© Copyright by Zbysław Śmigielski 2007

ISBN 978-83-7564-068-7

Wydawnictwo My Book www.mybook.pl

Publikacja chroniona prawem autorskim.

Zabrania się jej kopiowania, publicznego udostępniania w Internecie oraz odsprzedaży bez zgody Wydawcy.

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

Dedykacja

Kazimierzowi Kowalskiemu

1.

„Nakarmiliśmy polską gęś”.

Winston Churchill, Jałta, luty 45

Prawdą jest, że życie chętniej spełnia życzenia generałów. Porucznikom idzie jak po grudzie. Należy przy tym stwierdzić, że generalskie życzenia nie są spełniane tak często, jak podejrzenia poruczników. W podejrzeniach porucznicy są świetni.

Co do podoficerów, życie obchodzi się z nimi brutalnie. Pewien mały kapral i pewien gefreiter stanowią chlubne wyjątki. Szeregowcy w ogóle budzą zniechęcenie.

Może by należało dodać tu uwagę, że kapral i gefreiter zostali wodzami, nie generałami. Żaden szanujący się wódz nie chciał być generałem.

Jeśli chodzi o ścisłość, porucznikiem tym bardziej.

Porucznicy dzielą się na pechowych i bardzo pechowych. O tym swoim pechu mawiają, że nie miał się wydarzyć. Tak się zwykle mówi, by uzasadnić pretensje do losu lub do Boga. Nie tylko generałom wydaje się niekiedy, że los i Bóg mają mniej gwiazdek niż oni.

Sprawa jest poważna, więc można się z niej uśmiać.

Co zaś dotyczy pecha, on się po prostu czepia. Jak nauczyciel ucznia, który nic nie pojmuje. Czepiają się też rzepy, na przykład kudłatych psów. To jest w porządku. Pechy i rzepy od tego są, by się czepiać. Można to wyjaśnić, przeciwdziałać nie można. Wyjaśnienie polega na tym, że nie każdy uczeń jest kiepski, nie każdy pies kudłaty. Mikołaj Przedborski, podporucznik, należał do psów o średniej kudłatości.

Udawał kupę zeschłych liści, pagórek zrudziałej trawy. Okrył niewielki dołek plamiastą płachtą pałatki, siedział tam z kolanami pod brodą, gotów do skoku. W takiej pozycji można wytrzymać niezbyt długo. Zwłaszcza gdy nie wolno drgnąć.

Opodal, za węgłem hangaru, tkwiła druga sylwetka – ubezpieczenie.

Wartownik szedł nerwowym, lecz odmierzonym krokiem, z obawą zerkając spod rogatywki. Zbliżał się w smudze jasnego światła reflektorów, broń połyskiwała. Czuł się chyba nieswojo, choć doskonale wiedział, że wszelkie złe rzeczy przytrafiają się innym, w żadnym razie nie jemu.

Opokę tej wiedzy stanowił brak odpowiedzi na pytanie, czemu akurat jemu. Broń tę opokę wzmacniała, dodawała pewności siebie, lecz z drugiej strony sam fakt pełnienia zbrojnej warty łączył się z poczuciem niejasnego zagrożenia.

Nikt temu chłopcu nie wyjaśnił, że chodzenie w świetle to błąd – dla porażonych oczu wszystko poza granicą jasności jest kompletnie niewidoczne. Po prostu kazano pilnować, nie tłumacząc, nie ucząc niczego – prócz ceremoniału przyjmowania warty. Ci, którzy kazali, nie mieli pojęcia o pilnowaniu, żadnego pojęcia o tym, czym bywa noc. Żołnierz nie rozumiał zasady, że obejmując posterunek, na głowie należy mieć hełm, nie czapkę polową. Nie rozumiejąc, zlekceważył.

Zresztą, jego szanse właśnie teraz i właśnie tu – tak czy owak były równe zeru. Hełm nie zapobiegłby niczemu.

Podporucznik Mikołaj Przedborski, oficer jednostki specjalnej, komandos wykonujący zadanie, z siłą i płynnie wyprostował nogi w skoku. Jedna jego dłoń sięgnęła karku, druga ust wartownika.

Sekunda to jest dużo, bardzo dużo czasu.

Kolano oficera wycisnęło dech z wartownika, dłoń zdusiła krzyk, którego wcale nie było. I już padali wstecz, w mrok – oficer twardy jak napięta sprężyna, wartownik miękki niby szmaciana lalka. Nie powinien mieć wspomnień z tej niemiłej chwili.

Pieczołowicie ułożył go w dołku, przykrył pałatką, maskując odpowiednio. Znać było wprawę w jego ruchach. Dał znak, że droga wolna.

Obrzeża placu alarmowego zaroiły się od cieni, rozmownych dziwnymi krótkimi gestami. Za moment cienie rozpierzchły się.

Wartownia nie była chroniona osobnym posterunkiem, może leniwy wojak drzemał w środku. Drzemała i spała zaatakowana jednostka, nie wiedząc o przykrych sprawach tego świata. Komandosi spenetrowali teren, przez otwarte okna wartowni spuścili do wnętrza pojemniki z gazem usypiającym. Przedtem na znak oficera zwolnili bezpieczniki.

Podporucznik rozdzielał zadania, czujnie się rozglądając. Właściwie miał już pewność, że operacja przebiega bez niespodzianek.

– Magazyny broni, stacja MPS, bunkry amunicyjne, garaże. Wszędzie petardy i świece dymne. Mają zadziałać wtedy, gdy będą otwierać drzwi i bramy, nie wcześniej. Uważajcie, może się zaplątać oficer dyżurny z patrolem. Albo jakiś cwaniak wracający z lewizny. Patrol zdjąć bez szmeru, dyżurkę oficera omijać.

– Ile mamy czasu?

– Za dużo. Czterdzieści minut. O piątej zrobią im alarm.

– Będzie komisja ze sztabu okręgu, panie poruczniku, co?

– I zbudzą się bez gaci!

Komandosi rozbiegli się, szepcząc i chichocząc.

2.

Kończył się ósmy, osiemnasty, może nawet dwudziesty ósmy dzień wiosny. Był to dzień siwy, brudny, wymlaskany, jaki zdarza się zarówno wiosną, jak latem. I zimą – bez wyjątku. Smutny dzień, przejmujący do szpiku, bez przydziału w kalendarzu dzień.

W dużym mieście, przy starej kamienicy odwróconej plecami do sporej mętnej rzeki, zatrzymał się zdezelowany samochód marki „wszystko jedno”. Zatrzymał się, za chwilę ruszył dalej, pozostawiając pod kamienicą przygarbiony cień w kapeluszu i luźnym płaszczu. Cień wyśliznął się z samochodu, lecz nie pozostał ani przez mgnienie na nierównym chodniku – szybko, nieznacznie wsunął się do odrapanej bramy. W bramie stał drugi cień, podobnie ubrany, za to znacznie bardziej muskularny. Trzeci pilnował podestu schodów. Pierwszy do trzeciego wyrzekł kilka pośpiesznych słów, po czym z kieszeni płaszcza jął wyciągać klucze. Gdy pierwszy wstępował na schody, dwa pozostałe cienie spotkały się u wejścia do bramy.

Panowała tu szarość brudu i rozpaczy, beznadziejna w konsekwentnej szarości. Nawet pijaczków, rozpijających flaszkę owocowego bełtu, czekałaby tu przykra kuracja wstrząsowa. I odwyk, z całą pewnością.

Pierwszy cień powoli wstępował schodami na piętro, ku jedynym drzwiom noszącym cechy użytkowania. Inne drzwi, po uważnym obejrzeniu, łatwo byłoby uznać za atrapy, co mogło sugerować, iż dom nie ma lokatorów. W sensie zwyczajnym, administracyjnym.

Dwa cienie w bramie wzajemnie się ubezpieczały. Jeden wyglądał na pustą ulicę, drugi krył się w kącie. Czekali na sygnał, który odzywał się wówczas, gdy pierwszy z cieniów zabezpieczył za sobą drzwi. Wtedy mogli odejść. Zjawiali się ponownie, gdy pierwszy opuszczał mieszkanie.

Przewidziana była każda sytuacja, wszelkie sygnały ustalone.

Dom stał w dzielnicy ruin i wyburzeń, jak samotny chory ząb w gnijącym dziąśle. Z dwu stron chroniły go kalekie leniwe drzewa, które dość miały życia, choć nie zamierzały umierać. Z jakiegoś powodu ptaki i koty nie lubiły tu przebywać. Zresztą ludzie też nie chadzali w tę stronę bez koniecznej potrzeby, czasem – bez przymusu.

Zamknąwszy za sobą kolejne zasuwy u stalowych drzwi, przybysz nacisnął włącznik sygnału dla cieniów, potem światła. Sknerska różowa żarówka paliła się tu zawsze.

Tu – znaczy tu, w Sezamie.

Siedziba rzeczywiście nie miała niczego wspólnego z otaczającym ją światem. Była snem wariata o bogactwie, pomieszaniem pałacu i zamtuza, miała też w sobie coś z wielkiej, prymitywnej chałupy. Plusze, dywany, mieniące się jedwabie na ścianach, antycznych meblach, połączone z blachami rycerskich zbroi, mieczy i halabard, rogami jelenimi i dziczymi łbami, zdartymi ze zwierza skórami, od sarenki po prawdziwego lwa, którego jednak wpierw stratował słoń. Był to lamus hrabiego de Bearn, zbrojownia i skarbiec Ludwika Bawarskiego, może jurta Mongoła, który wrócił z podboju Europy. Zresztą niemrawe różowe światło nadawało mieszkaniu cechy tego, czym w istocie było – groźną, tajemniczą jaskinią, wypełnioną zbójeckimi łupami.

Przybysz patrzył z zachwyconą dumą. Zwykł tak patrzeć długo. Nasyciwszy wzrok, zdjął kapelusz, płaszcz, powolnymi ruchami pozbył się całej garderoby, którą rozwiesił na wieszakach i schował do szafy.

Był kościsty, chudy, wręcz groteskowy w bieliźnie, bynajmniej nie sportowej. Uszyto ją z jedwabiów osobliwego kroju, niedościgłej lekkości oraz przepysznych kolorów. Swym wyglądem, nawet w ubraniu, mylił przeciwników. Życie jego najczęściej polegało właśnie na myleniu, gdyż przeciwników miał wielu. Mówiąc ściśle, zaledwie kilku ludzi nie traktował w ten sposób.

Nie miał imienia ani nazwiska, raczej dla każdego miał inne. Ci, którzy się z nim stykali, nazywali go różnie, jak komu wygodniej: Maks, Ginol, Szprycha – albo jeszcze inaczej. Jego ludzie natomiast mówili mu „szef”, co wystarczało. Miał wielu swoich ludzi. I wiele dokumentów. Żadnych nie fałszował, nie było to potrzebne. Zwyczajnie kupował. Od wdów, gdy nieboszczyk choć trochę go przypominał. Wdowy zawsze potrzebują pieniędzy.

Każdy dowód był wsparty – prawem jazdy, wkładką paszportową, legitymacją działkowca czy książeczką ZUS. Zbierał ich bardzo wiele, niektóre traktował poważnie. Na przykład płacąc składki czy wyrabiając świadectwo lekarskie. Tym sposobem kilka jego wcieleń tak jakby nadal żyło, ku obopólnej radości.

– Teraz, szanowny panie, pójdziemy się wykąpać.

Powiedział to z szacunkiem bynajmniej nie zdawkowym. Poważanie dla własnej osoby tak silnie było w nim rozwinięte, że nigdy sam do siebie nie zwracał się per „ty”.

Łazienkę urządzono w rozległym pomieszczeniu, wyłożoną różowymi kafelkami, lustrami i żyłkowatym marmurkiem. Szczególne urządzenie stanowiła wanna, raczej spory basenik, wypełniony stale wodą nie zimną, lecz przyjemnie chłodną, o dziwnej przejrzystej czystości. Choć, może to nie był basenik, powiedzmy akwarium – pływały tam bowiem kolorowe rybki, niezupełnie maleńkie. Falowały też kiście zielonych roślin, dno wysypano miałkim srebrnym piaseczkiem, miejscami żwirkiem. Ze trzy zzieleniałe kamienie uroczo leżały na dnie.

Akwarium było zaskakująco głębokie, na metr lub więcej. Bardzo przemyślnie wpuszczono je w posadzkę. Szanowny gospodarz patrzył na to z owym niegasnącym zachwytem. Pozbył się bielizny, pozostając nagim. Najpierw wszedł pod prysznic, gdzie bawił długo, z upodobaniem. Parskał, prychał, co chwilę zmieniając temperaturę wody lub natężenie strumienia.

Prysznic skonstruowano z imponującą pomysłowością. Wodne bicze tryskały z wszystkich stron, w przeróżnych kombinacjach temperatury i natężenia. Nie dziw, że napawanie się rozkoszą było zajmujące i czasochłonne. Ginol-Max twierdził z wielkim uporem, że jego skłonność do wody bierze się z Jordanu.

Celowo przedłużając przyjemność, starannie usuwał zarost.

Następnie przyjrzał się w lustrach swojemu ciału. Stało się to zapewne źródłem niejakiej melancholii, gdyż z lekka wstrząsnął głową, w jego oczach pojawił się cień. Odwrócony tyłem do lustra wypiął ku niemu tyłek i rozsunął pośladki. Wpatrywał się uważnie, badawczo. Również westchnął.

Ponownie wszedł pod prysznic, powtórzył rozkosz zimnych i gorących biczów. Nie wycierając się, stanął na obmurówce wanny-basenu-akwarium, skąd sztywno, jak manekin, runął do wody. Efekt, jakby Gerlach runął do Morskiego Oka, które jednak nie wystąpiło z brzegów. Gerlach nie umie pływać, natomiast Max-Ginol utrzymywał się wznak na powierzchni, w kompletnym bezruchu, z zamkniętymi oczami. Wypoczywał. Możliwe, że się zdrzemnął. Czas temu sprzyjał.

Światło w łazience, wpierw skrząco różowe, dziwacznie falujące, z wolna przygasało, zmieniając zarazem równie wolno barwę na brudno zielonkawą. Spod sufitu poczęła się sączyć muzyka charakteru terapeutycznego, nudna jak ziewnięcie mopsa. Brzmiała w nieokreślonym, głuchym oddaleniu. Upływ czasu tak jakby przestał mieć znaczenie. Zresztą, zważywszy scenerię, nie mogło to zadziwiać.

Nieruchomość stawała się wszechogarniająca.

Nagle pod sufitem rozległ się wibrujący metaliczny huk, rozbłysło jaskrawe światło. Leżący na wodzie trzymał wysoko uniesioną rękę, w której trzepotała kitką kolorowa rybka.

– Udało się! – wrzasnął dziko. – Das ist doch sonderbar! Cudowna wróżba, ty mały pieprzony rekinie!

I zaczął pożerać rybkę żywcem, drobniutkimi smakowitymi kąskami.

Wyszedł z łazienki w puchatym grubym szlafroku barwy kardynalskiej czerwieni, pachnący bez litości najdroższymi wodami świata, z lśniącym na głowie ulizanym skalpem. Włosy miał jeszcze dość bujne.

Zbliżył się do wielkiego biurka w kącie pokoju, zapalił nad nim dużą lampę – chyba najmniej różową. Odsunął się z wygodnym fotelem na kółkach, pomajstrował przy grubym blacie. Bezszelestnie wysunęła się sekretna szufladka, z której wyjął spory gruby zeszyt. Począł go kartkować, wzdychając uprzejmie. Za chwilę przerwał, poszedł do przedpoko ju, skąd przyniósł dziwną część garderoby. Było to coś w rodzaju kamizeli lub gorsetu, z mnóstwem delikatnych błyskawicznych zameczków na równie rozlicznych kieszonkach. Z kieszonek uśmiechnięty wyjmował przewiązane gumkami niedbałe pliki banknotów, układał na blacie biurka w sobie tylko wiadomym porządku. Kolejno przeliczał te pliki, zapisując kwoty na luźnej kartce papieru. Czynił to starannie, najwidoczniej delektując się. Gdy podsumował słupki, westchnął i uśmiechnął się.

– Świetnie, panie szanowny, nadspodziewanie świetnie. Ludzie nie konie, bat działa na nich dokładnie tak samo.

Teraz począł wpisywać liczby do zeszytu.

Skończywszy buchalterię, podzielił pieniądze na dwa stosiki, znacznie mniejszy oraz większy. Ten mniejszy w pewnym porządku poutykał na powrót w kieszonkach kamizeli, kamizelę odniósł do przedpokoju. Odsunął biurko, bez szmeru, bez wysiłku, zwalniając niewidoczny mechanizm. Następnie uniósł wieko utajonego schowka. Nie delektował się nim, nie upajał. Naturę miał rzeczową. Poza tym, nie tutaj był skarbiec, tu była zaledwie kasa.

Stojąc przed biurkiem radośnie się przeciągnął, trzepocząc rękami. Za chwilę spoważniał, coś sobie przypomniał. Podszedł do kąta, wyjął z olbrzymiego kredensu czarne, poobijane skrzypcowe pudło i położył ostrożnie na biurku. Począł otwierać je tak, jakby w środku było stado żmij lub bomba atomowa.

Wpatrywał się długo, nieporuszony. Lecz nie tak zupełnie. Mrugał. Grdyka mu chodziła, w górę, potem w dół.

– Pół miliona marek – szepnął w nagłym strachu. – Pół miliona!

I znowu patrzył.

– Pierwszym durniem był ten, który je stracił, wszystko jedno, z jakiego powodu. Drugim durniem był ten, który mi je oddał za stary motocykl. Trzecim durniem będzie ten, który da mi za to pół miliona marek.

Nie umiał oderwać wzroku od skrzypiec. Nie patrzył na skrzypce, lecz na paczki banknotów. Czy pół miliona marek mogłoby się zmieścić w tym pudle?

Nagle zachłysnął się śmiechem, jak wariat lub nawiedzony.

– Durnie, kochane durnie. Co ja bym bez was robił? He?

Po odniesieniu skrzypiec długo śmiał się, wykrzykiwał, przebiegając tanecznie tu i tam, chwytając się za głowę. Potem ucichł, wciąż się za głowę trzymał, kręcił nią w obie strony. Świat nigdy się nie dowie, że właśnie tu, w Sezamie, żyje człowiek mądry. Bo mądrość jest sama dla siebie, to nie jest towar na sprzedaż. Mądrości nie kupi się za żadne pieniądze.

– Dobra, szanowny panie. Jak to wywieźć do normalnego kraju? Wywieźć, żeby z nikim w spółkę nie wejść, nikogo nie wtajemniczać. Cała nadzieja w durniach. Na świecie zawsze tak było i będzie, że do zrobienia rzeczy mądrej trzeba posłużyć się durniem. Bez durniów całkiem by się żyć nie dało.