Spis treści

- WSTĘP

- HISTORIA BORNEO

- INFORMACJE

- CZY WIESZ, ŻE…

- CO TRZEBA ZOBACZYĆ NA BORNEO

- SYTUACJA KOBIET

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

WSTĘP

Są ludzie, którzy budzą się rano i natychmiast zastanawiają się, co dobrego mogliby zrobić dziś dla świata. Niestety nie jest ich zbyt wielu – natomiast osób potrzebujących pomocy wokół nas jest mnóstwo. Jednak mimo wszystko, gdy czujemy się poszkodowani, oszukani przez system lub w jakikolwiek sposób pokrzywdzeni, mamy wiele dróg domagania się sprawiedliwości. Możemy pójść do sądu, choć z doświadczenia wiem, że to opcja dla wyjątkowo cierpliwych. Możemy się awanturować, zrobić pikietę przed urzędem, przywiązać się do drzewa łańcuchami, zorganizować akcję w internecie, wreszcie pójść do telewizji i nagłośnić swój problem. Jestem pewna, że gdyby tylko ktoś próbował pozbawić nas domu, odebrać nam ziemię, porwać nasze dziecko, zrobilibyśmy wszystko, aby do tego nie dopuścić, i walczylibyśmy do upadłego. Tymczasem nie wszyscy mają głos wystarczająco silny i takie możliwości jak my, ludzie. Spójrzmy chociażby na takie orangutany. Dosłownie na naszych oczach przeprowadza się eksterminację tego gatunku. I to my ponosimy za to pełną odpowiedzialność. Wyrzucamy te małpy z ich domów, okradamy je z pożywienia, odbieramy matkom dzieci, a je z kolei zabijamy. Żadna bowiem matka z własnej woli nie odda dziecka, a orangutany są po naszym gatunku najtroskliwszymi i najlepszymi z rodziców. Każda samica zajmuje się swoim maluchem przez wiele lat i w tym czasie nie zachodzi w kolejną ciążę. My zaś w okrutny sposób przerywamy tę więź, tylko po to, żeby nasze dzieci miały żywe maskotki. Te zaś, gdy dorosną i przestaną już być takie milusie, wyrzucamy z domów, ponieważ stwarzają za dużo problemów. Tak trafiają do cyrków, które pokazują je jako kuriozum, do domów publicznych, a jeżeli mają więcej szczęścia – do ośrodków dla orangutanów. A przecież to jedni z naszych najbliższych krewnych w świecie zwierząt. Orangutany, tak jak my, czują, myślą, cieszą się i boją. Podobno od zwierząt różni nas to, że mamy wolną wolę i duszę. Tylko co to dokładnie znaczy. Może więc od dziś wy również po przebudzeniu zastanówcie się, co moglibyście zrobić dobrego dla świata…

HISTORIA BORNEO

Borneo było połączone z Jawą, Sumatrą i Półwyspem Malajskim, kiedy jednak 12 tysięcy lat temu poziom oceanów, w wyniku topnienia lodowców, zaczął się podnosić – zamieniło się w wyspę. Najstarsze ślady obecności człowieka na tym terenie pochodzą sprzed 20 tysięcy lat. W X wieku na Borneo dotarli Chińczycy, którzy wymieniali porcelanę na ratan i medykamenty z tamtejszych roślin. Europejczycy pojawili się tu w 1521 roku i byli to Portugalczycy, a wkrótce po nich kontakty handlowe z wyspiarzami, rządzonymi wówczas przez sułtana Brunei, nawiązali też Hiszpanie. Holendrzy, którzy wcześniej opanowali zachodnie wybrzeże, w XVII wieku zaczęli rozszerzać swoje wpływy również na południe i wschód wyspy. Brytyjczycy też nie próżnowali. W 1840 roku podróżnik James Brooke został pierwszym białym gubernatorem Sarawak. Czterdzieści lat później stany Sabah i Sarawak, i wreszcie Brunei stały się protektoratem brytyjskim. Po II wojnie światowej, kiedy wyspę okupowali Japończycy, w 1950 roku holenderska część Borneo została włączona do Indonezji. Sabah i Sarawak przyłączyły się do Malezji w 1963 roku. A Brunei pełną niepodległość uzyskało w 1984 roku.

INFORMACJE

Borneo z 744 tysiącami km^2 powierzchni jest trzecią co do wielkości wyspą świata po Grenlandii i Nowej Gwinei. Leży na Oceanie Indyjskim, na północ od Australii, i zaliczana jest do Archipelagu Malajskiego, największego archipelagu świata, w skład którego wchodzi aż 20 tys. wysp.

POWIERZCHNIA

Borneo to jedyna wyspa na świecie, która jest administrowana aż przez trzy państwa. Najmniejszy jego fragment – 5,7 tys. km^2 – przypadł sułtanatowi Brunei (0,6 proc. wyspy). Północ – Sabah i Sarawak – weszły w skład Malezji, zaś reszta, czyli Kalimantan, 540 tys. km^2, 73 proc. terytorium, znalazła się w Indonezji.

WALUTA

Dolar Brunei (BND)

1 USD = 1,24 BND

1 EUR = 1,61 BND

Rupia indonezyjska (IDR)

1 USD = 9578 IDR

1 EUR = 12 430 IDR

1 PLN = 2964 IDR

Ringgit malezyjski (MYR)

1 USD = 3 MYR

1 EUR = 4 MYR

1 PLN = 1 MYR

MIESZKAŃCY

Brunei jest monarchią absolutną. Na czele państwa stoi sułtan Hassanal Bolkiah, który jest jednocześnie szefem rządu. Brunei ma 402 tys. obywateli.

Wśród nich większość to Malajowie (66 proc.), rdzenni mieszkańcy wyspy stanowią niewiele ponad 3 proc.

Malezja to monarchia konstytucyjna. Król wybierany jest raz na pięć lat spośród sułtanów. Każdy z nich włada jednym z dziewięciu stanów, na jakie ten kraj jest podzielony. Od 13 grudnia 2011 r., funkcję już po raz drugi sprawuje Tuanku Abdul Halim, sułtan stanu Kedah. Stany Sabah i Sarawak zamieszkuje około 6 mln ludzi.

Kalimantan, czyli indonezyjska część Borneo, ma 13 mln mieszkańców i dzieli się na cztery prowincje. Indonezja jest republiką, na czele której stoi prezydent wybierany raz na pięć lat przez zgromadzenie ludowe. Obecnie rządzi nią już przez drugą kadencję generał Susilo Bambang Yudhoyono.

STOLICE

Bandar Seri Begawan Stolica sułtanatu Brunei ma 160 tys. mieszkańców.

Kota Kinabalu Stolica stanu Sabah to 600-tysięczne miasto. Niedaleko KK, jak bywa nazywana w skrócie, znajduje się Monsopiad Cultural Village. W tym skansenie można zobaczyć, jak żyli rdzenni mieszkańcy tych terenów, plemiona Kadazadusun.

Kuching, stolica Sarawak, ma 200 tys. mieszkańców więcej od KK. Jedną z jej atrakcji jest muzeum kotów, które zbiera wszelkie eksponaty związane z naszymi domowymi pupilami.

Banjarmasin jest stolicą indonezyjskiej prowincji Borneo Południowe. To 200 tysięczne miasto położone jest poniżej poziomu morza, więc podczas przypływów ulega podtapianiu. Mieszkańcy chronią się przed tym, budując domy na palach.

Palangkaraya to główne miasto prowincji Borneo Środkowe. Można tu kupić piękne wyroby z bambusa i ratanu.

Samarinda jest stolicą prowincji Borneo Wschodnie, którą w 80 procentach pokrywa pierwotny las deszczowy. Samo miasto liczy ponad 800 tys. mieszkańców i jest dobrą bazą wypadową do eksplorowania środka wyspy. Można stąd szybko dotrzeć do plemienia Banjar, które żyje nad rzeką Mahakam.

Pontianak jest z kolei najważniejszym miastem prowincji Borneo Zachodnie. Dominują tu niziny, a sama stolica leży niemal na równiku.

KLIMAT, KIEDY JECHAĆ

Borneo przecina równik, dlatego wyspa cieszy się słonecznym, tropikalnym klimatem. Średnia roczna temperatura wynosi tu między 27 a 32°C przy wilgotności oscylującej wokół 80 proc. Słonecznych godzin jest około 4-6 dziennie, zaś dni deszczowych 25 w roku. W niektórych częściach Borneo spada około 4 tys. mm wody rocznie. Monsun potrafi przynieść zarówno upały i suszę, jak i ulewne deszcze. Na Borneo pogoda jest trochę nieprzewidywalna. Musimy liczyć się z tym, że w trakcie naszego pobytu raz będziemy mieli słońce, a po chwili deszcz. Szczyt sezonu turystycznego przypada na okres od maja do września. Największe opady zwykle nawiedzają wyspę od listopada do marca. Ten okres ma oczywiście też i dobre strony, większość atrakcji możemy mieć tylko dla siebie albo dzielić je ze zdecydowanie mniejszą liczbą turystów.

JAK DOTRZEĆ

Do Brunei latają Royal Brunei Airlines oraz Malaysian Airlines, Singapore Airlines.

Do stolicy Bandar Seri Begawan można się dostać przez Singapur albo Kuala Lumpur, ale również lokalnymi liniami z Kota Kinabalu albo Kuching. Royal Brunei latają też z Hongkongu i Dżakarty. Między krajami kursują także łodzie i promy, które są alternatywą dla samolotów i autobusów. Najszybciej do malezyjskiej części Borneo, czyli Kota Kinabalu i Kutching, można dolecieć Malaysian Airlines oraz Singapore Airlines i wieloma innymi lokalnymi liniami. Trzeba się tylko dostać na jedno z wielkich azjatyckich lotnisk. Alternatywą jest rejs promem z któregoś z indonezyjskich portów. Na Kalimantan dolecimy z Batavia Air, które obsługują najwięcej lotów do Indonezji; Silk Air ma rejsy między Balikpapan International Airport (Wschodni Kalimantan) i singapurskim Changi International Airport. Jest też mnóstwo lotów z Jawy.

Największa na świecie organizacja naukowa i oświatowa – Towarzystwo National Geographic – powstała w 1888 roku, aby „rozwijać i upowszechniać wiedzę geograficzną”. Od tego czasu Towarzystwo finansuje wyprawy naukowe, prace badawcze oraz popularyzuje wiedzę o świecie wśród ponad 9 milionów swoich członków. Magazyn National Geographic oraz książki, programy telewizyjne, filmy, a także mapy i atlasy wydawane przez Towarzystwo National Geographic uczą i inspirują. Członkami Towarzystwa są wszyscy prenumeratorzy magazynu, którzy opłacając prenumeratę, współfinansują jego działalność. Więcej informacji na temat działalności Towarzystwa można uzyskać na stronie internetowej www.nationalgeographic.pl oraz na łamach magazynu National Geographic po polsku.

Wydawnictwo G+J RBA Sp. z o.o.

& Co. Spółka Komandytowa

Licencjobiorca National Geographic Society

ul. Marynarska 15,

02-674 Warszawa

„Kobieta na krańcu świata” © copyright by TVN S.A., 2012

Copyright for Polish edition branded by National Geographic Society

© 2012 National Geographic Society. All rights reserved

© 2012 Copyright for the text by Martyna Wojciechowska

© Copyright for the photos by Małgorzata Łupina

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

Dział handlowy:

tel. (48 22) 360 38 38, 360 38 42

faks (48 22) 360 38 49

Sprzedaż wysyłkowa

Dział obsługi klienta: tel. 022 360 37 77

Projekt graficzny i okładka: Wojciech Franus

Ilustracje na okładce: Michał Barański

Zdjęcia: Małgorzata Łupina

Shutterstock

Fotoedycja: Agnieszka Franus

Redakcja: Agnieszka Franus, Danuta Śmierzchalska

Konsultacja merytoryczna: – prof. Tomasz Umiński

Współpraca redakcyjna: Katarzyna Frydrych

Research: Anna Janik

Korekta: Maria Talar, Tomasz Chołaś

ISBN: 978-83-7596-585-8

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie, w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.