Igor Kulikowski

Polowanie na obłoki

* darmowy fragment *

© Copyright by Igor Kulikowski 2006
Ilustracje: Milito

ISBN 978-83-7564-124-0

Wydawnictwo My Book
www.mybook.pl

Prolog

To jest taka zabawa. Leżenie na plecach na trawie. Gapienie się w niebo. Każda chmura to jakieś zwierzę – morski konik, krokodyl, narwal. Przy odrobinie szczęścia trafi się kontynent. To jest ważne. Nie chmury i nie niebo. Leżenie. Polowanie. Przeczucie, że od tego się wychodzi i do tego wraca. To jest wtedy, kiedy zamykają oczy w pełnym słońcu, a ono wdziera się pod powieki i wnika do środka nich.

– Tak właśnie chciałbym umierać – mówi Tobi. – Gapiąc się w słońce.

Ida patrzy na niego ukradkiem i ma wielką ochotę połaskotać go po ustach źdźbłem trawy.

– Wyobrażam to sobie jako przejście z jasności w jasność – mówi.

A potem otwiera oczy i przyłapuje ją na badawczym spojrzeniu, skierowanym w jego stronę. Nie lubi tego. Nie lubi, gdy ktoś przygląda się jego twarzy. Sam też zwykle omija lustra, sklepowe witryny i wszystko, co tylko może pokazać mu samego siebie tak, jak widzą go inni.

– Wyglądasz, jakby namalował cię El Greco – mówi ona w dniu jego siedemnastych urodzin.

Tak jest lepiej. Wiedzieć, kim się jest i o czym się marzy. Wiedzieć o sobie tyle, ile chce się wiedzieć. Narysować siebie dokładnie i wszystko dookoła i pilnować, by kontury nie zamazały się, nie rozpłynęły.

Łatwo myśleć o tym, gdy świat wydaje się czymś tak bardzo oczywistym, tak bardzo własnym. Ale to jest przedtem. To jest wtedy, gdy nadają imiona miejscom, bo każde miejsce potrzebuje imienia, by naprawdę istnieć. I wtedy, gdy opowiadają sobie historie różnych ludzi, spotykanych na ulicy. Bo każdy człowiek nosi w sobie opowieść, ale jest ona czymś tak odległym, jak dalekie, egzotyczne kraje, które podobno istnieją, choć oni nie mogą stwierdzić tego na pewno.

Świat jest jak film na ekranie okna, a ludzie są aktorami. Można na nich patrzeć, myśleć o nich, czasem nawet wzruszyć się lub przejąć ich historią. Ale nigdy nie dotykają naprawdę. Nie wnikają w nich. Nienazwani, pojawiają się i odchodzą, nie naruszając ich świata, zamkniętego w czterech ścianach domu i we wszystkich tych miejscach, którym nadali imiona.

Dom jest morską latarnią

Dom wcale nie jest piękny. Ma szare, odrapane ściany i ponuro króluje nad okolicą. Aby dojść do domu, trzeba wyjść z miasta, uwolnić się od jego poplątanych ulic, kolorowych sklepowych wystaw i ludzi pędzących nie wiadomo dokąd. Następnie idzie się krzywą uliczką kocich łbów, przy której rosną małe lipy i kasztanowce (najlepiej iść oczywiście jesienią, gdy można kopać leżące wszędzie kasztany albo napełniać nimi kieszenie kurtek i płaszczy). Mija się różne domy – większe i mniejsze, ładne i brzydkie. A potem zakręca nagle i podąża piaszczystą ścieżką pod górę. Idzie się może kilka minut, najwyżej pięć. Przechodzi przez furtkę, mija ogród, w którym rosną marchewki, dalie i róże, w którym Ida i Tobi sfotografowali kiedyś ducha, i gdzie dobrze jest położyć się na trawie, rozgryzać zieloną łodygę, gapić się w niebo i mieć wszystko gdzieś.

Dom stoi tam od zawsze. Można trafić do niego nawet po omacku, z zamkniętymi oczami, najciemniejszą nocą. Cytrynowe światła okien są morską latarnią, a noc jest oceanem. Tak to sobie wymyślili.

Do domu wchodzi się frontowym wejściem, prosto w wilgotny, pachnący pleśnią, ciemny korytarz. Idąc wzdłuż korytarza, trafia się do kuchni. Kuchnia jest duża i ma północne okna. Zachodnia część domu należy do rodziców. Do nich należy piętro, na które wiodą kręte schody, wzbudzające lęk wśród nielicznych gości. Z okien na piętrze widać niemal całą Narcyzową Dolinę, która wiosną wypełnia się po brzegi dywanem biało-żółtych kwiatów, wyglądających zupełnie jak motyle uwięzione na długich, cienkich łodyżkach.

Małe okienko w korytarzu należy do kota Maurycego i więzi w sobie widok na Aleję Kasztanów. Wieczorami Ida i Maurycy lubią siedzieć w tym oknie po ciemku i patrzeć, jak pada deszcz, a światła latarni odbijają się w kałużach. Są wtedy bijącym sercem domu. I wyobrażają sobie, że dom to wielki okręt, i że na pewno będzie tak padać i padać, czterdzieści dni jeszcze i czterdzieści nocy. Ale nie pada.

Topole, gwiazda

Przymrozki przychodzą wcześnie i pokrywają wszystko szronem. Północny wiatr obraca blaszaną, zieloną chorągiewką na dachu, która skrzypi niemiłosiernie. Tata mówi, że to sam diabeł rzęzi na swoich diabelskich skrzypkach, niczym jakiś opętańczy Paganini, a drzewa ze strachu biją mu brawo Nie można wtedy spać i budzi się kogokolwiek, kto jest w pobliżu, aby ten ktoś wstał i zasłonił grube, ciemnoczerwone pluszowe zasłony, które tak dobrze odgradzają wszystko od tego, co jest tam. Od złych wiatrów, złych ulic i złych ludzi.

Przed domem rosną topole i są to strażnicy. Dobrze jest zasypiać słuchając ich kołysanek i myśląc o tym, że dzięki nim nikt i nic nie wedrze się do środka. Z góry domu strzeże gwiazda, którą najlepiej widzi się z kuchni.

Przebyć wielką zimę, znowu

Dom pod topolami to najlepsze, co jest. Wszystkie pory roku w domu pod topolami. Nie ma żadnych nieszczęść, więc jest szczęście. Jest bardzo dużo czasu, jeśli wybiec myślą do przodu. Zawsze tam dużo miejsca. Wiele jeszcze spraw i możliwości. Jest ogród, rzeka i miasto. Jest zasypianie w tykaniu zegara, z którego co noc wyfruwają rajskie ptaki. Są wędki zrobione z patyków i sznurka, na które łapią się podłużne kiełbie z wąsikami i grube karasie. Są latawce, które widziały, co jest po drugiej stronie chmur. Jest zima, którą można przebyć na nowo. I zawsze.

Żeglarz

Poddasze należy do żeglarza. Żeglarz ma podłużną twarz, duże ciemnoszare oczy i długie włosy, które rozwiewa wiatr. Jest ubrany w popielatą kapotę. Stoi na burcie zapatrzony w nieokreśloną dal. W dłoniach trzyma jaskółkę.

Nie wiadomo, skąd wziął się w domu ten obraz. Podobno pozostał po poprzednich właścicielach, którzy wyjechali, zabierając ze sobą wszystko, oprócz niego. Rodzice stwierdzili, że pozostanie na swoim miejscu, mimo że farba dawno wyblakła i popękała. Może przeczuwali, że pewne rzeczy powinny pozostać takie, jakimi są.

Tobi często przychodzi na poddasze i wpatruje się w żeglarza. Czasem, gdy nikt nie patrzy, zdejmuje obraz ze ściany i kładzie się z nim na podłodze, opierając ramy na swoim brzuchu. Przygląda się mu tak uważnie, że wkrótce zna na pamięć każdy fragment. Potrafi rozpoznać opuszkami palców jedynie, jakiej części obrazu dotyka. Farba jest chropowata i gdzieniegdzie tworzy małe zacieki. Ktoś chyba bardzo się spieszył malując go albo robił to gwałtownie, pod wpływem jakiegoś nagłego impulsu czy snu. Może bał się, że jeśli w porę nie uchwyci wszystkiego, to zapomni i obraz widziany we śnie rozmyje się, rozpłynie i zupełnie przestanie istnieć? Tobi dostrzega, że obraz się zmienia w zależności od pory dnia. Najbardziej lubi go późnymi popołudniami, kiedy słońce pęka i rozlewa się po niebie jak jakieś wielkie żółtko, a stamtąd ścieka na okna, ściany i korony drzew. Wówczas oczy żeglarza stają się ciemniejsze i jest w nich coś, jak obietnica. Wtedy Tobi czuje mocne kołatanie w piersi, bo nagle wydaje mu się, że to wszystko, co dotąd ukryte było za czerwonymi pluszowymi zasłonami, poukładane w nim samym, otwiera się, wypływa na powierzchnię, przeraża i fascynuje równocześnie. I widzi w sobie obce horyzonty, widzi w sobie ludzi, którzy nie są ani nim, ani Idą, ani w ogóle nikim, kogo zna. I odkrywa w sobie ogień, który pali jego podbrzusze i wypełnia od wewnątrz. Nie znosi swojej bezradności wobec tego ognia, tak samo jak nie znosi widoku ciemnych, szorstkich włosków, które pojawiają się nieproszone nad jego wargami i na brodzie, i których bardzo się wstydzi. Czuje, że nie potrafi siebie zatrzymać, że wszystko dzieje się mu na przekór. Że może tylko przyglądać się rzeczom i sobie bezradnie, a wszystko i tak będzie działo się wbrew jego woli. Wtedy Tobi płacze. Bez żadnego powodu. A może tylko nie potrafi nazwać tego, co zmusza go do łez. To dlatego zawsze pytany o przyczyny, odpowiada, że boli go brzuch. Oni i tak by nie zrozumieli.

A potem zamyka się na poddaszu i myśli o morzu, dalekich krajach i obcych ludziach. Leży na drewnianej podłodze i poznaje dobrze każdą deskę, każdą szczelinę. I to wszystko już zawsze kojarzy mu się ze łzami, zapachem drewna i nagłym dreszczem rozkoszy, który przebiega przez jego ciało, gdy nowo odkryty ogień znajduje nareszcie swoje ujście.

Burza

Któregoś letniego popołudnia, znacznie wcześniej niż zazwyczaj, zrywa się północny wiatr. Stoją w oknie i patrzą, jak łąka zamienia się w ocean. Zielone fale kostrzewy z szumem przetaczają się przez horyzont.

– Dziś w nocy dom odpłynie – szepcze Ida. – I wszystko będzie już całkiem inne.

– Nie chcę – mówi Tobi.

A w nocy trzaskają okiennice, topole szaleją i biją histerycznie gałęziami w okna domu, jakby chciały schronić się w jego wnętrzu przed czymś okropnym. Nikt też nie może spać tamtej nocy. Mama biega po domu i wtyka w szpary pod oknami stare koce i nienoszone ubrania. Strugi deszczu bombardują zsiniałe główki róż w ogrodzie. Wygląda na to, że dom rzeczywiście unosi się na falach i odpływa gdzieś ku nieznanym horyzontom. Kiedy noc odchodzi i wstaje świt, nikt nie ma odwagi wyjść i przyglądnąć się temu, co jest na zewnątrz. A Ida, otwierając okno w swoim pokoju, znajduje na parapecie małą, połyskującą srebrzyście w świetle dnia rybkę.

Góra Lisów

Po drugiej stronie, za miastem, jest Góra Lisów. Rzadko się tam chodzi, ale jeśli już, to można zrobić to na dwa sposoby. Po pierwsze przejść przez miasto, a następnie zejść pod jeden z mostów i iść prosto tam. Albo inaczej – iść wzdłuż rzeki, płynącej po północnej stronie domu, tak długo i tak daleko, jak tylko można. I tam, na końcu jest Góra Lisów.

Na Górze Lisów nie ma wcale lisów, tylko bardzo dużo czarnych ptaków, które przylatują tam na noc i obsiadają wszystkie drzewa. Zresztą, jest to miejsce, któremu ktoś nadał nazwę przed nimi, i gdyby zależało to od nich, nazwali by ją Górą Czarnych Ptaków, Górą Gawronów, albo jeszcze inaczej.

Chodzą tam z tatą, przeważnie w sobotnie zimowe popołudnia, po kinie. Rzeka jest martwa i ponura. Wystają z niej zamarznięte, sztywne kłosy tataraku. Góra Lisów wyrasta przed nimi nagle. Nie chcą tam chodzić, to miejsce ich przeraża. Wdrapują się po zamarzniętej, okrytej topniejącym śniegiem ziemi, pod górę, między nagimi drzewami – tylko po to, aby przypadkiem gubić tam czapki, szaliki i rękawiczki, skręcać kostki albo brudzić kurtki wilgotną ziemią. Kiedy wracają, nie oglądają się za siebie. Oddalając się od Góry Lisów, czują coraz większą ulgę, choć żadne z nich nigdy o tym nie mówi. Jest to tak, jakby przed czymś uciekali, bo zawsze dostają zadyszki i kręci im się w głowach.

A potem wracają do domu i milczą. Zaszywają się w jakichś kątach, czytają książki albo po prostu patrzą przez okno na świat, który powoli przykrywa mgła i noc. Wszystko jest bardzo dalekie, a dom to ciepły sweter, z którego nie chce się wyrosnąć.

– Tam bywa za dużo nieba, prawda? – pyta Ida, gdy jak co noc przychodzi przykryć Tobiego kołdrą.

– Nie lubię, jak jest tyle nieba. Wolę małe pomieszczenia.

A we śnie znów wraca na Górę Lisów. Przedziera się między drzewami. Jej buty grzęzną w wilgotnej ziemi. Zbiera porozwieszane na krzakach rękawiczki, czapki i szaliki – wszystkie, jakie kiedykolwiek tam zgubili. Stalowosine niebo rozpościera się nad nią, od jednego krańca horyzontu po drugi.

Ida

Ida widzi siebie zatrzymaną na prostokątach fotografii. Tak właśnie myśli o sobie, sięgając pamięcią wstecz. Kolekcjonuje najkrótsze chwile. Potrafi opowiedzieć bardzo dokładnie o jednej z nich, jednej myśli, która przyszła do niej w jakimś konkretnym czasie i miejscu. Ida w swoim pokoju, w czerwonej, zapinanej na guziki sukience z kołnierzykiem. Żółte zasłony i ściany pomalowane na biało, na których niebieskie obrazki – morze i mewy. Wiosenne promienie słońca, wpadające przez okno. Myśli o układaniu sobie życia, po kolei, spokojnie, bez strachu.

Ida spacerująca wzdłuż kolejowych torów w kraciastym płaszczyku i czapce uszatce. Wełniane rękawiczki chronią palce przed chłodem. Jest popołudnie, powietrze ma złocistobrunatny kolor. Ciemne sylwetki domów majaczą we mgle.

Na innej fotografii jest razem z Tobim. Stoją na moście ponad torami i plują na dachy pociągów. Zaczyna padać deszcz. Podłużne krople przyjemnie smagają twarz. Dym z fabrycznego komina tańczy w powietrzu. Kwitnące na żwirowisku trawy szumią jak fale. Zamyka oczy. Chciałaby namalować tę chwilę.

Pierwszy śnieg, lekkie białe gwiazdeczki, cicho opadające na powierzchnię wody w sadzawce, w której odbijają się chmury. A potem wracanie. Nagie, posępne topole po obu brzegach alei. Śnieg chłoszczący policzki, wdzierający się do ust. Metaliczny posmak na języku i suchość w gardle. Zanim dotrze na miejsce, będzie zupełnie biało. Mija furtkę, dłonią zgarnia z niej lodowatą, białą pierzynkę. Zimno przenika skórę. Wchodząc do domu, myśli o tym, że jest schowana w swoim ciele, dzięki któremu może doświadczać rzeczy zupełnie inaczej, niż doświadczając ich bez niego. Gorąca para z herbaty przyjemnie ogrzewa zmarznięte dłonie.

Ida jest badaczką snów. Zapisuje je wszystkie w specjalnych zeszytach, a potem stara się poskładać je w jakieś logiczne całości, doszukać się kluczy i wyjaśnień. Niestety, im więcej zapisanych zeszytów wypełnia szuflady jej biurka, tym bardziej dochodzi do przekonania, że wszystko jest chaosem i zależy od przypadku. Sny zamiast rozwikływać zagadki i tajemnice, plączą się, gubią, zapadają jedne w drugie. W końcu Ida przestaje pamiętać sny. Szuka odpowiedzi na jakieś znane tylko sobie pytania w baśniach, mitach, starych opowieściach i miodowych oczach Tobiego. Wypatruje znaków. Widzi świat na orzechowo (wiatr zakrywa oczy włosami), a w starym beżowym swetrze i czarnym płaszczu jest ciepło i bezpiecznie, choć szare miasto straszy ze wszystkich stron. Lubi szarość, mglistość, lecz nie wtedy, gdy jest przygnębiająca i straszna. Szuka wzrokiem magicznych ludzi, którym można wymyślać ich własne historie. Opowiadają je sobie potem z Tobim wieczorami, tonąc w wielkich, miękkich fotelach. Gdzieś tam jest miasto, życie, świat. Jakiś tam świat.

Ida ma orzechowe włosy i dziurę w brodzie. Mama mówi, że to ślad anielskiego palca. Nie znosi lata, a także owadów i słoneczników. Nie korzysta z telefonu i telewizora. Boi się rozmawiać z ludźmi, ale nie narzeka na samotność. Uważa, że trudno ją polubić.

Lubi być dziecinna, robić łańcuszki ze spinaczy albo ususzonych pestek jabłka. Łapać na rękaw płatki śniegu i zachwycać się ich kształtami. Siedzieć w oknie, kiedy pada deszcz i mieć herbaciany nastrój. Chodzić powoli i ostrożnie po świeżym śniegu.

Jednym z jej poźnojesiennych rytuałów jest wieczorne obserwowanie zapalających się latarni (latarnie uliczne wbrew pozorom mają wiele osobowości).

Znajomi ludzie widząc ją na ulicy, udają nieznajomych. Ale to jej wcale nie przeszkadza, bo przecież robi zupełnie tak samo. Pochłania ją wymawianie na głos słów w języku norweskim, którego nie rozumie, i najbardziej na świecie chciałaby zamieszkać na obrazach Waterhouse’a.

Ida ma piękny widok z okna na dom starców i Aleję Kasztanów. Ma także mandolinę, na której nie potrafi grać. I często czuje się przezroczyście.

– Któregoś dnia zniknę – myśli – rozpłynę się w powietrzu. Stanę się niewidzialna. Wszystko do tego zmierza. Wtedy stworzę siebie na nowo, nadam sobie nowe imię, będę pięknie rysować i mówić jakimś dawno zapomnianym językiem.

Ida wierzy, że wszędzie na świecie pełno jest takich niewidzialnych, znikniętych dzieci. Widuje je nawet czasami, kiedy bawią się w Wierzbowym Ogrodzie albo nad rzeką. Nie, oczywiście, że nie widzi ich postaci – są przecież niewidzialne. Tylko czasem można usłyszeć ich śmiech albo dostrzec rąbki ich sukienek i płaszczy, fruwające gdzieś pomiędzy pniami drzew.

Niewidzialne dzieci przeźroczyścieją, ponieważ świat jest dla nich zbyt przerażający. Niektóre z nich odzyskują w końcu swoje postaci, ale od tej pory mówi się o nich, że są złe – najgorsze w świecie. I wcale nie należy się temu dziwić.

Ida czuje często, że właśnie zaczyna znikać. Wtedy musi założyć płaszcz, czapkę, szalik, wyjść z domu i chodzić długo po mieście – obijać się o ludzi, przykrytych wielkimi, czarnymi parasolami. Wlepiać wzrok w kolorowe sklepowe witryny. Wyobraża sobie życie. Opowiada sobie świat, choć przecież tak naprawdę nie lubi chodzić sama po mieście, nawet jeśli ono uśmiecha się do niej, bierze za rękę i prowadził w te swoje najpiękniejsze miejsca.

A czasem jest tak, że krzywo patrzą niedobrzy ludzie, zupełnie nieprawdziwi, psujący wszystko. Ich śmiech wyrywa ją z siebie. Wtedy ucieka, a ulice oplatają jej nogi. Biegnie połykając łzy. Za każdym rogiem, za każdym drzewem czai się zło. Wpada do domu zdyszana, zamyka drzwi na wszystkie zamki, a potem siada na schodach w korytarzu, nie zapalając światła, pragnąc samotności, a jednocześnie mając nadzieję, że ktoś ją tutaj znajdzie i zapyta, co się stało. A ona odpowie, że nic i że chce być sama.

Czasem przychodzi Tobi. Siada obok bez słowa. Pachnie bardzo ładnie, jak gorzkie migdały i jak coś jeszcze, ale ona nie potrafi określić tego bliżej. W ciemności słyszy jak oddycha miarowo. Ma wielką ochotę przytulić się do niego, wcisnąć gdzieś w jego szyję, rozpłynąć się w nim, ale nigdy nie starcza jej odwagi. Kontroluje każdy gest. Siedzą tak, dopóki nie zjawia się mama z jakimś swoim zajęciem, które wymaga zapalenia światła w korytarzu.

– Żyjemy za szybą, Tobi – mówi Ida któregoś wieczora przy kolacji, a on robi taką minę, jakby właśnie ogłosiła światu jego najgłębiej skrywaną tajemnicę.