WSTĘP

„Wielu ludzi wie, że Etiopia jest biednym krajem, kiedy jednak pobiję rekord świata w maratonie, może ludzie dowiedzą się czegoś więcej o Etiopii, czegoś dobrego. Nie mamy samolotów ani samochodów, nie mamy surowców, ale robimy, co możemy” – powiedział Haile Gebrselassie, genialny biegacz, który bił rekordy świata pod koniec lat 90. XX wieku. I rzeczywiście dziś świat wie o Etiopii znacznie więcej; zachwyca się jej przyrodą, architekturą, marzy o wyprawie do dzikich plemion żyjących nad doliną Omo albo do uduchowionej Lalibeli. Wyobrażamy sobie roześmiane buzie dzieci, zjawiskowe plenery, starożytne zabytki, zwierzęta na wyciągnięcie ręki, więc wykupujemy wycieczkę. I wszystko to dostajemy. Jednak obok tej rzeczywistości niczym z folderów reklamowych jest też mało fotogeniczny świat ludzkiej biedy i nieszczęścia. Mimo że żyjemy w XXI wieku, to wciąż są na naszej planecie ludzie, którzy myślą tylko o tym, jak nie umrzeć z głodu. Mieszkaniec Etiopii spożywa średnio 1850 kalorii dziennie, podczas gdy przeciętny Amerykanin – dwa razy więcej. W Etiopii żyją dzieci, które nigdy w życiu nie pójdą do szkoły, nie spotkają lekarza, a jeśli zostaną sierotami, to będą po prostu żyły na ulicy, bo w tym kraju w zasadzie nie istnieje opieka socjalna. „Etiopia nie powaliła mnie, ona otworzyła mój umysł. Podczas wizyty w sierocińcu jeden z mężczyzn dał mi na ręce dziecko i zapytał, czy mógłbym zabrać ze sobą jego syna. On wiedział, że w Irlandii ten syn będzie żył, a w Etiopii prawdopodobnie umrze” – powiedział Bono, lider U2, po wizycie w tym kraju. I pomyślmy o tym, kiedy po raz kolejny będziemy wyrzucać zawartość naszej lodówki na śmietnik.

ETIOPIA

HISTORIA ETIOPII

Według legendy biblijny król Salomon i królowa Saby mieli romans. Jego owocem był Menelik, pierwszy cesarz Etiopii, który panował 1000 lat p.n.e. Chrześcijaństwo dotarło tu w IV wieku i do lat 70. XX wieku było religią państwową. W opieraniu się islamizacji paradoksalnie pomogły nawiedzające te tereny klęski suszy, które wymuszały zawieszanie konfliktów. W XIX wieku Włochy postanowiły skolonizować Abisynię (tak wówczas nazywał się ten kraj), jednak wojna zakończyła się klęską agresorów w 1896 roku. W 1930 roku cesarzem Etiopii został Hajle Syllasje, a pięć lat później wybuchła druga wojna włosko-abisyńska. W jej wyniku Włosi przejęli kontrolę nad państwem, zmuszając władcę do emigracji. W 1941 roku po interwencji Brytyjczyków na tron wrócił Hajle Syllasje, który przyłączył do Etiopii Erytreę i Ogaden. Klęski głodu w latach 70. XX wieku i fatalna sytuacja gospodarcza doprowadziły do puczu wojskowego i przejęcia władzy przez Mengystu Hajle Marjama. Jego rządy wspierane przez reżimy komunistyczne są odpowiedzialne za wojnę domową i śmierć około 1,5 miliona obywateli Etiopii. W 1991 roku opozycja obaliła Marjama i rozpoczął się proces demokratyzacji kraju. Dwa lata później w referendum Erytrea uzyskała niepodległość, odbierając Etiopii dostęp do Morza Czerwonego. Wywołało to wojnę zakończoną w 2000 roku drobną korektą granicy. Kolejny konflikt wybuchł sześć lat później z Somalią.

INFORMACJE

Federalna Demokratyczna Republika Etiopii, wcześniej nazywana Abisynią, to jeden z najstarszych krajów świata. Państwo leży we wschodniej Afryce, w tzw. Rogu Afryki. Graniczy z Kenią, Sudanem, Sudanem Południowym, Dżibuti, Somalią i Erytreą. Między Etiopią a dwoma ostatnimi krajami trwa konflikt. Prezydentem Etiopii od 2001 r. jest Girma Woldegiorgis, polityk jeszcze z czasów cesarza Hajle Syllasje. Na czele rządu stoi premier Hajle Marjam Desalegne wybrany we wrześniu 2012 r. Przez wiele lat był on wykładowcą uniwersyteckim, pełnił też funkcję ministra spraw zagranicznych.

POWIERZCHNIA

1127 tys. km².

Etiopia nie posiada dostępu do morza. Za to przez jej terytorium przebiega granica płyt tektonicznych.

W wyniku ich działalności kontynent afrykański pęka i odsuwa się od Azji. Najbardziej spektakularnym efektem tego procesu jest aktywny wulkanizm, który doprowadził do powstania systemu Wielkich Rowów Afrykańskich. Ciągną się one od Syrii do Mozambiku, czyli przez 6 tys. km.

WALUTA

Birr (ETB)

1 USD = 17,60 ETB

1 EUR = 22,74 ETB

MIESZKAŃCY

Pod względem liczby ludności – 90 mln obywateli – Etiopia zajmuje 13. miejsce na świecie. Na jedną kobietę przypada tu 5,3 dziecka. Społeczeństwo tego kraju jest bardzo młode. Średnia jego wieku wynosi zaledwie 18 lat, podczas gdy w Polsce – 38, a 44 proc. Etiopczyków ma poniżej 14 lat. (W Polsce 15 proc.). Umieralność noworodków to 95 na 1000 (w Polsce – 6,6 na 1000 urodzeń). Średnia długość życia w naszym kraju wynosi 76 lat, a w Etiopii 48 – między innymi dlatego, że ponad 1,5 mln Etiopczyków jest zarażonych wirusem HIV. Duża część społeczeństwa cierpi też z powodu niedożywienia.

STOLICA

Addis Abeba, położona w centrum kraju na Wyżynie Abisyńskiej na wysokości 2400 m n.p.m., ma ponad 3,3 mln mieszkańców, którzy reprezentują 80 różnych narodowości. Addis Abeba została założona w 1887 r. przez cesarza Menelika ii i była prezentem dla jego żony – Taitu Betul. Teren, na którym powstała, słynie z gorących siarkowych źródeł i ponoć wybrała go sama cesarzowa. Otaczającą miasto pustynię obsadzono eukaliptusami sprowadzonymi z Australii, żeby złagodzić upały. Pierwszy ośrodek zbudowano na górze Entoto wznoszącej się na wysokość 3200 m. Niestety zimno i brak wody sprowadziły osadników na tereny położone niżej. Stolicą Etiopii Addis Abeba została w 1889 r. Godne polecenia jest śródmieście zbudowane w stylu włoskim. Osoby o mocniejszych nerwach mogą zapuścić się do uboższych dzielnic i poznać życie biedoty. Warto też odwiedzić targowisko, które powstało w 1930 r. i uchodzi za największe na świecie. Należy się targować, ponieważ ceny dla turystów są wielokrotnie wyższe niż dla mieszkańców, choć nie zapominajmy przy tym, że Etiopczycy są dużo biedniejsi od nas.

KLIMAT

Etiopia to kraj głównie górzysty i wyżynny, więc pomimo położenia – między równikiem a zwrotnikiem Koziorożca, temperatury są tu zmienne w zależności od tego, w której części kraju jesteśmy i na jakiej wysokości. Panuje tu klimat podrównikowy wilgotny z typową dla niego roślinnością.

Na południowym wschodzie dominuje klimat podrównikowy suchy, a na północy zwrotnikowy skrajnie suchy. W Kotlinie Danakilskiej, jednym z najgorętszych miejsc na ziemi, średnia temperatura przekracza 30°C. Powyżej 1800 m n.p.m… jest już średnio około 16-20°C, a powyżej 3500 m temperatura potrafi spaść poniżej 10°C.

KIEDY, CZYM, ZA ILE

Do Etiopii najlepiej się wybrać między listopadem a majem. Pora deszczowa trwa tam od czerwca do września, w czasie naszego kalendarzowego lata. Na południe kraju, czyli do doliny Omo, warto jechać w okresie grudzień-luty. Na pustyni Danakil zaś zawsze jest gorąco, bywa, że nawet powyżej 50°C.

Z Polski do Etiopii nie ma bezpośrednich połączeń. Do Addis Abeby latają KLM, Lufthansa, najtańsze rejsy oferuje Turkish Airlines. Od 1800 zł.

KALENDARIUM

■ Genna, czyli Boże Narodzenie, obchodzone jest 7 stycznia w Lalibeli.

■ Timket, Święto Trzech Króli, odbywa się 19 stycznia i towarzyszą mu kolorowe procesje duchownych, którzy śpiewając i tańcząc, niosą kopię Arki Przymierza. Timket to najważniejsze święto etiopskich chrześcijan. Najhuczniej jest obchodzone w Addis Abebie, Gondarze i Lalibeli.

■ Ynkutatasz (Nowy Rok) upamiętnia powrót królowej Saby z Jerozolimy.
11 września dziewczynki chodzą od domu do domu i śpiewając, rozdają kępki trawy zwane ynkutatasz.

■ Meskal, czyli Święto odnalezienia Prawdziwego Krzyża Chrystusa. 27 września w amfiteatrze przy placu Meskel w Addis Abebie w uroczystych procesjach idą z pochodniami księża, diakoni, ministrantki ubrani we wspaniałe szaty.

■ Bull jumping i donga to dwa ważne rytuały, które mają miejsce w dolinie Omo. Kultywują je żyjące tam plemiona. Podczas pierwszej krewne mężczyzny, który przechodzi inicjację, pozwalają się biczować do krwi, co jest dowodem na ich oddanie bratu. Ten zaś z kolei musi przebiec po grzbietach ustawionych w rzędzie krów i nie spaść, w przeciwnym razie nie stanie się mężczyzną i nie będzie mógł wziąć sobie żony. Podczas dongi mężczyźni walczą na kije, co jest tyleż spektakularne, co niebezpieczne.
Praktyki te kultywują przedstawiciele plemion Hamerów i Surma. Najwięcej ceremonii odbywa się od lutego do kwietnia.

NOCLEG

W Etiopii infrastruktura turystyczna dopiero raczkuje, więc raczej nie ma co liczyć na wysoki standard. Oczywiście największy wybór hoteli oferuje stolica. Są tam pokoje zarówno za 100 dol., jak i za 6 dol.

Sporo ciekawych propozycji znajdziecie na www.ethiopiahotelguide.com

AMBASADY

Etiopia nie ma w polsce ambasady, najbliższa znajduje się w Berlinie.

Największa na świecie organizacja naukowa i oświatowa – Towarzystwo National Geographic – powstała w 1888 roku, aby „rozwijać i upowszechniać wiedzę geograficzną”. Od tego czasu Towarzystwo finansuje wyprawy naukowe, prace badawcze oraz popularyzuje wiedzę o świecie wśród ponad 9 milionów swoich członków. Magazyn National Geographic oraz książki, programy telewizyjne, filmy, a także mapy i atlasy wydawane przez Towarzystwo National Geographic uczą i inspirują. Członkami Towarzystwa są wszyscy prenumeratorzy magazynu, którzy opłacając prenumeratę, współfinansują jego działalność. Więcej informacji na temat działalności Towarzystwa można uzyskać na stronie internetowej www.nationalgeographic.pl oraz na łamach magazynu National Geographic po polsku.

„Kobieta na krańcu świata” © copyright by TVN S.A., 2012

Copyright for Polish edition branded by National

Geographic Society © 2012 National Geographic

Society. All rights reserved

© 2012 Copyright for the text by Martyna Wojciechowska

© Copyright for the photos by Małgorzata Łupina

National Geographic i żółta ramka są

zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

Dział handlowy:

tel. (48 22) 360 38 38, 360 38 42

faks (48 22) 360 38 49

Sprzedaż wysyłkowa

Dział obsługi klienta: tel. 022 360 37 77

Projekt graficzny i okładka: Wojciech Franus

Ilustracje na okładce: Michał Barański

Zdjęcia: Małgorzata Łupina

Shutterstock

Fotoedycja: Agnieszka Franus

Redakcja: Agnieszka Franus, Danuta Śmierzchalska

Konsultacja merytoryczna: – dr Wojciech Kołodziejczyk

Współpraca redakcyjna: Katarzyna Frydrych

Research: Anna Janik

Korekta: Tomasz Chołaś

ISBN: 978-83-7596-329-8

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie, w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.