Mariusz Różycki

Reytan

W obronie Rzeczpospolitej

© Mariusz Różycki, 2017

“Reytan – W obronie Rzeczpospolitej” jest opowieścią o przygodach Tadeusza Reytana, który po desperackiej próbie powstrzymania rozbiorów Polski na sejmie 1773 roku, nie poddaje się i podejmuje dalsze działania. Reytan spotyka na swej drodze Pana Twardowskiego, proroka Wernyhore, Borutę z Łęczycy, a także wiernych żołnierzy Rzeczpospolitej – Lisowczyków.

Czy uda mu się ocalić kraj?

ISBN 978-83-8126-339-9

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Część 1: Sejm Rozbiorowy

1 – Reytan spoglądał z nieskrywaną nienawiścią na ambasadora Rosji Stackelberga, potrząsającego sakwą pełną złotych monet.

— A pan pułkowniku Korsak czy pan też będzie się upierał przy swoim? – rosyjski ambasador zwrócił się do przyjaciela Reytana – Przecież nie ma już najmniejszych szans, aby zmienić to co nieuchronne.

— Nie znam na świecie despoty dość bogatego, aby mnie zepsuć, ani dość mocnego, aby mnie przerazić – odpowiedział Samuel Korsak – Idź do diabła, śmieciu!

Czwórka rosyjskich żołdaków stojąca za ambasadorem zerknęła na Stackelberga spodziewając się jego natychmiastowej reakcji, po prowokacji młodego szlachcica. Ale ten tylko podniósł lewą rękę na znak by nie interweniowali, mieszek ze złotem natomiast schował do kieszeni.

— Już dawno kazałbym was rozstrzelać, ale myślałem, że jesteście rozsądnymi ludźmi – ambasador podniósł głos – nie chcecie współpracować po dobroci, to inaczej się rozliczymy. Imperatorowa Katarzyna chce, aby Polacy zgodzili się na rozbiory dobrowolnie. Takie jest życzenie carycy, a ja w zamian za to, oferuję złote dukaty…

Ambasador przerwał w środku zdania, gdyż Samuel Korsak wyciągnął z rękawa lewej ręki nóż i rzucił się w jego kierunku. W tej samej sekundzie na korytarzu prowadzącym do sali sejmowej – gdzie stali – nagle zapanowała kompletna ciemność. W tej samej chwili Reytan usłyszał przeraźliwy krzyk swego przyjaciela Samuela, co kompletnie go zaskoczyło.

— Samuelu, co się dzieje! Gdzie jesteś? – zawołał Reytan. Odpowiedziała głucha cisza. Mrok był tak nie przenikniony, że nie był w stanie nic dostrzec. Ruszył do przodu próbując znaleźć jakiś punkt odniesienia i po chwili natrafił na ścianę, potem drzwi, a następnie znalazł klamkę. Nacisnął ją i otworzył drzwi które prowadziły do małego przedpokoju ze świecznikiem po prawej stronie i kolejnymi drzwiami po przeciwnej stronie. Złapał za wielką świecę i powrócił z nią do pomieszczenia, w którym przed chwilą rozmawiali z rosyjskim ambasadorem. Oświetlił pokój, ale nikogo tam nie było, otworzył kolejne drzwi. Ani śladu po ludziach, w których towarzystwie przebywał przed momentem. Dziwne – pomyślał –Nie mogli tak po prostu zniknąć. Otworzył drzwi po przeciwległej stronie korytarza i zobaczył tam dwóch żandarmów zamkowych. Zapytał ich czy nie widzieli Korsaka lub ambasadora Stackelberga, spojrzeli na niego z obojętnością i nawet nie raczyli odpowiedzieć kontynuując swoją rozmowę. Przez boczne drzwi Reytan wszedł do głównej sali sejmowej.

2 – Marszałek sejmu Poniński, rozmawiał właśnie z królem, który w przeciwieństwie do niego był w złym nastroju po tym jak spędził prawie całą ostatnią noc grając w karty. Był zły, gdyż przegrał wszystkie pieniądze otrzymane od rosyjskiego ambasadora poprzedniego dnia i teraz po prostu nie miał najmniejszej ochoty brać udział w posiedzeniu sejmu. Marszałem gadał bez opamiętania, żartując i w ogóle nie zauważając, że król jest zatopiony w myślach i ledwo go słucha. Poniński mówił o tym, że wybuduje most na Wiśle i będzie pobierał opłaty od każdego kto będzie chciał przejść z Pragi do śródmieścia. Gdy tak mówił o swoim moście jego wzrok padł na wchodzącego do sali Reytana i jego uśmiech natychmiast zgasł. Ten młokos blokował obrady sejmu przez dwa dni zanim zemdlał leżąc na kamiennej podłodze i dopiero wówczas można go było wynieść. Popsuł jego plan szybkiego i bezproblemowego głosowania nad rozbiorami Rzeczpospolitej, które miało się zakończyć wpłatą dużej gotówki na jego konto bankowe. Ambasador był wściekły i zagroził konfiskatą jego wielkich posiadłości ziemskich na Ukrainie. Kazał mu załatwić sprawę z Reytanem zanim ktoś doniesie imperatorowej co tu się dzieje.

Poniński musiał działać bardzo szybko. Wszyscy byli już gotowi na głosowanie i tylko czekali na rozpoczęcie obrad ostatniego dnia posiedzenia sejmu. Wyciągnął zegarek, dochodziła ósma. Spojrzał na króla i jednym gestem poprosił monarchę o pozwolenie, aby rozpocząć głosowanie. Poniatowski ucieszył się z niespodziewanego pospiechu w jaki wpadł marszałek, gdyż chciał już mieć wszystko za sobą. Poniński ruszył w kierunku podwyższenia z fotelem marszałka skąd zawsze prowadził obrady, ale przez cały czas starał się nie spuszczać z oka Reytana. Za swoim fotelem znalazł laskę marszałkowską, a na biurku mosiężny dzwonek, którym zaczął uciszać rozgadanych posłów. Energicznie chwycił za niego i kilkakrotnie machnął nim w prawo i w lewo, tak że dźwięk ten dotarł do uszu każdego obecnego na sali sejmowej. Następnie trzykrotnie uderzył laską marszałkowską w podłogę i po raz setny w swym życiu wypowiedział zdanie:

— Otwieram posiedzenie sejmu Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Jak zwykle tylko część posłów przestała rozmawiać, ale hałas zmniejszył się znacznie i marszałek nie był zmuszony, aby krzyczeć.

— W dzisiejszym porządku obrad jest tylko jeden punkt, który poddamy pod głosowanie, a jest nim usankcjonowanie zmiany granic Rzeczpospolitej dokonanych w roku ubiegłym. W tym momencie kilku posłów zaczęło krzyczeć: Liberum Veto! Nie pozwalam! Poniński dodał więc, że jest to sejm konfederacyjny i liberum veto tu nie może być użyte. Ci którzy chcieli zerwać sejm już na samym początku, wciąż krzyczeli: Hańba! Zdrada! Gdzie jest król! Niech się wytłumaczy! Sala pochwyciła wątek króla i zaczęła domagać się jego wystąpienia. Gdy marszałek powiedział, że na debatę jest przeznaczone tylko 30 minut i nie ma czasu na mowę króla, poseł Różycki podszedł do mównicy i zażądał kategorycznie, aby król Zygmunt August Poniatowski wytłumaczył posłom, dlaczego godzi się na utratę dużych części swojego królestwa na rzecz sąsiednich mocarstw. Okazało się szybko, że król się z tego nie wywinie i mimo braku jakichkolwiek chęci na przemowę musiał wstać i przynajmniej sprawiać wrażenie, że królestwo, którym formalnie władał cokolwiek go obchodzi. Przyjął zupełnie błędną strategię myśląc, że powiedzenie kilku ogólników w szybkim tępię zadowoli posłów.

— Szanowni posłowie. Przyszło nam żyć w trudnych czasach, a utrata dużych obszarów naszego królestwa już się dokonała. Nasza armia liczy zaledwie 12 tysięcy żołnierzy, a na granicach ojczyzny stoją trzy wielkie armie naszych sąsiadów i czekają tylko na rozkaz, aby pomaszerować na Warszawę. Skarbiec królewski jest pusty, mamy spore długi, a szlachta i część posłów nie chcą płacić podatków. W tej dramatycznej sytuacji podjąłem decyzje, że jedyne co możemy zrobić to zgodzić się na warunki trzech mocarstw i oddać się pod opiekę wielkiej imperatorowej carycy Katarzyny, aby zachować z Rzeczpospolitej to co da się jeszcze ocalić.

Jego słowa wprawiły tłum posłów we wściekłość: – Zdrajca! Sprzedawczyk! Na szubienice z nim – krzyczeli szlachcice i wymachując pięściami zaczęli zbliżać się do króla na niebezpiecznie bliską odległość. Czterech strażników podbiegło i stanęło w szeregu, aby bronić króla. Tuzin najbardziej napastliwych posłów z Różyckim i Reytanem na czele zaczęło odsuwać strażników chcąc bezpośrednio zapytać króla, ile dokładnie sztuk złota wziął od carycy za to “ratowanie królestwa”. Nagle wszyscy przestali krzyczeć i złorzeczyć władcy, gdyż rozległ się bardzo głośny dźwięk werbli i trąbek. Do sali w dwóch szeregach wmaszerowało około pięćdziesięciu rosyjskich żołnierzy, którzy to po dotarciu na środek sali zaczęli muszkietami odpychać napastujących króla Poniatowskiego posłów. Wypchnęli ich w prawy róg pomieszczenia, a gdy król był już bezpieczny przez główne drzwi wszedł ambasador rosyjski Stackelberg w asyście carskiego kapitana.

3 – Rosjanie nie celowali z broni do posłów jednak nikt nie miał wątpliwości, że jeśli zajdzie taka potrzeba nie zawahają się tego zrobić. Złowrogo wpatrywali się w tą grupę posłów, która kilka minut temu prawie rzuciła się na władcę, a która nadal pozostawała w stanie wielkiego wzburzenia, krzycząc i ściskając rękojeści swych szabel. A gdy patrioci byli już bliscy zaatakowania rosyjskich żołdaków, ambasador Stackelberg wszedł na mównicę i zaczął ich obrażać, dolewając tylko oliwy do ognia.

— Na króla rękę chcecie podnieść! Rewolucję rozpętać chcecie przeciwko legalnie wybranemu królowi! Wy i wasi ojcowie mieliście sto lat, aby naprawić to państwo, zreformować skarb, sfinansować armię, która stałaby na straży waszej wolności. Spędziliście te sto lat na walkach między frakcjami, rodzinami magnackimi, a gdy król upomniał się o zalegle podatki to krzyczeliście, że to zamach na waszą złotą wolność! A teraz po stuleciu leżenia brzuchem do góry i nie dbania o nic, jaśnie wielmożna szlachta się obudziła i wrzeszczy o bezprawiu! – ambasador zwiększał tonacje swego głosu z każdym, następnym zdaniem – Ja, ambasador Cesarstwa Rosji Stackelberg mówię wam, przyszedł czas zapłaty za wasze lenistwo, za wasze bezprawie i lekceważenie rzeczywistości. Imperatorowa Katarzyna postanowiła, że tylko część ziem Rzeczpospolitej zostanie przyłączonych do Rosji, Prus i Austrii. Moim zdaniem powinniście być wdzięczni, że tak wielka władczyni okazała wam tyle wyrozumiałości. – teraz ambasador obniżył głos i prawie szeptem, ale tak by każdy szlachcic go słyszał powiedział – Król Prus Fryderyk żądał całkowitej kasacji państwa, ale caryca stanowczo się temu sprzeciwiła. Po pierwsze: darzy wielkim szacunkiem i sentymentem waszego król Zygmunta Augusta i nie odmawia żadnym jego prośbom. Po drugie: ze względów politycznych dalsze wzmocnienie Prus i ewentualny ich sojusz z Austrią mógłby być niebezpieczny. Musicie więc zatwierdzić rozbiory Rzeczpospolitej dla waszego dobra. Wasi sojusznicy Francja i Turcja nawet nie kiwnęli palcem, a Anglia uważa, że polska anarchia zagraża stabilności Europy. Nie macie przyjaciół, którzy by wam pomogli i tylko 12 tysięcy piechurów przeciwko 300 tysiącom żołnierzy krajów sąsiednich. Pan poseł Reytan spędził dwa dni leżąc na podłodze i blokując wejście to tej sali. To jedyne co możecie zrobić! – Ambasador rosyjski najwidoczniej czerpał nie małą satysfakcję z tego przemówienia i obwinianiem Polaków o wszystko, ale niespodziewanie Reytan wszedł mu w słowo:

— Bzdury pleciesz panie Stackelberg! I kim jesteś, aby nas tu łajać i pouczać? Jesteś tylko nędznym urzędnikiem carycy, którego może ona odwołać ze stanowiska, kiedy zechce i zastąpić kimś kompetentnym. A nasz król? To był niegdyś człek szlachetny, ale wszedł na złą drogę, łatwo go przekupić. A jeśli caryca Katarzyna nie odmawia jego prośbom jak rzekłeś, to czemu nie porozmawia nasz władca o sprawach tak ważnych jak zmiana naszych granic? Cała Warszawa mówi, że król Poniatowski w wielkie długi popadł, a imperatorowa chętnie mu gotówkę pożycza. I to jest cała prawda o monarsze! My tu jesteśmy u siebie, w Warszawie, w Polsce. My stanowimy prawo jakiem nam się podoba i kpiną jest, że jakiś urzędniczyna z Petersburga przychodzi tu w asyście mundurowych i mówi nam co mamy robić! Nasi ojcowie pracowali, kiedy trzeba było pracować, leżeli brzuchem do góry, kiedy chcieli. I my robimy tak samo, bo jesteśmy narodem ludzi wolnych w przeciwieństwie do Rosjan, którzy nigdy wolności nie zaznali. Paszoł won, dziadu! Tu jest polski sejm, wynoś się stąd!

Darmowy fragment

Część 2: Karczma

Darmowy fragment

Część 3: Wyprawa

Darmowy fragment

Część 4: Kraków

Darmowy fragment

Część 5: Spotkanie ze śmiercią

Darmowy fragment

Część 6: Sabat Czarownic

Darmowy fragment

Część 7: Złoty Róg

Darmowy fragment