Agnieszka Krawczyk

www.wydawnictwosol.pl

Copyright © Agnieszka Krawczyk 2010

Redakcja:

Grażyna Nawrocka

Korekta:

Elżbieta Lipińska

Projekt okładki:

Andrzej Brzezicki

Warszawa 2012

ISBN 978-83-62405-72-5

Wydawca:

Wydawnictwo SOL
Monika Szwaja • Mariusz Krzyżanowski
05-600 Grójec, Duży Dół 2a
wydawnictwo@wydawnictwosol.pl

ePub i Redakcja techniczna:

Ilona i Dominik Trzebińscy Du Châteaux
atelier@duchateaux.pl

Imię moje: Izmael. Przed kilku laty – mniejsza o ścisłość jak dawno temu – mając niewiele czy też nie mając wcale pieniędzy w sakiewce, a nie widząc nic szczególnego, co by mnie interesowało na lądzie, pomyślałem sobie, że pożegluję nieco po morzach i obejrzę wodną część świata.

Herman Melville, Moby Dick1)

1)    H. Melville, Moby Dick, tłum. B. Zieliński, Szczecin 1987, s. 25; wszystkie cytaty wg tego wydania.

Magiczne Miejsce

„Najokrutniejszy miesiąc – kwiecień”. Ten, kto wypowiedział te słowa, na pewno miał rację, choć nie był autorem niniejszej opowieści.

Kwiecień jest okrutnym miesiącem, zwłaszcza w naszym gościnnym klimacie, który ostatnio obfituje w same anomalie: burze, susze, gradobicia i podtopienia, jak kraj długi i szeroki. W taki właśnie deszczowy, błotnisty i zimny dzień kwietniowy nasz bohater przemierzał swoim eleganckim terenowym samochodem polne drogi niezwykle malowniczej krainy. Bohater nie miał jednak czasu zachwycać się osobliwością swej sytuacji, bo był bardzo zdenerwowany, jak to bywa w przypadku wyższego urzędnika państwowego, który w dodatku podejrzewa, że popełnił właśnie życiowy błąd i łatwo się zeń nie wywinie.

Witold Mossakowski – bo o nim traktuje ta opowieść – miał trzydzieści pięć lat i naturę hazardzisty. Nie tylko sprawował ważną funkcję w ministerstwie na trzy litery (pierwsza M, ostatnia Z), ale też życie osiadłe nigdy nie było jego powołaniem. Przez te kilkanaście lat od ukończenia studiów, a nawet jeszcze wcześniej, bo w ich trakcie, przemierzył świat wzdłuż i wszerz. Nie potrafił zapuszczać korzeni, ponieważ to zawsze oznaczało kłopoty. Wielkie. Z sąsiadami, władzami, namolnymi znajomymi, upierdliwymi dozorcami itepe, itede. A Witold to był wolny duch, który, że się tak poetycko wyrażę, „tchnął, kędy chciał”.

Tym razem jednak wybrał się na wycieczkę nie w celach odkrywczych, turystycznych ani tym bardziej – zawodowych. Odwiedzał tę zapomnianą przez Boga i jego szanownych świętych krainę, ponieważ parę miesięcy wcześniej nabył w tej okolicy (gdzieś zupełnie niedaleko, tylko chwilowo nie wiadomo gdzie) zabytkową posiadłość – postpegeerowski kawał ziemi z pałacem, malowniczym parkiem (wszystko w stanie daleko posuniętej ruiny) i przyległościami.

Teraz, z wysiłkiem meandrując przez prapolskie błota, zastanawiał się, co, u licha, go podkusiło, żeby to zrobić. Utopił znaczną część swego sporego, co prawda, majątku w kupno zaklętego dworu na końcu świata, i właściwie trudno było dociec, jakie motywy nim kierowały.

Pamiętał jedno. Kiedyś, zupełnie niebacznie, zwierzył się koledze – też prawnikowi, ale specjaliście od nieruchomości – ze swego romantycznego marzenia. Gdy znudzi mu się już zgiełk wielkiego miasta, ministrowanie od 6.30 do 22.00, z małą przerwą na kawę, to chciałby uciec gdzieś daleko, gdzie naprawdę, jak w piosence Urszuli Sipińskiej, „zatrzymał się w polu czas”, czy jakoś tak, bo Witold nigdy nie był dobry w zapamiętywaniu słów popularnych (niegdyś) szlagierów.

Kolega pokiwał głową i wydawało się, że jest to kolejna rozmowa przy wódce i słonych paluszkach, z której nie wynika nic poza kacem i strasznym pragnieniem (sól z paluszków), ale okazało się inaczej.

Parę miesięcy później, gdy dyskusja o urokach dworu, „gdzie wschodzi słońce i kędy zapada” – bo nawet i czcigodny Czesław Miłosz pojawił się w tej rozmowie – wydawała się dawno zapomniana, niespodziewanie odezwał się telefon Witolda.

Zadzwonił nagle i w krytycznym po prostu momencie. Mossakowski wraz z całą ekipą rządową był właśnie w Kopenhadze, uczestnicząc w szczycie finalizującym przystąpienie Polski do Unii Europejskiej.

Marek (prawnik od nieruchomości) zatelefonował, gdy w stolicy Danii zaczynał się przedpołudniowy ruch, a Witold, śmiertelnie zmęczony nerwową atmosferą całonocnych negocjacji, nadaktywnością duńskiego premiera Andersa Fogha Rasmussena (który starał się być we wszystkich miejscach naraz, co stwarzało niepokojące wrażenie, że ma dar bilokacji, charakterystyczny raczej dla włoskich stygmatyków niż skandynawskich liberałów), usiłował odespać stres.

Nie odespał. Gdy rozległ się sygnał telefonu, całkowicie przytomny zerknął na wyświetlacz i zobaczywszy, że nie dzwoni żaden z szefów, warknął mało zachęcająco „Czego?”, bo nie miał ochoty na rozmowę z jakimś dawnym kumplem czy nie daj Boże dziennikarzem, który otrzymał jego numer dzięki dawnemu kumplowi (niech ich obu piekło pochłonie, niech im kurzajki obsypią wszystkie kończyny, a zwłaszcza górne, którymi wystukują cyfry na klawiaturze, niech im języki skołowacieją).

– Witek? – odezwał się przytłumiony głos z oddali, znajomy, ale nie do końca, bo chwilę musiał się zastanawiać, zanim rozpoznał Marka Wilczyńskiego i poczuł ulgę, że to nie żaden namolny pismak.

– Cześć, Marek, co tam? – zapytał słabiutkim głosem, bo tuż po zakończeniu wieczornej tury rozmów niezwykle sympatyczny przedstawiciel Słowenii poczęstował go swoją narodową przekąską, czyli suszoną szynką o dźwięcznej nazwie kraški pršut oraz – i to było znacznie gorsze – słynnym winem, malvazją. Po kilku butelkach przyjaźń polsko-słoweńska kwitła, a jako że wszyscy znajdowali się w Kopenhadze, głównie naśmiewano się z jedynego znanego w całej Europie duńskiego filmu, czyli Gangu Olsena (jak widać, Lars von Trier i Dogma 95 nie cieszyli się popularnością wśród międzynarodowych polityków). W tej sytuacji Witold naprawdę nie miał siły na prowadzenie rozmowy, ale Marek nie rezygnował i naciskał pytaniami o powodzenie szczytu.

– Obejrzyj sobie w telewizji… – powiedział zrezygnowany Witold, który był pewny, że kanały informacyjne prowadzą transmisję na bieżąco.

– Od dziecka mnie uczono, że telewizja kłamie, wolę informacje z pierwszej ręki! Dzięki kontaktowi z tobą poczułem się bardziej europejsko. Zaraz skoczę do „Biedronki” po paczkę ciastek paryskich! – Marek zaśmiał się i rzuciwszy jeszcze kilka podobnych żartów, przystąpił wreszcie do rzeczy.

– Pamiętasz, stary, tę naszą rozmowę o nieruchomościach? – Witold pamiętał, ale jakoś nie miał zdrowia o tym rozmawiać. W obecnym stanie ducha i umysłu – obawiał się – łatwo byłoby mu wcisnąć Inflanty wraz z Kłajpedą lub czymkolwiek innym. Próbował zatem szybko zakończyć rozmowę, obiecując koledze przełożenie jej na bardziej sprzyjającą porę. Nic z tego. Agent od nieruchomości jest jak rekin w tropikalnym morzu – gdy poczuje krew, nie popuści. A Marek nie zamierzał wypuścić takiej okazji z ręki.

– Słuchaj. To niebywały interes. Znalazłem dla ciebie fantastyczną posiadłość. Stary dwór, zabytkowy park i spory kawałek ziemi…

– Jak spory? – zapytał niespodziewanie Witold, zaskakując tym samego siebie.

– Ze 100 hektarów, ale okolica przepiękna, cicho, lasy, góry… – zachwalał Marek z namolnością zdesperowanego telemarketera usiłującego sprzedać supergarnki z kosmicznej stali lub pościel z szynszyla.

Witold przez chwilę myślał, że się przesłyszał, ale chyba jednak nie. Popatrzył bezradnie w okno, potem równie nieprzytomnie rozejrzał się po minimalistycznym wystroju swego hotelowego pokoju i wreszcie spytał:

– Co ja, twoim zdaniem, mam zrobić ze 100 hektarami ziemi?

– Nie wiem, może zaczniesz coś uprawiać, na przykład rzepak lub wierzbę energetyczną… to chyba będzie dosyć opłacalne w niedługim czasie…, albo krowy zaczniesz osobiście wypasać, to by ci dobrze zrobiło na zszargane dyplomacją nerwy.

– Daj spokój… Nie widzę się raczej w malowniczej roli pastuszka… – Po drugiej stronie zaległa cisza, jakby Marek Wilczyński przez chwilę naprawdę rozważał pomysł, że jego szkolny kolega, obecnie wiceminister, w niedługim czasie zostanie bosonogim sierotką (w nieco podeszłym wieku) i z witką z wierzby energetycznej zacznie nadzorować stado jakiegoś bydła, trzody lub nawet ptactwa.

– Hm – powiedział, gdy już uporał się z tym obrazkiem. – Witek, wiem, że nie masz czasu, więc wyślę ci zdjęcia mejlem wraz z wyceną. Cena jest po prostu śmieszna, nie sprzedali tego na trzech kolejnych licytacjach. decyduj się szybko, bo mam jeszcze kilku chętnych, ale ja dbam o ciebie, mój przyjacielu, i tobie zaproponowałem jako pierwszemu…

Witold miał pewne wątpliwości, czy powinien odczuwać wdzięczność. W każdym razie, chwilowo czuł się zwolniony od podejmowania jakikolwiek decyzji; cieszył się wręcz, że kolega dał mu wreszcie spokój i może spokojnie położyć się do łóżka.

Wieczorem przed bankietem, zawodowym nawykiem, sprawdził jeszcze pocztę mejlową. Dokumentacja przesłana przez Marka była interesująca. Gdy zobaczył zdjęcia dworu, nie mógł uwierzyć własnym oczom, bo podobnej architektury w życiu nie widział. Był to chyba najbardziej eklektyczny i najdziwniejszy budynek na świecie, co dało się zauważyć mimo daleko posuniętej dewastacji. Ogród, a właściwie park, też był niezwykły – pełen niesamowitych rzeźb ogrodowych i oczek wodnych.

„Cudaczne” – pomyślał i przejrzał wycenę oraz sugerowany koszt remontu. Tak się akurat składało, że nie przekraczało to jego możliwości finansowych. Posiadłość budziła zainteresowanie, a dom z bezrękim posągiem nad wejściem – sympatię. W Witoldzie drgnęła wspomniana już żyłka hazardzisty. Nie namyślając się dłużej, wybrał numer telefonu Marka i zaakceptował ofertę. To była prawdziwa przygoda, odczuwał dreszcz radości podobny do tego, jaki towarzyszył mu podczas nurkowania w rafie koralowej czy wędrówek po pustyni.

Właśnie w efekcie tych wszystkich wydarzeń jego terenowe auto prawie zakopało się w błocie. Wczesna wiosna znakomicie nadawała się na tego typu wędrówki ludów, ale w innym okresie roku po prostu nie mógł pozwolić sobie na urlop.

Westchnął ciężko i po raz kolejny wyciągnął mapę, która nie przydawała się naprawdę do niczego (może wojskowa byłaby lepsza?). Zresztą – pocieszył się, myśląc o mapie – „prawdziwie zacne miejscowości nigdy nie są na nich umieszczane”1. Z powodu niskiej gęstości zaludnienia nie było nawet kogo zapytać o drogę. Trudno się zatem dziwić, że zapadał już zmrok, gdy dotarł do Idy, miejscowości na końcu świata, gdzie nabył posiadłość rodziny Tyczyńskich.

„Sołtys Idy nazywa się Bielak” – poinformował go przed wyjazdem Marek. „Ma dla ciebie klucze, moi ludzie już kończą remont dworu, będziesz mógł dopilnować ostatniego etapu prac”.

Ida była wioską z dziecięcej bajeczki, rozrzuconą w malowniczy sposób na kilku pagórkach. Parę drewnianych chałup majaczyło w półmroku, niezbyt wyraźnie widać było płoty, małe ogródki i zarysy sylwetek wiosennych kwiatów. Witold z wysiłkiem odszukał dom z tabliczką „Sołtys”, który, jak się okazało, wyróżniał się zdecydowanie z otoczenia. Bynajmniej nie dzięki ciekawemu designowi (na przykład potłuczone talerze na elewacji) bądź odważnej koncepcji projektanta („gargamel” z kolumną dorycką i architrawem). Rzucał się w oczy ze względu na swoją nietypowość. Przedstawiał obraz dość szalonych eksperymentów architektonicznych – właściwie składał się z samych dobudówek, choć wydaje się to zupełnie niemożliwe. Witold nie potrafił jednak odpowiedzieć na pytanie, która część domu powstała jako pierwsza – finezyjna kompozycja z pustaków wydawała się stanowić jakąś pierwotną formę, lecz z kolei czworokątna niby-stodoła z drewna była na pewno starsza. Nad gankiem domek miał dodatkowo coś w rodzaju koślawej wieżyczki, która nie wiedzieć czemu służyła.

Zapukał do drzwi, bez większej nadziei, bo we wszystkich oknach panowała ciemność. Sołtys i jego rodzina najwyraźniej preferowali spędzanie kwietniowych wieczorów poza domem. Witold westchnął, zapalił papierosa i usiadł na ganku. Cisza, przerywana od czasu do czasu szczekaniem psa, lekko go przerażała. Nigdy czegoś takiego nie doświadczył. Nad głową rozpościerało się rozgwieżdżone niebo. Spokój…

Od strony drogi dały się słyszeć kroki. Wstał i zobaczył młodą kobietę o długich kręconych włosach. Miała około trzydziestu lat, a jej wygląd zupełnie nie pasował do obrazu wieśniaczki z zapomnianej przez Boga osady. Myśląc o mieszkańcach Idy, Witold wyobrażał ich sobie jako typy rodem ze skansenu wsi polskiej w strojach z epoki wczesnego Gierka (gumofilce i kraciaste chusteczki nachalnie dominowały w tym obrazie). Nadchodząca dziewczyna była ubrana w długi płaszcz i spodnie w stylu hippie. Oczywiście o chusteczce i walonkach nie było mowy.

– Dzień dobry. Szukam sołtysa Bielaka – powiedział, gdy tylko zbliżyła się do niego na odległość strzału z procy. Wyciągnęła zza pazuchy małego kota i postawiła go na ganku.

– Dzień dobry, a właściwie dobry wieczór – odparła i wskazując na kota, dodała: – Właśnie dostałam go od naszych nauczycieli. Oni hodują koty, może i pan weźmie jednego…

– Raczej nie, nie przepadam za tymi zwierzakami… – powiedział Witold niezupełnie zgodnie z prawdą. Miał raczej ambiwalentny stosunek do zwierząt: psów, kotów i rybek akwariowych. Nie żeby ich jakoś specjalnie nie lubił, ale kochać też nie miał za co. Dziewczyna tymczasem kontynuowała wywód o kotach, mocując się z zamkiem w drzwiach:

– Niesłusznie. Koty są bardzo mądre i zazwyczaj same wybierają sobie właścicieli.

– I ten panią wybrał? – zainteresował się Witold, obserwując małe stworzenie, które z powagą zabrało się do wieczornej toalety.

– A żeby pan wiedział – roześmiała się, zapraszając go ruchem ręki do środka. – Wszedł mi po nodze na kolana, gdy graliśmy w karty. Musiałam go zabrać.

– Jestem Witold Mossakowski… – przedstawił się, choć wąski i ciemny przedpokój przybudówki należący do starej stodoły niezbyt sprzyjał eleganckim prezentacjom.

– Domyśliłam się. Pan Wilczyński mówił, że posiadłość Tyczyńskich kupuje minister, ale myślałam, że każdy minister jest łysy i stary…

– Formalnie, wcale nie jestem ministrem – sprostował, pomijając milczeniem uwagę o brakach w uwłosieniu, której zresztą zupełnie nie brał do siebie. Czego jak czego, ale włosów Bozia mu nie poskąpiła. – Jestem sekretarzem stanu w randze wiceministra, co zresztą chyba nie ma większego znaczenia. – Ciągnął niezrażony dalej. – Czy pani ojciec jest w domu?

– A czego pan chce od mojego ojca? – zdziwiła się młoda kobieta, zapalając światło w pokoju, do którego weszli. Był ogromny i prawie całkowicie zapełniony książkami i innymi szpargałami. W kącie znajdowały się kręcone schody prowadzące, jak się domyślił Witold, na ową koślawą wieżyczkę.

– Miałem się zgłosić do pana sołtysa po klucze… – starał się wyjaśnić Witold.

– Zaraz je panu dam. – Dziewczyna odwróciła się do niego z uśmiechem i wyciągnęła rękę – Mila Bielak, ja jestem sołtysem Idy.

– Przepraszam, głupio wyszło… – zdetonował się Witold. – Marek nic mi nie mówił…

– To się właściwie ciągle zdarza – machnęła ręką sołtys Mila. – Napije się pan kawy?

– Chętnie herbaty, jeżeli można.

Przenieśli się do kuchni, która, jak ocenił Witold, znajdowała się w budynku z pustaka. Jej centralnym urządzeniem był duży piec obudowany pięknymi kaflami w kolorze kobaltowego błękitu. Mila fachowo roznieciła ogień i postawiła na nim czajnik.

– Pański dom jest już prawie gotowy. Myślę, że może pan tam spokojnie przenocować. Jeżeli nie będzie panu odpowiadał nocleg w niewykończonych komnatach, to proszę wrócić do wsi. Ksiądz pana przyjmie, już się zadeklarował…

– Bardzo dziękuję, ale chyba to nie będzie konieczne… – szybko zaprotestował Witold, przestraszony nieco ewentualnością noclegu na plebanii. Nie wiadomo, jakie tam panują zwyczaje, może trzeba odleżeć krzyżem przed snem dwie godziny albo śpiewać w chórze na nieszpory.

– Na długo pan przyjechał? – Woda zabulgotała i pani sołtys zdjęła czajnik z ognia, nalewając wrzątku do fajansowego dzbanka, a po całym pomieszczeniu rozszedł się apetyczny zapach ziół.

– Nie wiem, na pewno na kilka tygodni, muszę wykorzystać zaległy urlop.

– Niezbyt dobra pora na wakacje… – oceniła, stawiając dzbanek na dużym sosnowym stole, odgarnąwszy najpierw kilka książek i małą stertkę papierów. – Na pewno będzie pan potrzebował kogoś do pomocy w domu… Już rozmawiałam z panią Kowalową, która gotowała dla robotników remontujących dwór. To świetna gospodyni, będzie pan zadowolony.

Witold był poruszony tempem załatwiania tu spraw: zawsze mu się wydawało, że na wsiach każda rzecz musi się najpierw odleżeć i nabrać mocy urzędowej. Podzielił się tym spostrzeżeniem z dziewczyną. Mila uśmiechnęła się, podając mu filiżankę.

– Niech się pan nie dziwi. Jest pan najznamienitszym mieszkańcem Idy, wszyscy się panem interesują i plotkują od kilku miesięcy. – Witold, dosyć mocno przerażony, poprawił sobie na nosie druciane okularki i spróbował skierować rozmowę na tematy neutralne.

– Proszę mi lepiej powiedzieć, czego się tu mogę spodziewać, interesują mnie zwłaszcza miejscowe atrakcje.

– Właściwie nie ma żadnych – stwierdziła, mieszając herbatę. – Nawet gorzej niż w tym starym dowcipie: „macie tu jakieś życie nocne? Mamy, mamy, ale dzisiaj jest chora”.

Oboje roześmiali się i Witold trochę się odprężył, zaczął nawet mieć nadzieję, że może nie popełnił aż tak straszliwego błędu, w końcu „dzisiaj żyjesz, jutro gnijesz”, jak mawiał ksiądz Robak, a to przecież uznany klasyk. Mila tymczasem kontynuowała, popijając herbatę.

– Sklep objazdowy raz w tygodniu, mogą panu przywieźć gazety z sześciu dni, poza tym asortyment dla niewybrednych. Chleba nie sprzedają, tutaj każdy sam piecze, musi pan złożyć specjalne zamówienie, w razie czego. Lekarza nie ma – jest tylko pani Tekla Tyczyńska, która leczy ziołami, ale bardzo skutecznie…

– Tyczyńska? – zdziwił się Witold. – Właścicielka majątku?

– Była właścicielka. Pomijając fakt, że obecnie to pan jest właścicielem, Ida została rozparcelowana po wojnie i był tu nawet PGR. Pani Tekla mieszka w małym domku myśliwskim na skraju lasu. Obawiam się, że kupił ją pan razem z majątkiem, podobnie zresztą jak kościół…

– Słucham?! – Kolejny raz Witold nie dowierzał własnym uszom.

– No tak! Kościół, a właściwie kaplica, znajduje się na pańskim terenie, jest częścią dworu. Korzystaliśmy z niego do tej pory, ale teraz decyzja należy do pana… – Mila wzruszyła ramionami, najwyraźniej dystansując się od całej sprawy.

– A ksiądz? Jest zadowolony z tej sytuacji? – zainteresował się Witold, który zaczął teraz widzieć propozycję noclegu na plebanii w zupełnie innym (groźniejszym?) świetle. Mógł to być początek morderczych negocjacji, albo i czegoś gorszego.

– W Idzie nie ma księdza katolickiego. Jest prawosławny, ojciec Witalis, ale odprawia msze dla wszystkich. Ksiądz Prochor przyjeżdża dwa razy do roku – stary jest, a do Brzózek Wielkich daleko. Prawie 40 kilometrów, ale pański samochód nawet w zimie przejedzie… Witalis umówił się z księdzem, że zaopiekuje się parafią – tu prawosławnych i katolików jest po połowie.

Witold pokręcił z niedowierzaniem głową, takie rzeczy się po prostu nie zdarzały w znanym mu świecie. No, ale ten nie należał do znanych, najwyraźniej był to jakiś rodzaj społeczeństwa alternatywnego, o którym co prawda wielokrotnie słyszał, ale nigdy go nie widział.

– Oprócz tego jest szkoła, tak? – zapytał, bo autentycznie zaczęło go to fascynować.

– Owszem. Mamy piętnaścioro dzieci. Jestem przewodniczącą komitetu szkolnego i członkiem rady parafialnej. Mieszka tu para nauczycieli, która uczy wszystkich przedmiotów. Ja, pani Tekla i Witalis uczymy przedmiotów dodatkowych.

– Czego pani uczy? – zaciekawił się Witold.

– Hiszpańskiego i astronomii – powiedziała niezbyt chętnie, bo – jak Witold zdążył już zauważyć – nie była osobą szczególnie wylewną. Przez moment zastanawiał się nawet, jak kogoś tak małomównego mogli wybrać na sołtysa. Głupio było jednak zapytać, więc zamiast tego Witold wyraził zdumienie organizacją nauki szkolnej w Idzie.

Mila ponownie wzruszyła ramionami i wydobyła duży pęk kluczy z kredensu.

– To pańskie klucze. Dom jest na wzgórzu, dobrze go widać z drogi.

Witold podziękował za herbatę i pożegnał się. Odprowadziła go na ganek.

Wsiadając do samochodu, popatrzył jeszcze raz na niesamowity dom.

– Przepraszam bardzo… Intryguje mnie ta wieżyczka…

– Dosyć koślawa, prawda? – uśmiechnęła się, ale bynajmniej nie z zakłopotaniem, raczej z dumą, najwyraźniej uważała, że jej dom prezentuje się atrakcyjnie i okazale.

– No cóż, cud architektoniczny to nie jest – powiedział szczerze, choć tak po prawdzie cały szereg dziwnych dobudówek wydawał mu się sympatyczny. Widać było wysiłek, jaki ktoś (kto?) włożył w upiększenie siedziby, nawet jeśli wyniki były niewspółmierne do chęci.

– Dzieci pomogły mi ją zbudować. To obserwatorium astronomiczne – dodała, znowu robiąc nieokreślony ruch ręką. Przypatrywała mu się przy tym badawczo spod grzywy kręconych włosów.

– Ma pani lunetę?! – zdziwił się niepomiernie, choć właściwie wzmianka, iż dziewczyna uczy astronomii, winna mu dać do myślenia.

– Teleskop – poprawiła go. – Nazywa się „poszukiwacz komet”, mamy zupełnie niezłe wyniki.

– W kometach? – niezrażony, drążył zagadnienie, choć pani sołtys nie wykazywała chęci do dalszej pogawędki.

– Tak, ale nie tylko! – gestem dłoni zakończyła temat. – Jak będzie pan miał jakieś pytania, to proszę podjechać do mnie albo do szkoły.

Witold zrozumiał. Audiencja u Mili była zakończona. Czas wycofać się na z góry upatrzone pozycje. Pożegnał się krótko i bez wylewności (ostatecznie został potraktowany dość szorstko) i wskoczył do samochodu.

•

Już pierwsze spojrzenie na posiadłość objawiło mu prawdę w całej przerażającej okazałości – to, co kupił jako „dwór z przyległymi zabudowaniami”, było naprawdę eklektycznym pałacem z początku XX wieku. Budynek był piętrowy, zbudowany z czerwonej cegły i jasnego kamienia, ozdobiony niezliczonymi wieżyczkami, loggiami oraz werandkami. Nad ryzalitem w głównej elewacji wznosiła się kolumna zwieńczona bezgłowym i bezrękim posągiem.

– Boże święty! – jęknął Witold, przyglądając się ze zdumieniem swej nowej siedzibie, którą wcześniej widział tylko na zdjęciach. – A cóż to jest?

– Pan Mossakowski? – Rozległo się wołanie z ganku. Witold wysilił wzrok w zapadającym szybko mroku i dostrzegł krępą kobietę wycierającą dłonie w ścierkę.

– Tak, to ja – przyznał się od razu, bo nie widział powodów, by kłamać, a na ucieczkę było już za późno.

– Witam pana! Jestem Gertruda Kowal, gotowałam dla robotników, którzy remontowali dwór.

– Pałac… – sprostował nieśmiało, przyglądając się po raz kolejny budynkowi.

– Mam nadzieję, że nie robi to panu różnicy – dwór, pałac, wszystko jedno! Przygotowałam dla pana kolację, bo wiedziałam, że będzie pan wolał zatrzymać się u siebie, a nie u księdza… Iwana okropnie gotuje i dobrze pan zrobił, że pan tam nie zanocował.

Witold, wciąż jeszcze oszołomiony, wszedł do środka. Pachniało gipsem i świeżą farbą. Wnętrze domu było równie niesamowite: z hallu wchodziło się do otoczonego drewnianym gankiem westybulu. Ganek obiegał oba piętra domu i prowadziły z niego drzwi do wszystkich pomieszczeń. Te na parterze były w większości niewykończone – stały w nich drabiny i poniewierały się pędzle. Obok werandy znajdowały się drzwi do kuchni, z której dochodziły smakowite zapachy.

Witold wszedł tam, nie ociągając się. W kuchni – zwyczajem przyjętym najwyraźniej w tej okolicy – królował ogromny piec z zielonymi kaflami. Na dużym drewnianym stole stały ciasta i wędliny. Pomiędzy półmiskami życzliwa ręka gospodyni ustawiła suchy bukiet z wrzosów. Było swojsko, ciepło i przytulnie.

– Niech pan siada – zachęciła go Kowalowa, mieszająca energicznie w garnku. – A to mój syn – wskazała na siedzącego w kącie chłopaka, którego Witold nawet nie zauważył z powodu mroku. – Mireczku, przywitaj się!

Mireczek był wysokim i chudym młodzieńcem lat około dwudziestu. Wyszczerzył zęby w uśmiechu i radośnie pomachał Witoldowi ręką.

– Mamusiu, ale fajny! – zwrócił się do matki. – I samochód też fajny.

– Mirek, uspokój się – huknęła na niego kobieta, nalewając zupę. – Niech pan wybaczy, on już taki jest. Zabieram go wszędzie ze sobą, bo boję się go zostawić w domu, żeby się czymś nie zatruł albo palucha nie wsadził w gniazdko.

– Nie ma problemu – uspokoił ją Witold, patrząc, jak Mireczek bawi się resztkami ciasta, wylepiając z niego rozmaite kształty. Chłopak przypominał mu przerośniętego Oskara Matzeratha.

– A wie pan, że tu straszy? – spytał Mirek, zauważywszy zainteresowanie Witolda.

– Nie opowiadałbyś bzdur! – skarciła go matka. – Proszę na to nie zwracać uwagi, on ma takie swoje obsesje: a to że straszy, a to że diabły pokazują się na łąkach… – Zamachnęła się na syna ścierką. – Utrapienie z nim tylko, skąd to się u niego bierze?

Mireczek wybuchnął śmiechem i porzuciwszy ciasto, wybiegł z kuchni, być może w pogoni za zjawą lub innym „diabelskim pomiotem”. Witold chętnie dowiedziałby się więcej o nadprzyrodzonych zjawiskach w Idzie, ale gospodyni postawiła przed nim aromatyczną zupę, która, jak się okazało, smakowała równie dobrze, jak pachniała. Pani Kowalowa okazała się prawdziwą mistrzynią kucharskiego fachu, nie mógł pozwolić, by tak wykwalifikowana siła wymknęła mu się z rąk.

– Mam nadzieję, że zostanie pani moją gospodynią? – spytał więc z obawą, że sąsiadka rozmyśli się i nie przyjmie propozycji.

– I ja na to liczę – zaśmiała się pani Gertruda.

– Obiad jest bardzo dobry – pochwalił szczerze Witold.

Gospodyni wzruszyła ramionami. – Nie jadł pan jeszcze drugiego dania…

– Niektórzy uważają, że już po zupie można poznać kunszt szefa kuchni – próbował się wytłumaczyć. – Czy codziennie można się spodziewać takich frykasów? – zapytał po chwili, widząc schab ze śliwkami.

– To zależy wyłącznie od tego, jaki budżet przeznaczy pan na gospodarstwo domowe. Ja preferuję kuchnię baskijską i francuską…

Witold popatrzył na nią znad schabu z wyrazem bezbrzeżnego zdumienia. Miał nawet wrażenie, że się przesłyszał.

– No tak – stwierdziła gospodyni. – Ja, proszę pana, byłam szefową kuchni w ośrodku w Arłamowie!

– Ach tak! – zrozumiał Witold. – To wiele wyjaśnia.

Zamyślił się nad historią „państwa arłamowskiego”, tajnego ośrodka rządowego z czasów PRL-u. W tamtych latach opowiadano o nim cuda na kiju – że w pokojach zainstalowano złote klamki i bursztynowe armatury w łazienkach, że na specjalnym pasie lądowały wojskowe samoloty z wódką i kawiorem z bieługi. Że odbywały się tam bale, polowania i orgie. Bywali w Arłamowie i Josif Broz-Tito, i towarzysz Gierek, strzelali do specjalnie zwabionej zwierzyny, a potem ucztowali bez końca. Ośrodek o kryptonimie W-2, luksus ancien régime’u, wrzód na zdrowym ciele klasy pracującej… Obecnie stacja narciarska dostępna dla wszystkich, którzy mają wystarczająco grube portfele. Urząd Rady Ministrów zatrzymał sobie tylko kilka idiotycznych domków w stylu góralskim, pasujących do Bieszczad jak pięść do nosa…

Pani Gertruda też chyba myślała o czymś podobnym, bo odłożyła ścierkę, którą wycierała naczynia, i usiadła przy stole:

– Żeby pan wiedział, jak oni jedli! Pierwszy sekretarz Gierek to preferował kuchnię francuską…

– A myślałem, że raczej pyzy śląskie i ruskie… – wtrącił się Witold.

– Co za herezje pan opowiada? – zgorszyła się gospodyni. – Ruskie się zresztą wtedy nazywały „pierogi legnickie”. A kuchnia rosyjska nie była popularna… Te kołduny i solanki… Kuchnia polska i francuska.

– A co jadał rzecznik Urban? – zapytał Witold, którego zagadnienia historyczno-kulinarne wielce interesowały.

– On w ogóle mało jadł… Raczej pił, jeżeli pan wie, co mam na myśli… – uśmiechnęła się, podając ciasto. – A propos, napije się pan herbaty?

– Może tym razem kawy… Herbatę piłem już u pani sołtys…

– A… Poznał już pan naszą Milę? – rozpromieniła się pani Kowalowa, a Witold pokiwał głową.

– To prawdziwe szczęście, że ją mamy! Zanim tu przyjechała, to mój mąż był sołtysem… Ale teraz jest dużo lepiej… – zapewniła gorąco, a Witold chciał zapytać, jak owo „lepiej” się objawia, ale nie zdążył, bo w drzwiach pojawił się przerażony Mireczek.

– Mamusiu, proszę pana!!! Pojawiło się!!!! – wrzasnął bez tchu, aż w oknach zatrzęsły się szyby („miałem rację z tym Oskarem Matzerathem” – pomyślał Witold).

– Co się znowu pojawiło? – z niezmąconym spokojem zapytała jego matka, zabierając się do układania naczyń.

– Zjawa… Straszna, bladozielona… Wychodziła z Upiornej Kapliczki…

– To jest tu także Upiorna Kapliczka? – zapytał rozbawiony Witold, którego już nic nie było w stanie zaskoczyć.

– Oczywiście – wyjaśniła pani Gertruda. – Upiorna Kapliczka znajduje się tuż za bramą parku, pewnie nawet jej pan nie zauważył… Jest związana z jakimś wypadkiem czy samobójstwem w rodzinie Tyczyńskich… O to musiałby już pan zapytać panią Teklę… Mój syn uważa, że w księżycowe noce pojawia się przy niej duch…

– Bo się pojawia – zaprotestował Mireczek, znowu usadowiony w kącie i pożerający podany przez matkę kawałek ciasta.

Gospodyni westchnęła.

– Wstydziłbyś się, synu, takie brednie opowiadać! Pan minister pomyśli, że ty jakiś głupol jesteś! Pewnie mgła się podniosła albo jakiś dym…

– Żaden dym – przekonywał solennie Mireczek. – To była zjawa we własnej osobie.

– Oj, synu, synu… Zjawa to nie osoba, ile razy mam ci to tłumaczyć…

Witold powziął podejrzenie, że taka rozmowa pomiędzy matką a synem odbywa się już nie po raz pierwszy. Nie miał jednak siły zastanawiać się nad tym, był bardzo zmęczony i marzył o położeniu się do łóżka. Nie wiedział tylko, czy którykolwiek pokój nadaje się do zamieszkania. Zapytał o to gospodynię. Ona – jak to leżało w jej naturze – rozpromieniła się błyskawicznie.

– Oczywiście! Na górze ma pan całkowicie wykończoną sypialnię. Mirek pana tam zaprowadzi i pomoże z bagażami…

– Sam sobie z nimi poradzę, właściwie to mam tylko jedną torbę…

Mireczek jednak, przejęty swą ważną funkcją, dopadł już auta i zaczął grzebać w bagażniku. Najwyraźniej terenówka Witolda bardzo mu się spodobała.

– Czy zabierze mnie pan kiedyś ze sobą? – zapytał z nadzieją.

– Ale dokąd? – nie zrozumiał Witold, wyciągając z samochodu pudło z ulubionymi książkami i szpargałami, które zawsze zabierał ze sobą.

– Dokądkolwiek – uściślił Mireczek. – Nawet do wsi albo do bramy parku, tylko kawałeczek bym się przejechał…

– Dobrze, ale teraz pokaż mi pokój. – Chłopak chwycił torbę i wbiegł do domu. Witold nawet nie próbował za nim nadążyć. Wszedł schodami na górę i idąc dalej drewnianym gankiem, okrążającym całe piętro, kierował się hałasem. Mireczka znalazł w drugim pokoju po lewej stronie.

Była to obszerna komnata z pięknym, wykuszowym oknem, leżąca w bezpośrednim sąsiedztwie wieży, ponad bezrękim posągiem. Z okna rozpościerał się widok na park i położoną niżej wieś. W niektórych domkach paliło się światło. Również w domu pani sołtys, który rozpoznał po owej koślawej wieżyczce. Przez sekundę zastanowiła go myśl, czy Mila prowadzi w tym momencie obserwacje przez swoją lunetę („teleskop” – poprawił się natychmiast w myślach). Nie doszedł jednak do żadnych wniosków, gdyż uroczy zbiór dobudówek należący do pani sołtys był trochę za daleko. Mireczek przestrzegł go jeszcze przed duchami (Upiornej Kapliczki nie było widać z okna) i zniknął. Po chwili słychać już było tupot jego nóg na schodach.

Witold sięgnął po filiżankę z kawą, w którą zaopatrzyła go gospodyni, i zaczął wyciągać z pudła swoje skarby – przede wszystkim XVII-wieczną mapę Morza Karaibskiego i hiszpański galeon w butelce. Na dnie pudła znalazł wreszcie to, czego szukał – ukochaną książkę Rafaela Sabatiniego Sokół morski. Położył się wygodnie na łóżku, owinął kocem i zatopił w lekturze, po raz co najmniej tysięczny. Księżyc zaglądał przez okno, wszędzie wokół dźwięczała niesamowita cisza, przerywana od czasu do czasu szczekaniem jakiegoś wiejskiego kundla. Po kilku stronach lektury oczy mu się same zamknęły, a książka wypadła z ręki.

•

Po śniadaniu Witold postanowił wybrać się do wsi. Uznał, że powinien porozmawiać z panią Tyczyńską i księdzem Witalisem w sprawie kościoła. Zamierzał spotkać się z Milą i namówić ją, by poszła razem z nim do byłej właścicielki. Sam czuł się dość niezręcznie.

W domu pani sołtys nie zastał. Rozejrzał się bezradnie dookoła po budynkach. Ze zdziwieniem zauważył, że wioska nie wygląda wcale biednie. Wręcz przeciwnie – uliczka drewnianych domków była zachęcająco zadbana i wesoła. Żadna tam Polska B czy C!!! Ida w słońcu wydawała się zadowoloną z siebie i dość zamożną miejscowością.

Postanowił odnaleźć budynek szkoły. Mimo najszczerszych wysiłków nie mógł się jednak zorientować, gdzie mieści się wiejska uczelnia stopnia podstawowego – nigdzie nie dostrzegał charakterystycznych i znanych mu z wczesnego dzieciństwa dużych, podzielonych na kilka części, okien i równie charakterystycznej czerwonej tablicy z godłem państwowym.

Rozejrzał się niepewnie. Na szczęście kilkadziesiąt metrów dalej dostrzegł małą dziewczynkę. Ubrana była jak przedwojenna pensjonarka – w granatową sukienkę i biały fartuszek z falbankami. Dwa jasne mysie ogonki miała związane wstążkami i bawiła się sękatym patykiem. Gdy zbliżył się do niej, osobliwa pensjonarka zaczęła wykonywać swoim kijkiem ekwilibrystyczne sztuczki: zakręciła nim młynka, po czym wymierzyła w Witolda i niezwykle grubym głosem krzyknęła: – Per aspera ad astra2!

Milczał osłupiały. Dziewuszka, najwyraźniej niezbyt zadowolona z efektów swego działania, pokręciła z niezadowoleniem głową, opisała patyczkiem koło w powietrzu i równie grubym głosem zawołała:

– Lasciate ogni speranza!

– Voi ch’entrate3! – dokończył zdumiony Witold, bo dziwne dziecko najwyraźniej domagało się jakiejś reakcji.

– Właśnie – stwierdziła dziewczynka i zaprezentowała mu swój patyczek. – Proszę bardzo: kasztanowiec, dziewięć i pół cala – bardzo finezyjna, doskonała do rzucania uroków.

– Do rzucania uroków? – nie mógł zrozumieć Witold.

– Oczywiście! Wygląda na to, że niewiele pan wie o różdżkach? – Z niesmakiem pokręciła głową i przyjrzała mu się uważnie.

– Raczej nic, madame! – stwierdził rozbawiony całą tą sytuacją Witold.

– To widać – oceniło go krytycznie dziecko. – A mimo to wygląda pan w tych swoich okularkach jak Harry Potter, tylko strasznie stary!

Witoldowi wreszcie rozjaśniło się w głowie – miał przed sobą lokalną wielbicielkę Harry’ego Pottera! A więc mania czarnoksięstwa, którą ze zdumieniem obserwował w Europie i Stanach Zjednoczonych, dotarła także tutaj!

Poczuł się jednak głęboko dotknięty insynuacją na temat swojego wieku, chrząknął więc niezadowolony. Miał oczywiście pełną świadomość tego, że dla dziesięcioletniej dziewczynki musi być czymś na kształt cmentarnej paproci, ale bez przesady – był stary i zmurszały, lecz tylko do pewnego stopnia!

– Za pozwoleniem, madame, nie stoję jeszcze nad grobem. Może najlepsze lata mam już za sobą, ale do emerytury mi daleko. Umówmy się, że jestem jegomościem w średnim wieku!

Dziewczynka przyzwalająco kiwnęła głową, nie przestając mu się uważnie przyglądać.

– Wiem, kim pan jest! Tym ministrem z Warszawy! – wykrzyknęła triumfalnie, a on po raz kolejny westchnął ciężko. Sława wyraźnie go wyprzedziła i – co tu kryć – zaczynała mu nieco ciążyć.

– Chciałem porozmawiać z panią sołtys – powiedział więc tylko, postanawiając niczemu się tu nie dziwić i niczego już nie tłumaczyć.

Dziewczynka schowała różdżkę za pasek fartuszka i wyciągnęła z pobliskiego rowu swój tornister.

– Pani Mila jest w szkole – stwierdziła. – Jeśli pan chce, mogę pana zaprowadzić.

– Bardzo chętnie – postanowił zaskarbić sobie sympatię cudacznej dziewczynki i z wysiłkiem przypomniał sobie imię przyjaciółki Harry’ego – Hermiono!

Podskoczyła z radości. – Pan naprawdę jest jak Harry Potter! Skąd pan wiedział, że najbardziej lubię Hermionę Granger?

Witold zrobił nieokreślony ruch ręką. – Jak wszyscy czarodzieje posiadam zdolność telepatii…

– Szkoda, że biblioteka szkolna ma tylko jedną książkę o Harrym – stwierdziła dziewczynka po chwili milczenia.

– Dlaczego?

– Pani Mila mówi, że nie było pieniędzy. Bo wie pan, szkoła musi kupować podręczniki, różne lektury i na Harry’ego już nie starczyło – westchnęła ze smutkiem. – Ale pani Mila obiecała, że przed wakacjami kupi wszystkie pozostałe części. Ja bym chciała tę grubą książkę, Harry Potter i czara ognia…

– Szkoła kupuje wam podręczniki? – zaciekawił się Witold.

– Tak. Pani Mila uważa, że podręczniki powinny być za darmo rozdawane w szkole. To znaczy pożyczane, bo na koniec roku trzeba je oddać… Każdy musi dbać o książkę i nie zniszczyć, bo brat albo siostra nie będą się mieli z czego uczyć…

– Ja, jak byłem mały, to dorysowywałem królom i królowym w podręczniku do historii wąsy… – przypomniał sobie dawne czasy.

Dziewczynka ożywiła się. – Mój brat też tak robił! Ale pani Tekla go oduczyła.

– W jaki sposób? – zainteresował się Witold.

– Kazała mi przynieść z domu zdjęcia Antka i wszyscy w klasie dorysowywali mu wąsy, czarne zęby i piegi. Antek się popłakał od tego…

– Bardzo ciekawe metody – roześmiał się Witold. – Czego uczy was pani Tekla?

– Botaniki. – Dziewczynka znowu podskoczyła. – A wie pan, że u nas w szkole jest tak samo jak w Hogwarcie? Pani Tekla jest jak profesor Sprout, która uczy Harry’ego zielarstwa, tylko ona jest fajniejsza…

– A pani Mila?

– Ona jest trochę jak profesor Dumbledore, tylko nie taka stara, i trochę jak profesor McGonagall…

Witold pożałował, że nigdy nie przeczytał tych książek, które kupował przecież dla dzieci znajomych.

– To znaczy? – zapytał, bo te nazwiska niewiele mu mówiły.

– No wie pan – pani Mila jest bardzo mądra: czytała wszystkie książki, wie tyle o kosmosie, i to same ciekawe rzeczy, nie takie nudne, a poza tym ma te koty – profesor McGonagall zamieniała się przecież w kota…

Tak rozmawiając, doszli do szkoły. Witold od razu zrozumiał, dlaczego nie mógł jej wcześniej zlokalizować. Szkoła zajmowała piętrowy podłużny budynek ukryty w gąszczu drzew i krzewów. W lecie musiało być tutaj pięknie. Z boku widać było wąskie schodki prowadzące na wysokie poddasze. Obok schodków przyczepiono tabliczkę z napisem „Biblioteka”. Poza tym szkoła mogła poszczycić się boiskiem i placem zabaw, pełnym drewnianych huśtawek i zjeżdżalni. Czerwona tablica obok ganku głosiła: „Szkoła Podstawowa w Brzózkach Wielkich, Oddział Filialny w Idzie”.

Weszli do środka.

Pierwszą osobą, na którą się natknęli, była Mila. Stała w wąskim korytarzyku, przeglądając trzymane w ręce papiery i książki. Ogromny Atlas nieba gwiaździstego wyraźnie jej zawadzał.

– Pani pozwoli, że ja go potrzymam – zaoferował swą pomoc Witold bez żadnych niepotrzebnych wstępów. Pani sołtys oddała mu atlas z wdzięcznością.

– Bardzo dziękuję. Ze mną jest tak jak w tej piosence: „Gdybym ja miał cztery nogi, dwie długie nogi, dwie krótkie nogi”, tylko u mnie przydałyby się raczej ręce w tej samej ilości.

W tym momencie przeniosła uwagę na lokalną Hermionę Granger, która w zdenerwowaniu przestępowała z nogi na nogę, jakby zastanawiając się, co ma robić.

– Alinka, czemu ty nie jesteś jeszcze w klasie?

Hermiona z niepokojem skubała falbankę swego fartuszka. – Noo… – zaczęła niepewnie.

– Pewnie znowu bawiłaś się w transmutację i zaklęcia, co?

– Ja tylko… – Plątała się dziewczynka, a Mila pokręciła głową.

– Biegnij do klasy… Utrapienie z tym dzieciakiem! – zwróciła się do Witolda. – Jest zupełnie zwariowana na punkcie Harry’ego Pottera…

– Zauważyłem – roześmiał się. – Gdy ją poznałem, najwyraźniej chciała rzucić na mnie urok.

– Niech się pan cieszy, że pan przeżył – uśmiechnęła się Mila. – Ale co pana sprowadza do szkoły?

– Chciałem panią prosić, żeby zaprowadziła mnie pani do księdza Witalisa i pani Tekli – powiedział, licząc, że mu nie odmówi.

– Oczywiście, tylko że teraz mam lekcję. Może pan zaczekać? – zmarszczyła zabawnie nos, co dodało uroku jej zazwyczaj bardzo poważnej twarzy.

– Czemu nie. Gdzie mam poczekać? – rozejrzał się po pustym korytarzu i zadecydował, że posiedzi na placu zabaw.

– Najlepiej, gdyby…

.

.

.