Wydawca: MARCUS s.c. 90-007 Łódź, PI. Komuny Paryskiej 5a

ISBN 978-83-60952-26-9

(c) Copyright by MARCUS s.c.

Wydanie XXV. Łódź, luty 2013

autorzy: Włodzimierz Markowski, Maciej Markowski (rozdział 3 w części A)

Skład - MARCUS s.c.

Żadna część tej książki nie może być bez pisemnej zgody wydawcy powielana i rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie iw jakikolwiek sposób, w tym także elektroniczny, mechaniczny lub inny, włącznie z kopiowaniem, fotokopiowaniem iszeroko rozumianą digitalizacją, również z zamieszczaniem w internecie. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie tej książki w całości lub jej fragmentów bez zgody wydawcy stanowi naruszenie prawa i może zostać zgłoszone do organów ścigania oraz może być podstawą postępowania cywilnego.

Wydawnictwo MARCUS s.c. dołożyło wszelkich starań aby zapewnić najwyższą jakość tej książki. Jednakże nikomu nie udziela żadnej rękojmi ani gwarancji i nie odpowiada za jakąkolwiek szkodę lub stratę będącą następstwem korzystania zinformacji zawartych w niniejsze publikacji.

UWAGA! - AKTUALNE WYDANIE ABC SMALL BUSINESS’U UKAZUJE SIĘ KAŻDEGO ROKU W DRUGIEJ POŁOWIE STYCZNIA.

Zamówienia na sprzedaż wysyłkową przyjmujemy:

- pocztą na adres Wydawnictwa:

PI. Komuny Paryskiej 5a, 90-007 Łódź

- telefonicznie 42-632-90-27; 42 630 03 34;

- faksem 42-630-02-44

- e-mail: abc@abcbiznesu.com

Formularz zamówieniowy znajduje się również na internetowej stronie Wydawnictwa MARCUS

- www.biznes-firma-podatki.pl lub www.abcbiznesu.com

Korespondencję w innych sprawach prosimy kierować Pocztą na adres wydawnictwa lub pocztą internetową na adres e-mail: marcus@abcbiznesu.com

W wyjątkowych sprawach jest do Państwa dyspozycji telefon komórkowy 601-22-36-46.

Sprzedaż detaliczna:

Bezpośrednią sprzedaż detaliczną naszych poradników prowadzą księgarnie prawnicze, techniczne i ekonomiczne oraz większość dużych księgarń, a także punkty sprzedaży druków i książek usytuowane przy urzędach skarbowych, statystycznych isądach w całym kraju.

Zarabiaj z nami!!!

Zapraszamy na stronę www.biznes-firma-podatki.pl

do najkorzystniejszego

PROGRAMU PARTNERSKIEGO

sprzedaży naszych poradników

20% - to jest Twój zysk od każdego zakupu dokonanego przez klienta, który wejdzie na naszą stronę z Twojej strony www lub z Twojego bloga!!!

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Wstęp

To już XXV, jubileuszowe wydanie „ABC small business’u”. Od pierwszego wydania w roku 1992 poradnik urósł od 120 do ponad 500 stron. Średnio przyrastał więc o 22% rocznie. Można zaryzykować twierdzenie, że przez te lata nasz system podatkowy w takim właśnie „vatowskim” tempie ulegał skomplikowaniu. I to przy głoszonych jednocześnie deklaracjach polityków, że tym razem będzie już prościej, czytelniej i przyjaźniej dla przedsiębiorców.

Do końca roku 2012 wprowadzonych zostało prawie 140 większych i mniejszych nowelizacji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z 1991 roku. Jest to ponad sześć zmian każdego roku.

Swoistym chichotem historii przedsiębiorczości można nazwać fakt, że:

najbardziej liberalną, przełomową ustawę o działalności gospodarczej wprowadził ostatni premier PRL, wraz ze swoim ministrem-przedsiębiorcą,

podatek liniowy dla przedsiębiorców przeforsował premier z lewicy i to tej związanej z lewicowym betonem,

obniżkę podatku dochodowego dla osób fizycznych i drobnych przedsiębiorców, spłaszczenie skali podatkowej i dwukrotną podwyżkę pierwszego (i już tylko jednego) progu podatkowego, oraz obniżkę składki rentowe zafundował nam antyliberalny premier z prawicy.

A ci, którzy podobno najlepiej są do tego przygotowani, od czasu objęciu władzy liczą, liczą i dochodzą do wniosku, że w tym momencie nie stać nas na zbyt radykalne zmiany systemu. W tym właśnie duchu obecna koalicja na przełomie lat 2008/2012 nie wprowadziła żadnych zasadniczych reform, akceptując tylko zmiany już wcześniej przyjęte i porządkując trochę obowiązujące ustawodawstwo.

W dodatku kryzys światowy świetnie tłumaczy rząd z braku większych reform i z podnoszenia podatków, czyli z działań całkowicie przeciwstawnych do głoszonego wcześniej programu wyborczego. Rozumiem uwarunkowania zewnętrzne, dlatego moja opinia jest wyważona.

Ale proszę pamiętać Panie Premierze, że największym z grzechów wobec ludzi, którzy na Pana postawili, jest grzech zaniechania. Tego wyborcy mogą Panu nie wybaczyć!!!

Zmiany jakie zaproponowano nam na rok 2013 najlepiej charakteryzują pierwsze słowa nowego art 29a ustawy vatowskiej, który „w pełnej krasie” obowiązywać będzie wprawdzie od 1.01.2014 roku, ale inne „bratnie przepisy” z powodzeniem realizują tę zasadę już w tym roku:

OPODATKOWANIU PODLEGA WSZYSTKO…

Generalnie zmianom wprowadzonym w tym roku i zapowiedzianym na kolejny rok towarzyszy podstawowe przesłanie, że fiskus opodatkowuje wszystko co się da, najszybciej jak się da, opóźniając jak się da zaliczenie wydatków w koszty i ewentualne odliczenia i zwroty podatku naliczonego VAT.

Niemało zamieszania wprowadza też sztandarowa ustawa naszego byłego wicepremiera o redukcji obciążeń administracyjnych w gospodarce, która ma zlikwidować zatory płatnicze w biznesie. Wprowadzone tą ustawą przepisy dyscyplinujące dłużników sprawdzą się, jeżeli faktycznie zapłacą oni należność z faktur w ustawowych terminach. Jeżeli jednak zabraknie Ci gotówki i nie zapłacisz w terminie, wpadasz w galimatias wielokrotnych korekt kosztów, wirtualnych przychodów, skomplikowanych wyliczeń w amortyzacji.

Przepisy leasingowe, zmienione tą samą ustawą w sposób korzystny dla podatników, w zakresie leasingu kapitałowego stają się praktycznie bezwartościowe. W leasingu kapitałowym odliczyć bowiem możesz teraz w normalnych terminach tylko tyle amortyzacji, ile w ratach zapłacisz za środek trwały. A przecież pierwsze raty to w większości odsetki.

Minister finansów już zamieszcza na swojej stronie dziesiątki przykładów, jak się wyplątać z tego labiryntu prawno-podatkowego jaki zafundował nam wicepremier, tyle że proponowane wyjścia z tego labiryntu nie zawsze są w pełni zgodne z innymi przepisami, a przede wszystkim są uciążliwe. Zapewnienie, że dotyczy to tylko należności wpisanych w koszty po 1 stycznia 2013 roku wcale nie wynika z ustawy. Pan minister tak twierdzi w swojej opinii, która jest bezwartościowa dowodowo, bo nie ma nawet takiej mocy jak interpretacja ogólna.

A mówiła moja babcia, żeby nie wpuszczać tego słonia do składu porcelany.

W dalszym ciągu nawet nie drgnęło w sprawie zmiany przepisów ubezpieczenia chorobowego, wyjątkowo krzywdzących i upokarzających dla przedsiębiorców. Chodzi o odbieranie prawa do zasiłku chorobowego i to na miesiąc wstecz, z powodu jednodniowego spóźnienia z zapłatą składki chorobowej. Jakby tego było mało, przedsiębiorcy tracą także prawo do pomniejszenia składki ubezpieczenia społecznego za okres choroby, mimo że mają w ręku zwolnienie lekarskie. A potem jeszcze ewentualna 90-dniowa kwarantanna przed powrotem do pełnego ubezpieczenia chorobowego.

Panie Premierze, rozumiem, że poszczególne przepisy, np. o dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym przedsiębiorców, czy też o swoistej 90-dniowej kwarantannie w sprawie zasiłku chorobowego są, każdy z osobna, zgodne z konstytucją. Ale skutek zbiegu tych zgodnych z konstytucją przepisów jest dla przedsiębiorców upokarzający, a dla wielu, którzy zachorują w nieodpowiednim momencie, po prostu niszczący.

Cała nadzieja w nianiach. Moim marzeniem jest, by jakiś wysoki rangą polityczny VIP zatrudnił nianię do swojego dziecka i niania (przepraszam nianię) zachorowała. Za ubezpieczoną nianię składki płci teraz ZUS, ale ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i składkę musi zapłacić niania. To znaczy, potrąci ją z niani pensji i odprowadzi do ZUS jej pracodawca. Chciałbym bardzo zobaczyć, co niania zrobi ze swoim VIP-em, kiedy spóźni się on jeden dzień z zapłatą jej składki chorobowej, a ona z tego powodu utraci zasiłek chorobowy i to od poprzedniego miesiąca.

Od lat polecałem Twojej uwadze formę prowadzenia działalności, która żadną nowością nie jest, ale jest odkrywana przez coraz większą rzeszę przedsiębiorców. Chodzi o spółkę komandytową, a przede wszystkim spółkę komandytowo-akcyjną. Polecałem chyba zbyt intensywnie. Fiskus już w tym roku chciał zniwelować wszystkie plusy tej formy działalności, na szczęście nie zdążył i jeszcze przez rok, jeśli tylko zbierzesz się na odwagę, możesz skorzystać z bardzo atrakcyjnych rozwiązań prawnych obowiązujących dla tych spółek.

Cóż, żyjemy w kraju, gdzie znak zakazu zatrzymywania zawsze stoi w miejscu, gdzie możliwość zatrzymania byłaby bardzo dogodna dla ludzi, ryb nie wolno łowić w miejscu, gdzie najlepiej biorą, a biznesu nie można robić w sposób rzeczywiście opłacalny.

Pozostałe zmiany przewidziane na rok 2013 są zmianami regulującymi, porządkującymi, na szczęście w większości korzystnymi dla podatników.

Tegoroczne zmiany w przepisach podatkowych znajdziesz w książce, na stronach:

Ułatwienia w przekształcaniu jednoosobowej działalności w spółkę kapitałową (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 81

Należny zwrot VAT jako zabezpieczenie kredytu bankowego (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 101 i 284

Korekta kosztów o niezapłacone należności. Bardzo ważne i uciążliwe (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 196, 235

Objęcie leasingiem gruntów i prawa wieczystego użytkowania gruntów (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 239

Dopuszczalność zmian stron leasingu (głównie podmiany leasingodawcy) (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 239

Dopuszczalność wielokrotnego leasingu tego samego środka wg aktualnej ceny rynkowej (stopnia zużycia) (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 239 i 241

Nowa definicja terenów budowlanych. Modyfikacja zwolnienia z VAT terenów niezabudowanych (od 1 kwietnia 2013 r.) – str. 260

Nowe zasady zwolnienia z VAT przekazywania prezentów małej wartości i próbek. Ograniczenia dla przekazywanych reklamowych i informacyjnych materiałów drukowanych. Nowa definicja próbki (od 1 kwietnia 2013 r.) – str. 264

Wykreślenie czynności okazjonalnych z definicji działalności gospodarczej (od 1 kwietnia 2013 r.) – str. 267

Zniesienie obowiązku opodatkowania VAT zaliczek w transakcjach wewnątrzwspólnotowych (od 1 kwietnia 2013 r.) – str. 268 i 272

Liberalizacja metody kasowej dla małego podatnika. Nie ma zapłaty — nie ma obowiązku podatkowego (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 269

Modyfikacja zwolnienia dla powszechnych usług pocztowych. Wyłączenie ze zwolnienia usług negocjowanych indywidualnie (od 1 kwietnia 2013 r.) – str. 276

Nowe oznaczenia na fakturach VAT marża (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 295

Podatnicy VAT zwolnieni też wystawiają faktury (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 296

Faktury zbiorcze dla dostaw i usług świadczonych w trakcie miesiąca (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 296

Nowe zasady samofakturowania (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 297

Autentyczność pochodzenia i integralność treści faktur. Kontrole biznesowe (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 297 i 303

Faktury uproszczone (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 297

Przeliczanie na złote walut na fakturach wg kursu EBC (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 302

„Dorozumiana” akceptacja na wystawianie faktur elektronicznych (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 303

Duże zmiany w „uldze za złe długi” (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 321

Likwidacja terminu 90 dni powtórnego wywozu towaru z kraju (od 1 kwietnia 2013 r.) –w ABC VAT-u

Zmiana stawek VAT na napoje z udziałem kawy i herbaty, na atestowane wyroby sztuki, rękodzieła i rzemiosła ludowego i artystycznego oraz produkcję programów telewizyjnych (od 1 kwietnia 2013 r.) – str. 273 i ABC VAT-u

Zmiany w ulgach internetowej i na dziecko (od 1 stycznia 2013 r.) – str. 406 i 408

MARCUS

A jak założyć i prowadzić własny biznes

I. ZAKŁADASZ WŁASNĄ FIRMĘ

1. REJESTRACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ – ZERO OKIENKA

Z dniem 1 lipca 2011 roku weszła w życie kolejna nowelizacja ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Od tego dnia obowiązuje zasada „ZERO OKIENKA”, czyli możliwość rejestracji działalności gospodarczej, jej zawieszania, odwieszania oraz likwidacji przez internet, teoretycznie bez potrzeby wychodzenia z domu. Od tego dnia rozpoczęła bowiem działalność Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej¹.

Obecnie osoba fizyczna, chcąc rozpocząć indywidualną działalność gospodarczą lub działalność w formie spółki cywilnej przesyła internetem bezpośrednio do CDIDG lub składa w dowolnym, najwygodniej dla siebie położonym urzędzie gminy, miasta, jeden zintegrowany wniosek o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej. Złożenie wniosku nie podlega żadnym opłatom.

Wniosek ten jest jednocześnie wnioskiem:

do wskazanego naczelnika urzędu skarbowego (NUS) w sprawie wydania numeru identyfikacji podatkowej NIP (zgłoszenie identyfikacyjne) lub aktualizacji danych zawartych w złożonym kiedyś formularzu NIP-1 (zgłoszenie aktualizacyjne) oraz wyboru formy opodatkowania.

do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) lub do Kasy Rolniczych Ubezpieczeń Społecznych (KRUS) w sprawie zgłoszenia płatnika składek (albo zmiany poprzedniego zgłoszenia) z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej,

do Wojewódzkiego Urzędu Statystycznego (WUS) o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej i nadania numeru REGON, o zmianę wpisu lub wykreślenie z rejestru.

Wniosek może zostać przez Ciebie złożony na cztery sposoby:

jako formularz papierowy podpisany i złożony osobiście przez Ciebie w dowolnym urzędzie gminnym, niekoniecznie właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania. Od 1 lipca 2011 gmina nie jest już bowiem organem ewidencyjnym dla nowych przedsiębiorców i pełni jedynie rolę przekaźnika wniosków do CEIDG. Formularz drukujesz pusty ze strony CEIDG i wypełniasz ręcznie lub wypełniasz na stronie przy pomocy kreatora i drukujesz już wypełniony. System dysponuje bazą symboli PKD i bazą urzędów skarbowych, a także podpowiada Ci odpowiedzi, co pozwala na uniknięcie błędów. Rubryki i pola obowiązkowe do wypełnienia oznaczone zostały gwiazdką. Po sprawdzeniu Twojej tożsamości gmina przekształca taki wniosek na wniosek elektroniczny i przekazuje go do CEIDG,

jako formularz papierowy, przesłany do gminy listem poleconym, z notarialnym potwierdzeniem własnoręczności podpisu wnioskodawcy,

przesłany do gminy elektronicznie (internetem), z wykorzystaniem formularza dostępnego na stronie internetowej CEIDG – www.firma.gov.pl i niepodpisany elektronicznie. Możesz to zrobić z logowaniem się lub bez logowania do CEIDG. Wystarczy nawet jeżeli po wypełnieniu i zapisaniu wniosku na stronie CEIDG zapamiętasz numer wypełnionego wniosku jaki system wygeneruje po kliknięciu „zapisz”. Urzędnik w gminie łatwo odszuka taki wniosek w systemie. Masz 7 dni na osobiste podpisanie go w gminie.

po zalogowaniu się do CEIDG, wypełnienie wniosku on-line i złożenie go elektronicznie bezpośrednio do CEIDG. Wniosek ten musi być podpisany bezpiecznym podpisem elektronicznym lub z wykorzystaniem profilu zaufanego ePUAP (o czym dalej). Przy pierwszym logowaniu do CEIDG musisz założyć swoje konto i aktywować je poprzez klikniecie na link, jaki otrzymasz w wiadomości o założeniu konta, przesłanej natychmiast na Twój adres mailowy.

W każdym przypadku wniosek o rejestrację działalności gospodarczej musi być podpisany podpisem osobistym wnioskodawcy lub potwierdzony w inny sposób akceptowany przez system CEIDG, umożliwiający jednoznaczną identyfikację osoby składającej wniosek i czas złożenia wniosku. Nie może być podpisany przez pełnomocnika.

Jeżeli wniosek złożony online będzie źle wypełniony, system poinformuje Cię o tym niezwłocznie na podany adres email. W przypadku błędów na formularzu złożonym w gminie, wezwie Cię ona do skorygowania lub uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni roboczych.

Trzy pierwsze sposoby rejestracji realizowane są nadal systemem „JEDNEGO OKIENKA”, który obowiązywał już od marca 2009 roku. ZERO OKIENKA dotyczy więc wyłącznie czwartego sposobu rejestracji firmy. Jest on niewątpliwie najbardziej nowoczesny i efektowny, szczególnie w prezentacjach w mediach i z mównicy sejmowej. Ma jednak kilka cech trudnych do zaakceptowania przez kandydata na przedsiębiorcę.

Wniosek o wpis działalności gospodarczej przesyłany do CEIDG internetem musi być opatrzony podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą kwalifikowanego certyfikatu lub podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP. W pierwszym przypadku wymaga to wcześniejszego wykupienia tegoż certyfikatu za kilkaset zł w jednej z kilku firm, które oferują w Polsce taką usługę. W drugim przypadku konieczne jest założenie w urzędzie (najczęściej będzie to urząd skarbowy) swojego zaufanego profilu - konieczna wizyta osobista. Założenie zaufanego profilu oznacza z kolei, że jesteś jak na widelcu dla całej krajowej administracji, co dla administracji jest niezwykle korzystne, ale dla Ciebie może się kojarzyć z nielubianą nadmierną inwigilacją. Oznacza to np. zbyt szybkie (bo mailowe) otrzymywanie niekorzystnych rozstrzygnięć, które wolałbyś otrzymać np. dwa tygodnie później.

Więcej informacji na temat bezpiecznego podpisu elektronicznego i podpisu ePUAP znajdziesz w rozdziale „Do urzędu przez internet. E-deklaracje”.

Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej CEIDG jest spisem przedsiębiorców będących osobami fizycznymi i działających na terenie Polski. Spis prowadzony jest w systemie teleinformatycznym przez ministra gospodarki, na podstawie przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Jeżeli wybierzesz działalność w formie spółki osobowej (jawnej, partnerskiej, komandytowej) lub spółki kapitałowej (z o.o. lub akcyjnej) rejestracji dokonujesz w KRS – Krajowym Rejestrze Sądowym działającym przy sądzie rejonowym właściwym ze względu na siedzibę Twojej spółki.

CEIDG rozpoczęła działalność 1 lipca 2011 roku. Do 31.12.2011 dotychczasowe organy ewidencyjne – urzędy gminne przeniosły wpisy wszystkich przedsiębiorców do CEIDG. Organy ewidencjonujące działalność koncesjonowaną przenosiły dane do CEIDG do 30.06.2012 r.

Z dniem przeniesienia danych przedsiębiorcy do CEIDG wójt, burmistrz lub prezydent miasta przestali być organem ewidencyjnym dla takiego przedsiębiorcy.

Niezależnie od ilości firm jednoosobowych i spółek cywilnych zakładanych w różnych miejscowościach (także tych wymagających wydania koncesji lub zezwolenia) osoba fizyczna dokonuje w CEIDG jednego łącznego zgłoszenia, niezależnie od sposobu złożenia, czy też przesłania wniosku. W zgłoszeniu wymienia wszystkie rodzaje działalności jakie zamierza wykonywać zarówno samodzielnie i jako wspólnik spółek cywilnych, a także wszystkie adresy (nawet w najbardziej odległych województwach), pod którymi te działalności będzie prowadzić. Jeżeli zamierza uruchomić później jakąkolwiek inną działalność, zobowiązana jest dokonać aktualizacji zgłoszenia, poprzez złożenie kolejnego wniosku uwzględniającego planowane zmiany.

Spółka cywilna zgodnie z kodeksem cywilnym nie jest przedsiębiorcą² i w związku z tym nie podlega jako spółka odrębnemu, własnemu wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej. Przedsiębiorcami są jej wspólnicy, którzy, każdy oddzielnie, rejestrują swoją działalność w CEIDG. Po dokonaniu własnej rejestracji wspólnicy dokonują odrębnych zgłoszeń (każdy siebie) do ubezpieczeń społecznych, wspólnego zgłoszenia spółki cywilnej do urzędu statystycznego (REGON), do ZUS (płatnik składek za pracowników) i do urzędu skarbowego na druku NIP-2 (NIP spółki i ew. zgłoszenie spółki VAT-R). Dopiero wtedy każdy ze wspólników zgłasza do CEIDG fakt zawiązania spółki cywilnej, składając własny kolejny CEDG-1 i wybierając opcję „o zmianę wpisu”.

Prowadząc własną działalność gospodarczą i jednocześnie działając w jednej lub kilku spółkach cywilnych możesz dla każdej z tych działalności przyjąć inną formę opodatkowania. Wtedy wybór tej formy opodatkowania wskazany w rubryce nr 18 wniosku dotyczy wyłącznie Twojej działalności samodzielnej.

Jeżeli działalność w spółce jest jedyną działalnością wspólnika, wpisuje on we wniosku przyjęte przez siebie zasady opodatkowania dochodu uzyskiwanego w spółce. Oczywiście musi to być zgrane z pozostałymi wspólnikami, np. wszyscy wspólnicy deklarują ryczałt lub kartę podatkową. Jeśli jednak wszyscy przyjmą zasady ogólne, jeden może wybrać opodatkowanie wg skali, inny stawką liniową.

Przesłanie internetem wniosku do CEIDG lub złożenie w urzędzie gminy (miasta, dzielnicy) wniosku o wpis do CEIDG oznacza, że już z chwilą jego złożenia (lub od późniejszego dnia określonego we wniosku) JESTEŚ PRZEDSIĘBIORCĄ i już w dniu złożenia wniosku (lub w dniu określonym we wniosku) możesz rozpocząć działalność gospodarczą. Rejestracja w CEIDG jest wolna od opłat.

Wpis do CEIDG dokonywany jest nie później niż następnego dnia po złożeniu wniosku, pod warunkiem jego poprawności. Potwierdzenie przyjęcia wniosku lub informację o błędach, które musisz poprawić otrzymujesz mailem.

Zaświadczeniem o wpisie jest wydruk ze strony internetowej CEIDG. Wejdź na stronę www.ceidg.gov.pl, przejdź do Wyszukiwarki przedsiębiorców, wpisz nazwę, NIP lub REGON firmy, otwórz wpis i wybierz opcję Drukuj/Pobierz PDF.

Na wydruku znajduje się także kod kreskowy. Jeżeli zainstalujesz w komórce aplikację do czytania kodów kreskowych, możesz go w każdej chwili odczytać komórką i obejrzeć na ekranie komórki aktualny wpis. Oznacza to, że mając wcześniejszy wydruk kontrahenta z Pcimia w każdej chwili i w każdym miejscu, przy pomocy komórki, możesz sprawdzić jego aktualny wpis w CEIDG bez potrzeby zasiadania do komputera. Wpis taki jest dostępny dla wszystkich, a więc organa administracji publicznej też mają do niego dostęp i nie mają prawa domagać się od przedsiębiorcy okazywania lub dołączania takiego zaświadczenia w formie papierowej.

W zakresie danych objętych wnioskiem CEIDG korzysta z informacji zawartych w innych rejestrach publicznych dostępnych w formie elektronicznej, szczególnie w celu weryfikacji danych wpisanych do CEIDG. Następuje sprawdzenie, wzajemna wymiana i uzupełnienie informacji zawartych w tych rejestrach.

CEIDG to także informacja. Dane ewidencyjne zawarte we wniosku powinny być jawne i nie podlegać ochronie danych osobowych. Każda zainteresowana osoba po wpisaniu nazwy, NIP-u, nazwiska uzyskuje dane wskazanego przedsiębiorcy. Nie są to niestety tak pełne dane jak uzyskiwane dotychczas z urzędu gminnego. CEIDG utajnia PESEL przedsiębiorcy i jego adres zamieszkania (jeżeli jest inny od adresu firmy). To praktycznie uniemożliwia wszelkie czynności windykacyjne w stosunku do dłużników, którzy zlikwidowali firmę. Rozpływają się oni w sinej mgle.

Wniosek zintegrowany składa się z części głównej CEIDG–1 oraz części CEIDG–MW (dodatkowe miejsca wykonywania działalności), CEIDG–RB (informacja o rachunkach bankowych) i CEIDG–RD (pozostałe rodzaje wykonywanej działalności gospodarczej – w części głównej wniosku mieści się ich 9), CEIDG-SC (udział w spółkach cywilnych), CEIDG-PN (udzielone pełnomocnictwa). W każdym przypadku musi być wypełniona część CEIDG–1. Formularze części MW, RB, RD, SC i PN wypełniać i składać należy tylko w miarę takiej potrzeby).

W zakresie danych ewidencyjnych kandydat na przedsiębiorcę zobowiązany jest podać:

nazwisko, nazwisko rodowe, imiona, imiona rodziców, miejsce i datę urodzenia,

numer PESEL, o ile taki posiada,

numer NIP, o ile taki posiada,

numer REGON, o ile taki posiada,

informacja o obywatelstwie polskim i ew. innych obywatelstwach,

miejsce zamieszkania (miejscowość) i adres zamieszkania i zameldowania przedsiębiorcy, adres do doręczeń korespondencji, a jeżeli stale wykonuje działalność poza miejscem zamieszkania – również wskazanie tego miejsca oraz adresu zakładu głównego, oddziału lub innego miejsca,

firmę (nazwę) przedsiębiorcy obowiązkowo zawierającą jego imię i nazwisko oraz nazwę skróconą firmy,

telefon, fax, oraz adres poczty internetowej i strony www, jeżeli takie posiada i zgłosi do CEIDG,

datę rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej,

określenie przedmiotu wykonywanej działalności gospodarczej zgodnie z Polską Klasyfikacjią Działalności (PKD 2007), osobno dla każdego miejsca wykonywania działalności. Nie ma ograniczeń co do ilości wymienionych numerów PKD. Można wymieniać także takie, które będą firmie przydatne w przyszłości.

dane dla KRUS/ZUS,

informacja o zawieszeniu, wznowieniu lub zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej,

wybór formy opodatkowania – dotyczyć będzie wyłącznie działalności faktycznie wykonywanych i obowiązywać będzie co najmniej do końca roku,

informacja o istnieniu bądź ustaniu małżeńskiej wspólnoty majątkowej,

nr identyfikacji podatkowej NIP oraz nr REGON spółek cywilnych, jeżeli przedsiębiorca zawarł umowy takich spółek,

dane pełnomocnika upoważnionego do prowadzenia spraw przedsiębiorcy, wskazanie zakresu spraw objętych pełnomocnictwem. Ten wpis nie stanowi ustanowienia pełnomocnictwa, jest jedynie informacją o zakresie już udzielonego pełnomocnictwa i będzie aktywny od 1 stycznia 2012 roku.

Kolejne dane wymienione poniżej zostaną przeniesione do CEIDG automatycznie z innych rejestrów elektronicznych:

informacja o ograniczeniu lub utracie zdolności do czynności prawnych oraz ustanowieniu kurateli lub opieki,

informacja o ogłoszeniu upadłości z możliwością układu, o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika i zakończeniu tego postępowania,

informacja o wszczęciu postępowania naprawczego,

informacja o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej,

informacja o zakazie wykonywania określonego zawodu, jeżeli jego wykonywanie wymaga wpisu do CEIDG,

informacja o zakazie prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub z opieka nad nimi,

informacja o wykreśleniu wpisu do CEIDG.

Wniosek papierowy powinien być wypełniony komputerowo, maszynowo lub długopisem, pismem wyraźnym i bez skreśleń, ponieważ wniosku z poprawkami nie przyjmą ZUS i NUS. W przypadku pomyłki nie trzeba jednak wypełniać wniosku od nowa. Wystarczy dołączenie korekty na druku CEIDG–POPR, gdzie wskażesz numer formularza, numer rubryki i numer pomylonego pola oraz podasz poprawną treść tego pola.

Wniosek w wersji elektronicznej dostępny jest bezpłatnie do wypełnienia na stronie www.firma.gov.pl, www.prod.ceidg.gov.pl, www.mg.gov.pl. Dostepny jest też na stronach wielu firm prywatnych, pośredniczących w załatwianiu rejestracji, ale firmy te robią to odpłatnie.

Wszelkie zmiany zakresu działania, zmiany adresów siedziby lub oddziałów, zmiany nazwy lub innych elementów wymienionych w zgłoszeniu wymagają w każdym takim przypadku aktualizacji wpisu, poprzez złożenie kolejnego wniosku CEIDG-1. Jeżeli w momencie składania wniosku nie masz jeszcze konta bankowego, po założeniu konta ponownie składasz CEIDG-1 jako zgłoszenie zmiany. Na zawiadomienie o zmianach stanu faktycznego i prawnego masz 7 dni od zaistnienia zmiany.

W rubryce 01 (Rodzaj wniosku) możesz jednocześnie wskazać dwa wybrane pola:

pole 1 i 3 – wpis do CEIDG i jednoczesne zawieszenie działalności;

pole 2 i 3 – zmiana wpisu i zawieszenie działalności;

pole 2 i 4 – zmiana wpisu i wznowienie działalności;

pole 2 i 5 – zmiana wpisu i wykreślenie z CEIDG;

pole 4 i 5 – wznowienie działalności i wykreślenie z CEIDG.

Organ ewidencyjny odmówi Ci wpisu jeżeli mimo zawiadomienia o błędzie nie usunąłeś braków formalnych w zgłoszeniu lub jeśli Twoje zgłoszenie dotyczy działalności nie objętej przepisami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (np. chów i hodowla zwierząt).

Twój wpis zostanie wykreślony z ewidencji, jeżeli orzeczony zostanie prawomocny zakaz sądowy wykonywania przez Ciebie działalności określonej w zgłoszeniu, zawiadomisz o zaprzestaniu działalności, lub zostaniesz wpisany (po przekształceniu spółki cywilnej w inną spółkę prawa handlowego) do Krajowego Rejestru Sądowego. Podstawą do wykreślenia jest także naruszenie prawa przez organ ewidencyjny, fałszowanie dowodów które przedstawiłeś, a także gdy wpis do ewidencji jest niezgodny ze stanem faktycznym.

Znacznie trudniejsze jest wyrejestrowanie przedsiębiorcy z powodu jego śmierci. Rodzina lub spadkobierca musi wtedy w możliwie krótkim terminie złożyć w gminie oświadczenie o śmierci przedsiębiorcy z prośbą o jego wykreślenie z rejestru. Wraz z oświadczeniem składa też skrócony akt zgonu. Gmina przekazuje te dokumenty do CEIDG. Decyzję o wykreśleniu z rejestru podejmuje minister gospodarki, a wykreślenie z rejestru CEIDG następuje dopiero po jej uprawomocnieniu się. Spadkobierca zwraca się do ZUS/KRUS o zwrot ewentualnych nadpłat składek.

W przypadku zamiaru kontynuacji działalności firmy spadkobiercy muszą jeszcze przed wyrejestrowaniem firmy przedłożyć w gminie postanowienie sądu o nabyciu spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

Gmina (dowolna) jest obecnie w sprawach ewidencyjnych wyłącznie okienkiem podawczym, ale lepiej złożyć te dokumenty w gminie właściwej dla miejsca zamieszkania zmarłego przedsiębiorcy. Pracownicy tej gminy wykażą z pewnością większe zainteresowanie, a często i pomoc.

NIP – numer identyfikacji podatkowej

Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, także nierejestrowaną, osoby prawne, jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, które są podatnikami podatku dochodowego i VAT lub tylko dochodowego, podlegają obowiązkowi ewidencji podatkowej i otrzymują numer identyfikacji podatkowej.

NIP nadawany jest tylko raz i to dożywotnio. W przypadku osób prawnych i spółek osobowych, także cywilnych, oznacza to – do czasu ich likwidacji. Spółki cywilne występują o jego nadanie do urzędu skarbowego właściwego dla ich siedziby, na druku NIP-3.

NIP otrzymują i posługują się nim nadal wszystkie osoby fizyczne prowadzące rejestrowaną działalność gospodarczą, a także osoby będące podatnikami VAT z innych tytułów, np. sprzedaży działek budowlanych lub dokonujący innej sprzedaży o znamionach częstotliwości. Dotyczy to czynności wyłączonych ze zwolnienia vatowskiego niezależnie od wielkości obrotu, np. obrót działkami i mieszkaniami (to ostatnie od 2013 roku), a także czynności pozostałych, jeżeli obrót nimi przekroczy limit vatowski. NIP otrzymują także płatnicy (często nawet nie wiedzą, że nimi są) zatrudniające oficjalnie nianie, ogrodników, pomoce domowe. Dla działalności podlegających zgłoszeniu podatnik występuje o NIP na druku CEIDG-1. Dla działalności nie wymagających rejestracji CEIDG odpowiednim będzie formularz NIP-7 kierowany do właściwego urzędu skarbowego.

W firmach jednoosobowych Twój NIP osobisty jest tożsamy z NlP-em firmy. Nawet jeśli otworzysz kilka firm w różnych rejonach kraju, NIP zawsze będzie ten sam, także wtedy, gdy był on Ci nadany wiele, wiele lat wcześniej. Jeżeli kończysz działalność gospodarczą, Twój NIP zostanie „uśpiony”. Po ponownej rejestracji działalności jest on przywracany. Taki system spowoduje, że istnieć będzie wiele uśpionych numerów NIP. Jest obawa, że mogą one być wykorzystywane do działalności w szarej strefie lub wręcz przestępczej, np. wyłudzeń VAT.

Osoby fizyczne nie prowadzące działalności nie posługują się już numerem NIP. Posiadane dotychczas ich numery uległy wygaszeniu. Pracodawcy nie mogą już żądać od pracowników podawania numeru NIP. Nie jest on też wymagany na drukach zwolnień lekarskich. Także na wszystkich dokumentach i deklaracjach składanych do ZUS płatnicy podają jedynie PESEL, a jeżeli pracownik go nie ma, to numer dowodu osobistego (krajowcy) lub paszportu (obcokrajowcy).

Peselowcy (czyli wszystkie osoby fizyczne) nie mają już obowiązku zawiadamiania urzędu skarbowego o zmianach danych objętych rejestrem PESEL. Urzędnicy zaktualizują je automatycznie we własnym zakresie. Tylko zmiana adresu zamieszkania (jeśli jest ono inne od adresu zameldowania widocznego w systemie PESEL) i zmiana numeru konta bankowego wymaga powiadomienia urzędu skarbowego.

Zmianę adresu zamieszkania można dokonać poprzez zamieszczenie nowego adresu w najbliższym składanym PIT-cie. Nie można jednak tego zrobić z nowym numerem konta. Zamieszczenie na PIT-cie numeru Twojego konta, kwoty do zwrotu i Twojego podpisu grozi kradzieżą Twoich danych. Można to zrobić na nowym druku ZAP-3. Nie ma już trzydziestodniowego regresu czasowego na to zawiadomienie.

Numer NIP składa się z 10 cyfr, dla ułatwienia zapisywanych najczęściej w układzie 3-3-2-2 (xxx xxx xx xx). Nie jest to żadnym obowiązkiem, a wiele formularzy (bankowe, elektroniczne PIT-y) wymaga wpisania NIP bez żadnych przerw.

Kandydaci na przedsiębiorców indywidualnych i wspólników spółek cywilnych zgłaszają swoją działalność do ewidencji działalności gospodarczej na wniosku CEDG-1. Jest to wniosek zintegrowany, który jest jednocześnie wnioskiem o nadanie NIP-u lub aktualizację danych (np. zmiana adresu). Nadany (zaktualizowany) NIP osobisty będzie używany przez Ciebie jako NIP firmowy w działalności jednoosobowej.

Od początku 2013 roku US zobowiązany jest wydać NIP w terminie 3 dni.

Spółki cywilne, po indywidualnej rejestracji wspólników w CEDG oraz po podpisaniu pomiędzy wspólnikami umowy spółki, występują o nadanie NIP-u na druku NIP2 do urzędu skarbowego właściwego ze względu na położenie ich siedziby (jeżeli siedziba jest w odrębnym miejscu) lub miejsca prowadzenia działalności:

zatrudniające pracowników – najpóźniej wraz z pierwszą deklaracją na zaliczkę na podatek dochodowy wspólników lub pracowników,

bez pracowników – w terminie miesiąca od dnia dokonania wpisu firmy do ewidencji działalności gospodarczej lub do właściwego rejestru.

Te ustawowe terminy są czystą teorią. Wniosek NIP2 spółka składa niezwłocznie po podpisaniu umowy spółki i rejestracji wspólników w CEIDG, bo bez nadanego NIP-u spółka nie złoży wniosku o rejestrację VAT-R, nie wybierze formy opodatkowania, nie dostanie ani nie wystawi faktury VAT.

Spółka cywilna do zgłoszenia obowiązana jesteś dołączyć uwierzytelnione (przez notariusza) lub urzędowo poświadczone (przez przyjmującego dokumenty urzędnika) kopie dokumentów potwierdzających informacje objęte zgłoszeniem: umowy spółki, dokumentu potwierdzającego prawo do korzystania z lokalu lub nieruchomości w której będzie prowadzić działalność, zaświadczenia o nadaniu REGON, ewentualnie pisma o ustanowieniu prokury (pełnomocnika do prowadzenia spraw urzędowych i sądowych spółki). Nie jest już wymagane dołączanie zaświadczeń wspólników o rejestracji działalności, bo są one dostępne na stronie CEIDG.

Spółki handlowe składają wniosek zintegrowany do KRS-u. Czternastodniowy termin rejestracji w KRS jest z reguły przekraczany, szczególnie gdy w dokumentach pojawią się braki.

Zmiany ewidencyjne objęte zgłoszeniem NIP zgłaszasz do us w ciągu 7 dni.

UWAGAI – Za naruszenie tego terminu w przypadku mniejszej wagi grozi Ci kara grzywny za wykroczenie skarbowe w wysokości od 1/10 do dwudziestokrotności najniższego miesięcznego wynagrodzenia, a jeżeli urząd potraktuje to surowiej – kara grzywny do 120 stawek dziennych³. W roku 2013 są to grzywny w wysokości od 150 zł aż do 30 000 zł Jeśli urząd nie odkrył tego wcześniej, możesz uniknąć kary korzystając z instytucji czynnego żalu⁴, czyli donosząc na siebie samego i opisując dokładnie dlaczego nie dotrzymałeś terminu. Donos musisz zakończyć formułką, że „wyrażasz czynny żal” z powyższego powodu i jednocześnie składasz aktualizację zgłoszenia rejestracyjnego.

Z chwilą uzyskania numeru NIP musisz posługiwać się nim we wszelkich dokumentach związanych z wykonywaniem zobowiązań podatkowych oraz niepodatkowych należności budżetowych (np. czynszu lub dzierżawy płaconej gminie). Musisz go także używać na wszelkich oficjalnych drukach firmowych, ofertach, a także umieścić na pieczątce firmowej. Ponadto od 1 stycznia 2007 roku na papierach firmowych spółek komandytowo-akcyjnych i akcyjnych obowiązkowo muszą być zamieszczone NIP i wysokość kapitału zakładowego, wraz z informacją jaka jego część została wpłacona.

Generalna zasada nie przechodzenia NIP na następcę prawnego została wyłączona w stosunku do przekształceń spółek. Przejęcie tego samego NIP następuje w przypadku przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną, partnerską, komandytową i komandytowo-akcyjną oraz w przypadku przekształcenia każdej spółki handlowej w inną spółkę handlową.

W obrocie gospodarczym z przedsiębiorstwami unijnymi obowiązuje NIP unijny, którym jest ten sam NIP krajowy poprzedzony kodem literowym państwa. W naszym przypadku będzie to PL xxx xxx xx xx. Podatnik może się posługiwać NIP PL wyłącznie w obrocie unijnym, obowiązkowo przy WDT i nieobowiązkowo, ale celowo przy WNT.

UWAGA! Przed wykonaniem pierwszej czynności opodatkowanej spółki, które nie chcą lub nie mogą korzystać ze zwolnienia z podatku VAT, składają do US wniosek do celów rejestracji vatowskiej na druku VAT-R. W przypadku osób fizycznych prowadzących działalność, od 1 stycznia 2012 r. wniosek ten składasz wypełniając stosowną rubrykę na wniosku zintegrowanym CEDG-1. Urząd powiadamia podatnika o rejestracji do celów podatku VAT (na druku VAT-5) lub rejestracji do czynności wewnątrzwspólnotowych (na druku VAT 5/UE).

Od dnia 1 stycznia 2007 roku przedsiębiorcy zobowiązani są do posługiwania się w obrocie gospodarczym wyłącznie NIP-em, a w obrocie wewnątrzunijnym NIP PL. Także identyfikacja przedsiębiorców w urzędowych rejestrach odbywać się będzie za pośrednictwem NIP, a numery REGON i KRS egzystować będą tylko w ramach poszczególnych rejestrów. Wyhamowana więc została wreszcie, choć nieco sztucznie, mania naszej administracji do wielokrotnego onumerowywania przedsiębiorców, a także osób fizycznych.

Rejestracja firmy – i co dalej?

Siedząc w domu (ZERO OKIENKA) lub korzystając z jednego okienka (bo CEIDG-1 składałeś na papierze) załatwiłeś więc rejestrację swojej działalności w Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej, otrzymałeś NIP lub zaktualizowałeś swoje dane, otrzymałeś REGON, zgłosiłeś się do ZUS jako płatnik składek i okazuje się, że to wcale nie koniec. Poniżej podaję Ci w punktach kolejne sprawy, które musisz załatwić przed lub w pierwszych dniach działalności:

firmowa pieczątka. Przepisy nie wymagają już jej posiadanie, nie mniej jest ona niezwykle pomocna w działalności. W większości kontaktów gospodarczych i urzędowych to pieczątka zapewnia Ci Twoje pierwsze uwiarygodnienie. Na pieczątce nie musi już być PESELU, REGONU, wystarczy nazwa firmy zgodna ze zgłoszeniem, adres i NIP. Mogą być też dane teleadresowe;

firmowe konto bankowe – a może wystarczy Ci konto prywatne? Zobacz dwie strony dalej;

w przypadku spółki cywilnej — zgłoszenie do urzędu skarbowego właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania wyboru formy opodatkowania Twojej części dochodu osiąganego w spółce. Jeżeli podatek dochodowy będziesz opłacać jako ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, kartę podatkową lub na zasadach ogólnych, ale wg stawki liniowej 19%, zgłoszenia tego dokonujesz przed wykonaniem w spółce pierwszej czynności opodatkowanej. Zgłoszenie jest niepotrzebne jeżeli wybierzesz zasady ogólne – wg skali podatkowej (czytaj dalej – „Podatek dochodowy-wybór metody opodatkowania”);

jeżeli Twoja spółka nie może lub nie chce korzystać ze zwolnienia z podatku VAT, rejestrujecie się w urzędzie skarbowym jako podatnik VAT na druku VAT-R. Zgłoszenia dokonujecie przed wykonaniem pierwszej czynności opodatkowanej lub później, przed początkiem miesiąca (lub kwartału), od którego chcecie, by Wasza spółka została podatnikiem czynnym VAT (czytaj dalej – „Podatek od towarów i usług VAT”).

Przedsiębiorcy indywidualni dokonują tej rejestracji wypełniając jedynie rubrykę VAT-R we wniosku CEIDG-1;

składając CEIDG-1 zgłosiłeś do ZUS lub KRUS tylko siebie jako płatnika składek.
Teraz musisz zgłosić do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego zarówno siebie, jak i pracowników. Siebie i osoby współpracujące zgłaszasz w ciągu 7 dni od dnia rozpoczęcia działalności. Pracowników zgłaszasz w ciągu 7 dni od ich zatrudnienia. Zgłoszenia te są bezpłatne. Ubezpieczenia społeczne opisane są skrótowo niżej, a szczegółowo w rozdziale VII części B;

zgłoszenia firmy do Państwowej Inspekcji Pracy – już nie obowiązuje, patrz niżej;

zgłoszenia firmy do miejscowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej – już nie obowiązuje, patrz niżej;

koncesje, licencje i zezwolenia omówione są dalej, w rozdziale o ustawie o swobodzie działalności gospodarczej.

Ubezpieczenia społeczne

W ciągu 7 dni od daty rozpoczęcia działalności masz obowiązek dokonać zgłoszenia siebie i osób współpracujących do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dokonujesz tego na druku ZUS ZUA.

Jeżeli jesteś już ubezpieczony z tytułu zatrudnienia na etacie i Twoje wynagrodzenie z tego tytułu jest wyższe od krajowego wynagrodzenia minimalnego, nie masz obowiązku ponownego zgłaszania się do ubezpieczeń społecznych. Zgłaszasz się wtedy tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. Dotyczy to także osób współpracujących. Jeżeli myślisz o wysokości swojej przyszłej emerytury, możesz się w opisanej sytuacji zgłosić dodatkowo do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych.

Ubezpieczenie społeczne składa się z ubezpieczenia emerytalnego (19,52% od podstawy), rentowego (8%), wypadkowego (od 0,9% do 3,6%) i chorobowego (2,45%). Dla przedsiębiorcy i osoby współpracującej trzy pierwsze są obowiązkowe, a ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Obowiązkowy jest także Fundusz Pracy (2,45%).

Ubezpieczenie zdrowotne (9%) jest obowiązkowe i wielokrotne. Obowiązuje odrębnie z każdego tytułu do ubezpieczeń. Jeżeli np. prócz działalności jednoosobowej jesteś wspólnikiem dwóch spółek cywilnych i jednej jawnej to płacisz czterokrotność składki zdrowotnej. Do ubezpieczenia zdrowotnego zgłaszasz się na druku ZUS ZZA. Na szczęście prawie cała (7,75/9) składka zdrowotna odliczana jest od podatku dochodowego, o ile oczywiście będziesz miał od czego odliczyć.

Osoby startujące w biznesie mogą przez 24 miesiące opłacać składkę ubezpieczeń społecznych na preferencyjnych warunkach. Liczona jest ona wtedy tylko od 30% płacy minimalnej. Składka ubezpieczenia społecznego wynosi wtedy niecałe 144 zł. Te preferencje nie obejmują składki zdrowotnej, która naliczana jest zawsze w pełnej wysokości.

Jeżeli zatrudniasz pracowników, w ciągu 7 dni od dnia ich zatrudnienia zgłaszasz ich do ZUS na druku ZUS ZUA. Siebie jako płatnika ich składek zgłosiłeś już w CEIDG-1. Jeżeli jednak jesteś spółką, musisz najpierw wraz ze wspólnikami zgłosić spółkę jako płatnika składek za pracowników. Robisz to na druku ZUS ZPA.

W przypadku pracowników dochodzi jeszcze składka na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (0,10%).

CEIDG umożliwia precyzyjne określanie okresu zawieszenia działalności gospodarczej, także w dniach. Oznacza to że w miesiącu liczącym 31 dni można będzie zawiesić działalność na 30 dni. Ułatwia to zachowanie ciągłości okresów składkowych w ZUS.

Ubezpieczenia omówione są szczegółowo w rozdziale VII, w części B.

Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna i Państwowa Inspekcja Pracy

Od 1 stycznia 2013 roku nie masz już obowiązku zgłaszać firmy do Państwowej Inspekcji Pracy i Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Po wykreśleniu z kodeksu pracy art. 209 jednostki te pobierać będą podstawowe wiadomości o Twojej firmie z rejestrów REGON i ZUS. GUS ma natomiast z urzędu, co kwartał, nieodpłatnie dostarczać do PIP i PIS zgromadzonych w rejestrze informacji o podmiotach, które zadeklarowały zatrudnienie pracowników.

W przypadku san-epidu dostarczasz ewentualnie (ale tylko na żądanie) plan architektoniczny lokalu/budynku ze szczegółowym jego opisem (powierzchnia, wysokość pomieszczeń, liczba otwieranych okien, przyłącze wodno-kanalizacyjne), inwentaryzacją urządzeń technologicznych i opisem technologii, ewentualnie informację o środkach i procedurach zastosowanych przez Ciebie celem spełnienia przepisów bhp.

Twoja wiedza w zakresie bhp jest często bardzo skąpa, dlatego mandaty sypały się gęsto. Państwowa Inspekcja Pracy przygotowała program dla małych firm, głównie dla budowlanych, w których jest najwięcej zaniedbań z zakresu bhp. W PIP otrzymać możesz krótką instrukcję omawiającą zasady przygotowania stanowisk pracy.

Wg słów szefa Państwowej Inspekcji Pracy:

– „PIP stopniowo odchodzi od szczegółowych kontroli na rzecz problemowych. Inspektorzy oceniać będą przygotowanie pracodawcy do samokontroli, w ramach systemu zarządzania firmą odpowiedzialność za przestrzeganie przepisów prawa pracy i bhp na wszystkich etapach procesu pracy.

W dalszym ciągu obowiązuje zasada, że jeśli inspektor nie ujawni rażących naruszeń praw pracowniczych, pierwsza kontrola u danego pracodawcy będzie mieć charakter rozpoznawczo-doradczy.

Od pewnego czasu inspekcja PIP stosuje krótkotrwałe kontrole, skoncentrowane na nieprawidłowościach stwarzających bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia i - zależnie od potrzeb - powtarzane u tego samego pracodawcy w następnych dniach lub tygodniach, aż do likwidacji zagrożeń. Tego typu działania kontrolne podejmie przede wszystkim w budownictwie i transporcie.

Działania kontrolne w zakresie legalności zatrudnienia są ukierunkowane przede wszystkim na sfery, gdzie praktyki nielegalnego zatrudnienia występują najczęściej, zwłaszcza na dziedziny gospodarki, w których okresowo następuje wzrost zatrudnienia (np. budownictwo, usługi hotelarskie i gastronomiczne, rolnictwo, handel) oraz na regiony objęte znacznym bezrobociem. Przy doborze zakładów do kontroli inspektorzy pracy kierują się informacjami o natężeniu występowania pracy „na czarno” na danym terenie, pochodzącymi od organizacji i instytucji samorządowych oraz partnerów społecznych.”

* * *

Chciałbym Ci jeszcze zwrócić uwagę, że zgłoszenie firmy do ewidencji działalności gospodarczej lub jej wpisanie do rejestru sądowego, nie jest równoznaczne z wyrażeniem absolutnej zgody na Twoją działalność. Wszelkie przedsięwzięcia gospodarcze muszą być zgodne z wszystkimi obowiązującymi w Polsce przepisami budowlanymi, przeciwpożarowymi, sanitarnymi, bhp i branżowymi.

Wysokość pomieszczeń, szerokość przejść, sposób dostawy towarów, odpowiednie pomieszczenia technologiczne, socjalne, odpowiednie instalacje, badanie wody, klasa odporności ogniowej ścian, stropów i drzwi, drożność kominów i wentylacja, odległości od zabudowy sąsiadów – wszystko są to wymogi, które mogą Cię obowiązywać w zależności od prowadzonej branży i projektowanej wielkości usług lub produkcji. Jeżeli nie chcesz się narazić na przykrość zamknięcia firmy w środku najbliższego sezonu, zaproś na inspekcję przed jej uruchomieniem inspektora budowlanego, strażaka, kominiarza, ochrony środowiska, czy kogo tam potrzeba dla Twojej branży. Oni i tak Cię kiedyś odwiedzą, ale wtedy będziesz już przygotowany i unikniesz niepotrzebnych stresów.

Kogo zaprosić, podpowie Ci Twoje branżowe stowarzyszenie gospodarcze. Wiele informacji uzyskasz też w jednym ze 130 ośrodków Krajowego Systemu Usług (patrz „Małe i średnie przedsiębiorstwa”), których głównym zadaniem jest wspomaganie początkujących przedsiębiorców.

No i oczywiście musisz oznaczyć firmę (także każdy jej oddział) stosownym szyldem, na którym zwięźle określisz przedmiot działalności, podasz nazwę oraz nazwisko, a w spółce nazwiska współwłaścicieli (w cywilnej wszystkich, w osobowych handlowych co najmniej jednego).

Zawieszanie działalności gospodarczej

Przedsiębiorcy mają prawo do zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej⁵ na okres od 30 dni do 24 miesięcy. W przypadku zawieszenia działalności tylko na luty, oznacza to zawieszenie na 28 lub 29 dni. Prawo do zawieszenia działalności mają zarówno osoby fizyczne, jak i spółki cywilne, osobowe handlowe, spółdzielnie, fundacje, ale wyłącznie te, które nie zatrudniają pracowników⁶. W głównej mierze z prawa tego korzystać będą przede wszystkim osoby fizyczne prowadzące firmy jednoosobowe i wspólnicy spółek cywilnych. Ci ostatni oczywiście pod warunkiem, że identyczny wniosek o zawieszenie złożą wszyscy wspólnicy. Wnioski o wpis informacji do CEIDG o zawieszeniu działalności gospodarczej, a także wnioski o wpis informacji o wznowieniu tej działalności składane są na tym samym druku zintegrowanego wniosku CEIDG-1 i nie podlegają opłacie.

Zawieszenie działalności biegnie od dnia złożenia odpowiedniego wniosku (elektronicznie do CEIDG lub na piśmie do dowolnego urzędu gminy), albo od dnia określonego w tym wniosku (jeżeli jest to data późniejsza). We wniosku należy obowiązkowo podać przewidywany termin odwieszenia działalności, choć służy on wyłącznie celom statystycznym. Może on być określony w dniach, miesiącach lub w miesiącach i dniach. We wniosku przedsiębiorca wypełnia oświadczenie o niezatrudnianiu pracowników. CEIDG ma obowiązek zawiadamiać o zawieszeniu także GUS, ZUS i urząd skarbowy. Okres zawieszenia działalności trwa do dnia złożenia kolejnego wniosku CEIDG-1 o wpis informacji o wznowieniu działalności gospodarczej, lub do późniejszego dnia określonego w tym drugim wniosku.

Funkcjonowanie CEIDG umożliwia precyzyjne określanie okresu zawieszenia działalności gospodarczej, także w dniach. Oznacza to że w miesiącu liczącym 31 dni można będzie zawiesić działalność na 30 dni, co ułatwi zachowanie ciągłości okresów składkowych w ZUS.

Przedsiębiorca w każdej chwili może przerwać okres zawieszenia i wznowić działalność składając kolejny CEIDG-1. Może to zrobić także przed upływem 30 dni. W takiej sytuacji nie nastąpią żadne skutki prawne (podatkowe, ubezpieczeniowe) wynikające z faktu zawieszenia. Oznacza to, że przy faktycznej przerwie krótszej od 30 dni, w obowiązujących terminach składasz deklaracje, płacisz składki i zaliczki na podatek, tak jakbyś w ogóle nie składał wniosku o zawieszenie działalności.

Wniosek o zawieszenie działalności może złożyć w imieniu przedsiębiorcy pełnomocnik, ale żeby uniknąć jakichkolwiek zastrzeżeń ze strony urzędu lub KRS, lepiej by uprawnienie do złożenia takiego wniosku wynikało z treści udzielonego wcześniej pełnomocnictwa.

W okresie zawieszenia działalności przedsiębiorca nie może prowadzić bieżącej działalności gospodarczej (także najmu), może jednak prowadzić działania służące do zachowania i zabezpieczenia swojej firmy. Ma także prawo otrzymywać przychody oraz przyjmować i regulować należności, ale wyłącznie wynikające z działalności sprzed zawieszenia, zbywać własne środki trwałe i wyposażenie, uczestniczyć w postępowaniach sądowych, administracyjnych i podatkowych związanych z działalnością prowadzoną przed zawieszeniem oraz wykonywać wszelkie obowiązki nakazane przepisami prawa. W trakcie zawieszenia działalności mogą się ukazywać reklamy firmy i może działać internetowa strona firmowa, ale tylko jako informacja, bez czynnej funkcji zbierania zamówień.

UWAGA! W okresie zawieszenia działalności masz prawo do zatrudnienia się na umowę o pracę lub inną podobną, a także do wykonywania działań wynikających z zawartych wcześniej lub nawet w okresie zawieszenia umów zlecenia i o dzieło. Ale nie mogą to być działania wynikające z zakresu Twojej działalności gospodarczej.

Jeżeli wniosek o wznowienie działalności nie zostanie złożony przez przedsiębiorcę w ciągu 24 miesięcy od zawieszenia, organ rejestrowy w ciągu 30 dni wzywa do podjęcia stosownych działań przed przedsiębiorcę. Po tym okresie następuje wykreślenie przedsiębiorcy z ewidencji. Organ ewidencyjny w ciągu 7 dni zawiadamia o wykreśleniu ZUS, GUS i urząd skarbowy.

UWAGA! W okresie zawieszenia działalności gospodarczej zawieszeniu podlega także amortyzacja tych składników majątkowych, które nie są używane na skutek zawieszenia. Oczywiście nie zawiesza się amortyzacji składników, które muszą nadal działać, np. kotłów centralnego ogrzewania. Już teraz wiadomo, że wiele kontrowersji budzić będzie kontynuowanie amortyzacji pojazdów w okresie zawieszenia działalności, które będą używane np. przy wykonywaniu czynności związanych z zachowaniem lub zabezpieczeniem źródła przychodów.

Jeżeli masz pracowników, których musiałbyś zwolnić przed zawieszeniem firmy, wiedz, że nie możesz zwolnić pracownika, który przebywa na urlopie bezpłatnym lub wychowawczym. Prawo do zwolnienia takich pracowników mają tylko pracodawcy zatrudniający co najmniej 20 pracowników. Oznacza to, że mając w ewidencji pracownika na takim urlopie nie możesz zawiesić działalności.

Osoby zatrudnione przez Ciebie na umowę zlecenia i o dzieło nie są pracownikami w rozumieniu przepisów kodeksu pracy. Trwająca umowa zlecenia lub o dzieło nie uniemożliwia zawieszenia Twojej działalności, ale ZUS nie wyrejestruje Cię jako płatnika składek.

Z uwagi na pewne ograniczenia, szczególnie związane z zatrudnionymi pracownikami, czasem warto rozważyć likwidację firmy zamiast zawieszenia działalności, tym bardziej, że wcale nie jest to dużo bardziej kłopotliwe.

Działalność regulowana – W przypadku wykreślenia z rejestru działalności regulowanej (np. z powodu przekroczenia 24 miesięcznego okresu zawieszenia działalności), ponowna rejestracja w tym samym zakresie działalności możliwa jest dopiero po upływie trzech lat od daty wydania decyzji wykreślającej z rejestru. Trzy lata kwarantanny dotyczy także przedsiębiorcy, który prowadził działalność regulowaną bez wpisu do rejestru działalności regulowanej.

Ryczałt i podatek dochodowy w okresie zawieszenia działalności. W okresie tym podatnicy zwolnieni są z obowiązku opłacania zaliczek na podatek dochodowy (lub ryczałtu ewidencjonowanego). W przypadku wspólników spółek handlowych osobowych (w ryczałcie dotyczy to wyłącznie spółek jawnych) warunkiem zwolnienia z obowiązku wpłacania zaliczek jest powiadomienie przez każdego wspólnika własnego urzędu skarbowego o zawieszeniu działalności spółki, w ciągu 7 dni od dnia zawieszenia. Po zakończeniu zawieszenia podatnik wznawia wpłacanie zaliczek na ogólnych zasadach (bez żadnych dodatkowych informacji dla urzędu skarbowego), wpłacając pierwszą zaliczkę do dnia 20 miesiąca następującego po miesiącu (po kwartale), w którym zakończyło się zawieszenie. Przy jej obliczaniu uwzględnia wszystkie dochody (przychody) jakie pojawiły się w firmie w okresie zawieszenia, z tytułu działalności w okresie sprzed zawieszenia.

Ryczałtowcy, w przypadku zawieszenia działalności na przełomie roku, opłacają ryczałt za okres od dnia zawieszenia do końca roku do dnia 31 stycznia roku następnego. Ryczałt za pozostały okres zawieszenia opłacają wg zasady omówionej w poprzednim akapicie. Podobnie należy postąpić, jeżeli w okresie dłuższego zawieszenia wystąpią dwie końcówki roku.

Karta podatkowa w okresie zawieszenia działalności. W takim przypadku ze stawki karty odlicza się po 1/30 stawki miesięcznej za każdy dzień zawieszenia działalności.

Podatek VAT w okresie zawieszenia działalności. W okresie tym podatnik nie składa deklaracji vatowskich. Nie obowiązuje go także przepis o remanencie vatowskim po 10 miesiącach nieprowadzenia działalności. Zwolnienie z obowiązku składania deklaracji vatowskich nie dotyczy okresów, w których zawieszenie działalności obejmowało tylko części okresu (część miesiąca lub kwartału), podatnik był zobowiązany do rozliczenia podatku z tytułu wykonania czynności opodatkowanej lub zobowiązany był dokonać korekty podatku naliczonego. Zwolnienie z obowiązku składania deklaracji w okresie zawieszenia działalności nie dotyczy także podatników zarejestrowanych jako podatnicy VAT UE, dokonujących wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów oraz dokonujących importu usług lub nabywających towary (w zakresie których są podatnikami). Taksówkarze w okresie zawieszenia działalności składają deklarację uproszczoną.

Ubezpieczenia społeczne w okresie zawieszenia działalności. Obowiązek ubezpieczeń społecznych ustaje w okresie od dnia, w którym rozpoczyna się zawieszenie działalności do dnia poprzedzającego dzień wznowienia działalności. Przedsiębiorca nie musi w okresie zawieszenia opłacać składek ubezpieczenia społecznego. Nie składa także deklaracji zusowskich. Składki emerytalną i rentową może za okres zawieszenia wpłacać dobrowolnie, nie ma natomiast takiej możliwości w stosunku do składki chorobowej i wypadkowej. Oznacza to, że w przypadku choroby lub wypadku w okresie zawieszenia działalności nie ma on prawa do otrzymywania zasiłku chorobowego i odszkodowania wypadkowego. Natomiast rezygnacja z opłacania w tym okresie dobrowolnych składek emerytalnej i rentowej będzie miała negatywny wpływ na wysokość jego przyszłej emerytury lub renty.

Ubezpieczenie zdrowotne. W okresie zawieszenia działalności przedsiębiorca zwolniony jest z obowiązku opłacania składki zdrowotnej. Oczywiście z zachowaniem zasady niepodzielności składki zdrowotnej, czyli obowiązku zapłaty pełnej składki za miesiąc, w trakcie którego zawiesił działalność i miesiąc, w trakcie którego wznowił wykonywanie tej działalności. Ubezpieczenie zdrowotne kończy się po upływie 30 dni od dnia zawieszenia działalności i przedsiębiorca nie może dalej korzystać z dobrodziejstw bezpłatnej służby zdrowia w okresie wszystkich pełnych miesięcy zawieszenia. Ma jednak możliwość dobrowolnego opłacania składki zdrowotnej. Dlatego planując zawiesić działalność na miesiąc zawieś ją na 30 dni lub krócej. Możesz także odwiesić zawieszenie przed upływem 30 dni.

Ubezpieczenia po zawieszeniu i wznowieniu działalności. ZUS, na podstawie wniosku o zawieszeniu przekazanym mu przez CDIDG, sam wyrejestrowuje przedsiębiorcę jako płatnika składek⁷, a następnie wyrejestrowuje z ubezpieczeń społecznego i zdrowotnego przedsiębiorcę, osoby współpracujące i członków ich rodzin będących na utrzymaniu przedsiębiorcy. Po wznowieniu działalności ZUS, na podstawie informacji z CEIDG rejestruje ponownie przedsiębiorcę jako płatnika składek i rejestruje go ponownie do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, w konfiguracji takiej samej jak przed zawieszeniem działalności.

Ponowne zgłoszenie do ubezpieczeń osób współpracujących i członków rodzin przedsiębiorca musi przeprowadzić sam.

W przypadku spółek osobowych handlowych spółka składając w KRS wniosek o zawieszenie działalności składa jednocześnie wniosek ZUS ZWPA o wyrejestrowaniu spółki-płatnika składek. Jednocześnie wspólnicy tych spółek sami muszą wyrejestrować się jako płatnicy własnych składek. Wnioski te wspólnicy składają albo w KRS razem z wnioskiem „zawieszającym działalność”, albo bezpośrednio w ZUS.

Przed wznowieniem działalności spółka składa wniosek „odwieszający” do KRS wraz z ZUS ZPA (zgłoszenie spółki-płatnika). Wnioski te KRS przekazuje do ZUS. Jednocześnie wspólnicy zgłaszają siebie jako płatnika własnych składek ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, lub tylko zdrowotnego. Te wnioski wspólnicy mogą przekazać do ZUS osobiście, lub za pośrednictwem KRS. Zgłoszenie siebie i rodziny do ponownego ubezpieczenia wspólnicy dokonują już osobiście, bezpośrednio w ZUS-ie.

Szczegółowo omówione jest to w rozdziale VII.5 w części B.

W tym momencie, jeśli posiadasz już numer identyfikacji podatkowej NIP, możesz zamówić pieczęć firmową i założyć

firmowe konto bankowe.

Przedsiębiorcy zobowiązani są do dokonywania większości rozliczeń firmowych i podatkowych w formie bezgotówkowej, co nie oznacza, że każdy musi posiadać firmowe konto bankowe. Czasem wystarczy konto prywatne, a czasem konto w ogóle nie będzie potrzebne.

Firmowe konto bankowe bezdyskusyjnie musisz posiadać wtedy gdy:

dokonujesz rozliczeń bezgotówkowych z innymi przedsiębiorcami,

dokonujesz (z kimkolwiek) rozliczenia o wartości powyżej 15 000 euro, niezależnie od wysokości wpłat cząstkowych,

zatrudniasz pracowników i rozliczasz ich podatki i składki (jesteś płatnikiem),

jesteś vatowcem, to znaczy że otrzymujesz zwroty i dokonujesz wpłaty podatku VAT.

W pozostałych przypadkach, jeżeli mówimy o rozliczeniach bezgotówkowych, dotyczy to z reguły Twoich osobistych zobowiązań wobec fiskusa i ZUS. Do ich opłacenia wystarczy Ci Twoje konto osobiste. Omówmy to zresztą na przykładach.

Mikroprzedsiębiorcy⁸, niezależnie od sposobu opodatkowania, mogą opłacać własne podatki gotówką w kasie urzędu lub przekazem pocztowym (art. 61 ust. 1b Ordynacji podatkowej). Rozliczenia z ZUS mogą być przez nich dokonywane przelewem, przekazem bankowym lub pocztowym (art. 47 ust. 4e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Pozostali przedsiębiorcy⁹ zobowiązani są do bezgotówkowych wpłat podatków, niezależnie od ich wysokości. Może to być przelew bankowy lub pocztowy na konto urzędu skarbowego.

Obecnie¹⁰ możliwe jest także dokonywanie płatności gotówkowych w biurach usług płatniczych, a płatności w formach bezgotówkowych – w instytucjach płatniczych.

Wprawdzie Twój rachunek osobisty nie może być używany do żadnych rozliczeń firmowych i banki surowo tego przestrzegają, ale Twój podatek dochodowy, zarówno ryczałtowy jak i rozliczany wg zasad ogólnych, jest Twoim osobistym, a nie firmowym zobowiązaniem wobec fiskusa. Jeżeli regulujesz go przelewem, nie tylko możesz, ale powinieneś to robić wyłącznie z rachunku osobistego, a nie firmowego, choć czasem będziesz musiał pokonać opór pracownika banku.

W spółkach cywilnych i osobowych handlowych podatek dochodowy i składki ubezpieczeniowe również są indywidualnym zobowiązaniem wspólników wobec fiskusa lub ZUS i także powinny być płacony przez każdego z nich z własnego konta osobistego.

Wspólnicy spółek cywilnych dokonując rejestracji swojej działalności na druku CEIDG-1 wskazują siebie jako płatników swoich osobistych składek ubezpieczenia społecznego. Każdy z nich powinien regulować te składki ze swojego konta osobistego i odliczać je od przypadającego na niego dochodu lub przychodu. Spółka może zaliczyć do kosztów tylko składki na Fundusz Pracy, jeżeli to spółka będzie je płaciła, oraz składki zatrudnionych w spółce pracowników.

W firmie jednoosobowej, jako płatnika składek zawsze wskazujesz siebie. Składki swoje i osób współpracujących możesz rozliczyć na dwa sposoby. Możesz odjąć je od dochodu (ryczałtowcy od przychodu) przed opodatkowaniem i opłacić przelewem z konta osobistego. Możesz je także zaliczyć do kosztów, razem ze składkami pracowniczymi, ale wtedy przelewu dokonujesz z konta firmowego, bo wtedy jest to koszt firmy. Patrz też rozdz. VII 4 – „Zgłaszanie do ubezpieczenia”.

Inaczej jest ze składką na Fundusz Pracy (i FGŚP). Jest ona zawsze kosztem uzyskania przychodu i nie może być odliczana od dochodu lub przychodu przed opodatkowaniem. To znaczy, że ryczałtowcy nie mają żadnej możliwości jej odliczenia.

Wszystko to oznacza, że najczęściej będziesz zobowiązany do posiadania rachunku w banku lub kasie oszczędnościowo-kredytowej SKOK, choć nie zawsze musi to być konto firmowe.

O założeniu kont bankowych, ale tylko tych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, powiadamiasz US i ZUS za pośrednictwem wniosku CEIDG-1 przesłanym do CEIDG elektronicznie lub papierowo złożonym w wybranej gminie (rejestrując działalność gospodarczą lub jako zmianę wpisu do ewidencji). We wniosku podajesz nazwę banku, numer rachunku i kto jest jego posiadaczem. Konto może być współwłasne ze wspólnikiem lub wspólnikami. Jeżeli masz otwartych kilka rachunków firmowych w jednym lub w kilku bankach, określasz, który z nich jest przeznaczony do zwrotów podatku VAT i podatków od wynagrodzeń. O zmianach powiadamiasz w terminie do 14 dni. Za nie powiadomienie wymienionych instytucji o posiadanych kontach grozi Ci grzywna od 20 zł do 3000 zł.

Na druku CEIDG, w części RB możesz także powiadomić o swoim koncie prywatnym, jeżeli spodziewasz się zwrotów własnego podatku dochodowego, lub podatku osoby współpracującej.

Musisz bezwzględnie przeczytać regulamin Twojego banku (dostajesz go wraz z umową), szczególnie punkt o terminie realizacji Twojego przelewu. Zależy to od ilości tzw. sesji wychodzących z banku do Krajowej Izby Rozliczeniowej (do systemu ELIXIR). W zależności od banku są to dwie, albo trzy sesje dziennie. Ostatnia sesja może się odbywać w niektórych bankach już od godziny 12 do 18. Jeżeli Twój przelew złożysz do banku po ostatniej sesji, jego realizacja nastąpi dopiero następnego dnia. Są też takie, (np. Bank Pocztowy – konto GIRO SKŁADKA), które zawsze realizują złożone polecenie przelewu następnego dnia. Większość przedsiębiorców wpłaca podatek i składki w ostatniej chwili. Jeżeli bank obciąży Twoje konto dopiero następnego dnia, to jest to wpłata po terminie. W przypadku podatku grożą Ci najwyżej odsetki za zwłokę (od zaległości do wysokości 6,60 zł odsetki będą pominięte), ale w przypadku składek ZUS jest to sprawa niezwykle poważna. O tym jak groźne jest choćby jednodniowe opóźnienie w zapłacie składki chorobowej za osobę prowadzącą działalność lub osobę z nią współpracującą przekonasz się po przeczytaniu rozdziału „Pułapki na przedsiębiorców”.

Najbezpieczniej jest składać polecenia przelewu (szczególnie ze składkami ubezpieczenia społecznego) dzień, a najlepiej dwa dni przed terminem ich płatności.

Większość banków wymaga posiadania firmowej pieczęci, dlatego osobom nie posiadającym jeszcze NIP-u i spółkom zalecam poczekać z zakładaniem konta do chwili uzyskania NIP-u. W przeciwnym razie dwukrotnie zamawiać będą pieczęcie, najpierw bez NIP-u, potem z NIP-em.

Zdecydowanie zalecam Ci wybór banku, który prowadzi internetową obsługę konta. Znakomicie oszczędzi to Twój czas i bardzo obniży koszty obsługi rachunku. Przelew internetowy kosztuje najczęściej od 0 do 0,50 zł, a przelew internetowy podatkowy i składkowy w wielu bankach jest bezpłatny. SKOK-i z reguły oferują wyższe oprocentowanie lokat i niższe kredytów. Opłaty za otwarcie rachunku wynoszą od 0 do 30 zł, podobnie wynoszą opłaty miesięczne za jego prowadzenie.

Oferowane w ostatnich latach przez banki „pakiety dla przedsiębiorców” były niewypałami. Uruchomienie takiego pakietu trwało często wiele tygodni, a ilość i kwoty zabezpieczeń jakie żądał banki mógł Cię wyprowadzić z równowagi. Przedsiębiorcy generalnie zlekceważyli takie oferty, dlatego większość banków złagodziło swoje wymagania. Niektóre oferują już na starcie spory debet w rachunku, ubezpieczając go, oczywiście na Twój koszt. Pamiętaj jednak, że pieniądze z karty kredytowej lub konta debetowego, zarówno firmowego jak i prywatnego to najczęściej jest bardzo drogi kredyt i powinieneś z niego korzystać tylko w okresach nieoprocentowanych (najczęściej 50 — 60 dni). 

W przypadku firm jednoosobowych nie ma żadnych przeciwwskazań do zasilenia konta firmowego z konta osobistego lub bezpośrednio z kieszeni, ani pobierania przez właściciela z konta firmowego dowolnych kwot. W przypadku spółek cywilnych może być podobnie, ale wszystko zależy od tego, czy sprawa ta jest uregulowana w umowie spółki i umowie z Twoim bankiem.

Rozliczenia bezgotówkowe

stają się powoli standardem w stosunkach gospodarczych, a to powoduje konieczność otwarcia firmowego rachunku bankowego.

Zgodnie z art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wszystkie operacje związane z wykonywaną działalnością gospodarczą, gdy stroną transakcji jest inny przedsiębiorca, także zagraniczny, o wartości wynikającej z jednej umowy powyżej 15 000 euro, niezależnie od liczby i wysokości wynikających z niej płatności, muszą być realizowane bezgotówkowo, to znaczy w formie polecenia przelewu, polecenia zapłaty lub czeku rozrachunkowego.

Dla obliczenia wartości tej kwoty w złotówkach stosujesz kurs średni euro w NBP z ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonałeś tych operacji finansowych. Przeliczenie to jest więc związane nie z datą wystawienia faktury ale z terminem faktycznej zapłaty.

Obowiązek obrotu bezgotówkowego, niezależnie od wartości, nie dotyczy zamiany towaru na towar, towaru na usługę lub usługi na towar, wzajemnych potrąceń zobowiązań i należności oraz innych transakcji o podobnym charakterze. Obowiązek ten nie dotyczy także transakcji konsumenckich, to znaczy jeżeli jedna ze stron transakcji nie jest przedsiębiorcą. Także obrót nieprofesjonalny (np. zapłata za mieszkanie na rynku wtórnym) nie wymaga rozliczeń bezgotówkowych.

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej znacznie podwyższyła wysokość transakcji, które mogą być realizowane pomiędzy przedsiębiorcami bez pośrednictwa banku. Limit 15 000 euro odpowiada podobnemu limitowi obowiązującemu w innych krajach Wspólnoty.

Odpowiada on także limitowi, powyżej którego banki, a od 2010 roku także biura rachunkowe i osoby działające w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, zobowiązane są do zgłaszania wszystkich takich transakcji do generalnego inspektora informacji finansowej. W przypadku transakcji podejrzanych obowiązek ich zgłaszania jest niezależny od ich wartości. Czynności te wykonywane są w ramach obowiązku przeciwdziałania w „praniu brudnych pieniędzy” i finansowaniu terroryzmu.

Prawdopodobnie w wyniku przeoczenia ani ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, ani żadna inna nie przewidują sankcji za dokonywanie pomiędzy przedsiębiorcami operacji gotówkowych w kwotach wyższych niż 15 000 euro. Jedynie ustawa vatowska w art. 87 ust. 6 pkt 1 uzależnia szybszy zwrot podatku naliczonego od warunku zapłaty faktury z uwzględnieniem obowiązku obrotu bezgotówkowego.

Pełnomocnictwo

Dla ułatwienia sobie działalności lub gdy nie czujesz się zbyt pewnie w kontaktach z urzędem masz prawo do ustanowienia swojego pełnomocnika. Może nim być każda osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, choć do niektórych czynności, np. występowania przed sądem w sprawach podatkowych, musi to być adwokat, radca prawny lub doradca podatkowy. Pełnomocnikiem nie może być osoba prawna, np. kancelaria adwokacka, ale może nim być każdy z jej wspólników lub pracowników.

Możesz ustanowić kilku pełnomocników. Pełnomocnictwo, którym będzie się legitymować każdy z nich, powinno określać dokładnie jego zakres. Pełnomocnictwo ogólne upoważnia do tzw. zwykłego zarządu, czyli bieżącego prowadzenia przedsiębiorstwa, ale np. bez prawa do zaciągania kredytów czy sprzedaży nieruchomości. Pełnomocnictwo rodzajowe może przekraczać czynności zwykłego zarządu i udzielane jest najczęściej do określonego rodzaju czynności prawnych, np. sprzedaży wyrobów, sprzedaży środków trwałych. Pełnomocnictwo szczególne ustanawiasz dla konkretnej i istotnej czynności, np. udziału w przetargach, zbycia przedsiębiorstwa. Pełnomocnictwo procesowe potrzebne Ci będzie do zastępstwa w postępowaniu sądowym oraz przed organami administracji rządowej i samorządowej. Możesz je udzielić do prowadzenia konkretnej sprawy lub do wybranych czynności. W treści pełnomocnictwa możesz ustanowić jego niewygasalność, co oznacza że pełnomocnik będzie reprezentować także Twoich spadkobierców.

Ordynacja podatkowa w art. 80a jednoznacznie stwierdza, że wszystkie deklaracje podatkowe może podpisywać Twój pełnomocnik upoważniony przez Ciebie do tych czynności.

Do doręczeń korespondencji od organów skarbowych możesz wskazać pełnomocnika lub zastrzec to dla siebie. Jeżeli opuszczasz Polskę na więcej niż dwa miesiące ustanowienie pełnomocnika do doręczeń jest obowiązkowe.

Nie jest wymagane notarialne poświadczanie pełnomocnictwa. Powiadomienie o upoważnieniu, a także o jego odwołaniu składałeś dotychczas na piśmie w każdym urzędzie skarbowym, w którym pełnomocnik wykonywał za Ciebie czynności prawne. W przypadku upoważnienia do podpisywania deklaracji składałeś je najpóźniej wraz z pierwszą taką deklaracją.

Od 1 stycznia 2012 roku funkcjonuje Centralny Rejestr Pełnomocników. Od tej daty masz prawo do ujawnienia swoich pełnomocników w rejestrze CEIDG, poprzez wpisanie ich na druku CEIDG-1. Jest to jednak tylko informacja, że taki pełnomocnik jest. On sam musi dysponować na piśmie posiadanym pełnomocnictwem.

Ustalając zastępstwo na czas kontroli w firmie, zawiadamiasz niezwłocznie swój urząd skarbowy (wójta, burmistrza), a jeśli do dnia kontroli tego nie zrobiłeś, powiadamiasz o tym kontrolującego.

Spółki osobowe i spółki prawa handlowego rejestrowane w KRS mogą ustanawiać prokurę, czyli upoważnić osobę fizyczną do prowadzenia spraw sądowych i pozasądowych związanych z działalnością firmy. W pierwszym etapie uchwałą zarządu (w spółkach handlowych) lub uchwałą wszystkich wspólników (w spółkach osobowych) następuje ustanowienie prokury. W drugim etapie co najmniej jeden wspólnik upoważniony w spółce osobowej do prowadzenia spraw spółki lub co najmniej dwóch członków zarządu w spółce handlowej (lub inaczej, jeśli umowa spółki przewiduje inny tryb) udzielają na piśmie prokury wybranej osobie fizycznej. Oczywiście obydwie te czynności mogą być podjęte jednocześnie. Wpis prokury do KRS-u następuje na podstawie dostarczonego przez spółkę dowodu udzielenia prokury.

Rezydencja podatkowa

Nieograniczony obowiązek podatkowy, to znaczy podleganie obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (także za granicą), dotyczy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium RP. Są to osoby, które posiadają na terytorium RP centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) albo przebywają w kraju dłużej niż 183 dni w roku podatkowym. Ewentualne przychody zagraniczne uwzględniane są wtedy w rozliczeniu rocznym, zgodnie z umową o unikaniu podwójnego opodatkowania z danym krajem.

Oznacza to, że osoby, które mają w kraju dom, mieszkanie, najbliższą rodzinę, firmę lub przebywają tu ponad 183 dni w roku (nawet nie mając tu domu, rodziny), zawsze rozliczają się w kraju od całości swoich dochodów.

Polacy, którzy wyjechali do pracy za granicą, jeżeli fiskus stwierdzi, że ich centrum życiowe nadal jest w Polsce (bo w kraju została żona z dzieckiem), muszą rozliczyć się w kraju z całości swoich dochodów, nawet jeżeli w trakcie roku nie przebywali w Polsce ani jednego dnia. Dla złagodzenia niekorzystnych skutków wynikających z umów o unikaniu podwójnego opodatkowania mają oni prawo do uwzględnienia w rozliczeniu rocznym diet, w wysokości 30% diet w podróżach służbowych obowiązujących dla danego kraju, za cały okres zatrudnienia za granicą.

W terminie do 20 dnia następnego miesiąca po powrocie do kraju podatnik powinien złożyć deklarację PIT-53 o wysokości uzyskanego za granicą dochodu. Jednocześnie wpłaca zaliczkę na podatek w wysokości 18% dochodu, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu i składek ubezpieczenia społecznego (jeśli nie odliczył ich za granicą i ma prawo do ich odliczenia w kraju) oraz z odliczeniem podatku zapłaconego za granicą.

Ostateczne rozliczenie nastąpi w deklaracji rocznej. Uwzględnienie w rozliczeniu podatków i składek zapłaconych za granicą możliwe jest pod warunkiem istnienia podstawy prawnej wynikającej z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego państwa, w którym osoba fizyczna przebywa, pracuje i opłaca podatki i składki ubezpieczenia społecznego.

Ograniczony obowiązek podatkowy, to znaczy podleganie obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów (przychodów) osiąganych na terytorium RP dotyczy osób fizycznych, które nie maja na terytorium RP stałego miejsca zamieszkania. Dotyczy to głównie osób zagranicznych zatrudnionych (uzyskujących przychody) na terenie RP. Niestety, osoby te, jeżeli będą przebywać w Polsce ponad 183 dni w roku, będą podlegać w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, także od dochodów uzyskiwanych za granicą.

Wielu obywateli polskich, którzy wyjechali do pracy za granicą z całą rodziną twierdzi, że nie mają oni już ośrodka interesów życiowych w Polsce. Przyjeżdżają wprawdzie do kraju, ale przebywają tu łącznie mniej niż 183 dni w roku. Żeby obronić zagraniczne zarobki przed polskim fiskusem, muszą przedstawić organom skarbowym zaświadczenie o rezydencji zagranicznej, wydane przez zagraniczny organ podatkowy z kraju, w którym mają obecnie miejsce zamieszkania. Posiadane przez nich w kraju dom, mieszkanie, by nie utrudniać uzyskania prawa do podlegania ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, powinny zostać np. wydzierżawione.

Podatek dochodowy – wybór formy opodatkowania

Jeżeli uporałeś się już z rejestracją firmy, czas dokonać wyboru formy opodatkowania Twoich tak wyczekiwanych dochodów.

Dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej osób fizycznych i spółek osobowych, zarówno cywilnych jak i osobowych handlowych, jest zawsze dochodem osobistym podatnika (PIT), który rozliczasz osobiście i opodatkowujesz wg jednej z omówionych niżej metod.

Dochód spółek kapitałowych (z o.o. i akcyjnych) jest natomiast dochodem spółki i opodatkowany jest wg jednolitej stawki 19% (CIT). Z osiągniętego dochodu spółka ma prawo wypłacić wspólnikom (lub akcjonariuszom) dywidendę, która opodatkowana będzie u nich także wg stawki 19%. W konsekwencji zysk wypłacony wspólnikom opodatkowany będzie łącznie stawką 34,4%. Oznacza to, że wybór formy organizacyjnej Twojej działalności np. jako spółki jawnej jest znacznie korzystniejszy podatkowo niż jako spółki z o.o.

Wszystkie limity przesądzające o konieczności wyboru formy opodatkowania dochodu lub rodzaju prowadzonej księgowości (o czym dalej), określane są w euro i od kilku lat pozostają niezmienione. Za sprawą umacniającej się złotówki limity te na lata 2005–2009 w przeliczeniu na polską walutę ulegały corocznemu obniżaniu. Na rok 2010 doczekaliśmy się ich spektakularnego wzrostu o ok. 25% (I etap kryzysu i spadek wartości złotego), w roku 2011 spadku o ok. 5%, a w 2012 ponownego wzrostu o prawie 12% w stosunku do roku ubiegłego (II etap kryzysu).

Pamiętaj! – wielkość limitów określonych w euro, które obowiązywać będą w roku następnym, odwołuje się do obrotów lub przychodów roku bieżącego. Znając stosowny kurs euro możesz sam obliczyć wielkość przyszłorocznych limitów już w październiku bieżącego roku. Prasa (Rzeczpospolita, Dziennik Gazeta Prawna, Gazeta Podatkowa) podaje te limity w pierwszych dniach października.

„Rok podatkowy”, o którym dalej będzie mowa, w małym biznesie pokrywa się zawsze z rokiem kalendarzowym. Tylko firmy prowadzące pełną księgowość na podstawie ustawy o rachunkowości mogą ustanowić dla swoich rozliczeń rok podatkowy nie pokrywający się z kalendarzowym.

Rozpoczynając działalność jednoosobowo lub jako wspólnik spółki cywilnej lub innej osobowej, w zakresie podatku dochodowego opodatkowany będziesz z mocy ustawy¹¹ na tzw. zasadach ogólnych, z opodatkowaniem dochodu wg skali podatkowej progresywnej, która począwszy od roku 2009 ma już tylko dwie stawki – 18% i 32%. Oznacza to, że dla celów księgowych prowadzić będziesz podatkową księgę przychodów i rozchodów, a w większej firmie obowiązkowo lub na własne życzenie także w mniejszej firmie – księgi rachunkowe.

Nie jest to jednak obligatoryjne. W ramach zasad ogólnych, zamiast opodatkowania wg skali podatkowej, możesz wybrać opodatkowanie liniowe, wg stałej stawki 19%. Możesz też wybrać zupełnie inną formę opodatkowania: – znacznie prostsze opodatkowanie ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych lub najprostsze opodatkowanie kartą podatkową (niektóre rodzaje działalności, głównie usługowej), pod warunkiem, że Twoja działalność nie jest wyłączona z tych form opodatkowania.

Wypełniając druk wniosku o rejestrację działalności CEIDG-1, wybierasz metodę opodatkowania działalności już w tym wniosku. Wyboru dokonujesz w rubryce 18. Jeżeli z jakiegoś powodu nie wypełniłeś tej rubryki i wniosek został przyjęty, oznacza to że odpowiadają Ci zasady ogólne, ze skalą podatkową i podatkową księgą przychodów i rozchodów.

Jeżeli działalność kontynuujesz (prowadziłeś ją już w roku ubiegłym), wniosek o wyborze innej formy opodatkowania w następnym roku składasz do 20 stycznia tego roku bezpośrednio do swojego urzędu skarbowego. Brak powiadomienia w styczniu kolejnego roku oznacza kontynuację dotychczasowej formy opodatkowania. Zmiana formy opodatkowania możliwa jest (z niewielkimi wyjątkami omówionymi dalej) wyłącznie od początku kolejnego roku.

Powtórzmy to jeszcze raz, bo jest to sprawa niezwykle ważna:

Prowadząc działalność gospodarczą masz do wyboru trzy formy opodatkowania: zasady ogólne, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych i kartę podatkową.

W ramach zasad ogólnych masz do wyboru dwie metody opodatkowania: wg progresywnej skali podatkowej 18–32% z kwotą wolną od podatku lub podatek liniowy wg stawki 19%, bez kwoty wolnej od podatku;

Jeśli rozpoczynasz działalność, dokonujesz wyboru przyjętych zasad opodatkowania poprzez wypełnienie odpowiedniego okienka w rubryce nr 18 CEIDG-1;

W rubryce 19 CEIDG-1 wybierasz formę wpłaty zaliczki na podatek dochodowy: miesięczną, kwartalną lub systemem uproszczonym (zaliczki po 1/12 ubiegłorocznego podatku);

Jeśli od kolejnego roku chcesz zmienić formę lub metodę opodatkowania, także wtedy gdy chcesz wrócić do opodatkowania wg skali podatkowej, odpowiednie oświadczenie musisz złożyć do 20 stycznia następnego roku. Składasz je jako aktualizację wpisu do CEIDG, na formularzu CEIDG-1, elektronicznie do gminy lub CEIDG albo papierowo w urzędzie gminy;

Jeśli na przełomie kolejnych lat nie zmieniasz formy lub metody opodatkowania, nie potrzebujesz składać żadnych oświadczeń.

1. ZASADY OGÓLNE. Podstawową formą opodatkowania dochodu osób fizycznych uzyskanego z działalności gospodarczej są tzw. zasady ogólne, określone w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli działalność rozpoczynasz w bieżącym roku, lub jeśli ubiegłoroczny przychód netto, bez VAT (u nievatowca – pełny przychód, bo VAT nie występuje) Twojej firmy jednoosobowej lub spółki osobowej, ze sprzedaży towarów, produktów i usług oraz operacji finansowych nie przekroczył równowartości 1 200 000 euro¹², albo, jeśli nie wybierzesz innej formy opodatkowania, jesteś zobowiązany prowadzić księgowość w formie podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Podatek dochodowy od dochodów własnych płacisz tam, gdzie mieszkasz. Zazwyczaj będzie to podstawowe miejsce Twojego zamieszkania, choć masz prawo określić inne, dodatkowe miejsce zamieszkania, jeżeli Twoim zamiarem jest stały pobyt w tej miejscowości. Dotyczy to także wspólników spółek osobowych. Do tego samego urzędu odprowadzać będziesz też podatek dochodowy od wynagrodzeń swoich pracowników. W spółce to spółka odprowadza podatek od wynagrodzeń do urzędu właściwego dla swojej siedziby.

Twoim dochodem jest uzyskany przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania. W spółce przychód i koszt jego uzyskania dzielony jest pomiędzy wspólników wg udziałów w zyskach określonych w umowie spółki, a jeśli w umowie nie ma takiego zapisu – w równych częściach. Vatowcy do obliczenia dochodu uwzględniają przychód netto (bez VAT), zwolnieni z VAT-u uwzględniają pełny przychód, bo u nich VAT nie występuje. Jeżeli w danym roku koszty przekroczą uzyskany przychód, poniesiesz stratę, którą będziesz mógł odliczać od dochodu w dowolnie wybranych latach w ciągu pięciu kolejnych lat po wystąpieniu straty, ale w wysokości nie większej niż 50% wysokości straty w każdym z wybranych lat.

Uzyskany dochód opodatkowujesz wg jednej z dwóch poniższych metod:

Metoda podatku progresywnego – wg skali podatkowej. Jeżeli rozpoczynając działalność gospodarczą wybrałeś w CEIDG-1) zasady ogólne, albo w terminie do 20 stycznia kolejnego roku podatkowego złożysz do us oświadczenia o zmianie dotychczasowej formy opodatkowania na zasady ogólne, oznacza to że wybrałeś opodatkowanie dochodu wg skali podatkowej, stawkami 18 i 32% (art. 27 ust. 1 updof), z kwotą wolną od podatku, możliwością wspólnego rozliczania się z małżonkiem i odliczania ulgi na dzieci. Jeżeli jest to kontynuacja działalności, masz także prawo do odliczania, ale tylko w ramach praw nabytych w latach poprzednich, mieszkaniowej ulgi odsetkowej, dużej ulgi budowlanej lub ulgi z tytułu oszczędzania w kasie mieszkaniowej.

W rozliczeniach miesięcznych, obliczając zaliczkę miesięczną podatku dochodowego, uwzględniasz także inne przychody opodatkowane na zasadach ogólnych i otrzymywane bez pośrednictwa płatnika (np. przychody z najmu dla których nie wybrałeś opodatkowania ryczałtem, uzyskiwane poza swoją działalnością gospodarczą). Pomijasz przychody, które otrzymujesz za pośrednictwem płatnika, ponieważ to on odprowadza do kasy fiskusa stosowne zaliczki. W rozliczeniu rocznym łączysz wszystkie swoje dochody opodatkowane na zasadach ogólnych, z wyjątkiem tych opodatkowanych liniowo oraz tych, od których zapłaciłeś sam lub za pośrednictwem płatnika podatek ryczałtowy (podatek od wygranych, podatek 10% od sprzedaży nabytych niegdyś nieruchomości, ryczałt od przychodów z najmu prywatnego).

Podatnik rozliczający się wg skali podatkowej pierwszą zaliczkę wpłaca w rozliczeniu miesiąca (kwartału), w którym osiągnął dochód przewyższający kwotę wolną od podatku. W roku 2013 jest to kwota 3091 zł, taka sama jak w latach 2009–2012.

Metoda podatku liniowego. Jeżeli osiągasz przychody z działalności gospodarczej, w ramach zasad ogólnych, masz możliwość wyboru metody opodatkowania uzyskanego dochodu podatkiem liniowym o stawce 19% (art. 30 c updof), pod warunkiem że metodę tę zastosujesz do wszystkich swoich działalności gospodarczych, które opodatkowujesz na zasadach ogólnych. To oznacza, że jeżeli zarówno działalność prowadzoną indywidualnie jak i działalność w spółce opodatkowujesz wg zasad ogólnych (podatek liniowy lub wg skali), wybierając dla opodatkowania jednego z tych dochodów metodę podatku liniowego, decydujesz się na opodatkowanie tą metodą dochodu ze wszystkich tych działalności. Jednocześnie dochody uzyskiwane w innej spółce, w której nie wybierzecie zasad ogólnych, mogą być opodatkowane np. kartą podatkową lub ryczałtem (art. 9a ust. 5 updof).

Wybór metody liniowej przez jednego ze wspólników oznacza, że pozostali wspólnicy spółki opodatkowanej dotychczas ryczałtem muszą w takiej sytuacji zrezygnować z ryczałtu i przejść na opodatkowanie na zasadach ogólnych. Ale każdy ze wspólników spółki opodatkowanej na zasadach ogólnych może być opodatkowany wg innej metody – wg skali lub stawką liniową.

Z opodatkowania stawką 19% nie mogą skorzystać przedsiębiorcy, jeżeli oni sami lub któryś ze wspólników (jeśli będą działać w spółce osobowej) wykonywali w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy, przed rozpoczęciem działalności w tym roku podatkowym, czynności wchodzące obecnie w zakres działalności ich firmy, na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, a teraz czynności te wykonują dla niego jako firma. Były kierowca może więc być firmą ochroniarską dla dawnego pracodawcy, nie może natomiast wykonywać dla niego usług transportowych.

Wykonanie choćby jednej takiej czynności na rzecz byłego pracodawcy powoduje utratę prawa do stawki liniowej od początku działalności w tym roku i obowiązek korekty zapłaconych zaliczek wg skali podatkowej wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Oczywiście uwzględnia się dotychczas wpłacone zaliczki, co w przypadku dochodów mieszczących się w pierwszym przedziale skali podatkowej oznaczać będzie nadpłatę.

Zakaz ten nie obejmuje obecnie pracy na rzecz tego samego pracodawcy w roku poprzednim¹³. Oznacza to, że możesz zakończyć pracę do dnia 31 grudnia i z dniem 1 stycznia rozpocząć działalność opodatkowaną liniowo bez żadnych ograniczeń w stosunku do byłego pracodawcy.

Wyboru metody podatku liniowego dokonujesz w momencie rejestracji firmy, w rubryce 18 CEIDG-1. Wg przepisów updof oświadczeni o wyborze formy opodatkowania w nowej firmie składasz do dnia poprzedzającego rozpoczęcie działalności, nie później niż do dnia uzyskania pierwszego przychodu. Warunek ten jest automatycznie spełniony poprzez złożenie wniosku CEIDG-1. W kolejnych latach celem zmiany formy opodatkowania składasz do 20 stycznia kolejnego roku, do swojego us, oświadczenie o wyborze innej formy opodatkowania. Jeżeli nie chcesz zmienić formy opodatkowania, nie składasz żadnych oświadczeń.

Opodatkowanie liniowe oznacza rezygnację z odliczenia kwoty wolnej od podatku, a także rezygnację ze wspólnego rozliczania się z małżonkiem i ulg, w tym ulg na dzieci. Dochodu opodatkowanego liniowo nie łączysz z innymi dochodami, ani w rozliczeniu miesiąca, ani w rozliczeniu rocznym. W spółkach, w których wspólnicy wybiorą opodatkowanie na zasadach ogólnych, każdy ze wspólników może wybrać odrębnie albo opodatkowanie wg skali, albo podatek liniowy 19%.

Podatnik który wybrał opodatkowanie wg stawki liniowej 19% ma prawo do omówionych dalej uproszczonej formy opłacania zaliczek w trakcie roku, a także do kredytu podatkowego.

Podatnik rozliczający się metodą liniową pierwszą zaliczkę wpłaca w rozliczeniu miesiąca (kwartału), w którym osiągnął pierwszy dochód. Nie odlicza kwoty wolnej. Przykład miesięcznego rozliczenia liniowca znajdziesz w rozdziale VIII.1.

Podatek liniowy czy progresywny?

Wprowadzenie podatku liniowego miało na celu uproszczenie i uczytelnienie systemu podatkowego. Jednakże dla złagodzenia przejścia na ten system, a może dla jego wypróbowania pozostawiona została możliwość wyboru pomiędzy podatkiem progresywnym i liniowym. I oto okazało się, że podjęcie decyzji przez przedsiębiorcę o wyborze metody opodatkowania wymaga każdorazowo przeanalizowania różnych wariantów uzależnionych od wielkości i rodzaju osiąganych dochodów:

Najprostsza jest sytuacja, gdy osiągasz przychody tylko z działalności gospodarczej. Do wysokości 96 385 zł dochodu rocznego (pomniejszonego już o ewentualne składki na ubezpieczenie społeczne Twoje i osób współpracujących i po uwzględnieniu kwoty wolnej od podatku) opłaca Ci się pozostać przy metodzie opodatkowania wg skali podatkowej. Jeżeli możesz opodatkować się wspólnie z małżonkiem lub jako osoba samotnie wychowująca dziecko, warto pozostać przy opodatkowaniu wg skali podatkowej aż do wysokości prawie 192 770 zł łącznego dochodu rocznego. Dopiero wtedy gdy Twój (lub Wasz) dochód roczny przekroczy te kwoty opłaca się wybrać podatek liniowy.

Jeżeli prócz dochodów z działalności gospodarczej uzyskujesz inne dochody, które opodatkowane są wg skali podatkowej (praca najemna, umowy cywilnoprawne, emerytura, renta lub najem), zdecydowanie korzystniejsze jest opodatkowanie dochodów z działalności gospodarczej podatkiem liniowym. Tylko wtedy, jeżeli Twoje łączne dochody nie przekraczają 96 385 zł (ok. 11 000 zł ponad próg skali podatkowej) bardziej opłacalne będzie opodatkowanie całości podatkiem progresywnym, wg skali.

Jeżeli obydwoje małżonkowie uzyskują różne dochody, w każdym przypadku wymaga to odrębnej analizy, bo w każdym przypadku inny wariant opodatkowania może okazać się wariantem optymalnym.

Przysługujące ulgi, szczególnie wysokie ulgi na dzieci odliczane od podatku albo wybór opodatkowania ryczałtem przychodów z najmu mają także wpływ na wybór metody opodatkowania i sytuacje te wymagają każdorazowo analizy.

Deklaracje. Od 1 stycznia 2007 roku ustawodawca generalnie zwolnił podatników od obowiązku składania miesięcznych deklaracji rozliczających osobisty podatek dochodowy i podatek od wynagrodzeń pracowniczych. Nadal oczywiście zobowiązany jesteś do obliczania i wpłacania zaliczek w trakcie roku.

Zbiorcze deklaracje rozliczające wpłacone zaliczki od wynagrodzeń Twoich pracowników PIT-4R i PIT- 8AR masz obowiązek złożyć do 31 stycznia następnego roku. Zaliczki miesięczne odprowadzane od własnych dochodów rozliczasz dopiero w zeznaniu rocznym PIT-36 lub PIT-36L.

Wpłata zaliczek na podatek dochodowy. Wybierając opodatkowanie dochodu wg skali podatkowej pierwszą zaliczkę odprowadzasz do kasy u.s. za miesiąc (kwartał), w którym osiągnąłeś dochód przewyższający kwotę wolną od podatku. Jeżeli wybrałeś podatek liniowy (19%), pierwszą zaliczkę odprowadzasz za miesiąc (kwartał), w którym uzyskałeś pierwszy, choćby najmniejszy dochód. Zaliczki miesięczne (kwartalne) wpłacasz do 20 następnego miesiąca w wysokości podatku od dochodu osiągniętego od początku roku pomniejszonego o zaliczki rozliczone za poprzednie miesiące (kwartały). Obliczona w ten sposób zaliczkę za ostatni miesiąc (kwartał) pomniejszasz o zapłaconą w danym miesiącu (kwartale) kwotę składki zdrowotnej. Do 30 kwietnia następnego roku składasz roczną deklarację rozliczeniową PIT-36 lub PIT-36L i wpłacasz ew. należność podatkową lub wykazujesz nadpłatę podatku do zwrotu na podany adres lub rachunek bankowy.

W roku 2012 weszła wreszcie w życie oczekiwana od dawna zasady zapłaty zaliczki grudniowej (lub za IV kwartał) do 20 dnia pierwszego miesiąca następnego roku podatkowego. Dla małego biznesu jest to 20 stycznia następnego roku. Zaliczki tej nie musisz wpłacać, jeżeli przed tym terminem złożysz zeznanie roczne i wpłacisz kwotę podatku wynikającą z zeznania. Zaliczka listopadowa (płacona do 20 grudnia) nie jest już wpłacana w podwójnej wysokości.

Począwszy od 1 stycznia 2013 roku, na wniosek podatnika, organ podatkowy ma obowiązek ograniczyć pobór zaliczek na podatek dochodowy, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że byłyby one niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku, który zostanie wykazany w zeznaniu rocznym. Począwszy od tej daty nie jest to już decyzja uznaniowa organu¹⁴.

Kwartalna metoda wpłaty zaliczek. Jeśli jesteś małym podatnikiem lub przedsiębiorcą rozpoczynającym dopiero działalność, masz prawo do wyboru kwartalnej metody wpłaty zaliczek na podatek dochodowy. O powziętym zamiarze musisz powiadomić właściwego naczelnika urzędu skarbowego do 20 lutego, a rozpoczynając dopiero działalność – dokonując wyboru w rubryce nr 19 CEIDG-1.

Obliczając zaliczki każdego miesiąca (kwartału) sumujesz narastająco przychód, koszty, zapłacone składki ubezpieczenia społecznego oraz przysługujące Ci odliczenia, a następnie obliczasz dochód i podatek należny od początku roku (początku działalności). Po odjęciu dotychczas zapłaconych zaliczek otrzymujesz wysokość zaliczki, którą musisz wpłacić za ostatni miesiąc (kwartał).

Zasady obliczania zaliczek na podatek w każdej z wybranych metod omówione są szczegółowo w rozdziale VIII w części B.

Uproszczona metoda wpłaty zaliczek. Niezależnie od wybranej metody opodatkowania, zaliczki na podatek dochodowy możesz wpłacać wg metody uproszczonej:

do 20 lutego roku, w którym po raz pierwszy wybrałeś uproszczoną formę płacenia zaliczek, zawiadamiasz urząd skarbowy właściwy dla Twojego miejsca zamieszkania o wyborze tej formy. Zawiadomienie ważne jest do odwołania, z zachowaniem cyklu rocznego. Możesz je odwołać do 20 lutego kolejnego roku. Wyboru tego możesz dokonać także w rubryce nr 19 CEIDG-1, w momencie rejestracji działalności,

stosujesz wybraną formę przez cały rok,

za poszczególne miesiące wpłacasz zaliczki do 20 następnego miesiąca w wysokości 1/12 należnego podatku pomniejszone o zapłaconą w danym miesiącu kwotę składki zdrowotnej. Należnym podatkiem dochodowym jest podatek z tej działalności wykazany w deklaracji za poprzedni rok podatkowy, a jeśli go nie było (lub był, ale w wysokości nie powodującej obowiązku zapłaty podatku) to za rok podatkowy wcześniejszy o dwa lata; jeżeli dwa lata temu podatek też nie wystąpił, nie jest możliwe skorzystanie z tej metody,

do 30 kwietnia następnego roku składasz roczną deklarację rozliczeniową wg zasad dotychczasowych i wpłacasz ew. należność podatkową.

Jeżeli korektę zeznania będącego podstawą obliczenia zaliczek złożysz do końca poprzedniego roku, zmieniasz wysokość zaliczek od pierwszego terminu płatności. Jeżeli tę korektę złożysz w trakcie bieżącego roku, wysokość zaliczek zmieniasz od następnego miesiąca. Jeżeli zeznanie korygujące złożone zostanie w terminie późniejszym – nie zmieniasz wysokości zaliczek (art. 6b – 6i updof).

Metodę uproszczoną stosujesz do końca roku, nawet w przypadku zmiany formy prawnej prowadzonej działalności.

Metody uproszczonej nie możesz stosować, jeżeli podjąłeś działalność w bieżącym lub poprzednim roku podatkowym. Nie możesz jej stosować także wtedy, gdy działalność prowadzisz od lat i ani w roku poprzednim ani dwa lata wstecz nie wykazałeś dochodu, albo wykazałeś dochód w wysokości nie powodującej powstania obowiązku podatkowego.

Kredyt podatkowy. Podatnicy, którzy rozpoczynają dopiero działalność, mogą skorzystać z metody odroczenia płatności podatku dochodowego, tzw. „wakacji podatkowych”. Fiskus wychodzi z założenia, że najtrudniejszy do przetrwania dla nowego przedsiębiorcy jest okres około drugiego roku działalności. Jeżeli w roku rozpoczęcia działalności firma prowadziła działalność co najmniej pełnych 10 miesięcy, to w roku następnym możesz odroczyć płatność podatku. Jeżeli firma w pierwszym roku działała krócej niż 10 miesięcy, to odroczenie płatności podatku stosowane jest w trzecim kalendarzowym roku działalności.

Z metody tej możesz skorzystać, jeżeli ani w tym roku ani w ciągu trzech poprzednich lat Ty lub Twój współmałżonek nie prowadziliście samodzielnie lub w spółce innej działalności gospodarczej. Musisz także spełnić łącznie wymienione niżej warunki:

w całym okresie poprzedzającym ulgowy rok musisz być małym podatnikiem, osiągać średni przychód co najmniej 1000 euro miesięcznie i zatrudniać na umowę o pracę w każdym miesiącu co najmniej 5 pracowników (w przeliczeniu na pełne etaty),

nie korzystasz ze środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych lub innych składników majątkowych o znacznej wartości (to znaczy łącznie ponad 10 000 euro), które zostały udostępnione Ci nieodpłatnie przez najbliższą rodzinę (osoby zaliczone do I i II grupy podatkowej), jeżeli środki te są ich własnością i były uprzednio wykorzystywane w prowadzonej przez nich działalności gospodarczej,

złożysz do 31 stycznia oświadczenie o korzystaniu w tym roku z odroczenia opłacania podatku,

w roku korzystania ze zwolnienia odroczony podatek obliczać będziesz wg skali podatkowej (art. 27 ust 1 updof).

Po roku korzystania ze zwolnienia możesz zmienić metodę opodatkowania – na podatek liniowy 19%. Niezapłacony podatek spłacasz w ratach po 20% przez pięć kolejnych lat, doliczając go do dochodu (straty) w terminach rozliczenia rocznego.

Niestety, tracisz prawo do tej ulgi, jeżeli w roku jej stosowania lub przez pięć kolejnych lat:

zlikwidujesz działalność, zostanie ogłoszona Twoja upadłość, lub upadłość Twojej spółki,

Twój średniomiesięczny przychód spadnie poniżej 1000 euro,

w którymkolwiek z miesięcy w tych latach zmniejszysz zatrudnienie o ponad 1% w stosunku do najwyższego przeciętnego zatrudnienia w skali miesiąca w poprzednim roku.

Tracąc prawo do ulgi spłacasz natychmiast niezapłacony podatek, najczęściej z odsetkami. Odsetek nie będzie, jeżeli prawo do ulgi stracisz już w roku, w którym z niej korzystasz. Zasady tej spłaty, w zależności od terminu, w którym złamałeś warunki ulgi określa szczegółowo art. 44 ust. 7 i uodof. Ulga ta zalicza się do tzw. pomocy „de minimis ”.

Zdumiewa zakres i zawiłość warunków, od spełnienia których uzależnione jest skorzystanie z ulgi, ale pułapki zastawione na okres pięciu lat po uldze upoważniają mnie do ostrzeżenia – jak najdalej od tej ulgi.

Strata z działalności gospodarczej. Zdarza się, że działalność gospodarcza przynosi stratę. Straty w poszczególnych miesiącach rozliczasz na bieżąco, z przychodami w kolejnych miesiącach, zgodnie z zasadą liczenia dochodu zawsze od początku roku.

Stratę wykazaną w rozliczeniu roku podatkowego możesz odliczać sukcesywnie, w dowolnie wybranych latach, w ciągu pięciu kolejnych lat działalności, po roku w którym poniosłeś stratę. Możesz ją rozliczać sukcesywnie w poszczególnych miesiącach, do wysokości 50% strat z lat ubiegłych, pod warunkiem, że są to straty z tych samych źródeł przychodu. Straty w jednej firmie można więc pokrywać dochodami z innych firm lub spółek, gdyż wszystko to zalicza się do działalności gospodarczej, a więc do tego samego źródła przychodów. Straty z działalności opodatkowanej na zasadach ogólnych mogą być odliczane od przychodów z działalności (tej samej lub innej) opodatkowanej na zasadach ogólnych lub ryczałtem ewidencjonowanym.

W działalności opodatkowanej ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych co do zasady straty nie występują (o tym, że czasami występują, dowiesz się w części B w rozdz. I).

Nie można pokrywać strat z działalności gospodarczej dochodami z najmu prywatnego lub odwrotnie, chyba, że jest to najem, dzierżawa, leasing składników majątkowych związanych z Twoją działalnością gospodarczą.

2. RYCZAŁT OD PRZYCHODÓW EWIDENCJONOWANYCH. Jeżeli Twoja firma lub spółka w roku poprzednim osiągnęła przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekraczający równowartości 150 000 euro¹⁵, lub jeżeli dopiero rozpoczynasz działalność, podatek dochodowy w roku 2013 możesz opłacać na swój wniosek w sposób uproszczony, w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Rejestrując działalność gospodarczą, wybierasz ryczałt w rubryce 18 wniosku CEIDG-1. Jeżeli jest to kontynuacja Twojej działalności, wniosek o wyborze opodatkowania ryczałtem składasz wyłącznie wtedy, gdy dotychczas opodatkowany byłeś wg innej metody i ryczałt wybierasz po raz pierwszy. W kolejnych latach, jeżeli nie zmieniasz formy opodatkowania, składanie wniosku nie jest już wymagane.

Przekroczenie limitu przychodu w trakcie roku, zarówno przez firmy kontynuujące działalność jak i przez firmy nowopowstałe powoduje utratę prawa do opodatkowania ryczałtem od następnego roku i zobowiązuje do przejścia na opodatkowanie na zasadach ogólnych. Do końca roku podatnik zachowuje jednak prawo do opodatkowania ryczałtem.

Wymieniony limit stosuje się sumarycznie do przychodu, który osiągasz we wszystkich Twoich działalnościach jednoosobowych (własne firmy, wolny zawód) oraz odrębnie do przychodu każdej ze spółek cywilnych i jawnych, których jesteś współwłaścicielem i w których przychód przypadający na wspólników opodatkowany jest ryczałtem.

Ryczałtowiec oblicza swój podatek dochodowy (ryczałt) jako procent od przychodów. Nie odlicza kosztów, które u ryczałtowców uwzględnione już zostały przez ustawodawcę w stawce ryczałtu. Ryczałtowiec – vatowiec oblicza ryczałt od przychodów netto, bez VAT, ryczałtowiec zwolniony z VAT – od pełnych przychodów, bo VAT u niego nie występuje. Nie ma przeszkód, byś działalność indywidualną opodatkował ryczałtem od przychodów indywidualnych, natomiast działalność w spółce opodatkował na zasadach ogólnych. W spółce Ty możesz wybrać podatek liniowy, a Twój wspólnik skalę podatkową. Nie możesz wybrać opodatkowania ryczałtem jeżeli prowadzisz jedną z działalności wymienionych dalej, w części B, rozdziale I, punkcie 2.

Podstawowe stawki ryczałtu to: 3% – handel i gastronomia, 5,5% – produkcja, usługi budowlane i transport oraz 8,5% – usługi i najem.

Kilka lat temu wprowadzone zostały nowe stawki dla usług niskokosztowych: 17% – usługi pośrednictwa, hotelarskie, 20% - działalność w wolnych zawodach wykonywanych wyłącznie i bezpośrednio na rzecz osób fizycznych. Pełny katalog tych usług znajdziesz w rozdziale I w części B i w tabeli podatkowej ryczałtowca na końcu książki.

Z roku na rok maleje opłacalność opodatkowania ryczałtem. Brak możliwości skorzystania z ulgi na dzieci, wielokrotne obniżanie limitu ryczałtu w stosunku do lat ubiegłych wskazuje wyraźnie, że fiskus nie lubi zbytnio tej formy opodatkowania.

Przychody z najmu. Z opodatkowania ryczałtem mogą korzystać podatnicy osiągający przychody z najmu tzw. okazjonalnego (zarówno nieruchomości jak i rzeczy ruchomych) nie związanego z ich ewentualną działalnością gospodarczą.

Jeżeli Twój ubiegłoroczny łączny przychód z działalności prowadzonej samodzielnie albo przychody Twojej spółki nie przekroczył 25 000 euro, jako ryczałtowiec masz prawo do korzystania z kwartalnej metody zapłaty ryczałtu od najmu. W roku 2013 jest to kwota 102 550 zł.

Przychód z najmu okazjonalnego, prywatnego opodatkowany jest wg stawki 8,5%. Najmu lokali lub nieruchomości nie możesz opodatkować ryczałtem, jeżeli prowadzisz go w ramach działalności gospodarczej, a to oznacza że wtedy w ogóle nie możesz być ryczałtowcem. Ograniczenia tego nie ma w przypadku prowadzenia najmu ruchomości – maszyn, mebli, urządzeń.

Szczegółowo rozliczanie przychodów z najmu, dzierżawy omówione jest w rozdziale B.IV – „Nieruchomości– najem, sprzedaż, darowizna”.

3. KARTA PODATKOWA to najbardziej uproszczona forma opodatkowania, z której skorzystać mogą niektóre zawody, głównie usługi. Od 1 stycznia 2003 r. z tej formy opodatkowania mogą korzystać także wolne zawody w zakresie usług ochrony zdrowia, ale wykonywanych wyłącznie i bezpośrednio na rzecz osób fizycznych (bez pośrednictwa Funduszu Zdrowia lub innych jednostek oraz osób fizycznych będących przedsiębiorcami, dla potrzeb prowadzonej przez nich działalności) – patrz rozdział II w części B. Kartowicz podatek dochodowy opłaca stałym miesięcznym ryczałtem, ustalonym w zależności od rodzaju działalności, ilości zatrudnionych pracowników i wielkości miejscowości, w której tę działalność prowadzi. Stawki karty na rok 2012 wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o średnio 4%, zgodnie ze wskaźnikiem wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych.

4. KSIĘGI RACHUNKOWE. Jeżeli całkowity przychód z Twojej działalności jednoosobowej lub całkowity przychód którejś z Twoich spółek cywilnej, jawnej lub partnerskiej łącznie z przychodami ze zbycia środków trwałych i nieruchomości oraz operacji finansowych w roku ubiegłym przekroczył równowartość 1200 000 euro – zobowiązany jesteś w roku bieżącym prowadzić w tej firmie pełną księgowość w postaci ksiąg rachunkowych. Podatek dochodowy obliczasz wtedy na zasadach ogólnych, od osiągniętego dochodu wg obowiązującej skali podatkowej (art. 27 ust. 1 updof) lub wg stawki liniowej 19% (art. 30 c updof). Na własne życzenie księgi rachunkowe możesz prowadzić również przy niższych przychodach. Jeżeli jesteś spółką kapitałową (osobą prawną) masz obowiązek prowadzenia pełnej księgowości niezależnie od wielkości przychodów, a podatek dochodowy spółka płaci wg skali 19%. Udziałowcy i akcjonariusze płacą także podatek od otrzymanych dywidend wg stawki 19%.

Zmiana formy opodatkowania w trakcie roku. Wybraną formę opodatkowania co do zasady masz obowiązek stosować do końca roku. Jeżeli jednak, w trakcie roku, dojdziesz do wniosku że nie odpowiada Ci wybrane opodatkowanie ryczałtem lub kartą podatkową, możesz powrócić do opodatkowania na zasadach ogólnych, ale tylko w jeden sposób – rozszerzając swoją działalność (wraz ze zmianą wpisu w ewidencji) o działalności, które są wyłączone z opodatkowania ryczałtem lub kartą. Pamiętaj że po takiej zmianie powinieneś wykonać do końca roku choć jedną taką czynność, aby uprawdopodobnić zmianę. Możesz także zmienić swoją działalność ze spółki z małżonkiem na działalność samodzielną lub odwrotnie.

Jeśli pomyłkowo wybierzesz niewłaściwą formę opodatkowania, urząd decyzją ustali Twoje opodatkowanie od początku roku wg zasad ogólnych, najczęściej z zastosowaniem szacunkowego określenia dochodów za okres do dnia wydania decyzji.

Podatek dochodowy wg stawki 19% płacą także:

otrzymujący odsetki od lokat i pożyczek, odsetki i dyskonta od papierów wartościowych, dochody z udziału w funduszach inwestycyjnych. Rozliczenia dokonuje instytucja prowadząca rachunek;

podatnicy osiągający dochody ze sprzedaży akcji i obligacji, instrumentów pochodnych, udziałów (akcji) spółek kapitałowych nabytych po 1 stycznia 2004 roku, wkładów w spółdzielni – po odjęciu ceny zapłaconej za dany papier, kosztów prowadzenia rachunku w biurze maklerskim i kosztów sprzedaży. Rozliczenia rocznego dokonuje podatnik osobiście.

Szczegóły dotyczące zasad prowadzenia księgowości i metod opodatkowania działalności gospodarczej znajdziesz w części „B”.

Podatek od towarów i usług VAT

Następnym krokiem jest określenie Twojego statusu vatowskiego.

Do ceny sprzedawanych towarów bądź usług sprzedający ma obowiązek doliczyć podatek od towarów i usług zwany w skrócie VAT, wg stawki obowiązującej dla danego towaru lub usługi. Podatek ten płaci zawsze nabywca w cenie nabywanego towaru lub usługi, a sprzedający (dostawca) ma obowiązek wykazać go w deklaracji i wpłacić do kasy fiskusa. W firmie jednoosobowej podatnikiem VAT jest przedsiębiorca, czyli osoba fizyczna. W spółkach, także w spółkach osobowych (w tym również w spółkach cywilnych), podatnikiem VAT jest spółka.

Podatek VAT jest dla Ciebie w dużym stopniu neutralny, ponieważ rozliczając podatek należny od dostawy (sprzedaży) swoich towarów i usług masz prawo do pomniejszenia go o podatek naliczony, który już zapłaciłeś kupując surowce do produkcji, usługi obce, towary handlowe oraz towary i usługi dla potrzeb przedsiębiorstwa. W konsekwencji płacisz podatek tylko od uzyskanej marży, od wypracowanej w swojej firmie wartości dodanej. Neutralność podatku VAT nie zawsze jest jednak zagwarantowana. Ograniczenia obowiązujące w polskim ustawodawstwie, bardzo często niezgodnym z ustawodawstwem unijnym, utrudniają, a czasem uniemożliwiają zwrot podatku naliczonego.

Podatkowi VAT z mocy ustawy vatowskiej¹⁶ podlegają: odpłatna dostawa towarów (sprzedaż i inne formy przekazania towarów zrównane ze sprzedażą) i odpłatne świadczenie usług w kraju (także dzierżawa i najem), eksport i import towarów (dotyczy krajów spoza unii), wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów (WNT) za wynagrodzeniem oraz wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów (WDT), czyli dawny eksport i import do i z krajów unii. Dotyczy to również importu towarów na własne potrzeby. Opodatkowaniu podlegają także (z nielicznymi wyjątkami) nieodpłatne przekazanie towarów i nieodpłatne wykonanie usług oraz darowizny. Opodatkowaniu podlegają wszystkie wymienione w tym akapicie czynności wykonane jednorazowo, jeżeli okoliczności wskazują na zamiar wykonywania ich w sposób częstotliwy.

Pamiętaj, że ustawa vatowska posługuje się własną definicją działalności gospodarczej. Wszystkie wymienione tu czynności podlegają opodatkowaniu VAT niezależnie od faktu, czy wykonane zostały w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej, czy też przez osoby prywatne, nie prowadzące w ich mniemaniu takiej działalności. Podatnicy mogą być jednak z tego podatku zwolnieni z uwagi na wielkość uzyskiwanego obrotu lub rodzaj prowadzonej działalności.

Wszystkie limity przesądzające o konieczności wyboru formy opodatkowania dochodu lub rodzaju prowadzonej księgowości (o czym dalej), określane były (i w większości nadal są) w euro i od kilku lat pozostają niezmienione. Za sprawą umacniającej się złotówki limity te na lata 2005 – 2009 w przeliczeniu na polską walutę ulegały niestety corocznemu obniżaniu. Spadek złotówkowej wartości limitów stanowił znaczne utrudnienie dla przedsiębiorców, zmuszonych do dodatkowych czynności z zakresu planowania podatkowego. Fakt ten, szczególnie w odniesieniu do limitu VAT, nabrał w roku 2006 cech pułapki podatkowej. Wpadli w nią podatnicy, którzy przeoczyli spadek złotówkowej wartości limitów. Dlatego właśnie w limicie VAT ustawodawca przeszedł na stały limit określany w złotych. Na lata 2008 i 2009 limit ten wynosił 50 000 zł., na rok 2010 – 100 000 zł., a przez lata 2011 i 2012 obowiązywał limit w wysokości 150 000 zł. Była to niestety czasowa zmiana i po roku 2012 wszystko zależy od ewentualnego podwyższenia tego limitu dla całej unii. Jeśli podwyżki w unii nie będzie, możemy nawet wrócić do 50 000 zł.

Polska wystąpiła do Komisji Europejskiej o utrzymanie podwyższonego limitu VAT na rok 2013. W dniu 15 grudnia 2012 roku nie było jeszcze odpowiedzi Komisji.

Podatnik rozpoczynający działalność w trakcie roku 2013 zwolniony jest z VAT do chwili osiągnięcia obrotu 150 000 zł, bez potrzeby składania jakiegokolwiek oświadczenia. Limit ten oblicza się w proporcji do czasu prowadzenia firmy w pierwszym roku, dla celów VAT licząc ten okres dopiero od dnia dokonania pierwszej czynności opodatkowanej.

Osoby (firmy) kontynuujące działalność, które do końca 2012 roku nie przekroczyły w obrocie kwoty 150 000 zł zwolnione będą z VAT także w roku 2013, aż do momentu osiągnięcia tegorocznego obrotu w wysokości 150 000 zł.

Jeżeli chcesz zrezygnować ze zwolnienia z VAT lub zwolnienie Ci nie przysługuje, albo Twój obrót zbliża się do wysokości vatowskiego limitu, rejestrujesz się jako płatnik podatku VAT na druku VAT-R w urzędzie skarbowym właściwym dla miejsca wykonywania czynności opodatkowanych, co najczęściej pokrywa się z siedzibą firmy. Jeżeli czynności podlegające opodatkowaniu wykonywane są na terenach objętych zakresem działania dwóch lub więcej urzędów skarbowych, dla spółek cywilnych i handlowych właściwy jest urząd ich siedziby, a dla osób fizycznych urząd miejsca zamieszkania. Rejestracji dokonujesz przed wykonaniem pierwszej czynności opodatkowanej VAT lub przed końcem miesiąca (kwartału) poprzedzającego miesiąc (kwartał), od którego chce zrezygnować z przysługującego Ci zwolnienia. Konieczne jest zaznaczenie we wniosku opcji rezygnacji ze zwolnienia z VAT. Niezaznaczenie tej opcji powoduje rejestrację podatnika VAT biernego. Wystawione przez niego faktury zobowiązują go wprawdzie do zapłaty podatku należnego VAT, ale nie stanowią podstawy do odliczenia przez nabywców podatku naliczonego. Jest to bardzo groźne dla obydwu stron obrotu, bo niczego nieświadomi nabywcy jeszcze przez wiele lat mogą natknąć się na tę ukrytą minę.

Rejestracja VAT-R kosztować Cię będzie 170 zł płatne na konto lub do kasy urzędu gminy, miasta, właściwego dla urzędu skarbowego, w którym dokonujesz rejestracji VAT-R. Dowód opłaty musisz dostarczyć do us w ciągu 3 dni od złożenia wniosku VAT-R.

Podatnicy składający wniosek CEIDG-1 elektronicznie (dysponujący kwalifikowanym podpisem elektronicznym), jeżeli w tym samym terminie chcą dokonać także rejestracji vatowskiej, mogą to zrobić składając VAT-R łącznie z CEIDG-1¹⁷. Centralna Ewidencja prześle VAT-R do właściwego us. Zgłoszenie to będzie prawnie skuteczne pod warunkiem, że nie zapomnisz o opłacie 170 zł. Dowód zapłaty dołączasz do wniosku w postaci pliku z rozszerzeniem .pdf.

Od dnia dokonania tego zgłoszenia masz prawo wystawiać faktury VAT. W firmie już działającej faktury VAT możesz wystawiać od pierwszego dnia miesiąca następnego po miesiącu, w którym zrezygnowałeś ze zwolnienia.

Podatnik wykonujący wyłącznie czynności zwolnione z VAT, np. niektóre usługi komunalne lub niematerialne, zwolniony jest z tego podatku obligatoryjnie i to niezależnie od wielkości obrotu. Są też towary i działalności, których nie obejmuje zwolnienie z VAT niezależnie od wielkości obrotu (np. metale szlachetne, biżuteria, usługi jubilerskie, prawnicze i rzeczoznawstwo), a z działalności nierejestrowanych np. sprzedaż działek budowlanych.

Podatnik wykonujący zarówno czynności podlegające opodatkowaniu jak i czynności zwolnione ma prawo do odliczenia podatku naliczonego wyłącznie od zakupów związanych ze swoją sprzedażą opodatkowaną. Jeżeli nie jest w stanie dokładnie ich przyporządkować do każdej z tych sprzedaży, do obliczenia kwoty podatku naliczonego podlegającego odliczeniu stosuje proporcję sprzedaży opodatkowanej w stosunku do całej sprzedaży.

Podatnik korzystający ze zwolnienia z tytułu wielkości dotychczasowych obrotów, którego obrót w bieżącym roku przekroczył limit VAT, staje się vatowcem w trakcie roku, dokładnie z chwilą przekroczenia w obrocie limitu VAT, nawet jeżeli to przypada w trakcie miesiąca, w trakcie dnia, w trakcie kontraktu. Może się więc zdarzyć, że jakaś sprzedaż będzie częściowo zwolniona, a częściowo opodatkowana VAT.

UWAGA! – Z dniem 1 kwietnia 2013 roku przepis ten zmienia się – Jeżeli wartość sprzedaży w bieżącym roku przekroczy kwotę 150 000 zł., zwolnienie traci moc począwszy od czynności, którą przekroczono tę kwotę. Oznacza to, że przekroczenie limitu może nastąpić znacznie wcześniej, w zależności od wartości „przekraczającej” sprzedaży i miejsca jej „usytuowania” w uproszczonej ewidencji sprzedaży w stosunku do kwoty limitu VAT. Jeśli Twój tegoroczny obrót wynosi 30 000 zł i zawierasz transakcję na 121.000 zł, to jest to sprzedaż „przekraczająca” limit i vatowcem zostajesz już z chwilą wystawienia faktury na 121 000 zł.

Konieczność obserwacji własnego obrotu i pilnowania momentu przekroczenia limitu VAT jest powodem, że wszyscy podatnicy zwolnieni z VAT z tytułu wielkości obrotów zobowiązani są, zgodnie z art. 109 ust 1 i 2 ustawy vatowskiej, do prowadzenia uproszczonej ewidencji sprzedaży VAT. Dotyczy to nie tylko osób prowadzących działalność gospodarczą (także ryczałtowców i opodatkowanych wg karty podatkowej), ale również wolne zawody, niektórych zatrudnionych na umowę zlecenia i o dzieło oraz sprzedających wykonane lub zakupione w celu dalszej odsprzedaży towary. W przypadku osób nie prowadzących działalności zarejestrowanej może dotyczyć to także czynności wykonanych jednorazowo, jeżeli okoliczności wskazują na zamiar wykonywania ich w sposób częstotliwy.

Powrót do zwolnienia z VAT możliwy jest już po 12 miesiącach bycia vatowcem, oczywiście pod warunkiem, że obrót w tym okresie nie przekroczył aktualnego limitu VAT. Powrót do zwolnienia z VAT jest możliwy zarówno dla tych, którzy sami zrezygnowali ze zwolnienia, jak i tych, którzy utracili je w wyniku przekroczenia limitu obrotu.

U podatników zwolnionych z VAT podatek ten nie występuje w kwocie przychodu ze sprzedaży własnej, natomiast poniesione koszty podatnik księguje w kwocie brutto, łącznie z VAT, bez możliwości odliczenia tego podatku.

Jeśli masz zamiar przystąpić do wykonywania na rynku wewnątrzwspólnotowym czynności, które wymagają rejestracji VAT UE, na formularzu VAT-R wypełniasz część C3 – Rejestrację podatników VAT UE.

Z uwagi na kryzys gospodarczy, na lata 2011 – 2013 ustanowione zostały podwyższone stawki podatku VAT:

stawka podstawowa 23% (po tym okresie 22%, choć w międzyczasie może zostać podwyższona nawet do 25%),

stawka obniżona 8% (po tym okresie 7%),

stawka superobniżona 5%,

stawka dla rolnika ryczałtowego 7% (po tym okresie 6,5%),

stawka dla taksówkarza ryczałtowego 4% (po tym okresie 3%),

stawka 0% dla WDT, eksportu i przypadków szczególnych,

„zw”, czyli zwolnione z VAT.

Zasady podatku VAT omawiamy szerzej w rozdziale V. Obszerność tematyki vatowskiej, szczególnie po wejściu Polski do Unii Europejskiej, uniemożliwia jej pełne omówienie w ramach tej książki. Dlatego namawiam Cię do skorzystania z poradnika p.t.

„ABC VAT-u” Włodzimierza Markowskiego,

gdzie znajdziesz dokładne przedstawienie tej tematyki, wraz z wzorami ewidencji, wzorami faktur i wszystkich formularzy vatowskich oraz szczegółowymi wyjaśnieniami i komentarzami do najtrudniejszych przepisów.

Zakup książki „ABC small business’u” lub łączny zakup obydwu poradników upoważnia Cię do skorzystania z BONUSA PROMOCYJNEGO, co znacząco obniży koszt nabycia „ABC VAT-u”. Szczegóły znajdziesz na naszej stronie www.biznes-firma-podatki.pl i na końcu tej książki.

Mali podatnicy i podatnicy rozpoczynający działalność gospodarczą

Jesteś małym podatnikiem (wg art. 5a pkt 20 updof), jeżeli Twój ubiegłoroczny przychód ze sprzedaży brutto (wraz z VAT) nie przekroczył równowartości 1 200 000 euro, liczony wg kursu średniego NBP z pierwszego roboczego dnia października poprzedniego roku¹⁸, w zaokrągleniu do 1000 zł. W roku 2013 jest to kwota 4 922 000 zł.

Podatek VAT – Mały podatnik jest uprawniony do stosowania kasowej metody¹⁹ rozliczania podatku VAT (wystawia wtedy faktury VAT MP) i kwartalnego systemu zapłaty podatku VAT, płatnego do 25 dnia następnego miesiąca po zakończeniu kwartału. System kwartalnej płatności podatku mały podatnik może także wybrać bez wyboru metody kasowej.

Podatek dochodowy – Mały podatnik jest uprawniony do stosowania kwartalnego systemu wpłaty zaliczek na podatek dochodowy, do 20 dnia następnego miesiąca po zakończeniu kwartału.

Amortyzacja – Mały podatnik może dokonywać jednorazowych odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych zaliczonych do grupy 3-8 KŚT, z wyłączeniem samochodów osobowych, w roku podatkowym, w którym środki te zostały przez niego wprowadzone do ewidencji środków trwałych, do wysokości łącznej wartości odpisów amortyzacyjnych od tych środków nie przekraczającej w roku podatkowym równowartości kwoty 50 000 euro. W roku 2013 w złotówkach jest to kwota 205 000 zł.

Zasadę jednorazowej amortyzacji mały podatnik może stosować w każdym kolejnym roku podatkowym, co pozwala na przenoszenie jednorazowej amortyzacji na kolejne lata, w części która nie zmieściła się w limicie rocznym.

Limit graniczny dla małego podatnika wynosi 1 200 000 euro i liczony jest w kwocie przychodu brutto (z VAT-em), natomiast limit dla obowiązkowego przejścia z księgi podatkowej na księgi rachunkowe wynosi obecnie także 1200 000 euro, ale liczony jest od wszystkich przychodów netto wraz z ewentualnymi operacjami finansowymi. Oznacza to, że mimo utraty statusu małego podatnika, przez pewien czas nadal możesz prowadzić podatkową księgę przychodów i rozchodów. To może stać się pułapka podatkową. Zajrzyj do rozdziału o pułapkach.

Podatnik rozpoczynający działalność gospodarczą i nie będący małym podatnikiem (wg art. 22k ust. 7 i 11 updof) może również stosować kwartalny system wpłaty zaliczek na podatek dochodowy, ale z wyłączeniem metody kasowej. Może także dokonywać omówionych wyżej jednorazowych odpisów amortyzacyjnych, ale wyłącznie w roku, w którym rozpoczął wykonywanie działalności.

Prawo do jednorazowej amortyzacji środka trwałego dotyczy wyłącznie podatnika, który w roku rozpoczęcia działalności, a także w okresie dwóch lat poprzednich nie prowadził działalności ani samodzielnie, ani jako wspólnik spółek osobowych i działalności takiej nie prowadził także jego współmałżonek, jeżeli łączyła ich wtedy wspólność majątkowa.

Obowiązująca do końca roku 2000 bardzo liberalna ustawa o działalności gospodarczej ogłoszona była na progu transformacji naszego kraju²⁰. Kolejne nowelizacje oraz zastąpienie jej w 2001 roku przez Prawo działalności gospodarczej zamiast sprzyjać rozwojowi przedsiębiorczości budowały na jej drodze kolejne bariery i sprzyjały rozwojowi korupcji.

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej²¹

która weszła w życie 21 sierpnia 2004 roku była próbą powrotu do źródeł. Chodziło o zmniejszenie biurokracji i ograniczenie ingerencji państwa w procesy gospodarcze. W ustawie omówiono szczegółowo podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej, zmniejszono ilość niezbędnych koncesji i zezwoleń, ograniczono ilość i czas trwania kontroli w firmach, zakreślono ramy działania samorządu gospodarczego i ustalono zadania organów administracji rządowej i samorządowej.

Przytoczmy tu trzy ważne artykuły ustawy precyzujące co jest działalnością gospodarczą i kto to jest przedsiębiorca:

Art. 2. Działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Art. 4.1. Przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą.

2. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

Art. 3. Przepisów ustawy nie stosuje się do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów.

Tak więc zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy jesteś przedsiębiorcą. Oznacza to, że jeżeli podwinie Ci się noga, masz prawo do postępowania naprawczego oraz postępowania układowego z wierzycielami, a także do ogłoszenia upadłości.

Działalność zawodowa wymieniona w art. 2 to także działalność w wolnych zawodach. Tak więc radcy prawni, adwokaci, notariusze, komornicy, rewidenci oraz lekarze, lekarze stomatolodzy i pielęgniarki, którzy kiedyś mogli działać wyłącznie w oparciu o swoje przepisy branżowe, obecnie prowadzą działalność gospodarczą.

Ordynacja podatkowa (art. 3 pkt 9) dla celów podatkowych podaje znacznie rozszerzoną definicję: działalnością gospodarczą jest każda działalność zarobkowa w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, wykonywanie wolnego zawodu, a także każda inna działalność zarobkowa wykonywana we własnym imieniu i na własny lub cudzy rachunek, nawet gdy inne ustawy nie zaliczają tej działalności do gospodarczej lub osoby wykonującej taką działalność – do przedsiębiorców.

Także dla celów podatkowych w updof, w art. 5 a, pkt 6 również zdefiniowano pozarolniczą działalność gospodarczą. Jest to działalność zarobkowa prowadzona we własnym imieniu, bez względu na jej rezultat, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów wymienionych w art. 10 ust. 1, pkt 1, 2 i 4–9.

Wielość tych definicji często staje się przyczyną nieporozumień pomiędzy podatnikami i organami skarbowymi. Szczególnie w grupie samozatrudniających się przedsiębiorców, których liczbę w Polsce szacuje się na około 300 000, należy zwracać baczną uwagę na art. 5b ust. 1, który wprowadza znaczące ograniczenie w uznaniu wykonywanych czynności za działalność gospodarczą. Jeżeli łącznie spełnione są trzy warunki:

odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat tych czynności oraz ich wykonywanie ponosi zlecający,

są one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego,

wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z wykonywaną działalnością,

fiskus nie uzna takich czynności za działalność gospodarczą, tylko za pracę wykonywaną w ramach umowy zlecenia lub stosunku pracy. Oznacza to zaległości podatkowe i składkowe u obydwu stron, a także odpowiedzialność karno-skarbową zleceniodawcy. Inspektorzy BHP mają obowiązek powiadamiania organów skarbowych o stwierdzonych (wg ich opinii) przypadkach ukrywania stosunku pracy pod przykrywką pozornej działalności gospodarczej.

Ponieważ bardzo wiele czynności wykonywanych jest w miejscu działania zleceniodawcy i pod jego nadzorem, najłatwiej jest wykluczyć pierwszy i trzeci warunek. W umowie należy przewidzieć (jeśli to tylko możliwe) odpowiedzialność zleceniobiorcy lub choćby wspólną odpowiedzialność obydwu stron wobec osób trzecich, a także określić ryzyko gospodarcze zleceniobiorcy (brak wynagrodzenia w przypadku braku podzleceń, materialna odpowiedzialność zleceniobiorcy za źle wykonaną robotę.

Kontrole u przedsiębiorcy. Ustawa ustanawia zakaz prowadzenia więcej niż jednej kontroli w tym samym czasie (za wyjątkiem spraw aferalnych albo jeśli zgodzi się na to przedsiębiorca). Czas trwania wszystkich kontroli jednego organu kontrolnego nie może być dłuższy w roku kalendarzowym, niż:

12 dni roboczych u mikroprzedsiębiorców,

18 dni roboczych u małych przedsiębiorców,

24 dni roboczych u średnich przedsiębiorców,

48 dni roboczych u pozostałych przedsiębiorców.

Przedłużenie, nawet o 100%, czasu trwania kontroli, jest możliwe w przypadku stwierdzenia zaniżenia zobowiązania podatkowego o ponad 10% albo stwierdzenia przypadku niezłożenia deklaracji podatkowej (pomimo takiego obowiązku). Przedłużenie możliwe jest także z przyczyn obiektywnych, niezależnych od organu. Jedynie w przypadku rażącego naruszenia prawa stwierdzonego w trakcie kontroli może być zarządzona kolejna kontrola w tym samym zakresie, nie dłuższa jednak niż 7 dni. Szczegółowo kontrole omówione zostały w części „C”.

Niektóre rodzaje działalności wymagają uprzedniego uzyskania koncesji, licencji, zezwolenia lub muszą zostać wpisane na listę działalności regulowanej.

Koncesje udzielają właściwi ministrowie. Ich uzyskania wymagają następujące rodzaje działalności:

poszukiwanie lub rozpoznawanie złóż kopalin, wydobywanie kopalin ze złóż, bezzbiornikowe magazynowanie substancji oraz składowanie odpadów w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych,

wytwarzanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym,

wytwarzanie, przetwarzanie, magazynowanie, przesyłanie, dystrybucja i obrót paliwami i energią,

ochrona osób i mienia,

rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych,

przewozy lotnicze.

Licencje wymagane są do prowadzenia działalności:

wykonywania usług transportu drogowego, wykonywanie przewozów kolejowych osób lub rzeczy oraz pojazdów trakcyjnych;

pośrednictwo w obrocie nieruchomościami i zarządzanie nieruchomościami;

prowadzenie agencji pracy, agencji pracy tymczasowej, instytucji szkoleniowej dla szkolenia za środki publiczne.

Zezwolenia potrzebne są dla działalności określonych w ustawach: o grach i zakładach wzajemnych, o specjalnych strefach ekonomicznych, o publicznym obrocie papierami wartościowymi, o funduszach inwestycyjnych, o funduszach emerytalnych, o działalności ubezpieczeniowej oraz w Prawie bankowym, Prawie telekomunikacyjnym, Prawie lotniczym, Prawie pocztowym i Prawie farmaceutycznym (z wyjątkiem prowadzenia aptek).

Największa grupę stanowi działalność regulowana (ok. 45 rodzajów działalności). Należą do nich między innymi prowadzenie praktyki lekarskiej, pielęgniarskiej, przechowywanie dokumentacji płacowej i osobowej, wyrób i rozlew wyrobów winiarskich i spirytusowych, usługi detektywistyczne, prowadzenie ośrodka szkolenia kierowców, organizowanie imprez turystycznych, prowadzenie kantorów, domów składowych, stacji kontroli pojazdów.

Wpis do rejestru działalności regulowanej następuje natychmiast po złożeniu standardowego zestawu dokumentów oraz oświadczenia przedsiębiorcy, że spełnił wszelkie wymagania (obiektowe, ochronne, technologiczne i zatrudnieniowe) obowiązujące dla określonego we wniosku rodzaju działalności.

W art. 98 ustawa określa, kto jest mikroprzedsiębiorcą, a kto małym i średnim przedsiębiorcą. Jest to niezmiernie ważne ustalenie z uwagi na dostępność do środków pomocowych przekazywanych z Unii Europejskiej właśnie na ten cel.

Mikroprzedsiębiorcą będziesz więc, jeżeli w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych zatrudniałeś średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz osiągałeś roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nie przekraczający równowartości 2 milionów euro, albo suma aktywów bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyła 2 milionów euro. Jak więc widzisz, niezależnie od odległości (liczonej czy to w euro czy w złotówkach), jaka Cię dzieli od tej granicy, w świetle prawa gospodarczego w większości przypadków jesteś MIKROPRZEDSIĘBIORCĄ.

Małym przedsiębiorcą będziesz, jeżeli ilość pracowników nie przekroczy 50, a Twój przychód (lub suma aktywów) nie przekroczy równowartości 10 milionów euro.

Za średniego przedsiębiorcę uważa się zatrudniającego średnio mniej niż 250 pracowników oraz osiągającego przychód roczny poniżej 50 milionów euro (lub mającego bilans roczny mniejszy od 43 milionów euro).

Mały podatnik. Minister finansów, dla potrzeb podatkowych, wprowadził dodatkowo pojęcie małego podatnika. Jesteś nim wtedy, gdy wartość Twojej sprzedaży wraz z kwotą VAT (oraz innych czynności zrównanych ze sprzedażą, a także wartość eksportu), nie przekroczyła w poprzednim roku równowartości 1 200 000 euro²². U komisanta limit ten dotyczy pełnej wartości sprzedaży.

Pośrednik jest małym podatnikiem, jeżeli uzyskana prowizja nie przekroczyła w poprzednim roku równowartości 45 000 euro. Wszystko to przelicza się na złote wg kursu średniego NBP ogłaszanego na pierwszy dzień roboczy października poprzedniego roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1000 zł.

Oświadczenia zamiast zaświadczeń

W postępowaniu administracyjnym związanym z czynnościami podlegającymi opodatkowaniu podatnik ma prawo do składania własnych oświadczeń, zamiast dotychczasowych zaświadczeń. Oczywiście pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

Ponadto organ administracji publicznej nie może żądać zaświadczenia ani oświadczenia na potwierdzenie faktów lub stanu prawnego, jeżeli znane są one organowi z urzędu lub możliwe są do ustalenia przez organ na podstawie:

posiadanych przez organ ewidencji, rejestrów lub innych danych,

innych rejestrów publicznych dostępnych internetem,

informatycznej wymiany informacji z innym podmiotem publicznym,

przedstawionych przez zainteresowanego do wglądu dokumentów urzędowych (dowodu osobistego, rejestracyjnego lub innych)²³.

Wiążące interpretacje prawa podatkowego

Największym hitem ostatnich lat jest bez wątpienia prawo do uzyskiwania wiążących interpretacji prawa podatkowego²⁴. Początkowo wydawały je urzędy skarbowe i w miarę potrzeby korygowały izby skarbowe właściwe dla miejsca działania lub siedziby podatnika. Od 1 lipca 2007 roku interpretacje te wydaje wyłącznie minister finansów, a w jego imieniu upoważnione przez niego biura Krajowej Informacji Podatkowej. Scentralizowanie wydawania interpretacji miało na celu ujednolicenie stosowania prawa podatkowego, bo okazało się że stanowiska poszczególnych izb skarbowych wielokrotnie różniły się między sobą.

Od 1 stycznia 2012 r. oprócz interpretacji w sprawach indywidualnych, na wniosek zainteresowanych stron są wydawane także interpretacje ogólne.

Wiążące interpretacje omówione są szczegółowo w części C.

Krajowa Informacja Podatkowa

Niezależnie od wiążących interpretacji Krajowa Informacja Podatkowa udziela podatnikom telefonicznie odpowiedzi na temat stosowania przepisów i procedur prawa podatkowego w bardzo szerokim zakresie: podatku dochodowego, VAT, podatku od czynności cywilnoprawnych, od spadków i darowizn, a także w zakresie obowiązujących systemów prawa podatkowego. Mimo że nie są to wiążące interpretacje, dzięki wysokiej jakości oferowanych usług cieszą się one wyjątkowym zainteresowaniem podatników (w ciągu roku 600 000 pytań).

W postępowaniu podatkowym podatnik, dla swojej obrony, może posługiwać się wyłącznie odpowiedziami lub interpretacjami otrzymanymi na piśmie. Wszelkie wyjaśnienia uzyskane ustnie od pracowników organów skarbowych nie dają podatnikowi żadnej gwarancji. Nie ma zresztą żadnej pewności czy podatnik podał prawidłowo stan faktyczny sprawy, czy zrozumiał udzielone mu wyjaśnienie.

Celem uniknięcia nieporozumień oraz dla zapewnienia większej pewności podatników od 2011 roku wszystkie rozmowy z KIP są nagrywane. W koniecznych przypadkach, w razie kwestionowania postępowania podatnika, możliwe będzie sprawdzenie, jaką odpowiedź uzyskał on od pracownika KIP.

Krajowa Informacja Podatkowa jest doskonałym uzupełnieniem sformalizowanego i dość drogiego dla podatników systemu wiążących interpretacji prawa podatkowego.

Informacja działa pod numerem 0-801-055-055 dla telefonów stacjonarnych i numerem 22-330-03-30 dla telefonów komórkowych.

Ustawą z dnia 20 sierpnia 1997 roku ustanowiony został

Krajowy Rejestr Sądowy

Spółki prawa handlowego: spółki jawne, partnerskie, komandytowe, komandytowo-akcyjne, spółki z ograniczona odpowiedzialnością i akcyjne podlegają rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym²⁵.

Oddziały Krajowego Rejestru Sądowego umiejscowione są przy sądach gospodarczych wchodzących w skład miejscowych sądów rejonowych. W skład Rejestru wchodzą:

rejestr przedsiębiorców,

rejestr stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej,

rejestr dłużników niewypłacalnych.

Wniosek o wpis do rejestru przedsiębiorca składa (art. 22) nie później niż 7 dnia od dnia zdarzenia uzasadniającego dokonanie wpisu. Najczęściej jest to podpisanie umowy o powołaniu spółki. Dotyczy to także zdarzeń późniejszych np. nadanego numeru REGON, rozszerzenia działalności, jej likwidacji. W razie stwierdzenia, że odpowiedni wniosek nie został złożony mimo upływu terminu, sąd rejestrowy wzywa do jego złożenia, dając na to dodatkowe 7 dni. Po tym terminie sąd może nałożyć grzywnę, a dla opornych może tę grzywnę ponowić.

Prawo działalności gospodarczej umożliwiło, od 1 kwietnia 2009 roku, składanie przez spółki do KRS zintegrowanego wniosku o rejestrację, który jest jednocześnie wnioskiem o nadanie numerów REGON i NIP oraz stanowi zgłoszenie spółki jako płatnika do ZUS (lub KRUS). Sąd rejestruje spółkę i przesyła niezbędne dane do urzędu statystycznego, skarbowego i ZUS (lub KRUS) wraz z odpisem wpisu do KRS. REGON i NIP spółka otrzymuje pocztą.

Wpis sądowy od wniosku o zarejestrowanie spółek kapitałowych i osobowych prawa handlowego wynosi obecnie 500 zł, o dokonanie zmiany tego wpisu – 250 zł, a o wykreślenie z rejestru – połowę tego co za wpis, a więc 250 zł.

Opłata za ogłoszenie pierwszego wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym kosztować będzie spółkę tylko 100 zł, ale za ogłoszenia kolejnych wpisów – po 250 zł.

Przedsiębiorca powstaje dopiero z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego.

Wszystkie wpisy do Rejestru podlegają obowiązkowi ogłoszenia (art. 13) w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Od 1 stycznia 2012 roku działa internetowy system 24 godzinnej rejestracji spółek z ograniczoną odpowiedzialnością S – 24. I to bez potrzeby sporządzania aktu notarialnego. Szczegóły znajdziesz w rozdziale o spółkach z o.o.

KRS prowadzi elektroniczny katalog dokumentów spółek. Znajdują się tam akty założycielskie, umowy, statuty, uchwały o powołaniu i odwołaniu członków organów spółek, o zmianie wysokości kapitału zakładowego i roczne sprawozdania finansowe.

Rejestr jest jawny (art. 8). Każdy ma prawo do zawartych w nim danych, a osoby których to dotyczy także do otrzymywania poświadczonych odpisów, wyciągów i zaświadczeń.

Spółki mogą składać wnioski i dokumenty do sadów rejonowych i do Centralnej Informacji KRS drogą elektroniczną, pod warunkiem podpisania ich bezpiecznym podpisem elektronicznym. Odpowiedź z KRS wysyłana jest do spółki na ten sam adres internetowy lub na papierze pocztą tradycyjną. Od 1 stycznia 2012 roku uruchomiona została pełna obsługa rejestru przez internet. Samodzielnie pobrane przez zainteresowanych komputerowe wydruki informacji o podmiotach wpisanych do KRS mają moc dokumentów urzędowych, taką samą jak uzyskane z rejestru dokumenty papierowe. Pozyskiwanie dokumentów drogą elektroniczną jest bezpłatne.

W ustawie są też zapisy, które teoretycznie miały pomóc Ci uniknąć kontaktów z oszustami czy choćby z firmami mającymi trwale kłopoty z płynnością finansową. W dziale 4 rejestru przedsiębiorców (art. 41) zamieszczane są bowiem dane dotyczące:

zaległości podatkowych, celnych i na rzecz ZUS objętych egzekucją, jeżeli dochodzona należność nie została uiszczona w terminie 30 dni od daty wszczęcia egzekucji, daty wszczęcia egzekucji tych należności oraz wysokości egzekwowanych kwot,

daty i sposobu zakończenia egzekucji,

wierzycieli przedsiębiorców oraz należnych im wierzytelności, jeżeli posiadali tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko podmiotowi i nie zostali zaspokojeni w ciągu 30 dni od dnia wezwania do zapłaty,

informacji o zarządzeniach tymczasowych wydanych przez sąd rozpoznający sprawę roszczeń dochodzonych przeciwko przedsiębiorcy,

informacji o złożonych wnioskach o otwarcie postępowania układowego lub o ogłoszeniu upadłości oraz informacji o otwarciu postępowania układowego lub o ogłoszeniu upadłości, o zakończeniu tych postępowań lub uchyleniu układu. Częścią składową KRS-u jest rejestr dłużników niewypłacalnych, do którego z urzędu wpisuje się (art. 55),

osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, jeżeli ogłoszono ich upadłość lub jeżeli wniosek o ogłoszenie ich upadłości został prawomocnie oddalony z powodu braku wystarczającego majątku na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego,

wspólników ponoszących odpowiedzialność całym swym majątkiem za zobowiązania spółki, z powodów jak wyżej,

dłużników, którzy zostali zobowiązani do wyjawienia majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym. Na wniosek wierzyciela posiadającego tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie fizycznej (art. 56) wpisuje się do rejestru dłużników niewypłacalnych także dłużnika, który w terminie 30 dni od daty wezwania do spełnienia świadczenia nie zapłacił należności stwierdzonej tytułem wykonawczym.

Termin po jakim wykreśla się dłużnika z rejestru dłużników niewypłacalnych wynosi 10 lat od daty dokonania wpisu.

UWAGA! – Sąd prowadzący postępowanie upadłościowe może Cię pozbawić prawa do prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek, a także do pełnienia funkcji reprezentanta, pełnomocnika, członka rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej.

PUŁAPKI NA PRZEDSIĘBIORCÓW

Jeżeli chcesz prowadzić firmę, musisz znać także pułapki, które mogą utrudnić jej działanie, a nawet ją zniszczyć! Akty prawne naszpikowane są przepisami, niewinnie z pozoru wyglądającymi, które sieją spustoszenie wśród przedsiębiorców i to wcale nie tych z szarej strefy. Są to najczęściej przepisy z grupy dyscyplinującej podatników, ale bywają też regulacje porządkujące obrót gospodarczy, które dopiero po pewnym czasie okazują się pułapką. Czasem od razu widać, że przepis jest celowo restrykcyjny, jak to było kiedyś w przypadku utraty prawa do ulg inwestycyjnych z powodu drobnych zaległości podatkowych czy ZUS-owskich. Bywa jednak, że przepis nie budzi zastrzeżeń. Dopiero w wyniku interpretacji służb skarbowych lub orzeczeń NSA i SN, czasem tylko z powodu wadliwego sformułowania, przepis okazuje się pułapką i to często nie zamierzoną przez jego twórców.

Wielką nadzieję wiązali przedsiębiorcy z działalnością komisji „Przyjazne państwo” i z ustawami deregulacyjnymi. I rzeczywiście, z wielu ustaw zniknęły w ostatnich latach nonsensy lub przepisy w niepotrzebny sposób utrudniające prowadzenie firmy. Lista pułapek wcale jednak nie ulega skróceniu, po powstają one także za przyczyną ustaw deregulacyjnych.

Najgroźniejsze pułapki oznaczyłem dla Ciebie symbolem „!!!”:

1. !!! Cios w leasing kapitałowy. Ogromnego zamieszania w leasingu narobiła ustawa o likwidacji barier administracyjnych w gospodarce. Przepisy o wykreśleniu z kosztów niezapłaconych należności uderzyły bezpośrednio w leasing kapitałowy. Raty w tym leasingu składają się z odsetek, które natychmiast zaliczasz w koszta oraz ze spłat wartości leasingowanego środka trwałego. Te ostatnie zaliczałeś w koszty pośrednio, jako comiesięczne, kwartalne lub roczne odpisy amortyzacyjne.

Otóż obecnie zobowiązany jesteś do wykreślenia z kosztów niezapłaconych należności (odpowiednio w terminach 30 – 90 dni od dnia wpisania ich w koszty), a w skrajnym przypadku do doliczenie wirtualnego przychodu w wysokości wykreślanych kosztów, których w tym konkretnym miesiącu nie masz od czego odliczyć. Ponieważ Twoje raty na początku składają się głównie z odsetek (raty malejące), a w najlepszym razie odsetki stanowią połowę raty (raty równe) bardzo szybko okaże się, że Twoje odpisy są większe od kwoty, którą zapłaciłeś za ten środek trwały i musisz skorygować koszty.

Pomijając nieopłacalność takiej operacji, bo w końcu zaliczysz te odpisy do kosztów, tyle że ze znacznym opóźnieniem, wpędzasz się w koszmarny labirynt pilnowania terminów płatności, wykreśleń z kosztów, wirtualnych przychodów i ponownych zaliczeń do kosztów.

Leasingobiorca kapitałowy potraktowany został w nowych przepisach identycznie jak dłużnik zalegający ze spłatami należności. Cudowna pożywka dla organów kontroli skarbowej. I te kwiatuszki wynikają z tej samej ustawy „o obalaniu barier w biznesie”, w której zliberalizowano i uproszczono przepisy leasingowe. Patrz rozdział „Koszty uzyskania przychodów”.

2. !!! Jednorazowa amortyzacja. Uderzenie w leasing kapitałowy likwiduje wszelkie korzyści wypływające z jednorazowej amortyzacji, jeżeli środek trwały nabyty został w ten właśnie sposób. W nieco mniejszym stopniu dotyczy to także wszelkich innych rodzajów amortyzacji, szczególnie tych przyspieszonych. Patrz rozdziały „Koszty uzyskania przychodów” i „Leasing”. Kłopotów nie będziesz mieć, jeżeli zapłacisz za ten środek w terminie, gotówką lub z wykorzystaniem kredytu bankowego.

3. !!! Wytworzone przez Ciebie środki trwałe. Jeśli nie zapłacisz w terminie za jakąkolwiek część lub usługę wykorzystaną do wytworzenia przez Ciebie środka trwałego, czekają Cię korekty kosztów lub odpisów amortyzacyjnych za cały środek trwały. Może to być brak zapłaty za jedną śrubkę. Czytaj rozdział „Koszty uzyskania przychodów”.

4. !!! Ubezpieczenie leasingowanego przedmiotu to odrębna usługa. Tak orzekł 17 stycznia 2013 r. Trybunał Sprawiedliwości UE. Oznacza to, że nie powinna ona być opodatkowana stawką 23% razem z usługą leasingu, tylko refakturowana ze stawką „zw”. Leasingodawcy wystąpią o zwrot VAT z odsetkami i zobowiązani będą do skorygowania swojej dokumentacji. Jeśli oddadzą ten VAT leasingobiorcom, dla zwolnionych z VAT będzie to przychód.

Gorzej z vatowcami. Niezależnie od tego, czy firma leasingowa zwróci im nadpłacony VAT, powinni jak najszybciej skorygować swój VAT naliczony od ubezpieczenia za okres, w którym go odliczyli. Jeśli tego nie zrobią, mogą spotkać się z zarzutem fiskusa, że odliczyli VAT, którego w ogóle nie powinno być na fakturze („zw”), czym naruszyli przepis art. 88 ust. 3a pkt 2 ustawy vatowskiej. A że zrobili tak pod dyktando fiskusa – to po prostu ich pech.

5. !!! Wsteczna utrata ubezpieczenia chorobowego. Wg art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniach społecznych – „ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe ustają od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej za to ubezpieczenie – w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą i osób z nimi współpracujących”.

Ubezpieczenie chorobowe dla osób prowadzących działalność gospodarczą i osób z nimi współpracujących jako jedyne jest ubezpieczeniem dobrowolnym. Twoja składka na ubezpieczenie społeczne w pierwszej kolejności zarachowana zostanie zawsze na poczet obowiązkowych składek emerytalnej, rentowej i wypadkowej. Jeżeli wpłaciłeś za małą kwotę²⁶, albo dzień po terminie, w każdym przypadku będzie to nieopłacenie w terminie składki chorobowej. Oznacza to, że utraciłeś ubezpieczenie chorobowe i to wstecz, już od początku poprzedniego miesiąca, bo przecież była to składka właśnie za poprzedni miesiąc. Przedsiębiorcy bardzo często dokonują wpłaty składek w ostatnim dniu terminu. Wtedy wpłata po terminie wystąpić może z tytułu późniejszej (poobiedniej) wpłaty w niektórych bankach lub wpłaty po godz. 18 przez internet. W tych przypadkach wiele banków obciąża Twoje konto dopiero następnego dnia, a to już właśnie będzie po terminie.

Przerwanie biegu ubezpieczenia chorobowego następuje z mocy prawa, więc ZUS nie ma obowiązku zawiadamiać o tym ubezpieczonego. Utrata tego ubezpieczenia oznacza nie tylko brak prawa do otrzymywania zasiłku chorobowego, ale także brak prawa do obniżenia składki ubezpieczenia społecznego za dni choroby, mimo posiadania zwolnienia lekarskiego. Dla wielu drobnych przedsiębiorców jest to apokalipsa. Chorują, więc nie zarabiają, zasiłku chorobowego nie dostają i jeszcze muszą opłacić pełną składkę ubezpieczeniową.

Masz wtedy dwa wyjścia. Możesz wystąpić do dyrektora ZUS o przywrócenie terminu wpłaty składki chorobowej i trzeba przyznać, że bardzo często taką zgodę otrzymujesz. Jest to jednak decyzja uznaniowa i jeśli Twoje tłumaczenie będzie nieprzekonujące, albo takie przypadki będą się powtarzać, możesz dostać odmowę. Wtedy zaczyna się biurokracja. Musisz wyrejestrować się z ubezpieczenia chorobowego, które i tak nie działa i ponownie się zarejestrować. Ale prawo do zasiłku chorobowego i do pomniejszania składki ubezpieczeniowej za okres choroby odzyskasz dopiero po 90 dniach kwarantanny, czyli terminowego opłacania składek.

Jak podstępny jest to przepis przekonali się kilka lat temu klienci Banku Pocztowego, którzy za pośrednictwem konta GIRO – SKŁADKA mogli na poczcie opłacać składki ubezpieczenia społecznego. Przedsiębiorcy nie zorientowani, że bank wpłacone składki przelewa do ZUS dopiero następnego dnia (bo który z nich doczytał się tego w 12 paragrafie regulaminu?) masowo dokonywali wpłat 10-tego i 15-tego. Do dziś wielu przedsiębiorców składa w ZUS wnioski o przywrócenie terminów wpłaty składek. Mniej zorientowani chorują bez możliwości otrzymania zasiłku chorobowego i pomniejszenia składki.

Z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego korzystają także chałupnicy, zleceniobiorcy i od niedawna nianie. Wszyscy oni sami płacą składkę chorobową, ale robi to za nich zatrudniający.

Ten zaplątany węzeł od lat starają się rozwikłać niektórzy posłowie. Starała się o to komisja „Przyjazne państwo”, starali posłowie opozycji. Niestety przeciwnikami zmian jest ZUS, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Pracy. Ku memu zdumieniu przeciwni byli także przedstawiciele Konfederacji Pracodawców Prywatnych. Sprawa trafiła nawet do Trybunału Konstytucyjnego, niestety, także z negatywnym skutkiem.

Na pewnym etapie Ministerstwo Pracy stwierdziło, że uznaniowy system przywracania terminu płatności składek sprawdza się od wielu lat i nic nie trzeba zmieniać.

Dla kogo się sprawdza? Dla ZUS-u? Bo na pewno nie dla przedsiębiorców. W pierwszym półroczu 2011 roku na 71 008 wniosków o przywrócenie terminu wpłaty składki chorobowej ZUS pozytywnie 61 154. To znaczy, że 10 000 przedsiębiorców zostało bez zasiłku za czas choroby i z pełną wysokością składki ubezpieczeniowej za ten okres. W skali całego roku będzie ich około 20 000. To ma oznaczać, że system się sprawdza?

Trudno nawet zorientować się, w którym przypadku jest to czysta obłuda, a w którym po prostu absolutne niezrozumienie tematu.

Panie i Panowie decydenci! Jestem w stanie zgodzić się, że każdy z tych wymienionych przepisów rozpatrywany osobno jest zgodny z konstytucją. Ale twierdzę, że ich twórcą był jeden autor, który z pełną premedytacją skonstruował pułapkę na przedsiębiorców w stylu najbardziej złośliwej komuny.

Jest prosty sposób rozwiązania tego kompromitującego dla państwa problemu, choć wymaga zmiany nie jednego, ale kilku przepisów:

a. Choroba poświadczona zwolnieniem lekarskim powinna obligatoryjnie zwalniać ubezpieczonego z obowiązku opłacania składek za czas niedyspozycji udokumentowany zwolnieniem lekarskim. Byłby to okres objęty ubezpieczeniem, ale tzw. bezskładkowy.

b. Brak obowiązku opłacania składek za okres choroby należy oddzielić od prawa do otrzymywania zasiłku chorobowego. Ten pierwszy obowiązywałby zawsze w czasie choroby udokumentowanej zwolnieniem lekarskim, niezależnie od faktu, czy za ten sam okres przysługiwałby ubezpieczonemu zasiłek chorobowy.

c. Ubezpieczenie chorobowe, jeśli tak bardzo optują za tym organizacje przedsiębiorców, mogłoby pozostać jako ubezpieczenie dobrowolne. Zmienić mógłby się za to termin opłacania składek wszystkich ubezpieczeń dobrowolnych. Składkę taką ubezpieczony opłacałby „z góry”, najpóźniej do np. 5 lub 10 tego miesiąca, którego składka dotyczy. Jest to kwota niewielka (2,45% podstawy wymiaru składek) i obowiązek wcześniejszej wpłaty pierwszej składki po zmianie przepisu nie byłby dla przedsiębiorcy zbytnim obciążeniem. Taki model zlikwidowałby kuriozalny system wstecznej utraty ubezpieczenia już od 1 marca, tylko dlatego że wpłata składki w kwietniu nastąpiła z jednodniowym opóźnieniem.

Niedotrzymanie terminu zapłaty składki ubezpieczenia chorobowego lub wpłata w niepełnej wysokości w okresie czynnej działalności gospodarczej nie powodowałaby automatycznej utraty tego ubezpieczenia. Ubezpieczony miałby kilka (5? 15? 30?) dni na uzupełnienie składki. Tak jest np. w ubezpieczeniach komunikacyjnych.

Ponieważ jest to ubezpieczenie dobrowolne i nie może tu być odsetek za zwłokę, karą dla przedsiębiorcy za przekroczenie terminu wpłaty składki chorobowej mogłyby tu być grzywna określona kwotowo.

6. !!! Likwidacja firmy. Vatowski spis towarów. To jest zawsze przykry moment. Przedsiębiorca likwiduje firmę najczęściej z powodu wieku lub bankructwa. Na pewno nie ma wtedy żadnej wolnej gotówki. Likwidacja wiąże się jednak z kosztami i to sporymi.

Na szczęście w roku 2011 fiskus przygotował nam miłą niespodziankę. Od 1 stycznia nie ma już 10% podatku dochodowego od remanentu likwidacyjnego. Wyposażenie, które także w tym remanencie figurowało, przeszło do wykazu składników majątkowych. Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegać będzie sprzedaż wymienionych w wykazie składników majątkowych, głównie wyposażenia i środków trwałych i to przez 6 lat po likwidacji firmy. Nie są to jednak pieniądze, które fiskus szybko zobaczy.

Pozostał jednak spis vatowski i konieczność zapłaty od niego podatku VAT. Zgodnie z art. 14 ustawy vatowskiej do remanentu vatowskiego wpisujesz „towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów”, czyli nie zostały sprzedane i pozostały w firmie. I oto okazuje się, że do tych drugich powinieneś zaliczyć nie tylko niesprzedane towary, środki trwałe i wyposażenie, ale także wszystkie niskocenne składniki majątkowe, czyli stare biurka czy odkurzacze, jeżeli tylko przy ich nabyciu przysługiwało Ci prawo do odliczenia podatku naliczonego. Żaden przepis art. 14 nie pozwala na ograniczenie tej listy.

Towary wyceniasz w cenach nabycia, a towary przez Ciebie wytworzone w cenach wytworzenia z dnia dostawy. Wszystko rozbija się właśnie o ustalenie, o którą dostawę chodzi.

Minister finansów w zasadzie rozstrzygnął tę wątpliwość, przekazując w dniu 3 czerwca 2008 roku odpowiedź na interpelację poselską nr 3080:

„Zgodnie z nowym brzmieniem art. 29 ust. 10 ww. ustawy z dnia 11 marca 2004 r. od dnia 1 stycznia 2008 r. podstawą opodatkowania towarów podlegających spisowi z natury jest cena nabycia towarów (bez podatku), a gdy nie ma ceny nabycia, koszt wytworzenia, określone w momencie dostawy tych towarów. Na potrzeby stosowania art. 14 ust. 8 ww. ustawy wprowadzona zmiana oznacza (zdaniem ministra), że przy określeniu podstawy opodatkowania towarów podlegających spisowi z natury uwzględnia się cenę nabycia w momencie dokonywania spisu. Zatem przy likwidacji (zaprzestaniu) działalności nowe brzmienie przepisu art. 29 ust. 10, do którego przepis art. 14 ust. 8 wprost odsyła, pozwala uwzględnić realną wartość towarów podlegających spisowi (np. w przypadku środków trwałych wartość uwzględniającą zużycie tych środków)”.

Nic dodać, nic ująć. Tylko że nadal jest mowa o wartości określonej w momencie dostawy tych towarów. W roku 2008 remanent vatowski, wg art. 5 ust. 3, zrównany był z odpłatną dostawą towarów. Ale po nowelizacji, od 1 grudnia 2008 roku, wg zmienionej treści ust. 3 czynność, o której mówi art. 14, czyli remanent vatowski nie jest już zrównany z odpłatną dostawą towarów. Twierdzenie, że jest on taką dostawą, o którą chodzi w art. 29 ust. 10 jest twierdzeniem życzeniowym.

Trzymajmy się jednak wyjaśnienia ministra, z nadzieją że ta niejasność nie stanie się przyczyną wyciągnięcia następnego haka na podatników. Ale bądźmy czujni.

Jak zminimalizować VAT od składników majątkowych z remanentu likwidacyjnego dowiesz się z komentarza do art. 14 ustawy vatowskiej z poradnika „ABC VAT-u”.

7. !!! Mylące zwolnienie z VAT. „Usługi świadczone przez pocztę państwową” wymienione są teraz w art 43 ustawy vatowskiej, jako usługi zwolnione z VAT. Mało uważna lektura załącznika prowadzi do zapisania w myśli – „Aha, usługi pocztowe są zwolnione z VAT”. W konsekwencji po całej Polsce krążą przesyłki z fakturami, w których zaraz za towarem występuje pozycja „Refaktura – koszt przesyłki” ze stawką VAT „zw”.

Forma tego zwolnienia oznacza, że nie jest to zwolnienie przedmiotowe usług pocztowych, tylko zwolnienie podmiotowe usług świadczonych przez operatora upoważnionego do świadczenia powszechnych usług pocztowych, czyli, jak na razie, wyłącznie przez pocztę państwową. Do stosowania stawki „zw” ma prawo obecnie wyłącznie poczta państwowa. Usług takich nie można refakturować ze stawką „zw”, tylko należy obciążyć stawką podstawową 22% (w latach 2011 – 2013 stawką 23%). Można także włączyć koszt przesyłki do ceny towaru, obciążając go tym samym stawką właściwą dla przesyłki głównej.

8. Dzień poniesienia kosztu. Dla podatników prowadzących podatkowe księgi przychodów i rozchodów dniem poniesienia kosztu nie jest dzień otrzymania faktury (jak w przypadku prowadzących księgi rachunkowe), tylko dzień wystawienia faktury lub innego dokumentu stanowiącego podstawę do zaksięgowania kosztu. (patrz art. 22 ust. 6b). Natomiast w rozporządzeniu o prowadzeniu księgi p. i r. (§17 ust. 1 i 2) materiały podstawowe i towary handlowe należy wpisywać do księgi niezwłocznie po ich otrzymaniu, a pozostałe wydatki „raz dziennie, po zakończeniu dnia”. Ponieważ faktura może być obecnie wystawiona w ciągu pierwszych 15 dni miesiąca następnego po miesiącu dostawy, towar wpisujemy do księgi na podstawie faktury (jeżeli otrzymujemy ją z towarem) albo innego dokumentu, np. specyfikacji dostawy lub dowodu przyjęcia towaru. I tu trzeba uważać! Datą poniesienia kosztu (inaczej niż w rachunkowości) jest bowiem data wystawienia tego dokumentu, a nie data jego otrzymania. A na przełomie miesięcy data wystawienia faktury lub specyfikacji dostawy może być z ubiegłego miesiąca, a nawet roku. W takiej sytuacji może być konieczne skorygowanie kosztów miesięcznych o wpisaną do księgi dostawę, gdyż mogą być to koszty miesiąca poprzedniego.

Jeśli więc 3 stycznia otrzymałeś przesyłkę towaru wraz z fakturą wystawioną w dniu 28 grudnia poprzedniego roku, dostawę wpisujesz do księgi w styczniu, ale zakup ten zaliczasz do kosztów grudniowych.

Jeżeli natomiast towar otrzymałeś 29 stycznia, a fakturę kilka dni później, z datą wystawienia 3 luty, towar wpisujesz do księgi w dniu otrzymania, ale ten zakup zaliczasz do kosztów dopiero w lutym.

9. Oryginał faktury może zaginąć. Prosisz wtedy sprzedawcę by wystawił Ci duplikat faktury. VAT odliczasz w rozliczeniu miesiąca, w którym otrzymałeś duplikat. Jeżeli w trakcie kontroli tzw. krzyżowej okaże się, że na pierwotnej kopii faktury u sprzedawcy widnieje podpis nabywcy, może to oznaczać, że oryginał faktury odbierałeś osobiście. Dla kontrolujących jest to powód by uznać, że oryginał faktury został ukryty celowo, co powoduje odrzucenie duplikatu jako dowodu.

10. Okres przechowywania dokumentacji księgowej firmy – większość podatników ma zakodowany w pamięci obowiązek pięcioletniego okresu przechowywania dokumentacji firmy. Nic bardziej mylnego. Bieg pięcioletniego terminu przedawnienia należy liczyć od początku roku następującego po roku, w którym upłynął termin zobowiązania podatkowego. Termin ten upływa najczęściej w następnym roku (31 styczeń ryczałt, 30 kwiecień podatek dochodowy), tak więc faktyczny okres przechowywania dokumentacji księgowej wynosi 6 lat. Gorsze jest jednak to, że bieg przedawnienia zobowiązania podatkowego ulega zawieszeniu na czas prowadzenia postępowania podatkowego, postępowania przed sądem administracyjnym, czas postępowania karnego i karno-skarbowego i postępowania upadłościowego, a także na czas niezbędny do uzyskania informacji od organów innego państwa. To ostatnie trwać może nawet do trzech lat i to bez Twojej wiedzy, bowiem urząd nie ma obowiązku powiadomić podatnika, że wystąpił o przekazanie informacji o Tobie do np. urugwajskiego fiskusa. W skrajnym przypadku okres przedawnienia może wydłużyć się do nawet ponad 8 lat, a dokładny czas przechowywania dokumentacji nie będzie ściśle określony.

Doskonale skomentował to w internecie jeden z podatników – „Podatnika należy pochować wraz z dokumentacją podatkową, a w razie wszczęcia postępowania podatkowego przeprowadzić ekshumację, oczywiście na jego koszt.”

11. Groźne darowizny od rodziny. W wersji ustawy sprzed 2007 roku wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń otrzymana od osób z I i II grupy podatkowej nie była przychodem z działalności gospodarczej. Zgodnie z aktualną wersją art. 14 ust. 2 pkt 8 wartość tych świadczeń (równowartość czynszu) jest przychodem z działalności gospodarczej, tyle że za sprawą art. 21 ust. 1 pkt 125 jest ona zwolniona z podatku.

I tu kłania się art. 22 ust. 3 i 3a, który nakazuje w takim przypadku podzielenie kosztów tylko częściowo związanych z tym przychodem na koszty związane z przychodem opodatkowanym i zwolnionym. Koszty całkowicie lub w części związane z przychodem zwolnionym z opodatkowania nie możesz zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu. Trudno w tej chwili stwierdzić, które koszty zostaną tak potraktowane. Koszty sporządzenia umowy (aktu notarialnego?) użyczenia? podatek od nieruchomości? ryczałtowe opłaty komunalne? remont przywracający stan z przed użyczenia z chwilą zakończenia działalności?

W takich sytuacjach spory z fiskusem mogą być trudne do wygrania.

12. Jeżeli ostatni dzień terminu zapłaty podatku, złożenia deklaracji, odwołania czy zażalenia przypada w dzień ustawowo wolny od pracy, ostatnim dniem terminu jest wtedy pierwszy następujący po nim dzień roboczy. W naszym kalendarzu zdarzają się jednak także dni pomiędzy świętami (2 maja) lub dni, które w danym roku znajdą się pomiędzy świętem i sobotą lub niedzielą. Tworzą się tzw. długie weekendy. Dla bardzo wielu instytucji, w tym także urzędów skarbowych, są to często dni wolne. Nie są to jednak dni wolne z mocy ustawy, ale na podstawie zarządzeń ministra czy prezesa danej firmy, np. ZUS-u. Dni takie nie powodują przesunięcia terminu płatności.

13. Tzw. Wakacje podatkowe, albo kredyt podatkowy, sztandarowa propozycja pakietu „przede wszystkim przedsiębiorczość” prócz trudnej do spełnienia ogromnej ilości warunków wstępnych, po roku odroczenia płatności podatku praktycznie ubezwłasnowolnia podatnika na okres 5 kolejnych lat, nie pozwalając mu zmniejszyć produkcji czy zwolnić pracownika. Widać tu rękę (a przynajmniej szkołę) autora sławnych swego czasu warunków do ulg inwestycyjnych, tyle że lata lecą i złośliwość większa. Zalecam Ci – jak najdalej od tej ulgi.

14. Nie pracuj na zasiłku, ale czuwaj. Wykorzystywanie przez przedsiębiorcę zwolnienia lekarskiego niezgodnie z celem lub wykonywanie w tym okresie pracy zarobkowej, np. przebywanie, nawet sporadycznie, w firmie i wydawanie dyspozycji pracownikom, może spowodować utratę zasiłku i świadczenia za cały okres zwolnienia. Niekiedy jednak pojawiają się przychody, np. wypłata przyznanego Ci odszkodowania, które musisz zaksięgować i rozliczyć podatkowo pomimo trwającego zwolnienia. Musisz więc lawirować pomiędzy obowiązkami podatnika i chorego.

15. Granica limitu małego podatnika. Limit 1 200 000 dla małego podatnika liczony jest w kwocie brutto (z VAT-em), natomiast limit 1 200 000 dla przejścia z księgi podatkowej na księgi rachunkowe liczony jest od przychodu netto. Oznacza to, że mimo utraty statusu małego podatnika jeszcze przez pewien czas możesz nadal prowadzić podatkową księgę przychodów i rozchodów. Możesz tego nie zauważyć. A jest to bardzo ważne, bo po utracie statusu małego podatnika nie wolno Ci korzystać ani z kwartalnej metody opłacania zaliczek na podatek dochodowy, ani z jednorazowej amortyzacji środków trwałych.

16. Zdradliwe faktury. Jeżeli dostawca wystawi Ci fakturę z podatkiem VAT od czynności, które są w rzeczywistości zwolnione z VAT lub nie podlegają opodatkowaniu, mimo że zapłacisz dostawcy kwotę brutto z faktury, nie masz prawa do odliczenia VAT z tej faktury. Nie ma znaczenia fakt, że dostawca wykazał kwotę podatku w swojej deklaracji VAT-7 i odprowadził ją do urzędu skarbowego. W tej sytuacji dostawca wychodzi na zero, ale Ty stratny jesteś o kwotę VAT, którą możesz jedynie (w cenie brutto) zaliczyć do kosztów. Dotyczy to między innymi faktur, które otrzymujesz od dużych odbiorców, np. supermarketów, po udzieleniu im premii za wyniki sprzedaży. Odpowiednio do zmiennych interpretacji organów skarbowych niektórzy odbiorcy obciążali takie faktury VAT-em.

Do urzędu przez internet. E-deklaracje

Wszelkie działania administracji rządowej związane z informatyzacją sfery podatkowej prowadzone są w ramach Programów „e-Podatki”, „e-Deklaracje” i „e-Rejestracja”.

Do najważniejszych działań w ramach programu „e-Podatki” należy centralizacja rejestrów podatników i płatników poprzez przekształcenie lokalnych rejestrów podatników prowadzonych przez miejscowe organa podatkowe (Poltax) w Centralny Rejestr Podmiotów – Krajową Ewidencję Podatników (CRP KEP). Rejestr wykorzystywać będzie dane z innych rejestrów państwowych (PESEL). Przejmie też nadawanie numerów NIP w drodze czynności materialno-technicznej, zamiast decyzji administracyjnej.

Elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej (epuap.gov.pl) wprowadzona została w ramach programu „e-Deklaracje”. Umożliwia ona załatwiania wielu spraw w urzędach administracji publicznej przez internet. Możesz składać drogą elektroniczną (za pośrednictwem internetu) wszelkie podania – wnioski, zażalenia, odwołania, wyjaśnienia i inne. Możesz np. wystąpić o nadanie numeru PESEL (ale odebrać go musisz osobiście), o odpis z ksiąg stanu cywilnego, rejestrację działalności w CEIDG, zaświadczenie o niezaleganiu z podatkami i w wielu, wielu innych sprawach. Podania wysyłasz na skrzynkę podawczą urzędu. Jeśli wykorzystasz do tego odpowiedni formularz zamieszczony na stronie internetowej urzędu, umożliwi on automatyczne wprowadzenie danych do systemu w urzędzie.

Wpłynięcie podania urząd potwierdza pocztą elektroniczną. Musisz podać swój adres e-mail i informować o zmianach tego adresu. Urząd najczęściej także odpisuje mailem. Jeżeli w ciągu dwóch dni nie potwierdzisz pocztą internetową faktu otrzymania pisma urzędu, urząd prześle pismo droga tradycyjną. Zaświadczenia (poświadczające np. o nie zaleganiu podatnika w podatkach) będzie nadal wydawane w postaci tradycyjnej.

System gotowych formularzy ePUAP nie jest dla administracji obowiązkowy, dlatego szukając, czy daną sprawę możesz załatwić przez internet musisz zajrzeć nie tylko na stronę epuap.gov.pl, ale także na strony internetowe swojego urzędu. Niektóre województwa wdrożyły u siebie własne platformy internetowe i nie mają na razie ochoty z nich rezygnować.

Wszystkie pisma wysyłane przez Ciebie do urzędu muszą być uwiarygodnione. Dotychczas stosowany był (i jest nadal) bezpieczny podpis elektroniczny. Ten dość drogi i skomplikowany system nie został zaakceptowany przez petentów. Stosują go wyłącznie więksi przedsiębiorcy i czasem instytucje. Dla osób fizycznych utworzony został system „profilu zaufanego ePUAP” (patrz niżej).

O możliwości składania pism, informacji o gruntach oraz deklaracji podatków samorządowych (od nieruchomości, rolnego i leśnego) decydują poszczególne rady gminne.

Bezpieczny podpis elektroniczny można obecnie kupić w jednej pięciu firm wpisanych do rejestru kwalifikowanych podmiotów świadczących usługi w zakresie podpisu elektronicznego, prowadzonego przez Ministerstwo Gospodarki. Są to:

Krajowa lzba Rozliczeniowa,

Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych,

Unizeto Technologies,

MobiCert,

Enigma S.O.I.

Usługi certyfikacji są usługami komercyjnymi. Koszt podpisu może być inny w każdej z tych firm. Koszt ten zależy głównie od terminu ważności certyfikatu (umowa subskrybencka na rok lub dwa) oraz rodzaju urządzenia zastosowanego do składania podpisu. Może to być czytnik kart usb, token usb lub karta pcmcia. Można zakupić kartę z certyfikatem bez czytnika lub sam czytnik z licencją na oprogramowanie.

Orientacyjny koszt podpisu elektronicznego w najczęściej stosowanej konfiguracji wynosi obecnie ok. 300 zł.

Profil zaufany ePUAP jest bezpłatną metodą potwierdzenia tożsamości obywatela w systemach elektronicznej administracji. Jest to alternatywa dla bezpiecznego podpisu elektronicznego. Wykorzystując ePUAP możesz załatwiać sprawy administracyjne, ale bez skarbowych i podatkowych, bez konieczności odwiedzin urzędu. Dotyczy to składania wszelkich podań, odwołań lub skarg, ale także otrzymywania na nie odpowiedzi.

Sposób uzyskania profilu zaufanego:

zakładasz konto na stronie www.epuap.gov.pl i aktywujesz je po otrzymaniu potwierdzenia na maila,

logujesz się na swoje konto,

wypełniasz wniosek o założenie profilu,

udajesz się osobiście do punktu potwierdzającego profil celem potwierdzenia tożsamości. Znajdują się one w urzędach skarbowych i niektórych biurach ZUS. Ich spis znajdziesz na www.mg.gov.pl,

jeżeli posiadasz już podpis elektroniczny, potwierdzasz swoje dane tym podpisem, bez konieczności odwiedzin punktu.

Do posługiwania się profilem zaufanym nie jest potrzebne żadne dodatkowe oprzyrządowanie ani oprogramowanie. Profil możesz sobie założyć w każdej chwili i możesz z niego korzystać także w każdej chwili i w każdym miejscu, pod warunkiem, że masz dostęp do internetu.

Deklaracje podatkowe mogą być także składane drogą elektroniczną. Podatnicy wykorzystywać będą do tego celu formularze udostępnione na stronach internetowych urzędów. Wypełnione deklaracje muszą być zaopatrzone w bezpieczny podpis elektroniczny, przeznaczony wyłącznie do kontaktów z fiskusem, weryfikowany za pomocą ważnego, kwalifikowanego certyfikatu. Organ każdorazowo potwierdza otrzymanie deklaracji drogą elektroniczną.

Obecnie możliwe jest już składanie:

w zakresie VAT – VAT-7, VAT-7K, VAT-8, VAT-9, VAT-10, VAT-11, VAT-12, VAT-21,
VAT-23, VAT-24, VAT-UE, VAT-UE/A, VAT-UE/B, VAT-UEK, VAT-R, VAT-R/UE, VAT-Z,

w zakresie pdof – PIT-4R, PIT-6, PIT-8AR, PIT-8S, PIT-8C PIT-R, PIT-11, PIT-14,
PIT-16, PIT-16/A, PIT-19A, PIT-28, PIT-28/A, PIT-28/B PIT-23PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-40, PIT/O, PIT/D, PIT/2K, PIT/M, PIT/B, PIT/Z i PIT/ZG;

w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych – PCC-2, PCC-3 i PCC-3A.

Pomijamy tu deklaracje wykraczające poza mały biznes, np. od osób prawnych, od gier.

Deklaracje muszą być składane drogą elektroniczną przez dużych podatników (obsługiwanych przez wydzielone urzędy skarbowe) oraz przez banki i inne instytucje finansowe, organa administracji państwowej, sądy, notariuszy i komorników sądowych. Wszyscy pozostali podatnicy mogą, choć nie muszą korzystać z tego udogodnienia.

Właściwie na razie powinno się pisać „udogodnienia” w cudzysłowie. Pomijając koszt certyfikatu, przypisany jest on nie do firmy, ale do konkretnej osoby. W dużej firmie, w razie urlopu upoważnionego pracownika lub rozwiązania z nim umowy o pracę, całą operację wykupienia certyfikatu trzeba wykonać ponownie.

Po uzyskaniu certyfikatu do podpisu elektronicznego należy na piśmie, na druku papierowym ZAW-E1, zawiadomić urząd skarbowy o zamiarze elektronicznego rozliczania podatków. Następnie upoważniony pracownik, pełnomocnik, właściciel, drogą elektroniczną, na druku ZAW-E2 (który odnajdzie na stronie urzędu), składa zawiadomienie do urzędu o zamiarze przesyłaniu deklaracji podatkowych w imieniu firmy. Urząd potwierdza przyjęcie zawiadomienia na druku ZAS-E.

A może by tak bez podpisu elektronicznego?

Z uwagi na niechęć podatników do posługiwania się podpisem elektronicznym, a nawet bezpłatnym profilem zaufanym ePUAP, minister finansów udostępnił osobom fizycznym możliwość składania deklaracji drogą elektroniczną. Mogą być one przesyłane bez konieczności stosowania bezpiecznego podpisu elektronicznego.

Obecnie możliwe jest już składanie następujących deklaracji: PIT-16A, PIT-19A, PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39 oraz wniosek w sprawie opodatkowania kartą podatkową PIT-16.

Dla zapewnienia autentyczności tych deklaracji i wniosków podatnik musi podać numer NIP(tylko prowadzący działalność), imię, nazwisko, numer PESEL, datę urodzenia oraz kwotę przychodu wskazaną w zeznaniu lub rocznym obliczeniu podatku za rok podatkowy o dwa lata wcześniejszy niż rok, w którym składa to zeznanie. Mówiąc jaśniej – chodzi o ubiegłoroczne zeznanie podatkowe. Jeżeli zeznanie takie (identyczne jak tegoroczne) nie było składane, wpisujesz „0”. Składając jedną z niżej wymienionych deklaracji podajesz kwotę z odpowiedniej pozycji z deklaracji ubiegłorocznej:

PIT-28 – podajesz kwotę z poz. 44,

PIT-36 – podajesz kwotę z poz. 84 (dochód lub strata), lub z poz. 127, jeżeli było to łączne zeznanie małżonków,

PIT-36L – podajesz kwotę z poz. 24 lub 29,

PIT-37 – podajesz kwotę z poz. 62 lub z poz. 89, jeżeli było to łączne zeznanie małżonków,

PIT-38 – podajesz kwotę z poz. 25,

PIT-39 – podajesz kwotę z poz. 21,

PIT-40 – podajesz kwotę z poz. 64,

PIT-40A – podajesz kwotę z poz. 33.

Wszystkie interaktywne formularze deklaracji znajdziesz na stronie www.e-deklaracje.gov.pl, w zakładce „Do pobrania”. Możesz także wydrukować gotowe formularze z zakładki „Formularze”. Do prawidłowego wypełnienia deklaracji potrzebny jest Program Adobe Reader 8.1.4 lub nowszy. Dostępny jest on na stronie http://get.adobe.com/reader/. Im nowsza wersja programu Adobe Reader, tym łatwiejsza praca z deklaracjami. Wszystkie niezbędne informacje znajdziesz na stronie www.e-deklaracje.gov.pl.

Samozatrudnienie

nie jest odrębną formą działalności. Polega na uruchomieniu własnej działalności gospodarczej i osobistym wykonywaniu zleceń na rzecz innych przedsiębiorców, najczęściej bez zatrudniania własnych pracowników. Zdarza się, że pracodawca uzależnia dalszą współpracę z własnym pracownikiem lub ze zleceniobiorcą pod warunkiem zarejestrowania własnej działalności gospodarczej.

Uruchomienie własnej działalności gospodarczej stwarza pełne możliwości rozliczania faktycznych kosztów pracy, w tym kosztów dojazdów własnym pojazdem, kosztów utrzymania lokalu (nawet części własnego mieszkania) czy amortyzacji środków trwałych. Amortyzowane mogą być własne urządzenia, komputery lub własny samochód wniesione do firmy. Jeśli będziesz dysponować fakturami zakupu tych środków, nawet sprzed wielu lat, będziesz je mógł amortyzować od ich wartości początkowej, wykazanej na fakturze. W przypadku zakupu nowych środków trwałych (prócz samochodów osobowych), amortyzację możesz przeprowadzić jednorazowo.

Jeżeli zdecydujesz się zarejestrować do celów podatku VAT, Twoje usługi będą wprawdzie droższe, najczęściej o 22% (w latach 2011–2013 – 23%), ale dla Twojego odbiorcy, o ile też będzie podatnikiem VAT, będzie to nieistotne. Za to Ty odliczysz VAT od swoich zakupów.

Przez okres 24 miesięcy, jako początkujący przedsiębiorca, możesz także skorzystać ze znacznie obniżonych składek na ubezpieczenie społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe), które obliczać będziesz od kwoty 30% wynagrodzenia minimalnego (patrz rozdział VII w części B). Oznacza to niewielki negatywny wpływ na wysokość Twojej przyszłej emerytury bądź renty, a także bardzo niskie chorobowe, jakie otrzymywałbyś teraz w przypadku zachorowania. Obniżka składek nie dotyczy składki zdrowotnej, która pozostaje w wysokości identycznej jak dla pozostałych przedsiębiorców.

UWAGA! – z uwagi na podstawę naliczania składek niższą od połowy wynagrodzenia minimalnego, w okresie tym nie nalicza się składki na Fundusz Pracy. Oznacza to, że jeśli Ci się nie powiedzie, nie będzie Ci przysługiwać zasiłek dla bezrobotnych.

W nowelizacji ustawy o promocji zatrudnienia z grudnia 2011 roku wprowadzone zostało prawo dla samozatrudnieniowców do rejestracji jako bezrobotni. Będą oni mogli to zrobić w okresach pomiędzy złożeniem wniosku o rejestrację działalności a terminem jej rozpoczęcia oraz w okresach zawieszenia działalności. Będą więc mogli korzystać z różnych form aktywizacji zawodowej (staże, prace interwencyjne, przygotowanie zawodowe w wybranych firmach), ale bez prawa do zasiłku.

Z tych niskich składek nie skorzystasz jeżeli Twoja praca (lub praca Twojego wspólnika, jeżeli będzie to spółka) będzie polegać na wykonywaniu tych samych czynności, jakie poprzednio wykonywałeś u tego samego pracodawcy (a obecnie kontrahenta).

W tej konkretnej sytuacji nie będziesz mógł także skorzystać z opodatkowania dochodu stawką liniową w tym roku, w którym przejdziesz na samozatrudnienie. Nie możesz także wybrać opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, i to zarówno w tym, jak i w przyszłym roku.

W przypadku wyboru stawki liniowej najkorzystniej jest w takiej sytuacji uruchomić własną działalność przed końcem roku. Pozwoli to na wybór opodatkowania liniowego już od 1 stycznia następnego roku, albo wybór ryczałtu po rocznej kwarantannie z podatkiem na zasadach ogólnych (liniowym lub wg skali).

Tych ograniczeń nie będzie, jeżeli dawny kierowca będzie wykonywać na rzecz byłego pracodawcy zlecenia reklamowe, a były księgowy wykonywać będzie na jego rzecz usługi informatyczne.

Musisz także zwrócić uwagę na charakter wykonywanych prac i sposób zapisania ich w umowie z kontrahentem. Zgodnie z art. 5b ust 1 updof za pozarolniczą działalność gospodarczą nie uznaje się czynności, jeżeli łącznie spełnione są trzy następujące warunki:

zlecający ponosi odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat tych czynności i ich wykonanie,

czynności wykonywane są pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego,

wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością.

Jeżeli współpraca pomiędzy Tobą i kontrahentem spełniać będzie wszystkie trzy warunki, a w szczególności, jeżeli wynikać to będzie z zawartej między Wami umowy, fiskus potraktuje Cię nie jako przedsiębiorcę, ale jako pracownika etatowego. Odpowiadają wtedy obydwie strony, ale największe kłopoty ma zleceniodawca. Staje się on wtedy płatnikiem zaliczek na podatek od wynagrodzeń i składek ubezpieczeniowych swojego pracownika, a wysokość zapłaconych już zaliczek i składek ulega zmianie. Prócz odsetek od zaległości podatkowych i składkowych zleceniodawcy grozi także odpowiedzialność karno-skarbowa z tytułu zawarcia umowy pozornej i niedopełnienia obowiązków płatnika składek i zaliczek na podatek.

W wielu przypadkach dwa pierwsze warunki spełnione są automatycznie – np. samozatrudniający się glazurnik wykonuje osobiście roboty na budowie zleceniodawcy. Dlatego, by uniknąć konfliktów z fiskusem w zawartej umowie, co najmniej jeden z tych warunków nie może być spełniony. Np. w umowie może się znaleźć punkt o odpowiedzialności wobec osób trzecich (np. lekarz) lub o odpowiedzialności materialnej za źle wykonane zlecenie (ponoszenie ryzyka gospodarczego). Niestety, w przypadku nierzetelnego zleceniodawcy niesie to ryzyko konfliktu. W przypadku możliwości (zgodnie z umową) obciążenia Cię wobec osób trzecich Twój zleceniodawca łatwo będzie mógł zakwestionować wysokość i termin wypłaty należnego Ci wynagrodzenia.

Na zasadzie samozatrudnienia, podobnie jak w wielu krajach Europy, pracują obecnie ogromna rzesze fachowców, głównie w szeroko rozumianym sektorze usług (budowlańcy, lekarze, wykładowcy, tłumacze, pielęgniarki). Więcej zarabiają za konkretną pracę, elastycznie regulują czas i okresy pracy, a w razie potrzeby w każdej chwili sami mogą zatrudnić dodatkowych pracowników. Ich zleceniodawcy mogą elastycznie regulować ilość osób wykonujących zadania w różnych okresach, unikając kłopotliwych zwolnień i przyjęć stałych pracowników.

Samozatrudnieniowcy mają także prawo (jako osoby prowadzące działalność gospodarczą) do samodzielnego określenia wysokości składek ubezpieczeniowych, naliczanych w granicach od 60 do 250% średniego wynagrodzenia. Niestety, wybierają najczęściej najniższe składki, jak większość przedsiębiorców, w związku z czym otrzymują w przyszłości emerytury niższe niż z pracy na etacie.

Z samozatrudnienia korzystają także wyjeżdżający do pracy za granicę, gdyż jest to jedyna możliwość opodatkowania w kraju bez progresji, wg stawki liniowej 19%.

Jest niestety duża grupa pracowników, którzy zostali przymuszeni przez pracodawcę do uruchomienia własnej działalności gospodarczej, a którzy nadal wykonują taką samą pracę, w tym samym miejscu i czasie jak przed zmianą. Przepisy ograniczające samozatrudnienie wydane zostały właśnie z myślą o nich.

Działalność traci charakter samozatrudnienia w momencie zatrudnienie własnych pracowników. Formalnie nic się natomiast nie zmienia. Będzie to nadal własna działalność gospodarcza.

Lekarze, stomatolodzy, pielęgniarki i położne

Są to działalności regulowane, dlatego prócz rejestracji w ewidencji działalności gospodarczej konieczna jest wpis do rejestrów branżowych.

W pierwszej kolejności należy w urzędzie gminy (miasta, dzielnicy) właściwym ze względu na swoje miejsce zamieszkania złożyć wniosek EDG-1 o wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Adres miejsca zamieszkania może być inny niż adres miejsca zameldowania.

Jeżeli działalność będzie prowadzona w gabinecie w miejscu zamieszkania, miejsca zamieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej będą się pokrywać (rubryka 08)

Jeżeli działalność będzie prowadzona w gabinecie położonym pod innym adresem, w tej samej lub innej miejscowości, ten adres należy podać jako główne miejsce wykonywania działalności (rubryka 014).

Działalność prowadzona bez gabinetu, „w miejscu wezwania” rejestrowana jest pod adresem zamieszkania.

Składając CEIDG-1 nie dokumentuje się prawa do dysponowania wskazanym lokalem. Nie ma opłaty za złożenie wniosku.

Kolejnym krokiem jest wpis do rejestru branżowego – miejscowej izby lekarskiej lub miejscowej okręgowej izby pielęgniarek i położnych. Pierwszym dokumentem, który należy przedstawić jest dokument potwierdzający prawo do wykonywania tego zawodu

Jeżeli miejscem prowadzenia działalności jest własny gabinet, należy przedstawić prawo do dysponowania lokalem (akt własności, umowa najmu lub podobna) i opinię powiatowego inspektora sanepid.

Jeżeli jest to działalność „w miejscu wezwania” trzeba przedstawić dokument potwierdzający prawo do korzystania z lokalu, w którym przyjmowane będą zgłoszenia, przechowywana będzie dokumentacja i sprzęt medyczny, a także przedstawić prawo do korzystania ze środków łączności w tym lokalu.

Za wpis do rejestru branżowego lekarz zapłaci 350 zł (200 zł za zmianę wpisu), a lekarz specjalista - 450 zł. Koszt wpisu dla pielęgniarki i położnej wynosi 50 zł.

No i oczywiście obowiązek zainstalowania kasy fiskalnej dla tych, których wartość usług medycznych wykonywanych na rzecz osób fizycznych i rolników przekroczy 20 000 zł.

Nieco odmienną formą działalności jednoosobowej jest działalność, której podstawą jest

umowa agencyjna.

Przez umowę agencyjną (art. 758 k.c.) przyjmujący zlecenie (agent) zobowiązuje się, w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa, do stałego pośredniczenia za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do zawierania ich w jego imieniu. Jeżeli sposób wynagrodzenia (art. 758/1) nie zostanie w umowie określony odmiennie, agentowi należy się prowizja, której wysokość zależna jest od liczby lub wartości zawartych umów. Jeżeli wysokość prowizji nie zostanie w umowie określona, należy się ona w wysokości zwyczajowo przyjętej w stosunkach danego rodzaju, w miejscu prowadzonej przez agenta działalności.

Każda ze stron może żądać od drugiej pisemnego potwierdzenia treści umowy (art. 758/2) oraz postanowień ją zmieniających lub uzupełniających. Zrzeczenie się tego uprawnienia nie ma mocy prawnej (jest nieważne). Nie ważne są także postanowienia umowy mniej korzystne dla agenta niż określone w kodeksie cywilnym. Umowę zawartą na czas oznaczony, a wykonywaną nadal przez strony po upływie terminu na jaki została zawarta, poczytuje się za zawartą na czas nieoznaczony (art. 764).

Strony mogą w umowie zastrzec ograniczenie działalności agenta mającej charakter konkurencyjny, za wynagrodzeniem, na okres po rozwiązaniu umowy nie dłuższy niż 2 lata.