrobinie szczęścia uda ci się zobaczyć nawet jak słońce płacze?

- A pan to widział?

- Niestety nie. Przy okazji może nauczyłabyś naszych ogrodników uprawiać pomidory? Wtedy moglibyśmy zimą podawać nasze pieczone bałwany w sosie pomidorowym?...

Bona znów zachichotała.

- Bardzo chętnie – odpowiedziała ochoczo. – Możemy wyruszać już jutro! Zresztą gdyby polski król zechciał...

- ... pojąć cię za żonę, księżniczko? – przerwał jej Mikołaj.

- Nie, nie. To nie wchodzi w grę, panie Mikołaju. Nie zamierzam wychodzić za mąż. Chcę być wolną kobietą i zostać cenioną kuchmistrzynią na którymś z europejskich dworów. Więc gdyby Twój król... Jak on ma na imię?

- Zygmunt. Z dynastii Jagiellonów księżniczko.

- Mniejsza o to, w każdym razie, gdyby twój król Zygmunt zechciał mnie zatrudnić w swoim zamku, to z rozkoszą będę wam gotować. Sadzić pomidory, siekać pietruszkę, trzeć seler, zarabiać ciasto na makaron. I takie tam.

- Oczywiście przekażę twoje słowa królowi, księżniczko. Jednak obawiam się, że nie będzie to możliwe. Żaden król na świecie nie zatrudniłby w swojej kuchni prawdziwej księżniczki. Taka sytuacja byłaby nie przyjęcia. Ale szkoda, że nie zamierzasz wychodzić za mąż, bo król Zygmunt szuka żony, która świetnie gotuje i lubi poznawać nowe smaki.

- Naprawdę?... – zdziwiła się Bona. – I jego żona mogłaby gotować dla przyjemności?

- Naturalnie. Jednak myślę księżniczko, że rzeczywiście nie powinnaś marnować kulinarnego talentu jako królowa. Królową może być każda księżniczka, a talent, zwłaszcza kulinarny to o wiele więcej niż korona.

- No właśnie – powiedziała Bona, bez krzty przekonania.

- Zresztą – Mikołaj z Tuliszkowa ściszył głos – król Zygmunt zdecydowanie woli blondynki...

- Blondynki ?!... – zdenerwowała się księżniczka. – O głupocie blondynek w Italii opowiada się dowcipy!

- Pewnie dlatego, że większość Włoszek to brunetki – zachichotał niedyplomatycznie polski dworzanin. – Tak czy inaczej księżniczko, jeśli chciałabyś zobaczyć bursztyny i pomóc nam zasadzić pomidory w królewskich ogrodach – zabiorę cię do Polski choćby jutro.

- Mowy nie ma! – zmieniła nagle front Bona. – Jeśli twój król woli blondynki, sam niech sobie sadzi pomidory!

- Nie rozumiem twojego zdenerwowania, przecież nie zależy ci na tym by mu się spodobać – Mikołaj uśmiechnął się z lisim triumfem. Jego dyplomatyczny talent znów zabłysnął. Oto wyjątkowo oporna księżniczka Mediolanu, za chwilę sama oświadczy się jego królowi, który to przecież chciałby w przyszłości właśnie ją poślubić.

- Oczywiście, że mi nie zależy! – prychnęła urażona. – Ale przecież sam mówiłeś, że nie jest możliwe, by król Zygmunt zatrudnił mnie w kuchni. Więc co mi innego pozostaje niż zostać polską królową?

Mikołaj rozłożył ręcę w geście udawanej bezradności.

- Nie jesteś blondynką, ale może trafisz do serca mojego króla przez żołądek? Kto nie ryzykuje ten nie wygrywa, spróbuj!

Księżniczka Bona Sforza wyszła za mąż za polskiego króla Zygmunta zwanego później Zygmuntem Starym i została królową Polski. Dzięki niej na polskie stoły trafiło wiele nieznanych wcześniej warzyw takich jak: marchew, seler, pietruszka, kapusta włoska czy por. Jarzyny te Polacy, nazwali z czasem „włoszczyzną” na pamiątkę tego, że przywiozła je dla nich z Włoch, Królowa Bona.

ROMANTYCZNY AUGUSTINO
Bajka o królu Zygmuncie Auguście

Zygmuś Augustino, stał się prawdziwym mężczyzną, w dniu świętej Barbary. Miał wprawdzie dopiero osiem lat, ale przecież nigdy nie jest za wcześnie, na to by stać się dojrzałym mężczyzną, prawda? No, w każdym razie mały następca tronu, tak właśnie uważał. Po czym poznał, że jest już całkowicie dojrzały i uformowany? Ano po tym, że się zakochał. A przecież zakochują się tylko ludzie dorośli, czyż nie?

Jego młodziutka ukochana pochodziła z zacnego, litewskiego rodu i miała najpiękniejsze na świecie loki, koloru dojrzałych moreli. Wiedział, że jest mu przeznaczona i, że odtąd będzie robił wszystko, by nieustannie jej imponować. Choć w zasadzie nie musiał robić nic, był w końcu królewiczem i to już by wystarczyło. Ale Augustino prawdziwie się zakochał i pragnął, by jego morelowowłosa wybranka podziwiała go, nie za koronę i bogactwo, ale za to kim jest jako człowiek. I jako prawdziwy mężczyzna rzecz jasna!

Więc, czwartego grudnia, o poranku, zobaczył ją na dziedzińcu jednego z litewskich zamków. Towarzyszył akurat swej matce, królowej Bonie, w podróży do Wilna. Niestety nie udało mu się dowiedzieć jakie imię nosi owa mała, litewska ślicznotka. Ale był to przecież problem do rozwiązania. Na jego nieszczęście jednak, nie był to jedyny problem. Drugi był dużo poważniejszy. By móc spędzić życie z uroczą Litwinką, Zygmuś Augustino musiał zerwać zaręczyny, w które dał się wrobić w imię dobra Polski.

Oczywiście pierwszymi osobami, które musiał o tym powiadomić byli jego rodzice. I choć chłopiec zupełnie nie wiedział jak im to powiedzieć, zaraz po powrocie na Wawel poprosił ich o rozmowę.

Uważamy, że należy wprowadzić zmiany w tym kraju – Augustino uwielbiał, w podniosłych chwilach mówić o sobie w liczbie mnogiej, jak prawdziwy monarcha.

Czyżby? – zdziwił się jego ojciec, król Zygmunt Stary.

Owszem. Należy skończyć raz na zawsze z małżeństwami zawieranymi dla korzyści politycznych i pozwolić królewskim dzieciom, żenić się i wychodzić za mąż z miłości.

Augustino! – roześmiała się królowa Bona, która lubiła nazywać swego syna włoskim zdrobnieniem imienia August. – Ależ... co ci przyszło do głowy?

Małżeństwa zawarte dla dobra korony, czynią z władców, ludzi głęboko nieszczęśliwych, matko. – królewicz w pełnych powagi okolicznościach, zwracał się do rodziców per: matko i ojcze.

Zygmusiu kochanie – król, który dla odmiany nazywał syna jego pierwszym imieniem, spojrzał  mu czule w oczy – popatrz tylko na mnie i mamę. Czy któreś z nas jest nieszczęśliwe?

Naturalnie. Mama tobą rządzi tato.

Dobrotliwy i łagodny Zygmunt, zwany Starym osłupiał ze zdumienia.

Augustino, jeśli mężczyzna ma mądrą żonę, to dlaczego miałaby ona nie rządzić? – zdziwiła się szczerze królowa.

To nawet bywa dla męża wygodne, gdy żona rządzi, synku – dodał król. – Mąż może się wtedy zająć polowaniami, albo ogladać turnieje rycerskie...

A poza tym, mio amore – królowa Bona lubiła wtrącać włoskie słowa do wypowiadanych w języku polskim kwestii – czy uważasz, że w małżeństwach zawieranych z miłości, żony nie rządzą mężami?

Augustino zrozumiał, że zamiast owijać istotę sprawy w przysłowiową bawełnę i tym samym kierować rozmowę na tory nie mające nic wspólnego z zerwaniem zaręczyn, będzie jednak musiał mówić, bardziej wprost o co mu chodzi.

Nie ma sensu drążyć szczegółów mamo – zmienił więc tok rozmowy. – Jestem przeciwny małżeństwom zawieranym z innych przyczyn niż miłość. I oświadczam, że jako król Polski raz na zawsze z tym skończę.

Zygmusiu, chyba zapomniałeś, że jesteś zaręczony – rzucił Zygmunt Stary.

Właśnie! I zapomniałeś również, że za tydzień przyjeżdża na Wawel twoja narzeczona i weźmiecie wstępny ślub, który potwierdzicie zgodnie z prawem, zaraz po waszych dwunastych urodzinach – dodała królowa Bona.

Jeśli czegoś zapomniałem, to zapomniałem dodać, że gdy będę nosił koronę, zakażę rodzicom zmuszania dzieci do zaręczyn i wstępnych ślubów! I żebyście nie myśleli, że żartuję, jeszcze dziś ogłoszę, że zrywam swoje zaręczyny!

Mamma mia! – wrzasnęła królowa. - Zygmuncie czy ty słyszysz co on mówi?!

Zygmusiu – ojciec królewicza nie dawał się tak szybko wyprowadzić z równowagi, jak jego żona o iście południowym temperamencie. – Jeśli chcesz być królem Polski, musisz się zachowywać jak król. A król dotrzymuje danego słowa.

Nic z tego, to już postanowione. Jestem zakochany i ożenię się w przyszłości z wybranką mojego serca. Albo nie ożenię się wcale!

Co takiego? – królowa spojrzała na niego przenikliwie swymi cudownymi, czarnymi oczami. – A w kim się zakochałeś, jeśli można wiedzieć?

To tajemnica państwowa – rzucił Augustino. Wiedział, że jeśli zdradzi kim jest jego miłość, na zawsze może ją stracić.

Jesteś za mały by się zakochać – stwierdziła twardo królowa. – Ale wystarczająco duży by czternastego lutego wziąć wstępny ślub. I koniec dyskusji.

I pamiętaj synku – dodał tonem mędrca ojciec – że największą miłością króla, musi być jego królestwo. Wybranka Twojego serca ma na imię Polska, Zygmusiu. Polska!

Czternasty lutego zbliżał się nieubłaganie szybko. Zygmuś Augustino uważał, że to niewiarygodna wręcz ironia losu, by w dniu patrona ludzi zakochanych, on brał ślub z królewną, której nie kocha. Niestety, nie udało mu się zerwać zaręczyn, choć naprawdę bardzo się starał. Mama wyjaśniła mu, że jeśli porzuci narzeczoną, jej ojciec wypowie Polsce wojnę, najedzie na polskie ziemie, spali miasta i wioski i zrabuje co się da.  W przypływie desperacji Augustino rozważał pójście w ślady legendarnej władczyni Wandy, córki księcia Kraka. Zakochał się w niej niemiecki książę o imieniu Rytygier i chciał ją pojąć za żonę. Wanda jednak nie miała ochoty się z nim wiąząć. Zakochanego Niemca doprowadziło to do prawdziwego szaleństwa. Zagroził, że jeśli Wanda za niego nie wyjdzie, najedzie na jej państwo i je zniszczy. Kraków też oczywiście miał zamiar zdewastować.

Więc co tu dużo gadać? Wanda, była w bardzo podobnej sytuacji co Augustino. Ostatecznie biedaczka rzuciła się do Wisły, by w ten sposób uratować zarówno siebie samą od ślubu z Rytygierem, jak i swoich poddanych od okrutnej rzezi. Augustino udał się więc nad Wisłę, by zbadać z którego miejsca najlepiej byłoby wskoczyć do lodowatej rzeki. Gdy szedł wzdłuż brzegu  minął młodą dziewczynę, której wiatr z nad Wisły rozwiewał włosy. Ten obraz przywołał w jego pamięci dzień, w którym zobaczył małą Radziwiłłównę. Tamtego ranka wiatr bawił się także jej włosami.

- Jakże ja zazdrościłem wtedy temu wiatrowi!... – westchnął głęboko Augustino i stwierdził, że jeśli skoczy do rzeki, nigdy już nie zobaczy morelowych loków swej litewskiej ukochanej.

I tak królewicz porzucił myśl o pójściu w ślady Wandy.

Przystąpił natomiast do realizacji planu B. Zaczął się modlić do świętego Walentego, o to by ten podpowiedział mu jakieś rozwiązanie.

Tak się złożyło, że królowa Bona, od wczesnego dzieciństwa uczyła swoje dzieci języka włoskiego, a także zabaw, w które bawili się mali Włosi. Jedną z tych ostatnich, była tzw. zabawa w “pomidora”. Dodam, że po włosku pomidor to “pomodore”. Jedno z dzieci zadawało innym śmieszne pytania. Jedyną odpowiedzią jakiej można było udzielić na takie pytanie było słowo: “pomidor”. I tak na przykład, siostra Augustina pytała go: “jak masz na imię?” A on odpowiadał: “pomidor.” “Co nosi na głowie król?” “Pomidor!” “Co świeci nocą na niebie?” “Pomidor!” I tak dalej. Dziecko, które roześmiało się w czasie udzielania odpowiedzi lub co gorsza powiedziało coś innego niż pomidor, odpadało z gry. Wygrywał ten, kto do końca zabawy bez cienia uśmiechu i cienia pomyłki – odpowiadał wytrwale: “pomidor, pomidor, pomidor.” Nawet jeśli miał powtórzyć to słowo tysiąc razy. Gdy czternastego lutego, Augustino wraz ze swoją małą narzeczoną, jedną z europejskich księżniczek, stanął przed biskupem, był jak pomidor czerwony. Czerwony ze złości. Ze złości, że musi brać ślub, wbrew swojej woli i także ze złości na świętego Walentego, który kompletnie zignorował jego rozpaczliwe prośby o pomoc. Tymczasem biskup popatrzył w oczy polskiego królewicza i zapytał:

- Czy ty, Zygmuncie Auguście, chcesz pojąć za żonę tę oto kobietę, która przed tobą stoi?

No i co miał zrobić? Jeśli odpowie “tak” zniszczy sobie życie. Jeśli odpowie “nie”, ojciec księżniczki zniszczy jego kraj. A jeśli nie powie nic? Tego nie wziął wcześniej pod uwagę.

- Zygmusiu – szepnął ojciec. – Odpowiedz na pytanie biskupa.

Cisza.

Augustino! – matka tupnęła z impetem nogą i spojrzała groźnie na syna.

Królewiczu – odezwał się wreszcie biskup – jeśli będziesz milczał, potraktuję twoje milczenie jako zgodę na zawarcie małżeństwa. A więc? Chcesz pojąć za żonę tę oto księżniczkę, czy nie?

I wtedy święty Walenty wrzucił do głowy Augustina szalony pomysł.

Pomidor! – zawołał w odpowiedzi królewicz.

Co takiego? – osłupiał biskup.

Pomidor! – powtórzył chłopiec.

Pomidor?... – powtórzyli z niedowierzaniem wszyscy obecni na ślubie goście.

Pomidor – przytaknął zdecydowanie mały pan młody.

Ależ Wasza Wysokość! – biskup spojrzał na króla Zygmunta Starego. – Twój syn zachowuje się jak małe dziecko! Nie mogę przyjąć przysięgi małżeńskiej od kogoś tak dziecinnego! Jeśli nawet ją przyjmę, będzie nieważna!

Święta prawda! – zawołała matka panny młodej i chwyciła ją za rączkę. – Twój narzeczony córeczko jest kompletnie niedojrzały emocjonalnie! Nie możesz wyjść za kogoś takiego, poszukamy ci lepszego męża!

Rodzice małego Zygmunta Augusta wydawali się zdruzgotani, lecz on sam był przeszczęśliwy. Po całej tej zwariowanej ceremonii, ubrał pelerynę i poszedł nad Wisłę. Zabrał ze sobą bukiecik zasuszonych róż. Stanął nad brzegiem i spojrzał w lodowate odmęty rzeki.

Wando, nie potrzebnie skoczyłaś do tej Wisły – powiedział smutno. – Nie mogłaś zrobić tak jak ja? Dlaczego nie powiedziałaś “pomidor” w chwili gdy Rytygier prosił cię o rękę? Uznałby, że zwariowałaś i pojechał sobie do domu. Szkoda, że to się tak skończyło.

Po tych słowach przykucnął i wrzucił zasuszone kwiatki do wody.

To dla ciebie – uśmiechnął się serdecznie, poprawił pelerynę i wrócił na zamek.

Zygmuś Augustino, przeszedł do historii jako król Zygmunt August. Był bardzo dobrym królem i rzeczywiście udało mu się – wbrew wielu przeszkodom – ożenić z kobietą, którą bardzo kochał. Uczynił ją nawet królową Polski. Tą kobietą była pochodząca z Litwy - Barbara Radziwiłłówna. Niestety krótko po ślubie Barbara zmarła, a król Zygmunt August na znak żałoby po niej, do końca życia chodził ubrany na czarno.

PĄCZEK WIEDEŃSKI
Bajka o Janie III Sobieskim

Nie ma się co okłamywać. Jaś był zbyt okrąglutki. Jego policzki przypominały połówki młodych jabłuszek,  sadełko pod brodą tworzyło miły wałeczek, a i brzuszek Jasia był wyrażnie zaokraglony. Mama chłopca martwiła się, że wyrośnie na grubasa, ale jego ojciec Jakub Sobieski, w ogóle się tym nie przejmował.

Nie zapominaj Zosiu – mawiał wtedy podkręcając sumiastego wąsa – że narodzinom naszego Jasia, towarzyszył prawdziwy cud! A skoro czyjeś życie zaczyna się takim zdarzeniem, od razu wiadomo, że rodzi się ktoś niezwykły! I nie ma najmniejszego znaczenia czy będzie grubasem czy chudzielcem!

Dziewięć lat wcześniej, pewnej sierpniowej nocy, kiedy to rodził się młodszy syn Jakuba Sobieskiego, zamek w Olesku, w murach którego Jaś miał wydać za chwilę swój pierwszy okrzyk, był otoczony przez  Tatarów. I być może zostałby przez nich zdobyty, gdyby nieoczekiwanie nie rozpętała się nad Oleskiem makabryczna wręcz burza. Złowieszcze błyskawice co chwilę przecinały ciemne niebo, a pioruny grzmiały tak głośno, że przerażone konie Tatarów nie bacząc na nic, uciekały gdzie pieprz rośnie. Z Tatarami na grzbietach oczywiście. I w ten sposób zamek ocalał, a wraz z nim rodzina Sobieskich, ze swoim malutkim Jasiem. Odtąd Jakub Sobieski nazywał często swego młodszego synka “Postrachem Tatarów”. Starszy brat Jasia, Marek, zazdrościł mu nieco tego przydomka i ilekroć ojciec go używał, Marek dodawał żartem, że Tatarzy uciekli, bo dowiedzieli się, że urodził się chłopiec z wielkim apetytem.

- Wystraszyli się, że ich zje po prostu! – puentował swe twierdzenie. A Jasiowi robiło się smutno. Bo czy to wkońcu jego wina, że urodził łasuchem?

- Ja się boję, że jeśli Jaś nie schudnie, nie znajdzie sobie żony – wzdychała mama. – Żadna ładna panna nie będzie chciała wyjść za grubasa!

Jaś wierzył i mamie i tacie. Wierzył, że straszna burza, która towarzyszyła jego narodzinom, uratowała mu życie nie na darmo. Nie wiedział jeszcze w prawdzie po co konkretnie, ale czuł, że pewnego dnia wszystko się wyjaśni. Natomiast obawiał się poważnie, że nie znajdzie w przyszłości ładnej żony. Zwłaszcza, że nie zamierzał się odchudzać. Uwielbiał pyszne jedzenie. Poza tym gdy je ograniczał od razu robił się jakiś przygaszony, popłakiwał po kątach lub bywał bardzo niemiły dla wszystkich. I po co to komu było? Musiał więc znaleźć jakiś inny sposób, na zapewnienie sobie w przyszłości atrakcyjnej towarzyszki życia.

Pewnego dnia, nauczyciel historii Jasia, opowiedział mu o słynnej bitwie polskiego króla Władysława Jagiełły z Krzyżakami.

To było nasze najsłynniejsze zwycięstwo Jasiu – podkreślił. – Bitwa pod Grunwaldem. Zapamiętałeś?

Zapamiętałem.

Natomiast ja o czymś zapomniałem – mruknął nauczyciel. – Zapomniałem dodać, że przed rozpoczęciem bitwy, rycerze polscy odśpiewali głośno hymn “Bogurodzica”.

Nigdy o nim nie słyszałem – przyznał się Jaś.

To taka modlitwa do Matki Bożej. Modlitwa o pomoc. Rycerze modlili się o to, by pomogła im w bitwie.

I pomogła?

Jasiu! – nauczyciel zmarszczył brwi. – Czy słuchałeś co do ciebie mówiłem? Przecież wygaliśmy tę bitwę, oczywiście, że pomogła!

Jasiowi zaświtał więc w głowie pewien pomysł. Skoro Maryja pomogła armii wojska, w tak ważnej sprawie jaką była bitwa, to czy przypadkiem nie zechciałby pomóc jemu w dużo prostszej przecież kwestii? W znalezieniu dobrej i ładnej żony oczywiście. Oczywiście bez odchudzania.

Jaś próbował nauczyć się słów hymnu “Bogurodzica”, ale niestety kiepsko mu to szło. Po pierwsze nie miał za grosz słuchu, a po drugie wciąż zapominał tekst. Początkowo planował, że będzie się modlił tym hymnem w domowej kaplicy, ale gdy tylko zauważył, że jego brat Marek naśmiewa się z tego, że tak fałszuje, postanowił zmienić plany.

Kwadrans drogi od zamku w Żółkwi, w którym mieszkała rodzina Sobieskich, stała na rozdrożu  malutka kapliczka z drewnianą figurką Matki Bożej.  I to miejsce było dla Jasia idealne. Ukląkł przed figurką, lecz gdy popatrzył na śliczną i słodką twarz Madonny, nie był w stanie zwracać się do niej: Bogurodzico. To jakoś nie pasowało. “Matko Boża”, brzmiało w tej scenerii zbyt oficjalnie, “Maryjo” – zbyt chłodno. Jaś wpatrywał się w drewnianą twarzyczkę w skupieniu i nagle znalazł odpowiedni zwrot: “Marysieńka”!

W dodatku czuł w głębi duszy, że Madonnie to także bardzo się spodobało. Nawet zdawała się ciut szerzej uśmiechać.

Marysieńko Święta, słyszałem że pomogłaś polskiemu rycerstwu, w czasie bitwy pod Grunwaldem. Widzisz... jest mi bardzo trudno toczyć bitwę z moim apetytem, a mama mówi, że jeśli nie schudnę nigdy nie znajdę żony... A ja bardzo chciałbym mieć żonę. Czy mogłabyś mi pomóc w tej sprawie?

Jaś nie odrywał wzroku od figurki. Miał nadzieję, że dostanie może jakiś znak, ale drewniana Maryja, uśmiechała się do niego wciąż tak samo. Jaś więc przeżegnał się i wrócił do zamku. W drodze do domu poczuł jednak coś dziwnego: przestał się martwić tym, że jest odrobinę zbyt okrąglutki.

W domu jednak czekała go niespodzianka. Niezbyt miła niestety. Mama, razem z jego opiekunką wymyśliły mu kolejną dietę. Zofia Sobieska wróciła właśnie od modnego medyka mieszkającego w pobliskim Lwowie i dowiedziała się od niego, że dzieci najłatwiej odchudzić dając im do jedzenia przez miesiąc wyłącznie surową, świeżą marchew. A Jaś nie znosił marchwi. Poza tym miałby ją jeść przez cały miesiąc? I nic oprócz niej? Żadnych placuszków? Żadnych kołaczy? Słodkich pierogów? To byłoby straszne. W dodatku jakże dramatycznie by schudł? A może nawet umarł z głodu! Kucharki w zamkowej kuchni już obierały dla niego marchewki, gdy Jaś wpadł na świetny pomysł. Pobiegł do swego pokoju, wyciagnął pióro,kałamarz i pergamin i udając lwowskiego medyka, napisał pilny list do swojej matki.

“Wielceszanowna Pani Zofio! Niestety przez roztargnienie swoje, na śmierć pani rzec zapomniałem, że dieta marchewkowa ma także uboczne i niepożądane skutki. Synek Pani może schudnąć, ale po schudnięciu zamienić się może, w człekokształtnego królika. Jego uszy zrobią się długie i porosną futrem, a on zamiast chodzić, będzie kicał niczym królik, albo inny zając polny. Zostawiam więc dalsze decyzje Pani słynnej rozwadze i łączę pozdrowienia.”

Tak się szczęśliwie złożyło, że do zamku akurat przyjechał posłaniec z różnymi listami do ojca Jasia i chłopiec zdołał dyskretnie podrzucić mu do torby list napisany przez siebie. Zgodnie z oczekiwaniami przerażona mama natychmiast przerwała Jasiową dietę, a on dostał na kolację tyle rumainych racuszków ile tylko zdołał zjeść.

Następnego dnia już po śniadaniu pobiegł do kapliczki. Uśmiechnięta Madonna zdawała się już na niego czekać. Jaś ukląkł na trawie i spojrzał na nią z sympatią.

Moja Kochana, Święta Matko Marysieńko, chciałbym Cię poprosić jeszcze o coś. Czy ta żona, którą pomożesz mi znaleźć, mogłaby być tak dobra i ładna jak Ty?

Figurka nadal tajemniczo się uśmiechała, a Jaś wracając do zamku, był już absolutnie zadowolony ze swojej baryłkowatej figury. Nie czuł się ani gruby, ani zakłopotany. Czuł się po prostu świetnie. Jednak mama nie podzielała jego nastroju.

Jasiu, być może zostaniesz królem w przyszłości. Król musi być sprawny, zwinny... Jeśli nie schudniesz, jak będziesz władał mieczem na przykład? – ubolewała.

Albo jak będziesz jeżdził konno? – zapytał Marek, a Jaś już wiedział, że pytanie brata zdąża do złośliwej puenty. – Gdy urośniesz i będziesz dorosłym grubasem, wsiądziesz na konia, a on się zarwie pod tobą!

Nic się nie zarwie! – przerwała mu oburzona mama. – Dziś rozpoczniemy nową dietę Jasiu. Dietę orzechową. Medyk ze Lwowa polecił mi ją dawno temu. Przez dwa miesiące będziesz jadł orzechy laskowe.

I nic więcej? – przeraził się chłopiec, który naprawdę nie widział już najmniejszej potrzeby stosowania diety.

Gdy kucharki rozłupywały dla niego orzechy w kuchni przypomniał sobie, o swym wczorajszym fałszywym liście. Posłaniec z korespondencją miał pojawić się dopiero po obiedzie, więc miał szansę powtórzyć całą historię z oczekiwanym przez siebie skutkiem.

“Wielmożna Pani Zofio! Proszę wybaczyć mi moje niezmierzone roztargnienie, ale wczoraj pisząc list do Pani, zapomniałem rzec, iż dieta z orzechów laskowych jest również dla małych chłopców niebezpieczna. Otóż chłopcy po trzech dniach orzechowej diety, całkiem porastają rudym, gęstym włosiem, ich dwa przednie, górne zęby robią się wielkie jak u nutrii czy wielkiej wiewiórki, a w dole grzbietu wyrasta im... ogromny, rudy, wiewiórczy ogon. Polegam na pani niezwykłej rozwadze, jednak ostrzegam, że nadmiar orzechów może wyrządzić pani synowi niepowetowane szkody. Łączę ukłony”.

Przerażona wizją “syna-wiewiórki”, pani Sobieska, zgodnie z planem Jasia nakazała natychmiast przerwać dietę. On sam natomiast po pysznej kolacji udał się na zasłużony spoczynek. Zasnął i miał dziwny sen. Widział potężnego mężczyznę w pięknych, królewskich szatach, który leży krzyżem na posadzce klasztoru na Jasnej Górze. Modli się tak całą noc, później wstaje niczym zwycięzca i bierze udział w ogromnej bitwie, która rozgrywa się nie pod Grunwaldem, ale pod Wiedniem.

Rankiem opowiedział ten sen rodzicom i bratu przy śniadaniu.

To zapewne sen proroczy synu – powiedział poważnie Jakub Sobieski. – Przypomnij sobie o nim jak już będziesz wybierał się do Wiednia jako król Polski.

Chyba jako pączek wiedeński! – roześmiał się Marek.

Co to takiego ten paczek Marku? – zapytał go ojciec.

Takie ciastko. Drożdżowa, słodka kulka, smażona w oleju. Pulchniutka jak nasz Jasiek. Wymyślono ją w Wiedniu i dlatego nazywa się pączek wiedeński. Podobno jest bardzo smaczna. Zwłaszcza kiedy ma wewnątrz nadzienie z konfitur.

O! – zainteresował się pan Sobieski. – Czy nasze kucharki potrafią to przyrządzać?

Niestety nie, Jakubie – odparła pani Zofia.

...ale może wkrótce się nauczą! – uśmiechnął się tajemniczo Jaś.

Po śniadaniu zwyczajowo już pobiegł do kapliczki.

Najświętsza Panno Marysieńko, tak się zastawiałem, po czym ja poznam tę żonę, którą dla mnie znajdziesz? Czy pozwolisz mi ją jakoś rozpoznać? Boję się, że ona się pojawi, a ja ją przegapię. A co byś powiedziała na taki znak? A gdyby tak ona, nie tylko była tak dobra i ładna jak Ty, ale miała też na imię Maria? Czy mógłbym prosić Cię o taki jeden, malutki znaczek?

Ale Madonna z kapliczki jak zwykle tajemniczo się tylko uśmiechała.

Jaś wrócił pełen dobrych myśli do zamku, zamknął się w swoim pokoju, wyciagnął pergamin i zaczął pisać swój kolejny psotny list...

“ Najszanowniejsza Pani Zofio! Racz mi pani wybaczyć, że piszę do ciebie, już po raz trzeci w tym tygodniu, ale właśnie otrzymałem wiadomość, która może okazać się dla ciebie bardzo cenną. Otóż całkiem nie dawno medycy z odległego, acz zacnego niezwykle miasta Wiednia, odkryli, że na zdrowie i szczupłą figurę młodych chłopców, a także całej reszty rodziny, mają nieoceniony wpływ ciastka zwane pączkami wiedeńskimi. Trzeba ich napiec świeżych, każdego dnia i jeść ile dusza zapragnie. Postaraj się pani o recepturę na nie i nakaż swym kucharkowm wypiekać jak najprędzej. Łączę najniższe ukłony. Twój oddany medyk ze Lwowa”.

Jaś pomimo tego, że do końca życia cierpiał na chorobliwą otyłość, został w przyszłości jednym z najznakomitszych królów Polski. Ożenił się z piękną Francuzką o imieniu Maria Kazimiera. Nazywał ją Marysieńką i gdy przebywał z dala od domu pisywał do niej długie i piękne listy. Listy te zachowały się do dziś. W 1683 roku w wielkiej bitwie pod Wiedniem Król Sobieski pokonał wojska tureckie zagrażające reszcie chrześcijańskiej Europy. Przed wyprawą pod Wiedeń, król modlił się całą noc na Jasnej Górze przed obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej, o zwycięstwo. Król Sobieski, podobnie jak Zygmunt III Waza, był królem, którego Polacy sami sobie wybrali.