w serii ukazały się

Dawid Bieńkowski Nic Jacek Dehnel Lala Jacek Dehnel Rynek w Smyrnie Adam Czerniawski Narracje ormiańskie Izabela Filipiak Magiczne oko. Opowiadania zebrane Manuela Gretkowska My zdies' emigranty Manuela Gretkowska Kabaret metafizyczny

Manuela Gretkowska Tarot paryski Manuela Gretkowska Podręcznik do ludzi

Manuela Gretkowska Namiętnik Henryk Grynberg Drohobycz, Drohobycz Mariusz Grzebalski Człowiek, który biegnie przez las Radosław Kobierski Harar Włodzimierz Kowalewski Światło i lęk

Wojciech Kuczok Gnój Wojciech Kuczok Opowieści przebrane Wojciech Kuczok Widmokrąg Marian Marzyński Sennik polsko-żydowski Janusz Rudnicki Mój Wehrmacht Sławomir Shuty Cukier w normie z ekstrabonusem Sławomir Shuty Zwał Mariusz Sieniewicz Czwarte niebo Mariusz Sieniewicz Żydówek nie obsługujemy Marek Soból Mojry Jerzy Sosnowski Wielościan Jerzy Sosnowski Prąd zatokowy Magdalena Tulli W czerwieni Magdalena Tulli Sny i kamienie Magdalena Tulli Tryby Magdalena Tulli Skaza Witold Wedecki Czarne rondo

archipelagi

Włodzimierz Kowalewski _Excentrycy

Wszystkie nazwiska i fakty zmyśliłem. Tylko Ciechocinek jest prawdziwy.

Patronat medialny

Powieść napisana przy finansowym wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Copyright © by Wydawnictwo W.A.B., 2007 Wydanie I Warszawa 2007

Anetusiowi

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

I

W ciemności, błądząc ręką między okularami, szklanką i trójkątnym pudełeczkiem z tabletkami isalginu, namacała zegarek. Czwarta trzynaście – wskazywały fosforyzujące strzałki. Kto to widział cokolwiek zaczynać o tak głupiej godzinie?

Ból jednak nie dawał zasnąć, nie mogła znaleźć miejsca na starym, skrzypiącym tapczanie. Jak zawsze kiełkował po lewej stronie brzucha, trochę poniżej żeber. Najpierw niepokój, później poczucie, że tam, w środku tkwi coś twardego i ostrego, wreszcie kłucie i rwanie wżerające się w kręgosłup, dochodzące falami aż do szczęk i skroni.

Te ataki miała mniej więcej od roku; rzadko, potem częściej. Przychodziły nagle, o różnych porach, trwały też coraz dłużej, czasem po kilka godzin. Kiedy ostatni raz? Tydzień temu? Półtora? W pracy Drabikowa robiła jej zaraz zastrzyk z pyralginy, w domu było gorzej – dreptała bezradnie naokoło pokoju albo siedziała skulona, czekając, aż minie.

Bosymi nogami znalazła po omacku kapcie i zapaliła kinkiet nad toaletką z pękniętym lustrem. Dawał mętne, zaropiałe światło, rozłażące się jak pajęczyna po ścianie malowanej w biało-zielony wzorek. Zimno na chwilę przyniosło ulgę, dopiero teraz usłyszała, że pada deszcz, bębni o okiennice, woda chlupie przez dziurawe rynny, pluszcze na balkonach i okapach, wsiąka we wszystkie szpary w spróchniałych belkach. Pomyślała, że chyba trzeba będzie zacząć palić w piecu, bo ubrania znowu przejdą zgnilizną rozmokłego drewna.

Okręciła się kocem, pojękując, znalazła w kredensie miętę, wsypała szczyptę do kubka i nastawiła prymus. Bayerowa na górze też nie spała. W kuchni słychać było ciężki, basowy kaszel i czuć papierosowy dym zmieszany z wilgocią.

Przycupnęła przy stole, parząc język spijała małymi łykami gorące zioła, które wydawały się jej gęste i tłuste. Kubek lepił się do ceraty, podłożyła pod niego stary „Przekrój”, akurat na zdjęciu Soni Ziemann i artykule jakiegoś Johna Custance, przeczytała: „Piszę ten tekst w pełni kryzysu maniakalnego”. Uśmiechnęła się kwaśno.

Tylko w chwilach bólu gorączkowo zastanawiała się nad sobą. Bała się tych myśli. Przerażona, odkrywała wtedy, że nie wierzy w swoje własne obecne życie, że naprawdę istnieje gdzieś z boku, obok siebie, nie dzisiejsza, ale nadal ta dawna, z jedynej zachowanej fotografii, oderwanej od ostatniego biletu miesięcznego na „dziewiątkę”; przystanek przy wylocie Fredry. Czasem zrywała się w środku nocy, przekonana, że to tylko przerwa w jakiejś długiej, męczącej podróży; marny hotel albo ławka dworcowej poczekalni. Przytomniała po chwili i opadała na poduszkę z biciem serca i ze łzami w oczach.

A więc egzotyczne miasteczko, o którym słyszała w dzieciństwie od ciotki i które wtedy leżało na drugim końcu Polski, na drugim końcu świata, naprawdę miało być dla niej tym jedynym miejscem na ziemi, jakiego ponoć potrzebuje każdy człowiek? Ten obskurny pokoik w walącym się pensjonacie naprawdę ma być jej domem? Dlaczego?

Stało się coś tak strasznego; nie można tego ogarnąć żadną ludzką miarą. Przecież było miasto, do którego nigdy nie wróci, był Karol, jego siła, wargi rozcałowane do krwi, zapach mężczyzny i miłosne noce oślizłe od potu. Były rozmowy i sprawy do załatwienia, cukiernie, jazz, kapelusze i żakiety, przyjaciółki, blask słońca na świeżo wyfroterowanej podłodze.

A teraz śni albo znudzona patrzy na film o kimś o tej samej twarzy, ale zupełnie obcym. Ma czterdzieści trzy lata, samotność przecieka przez palce, przezroczysta jak woda z kranu. Dokąd dalej? Jak? Może powinna przetrzeć oczy i wreszcie zrobić coś ze sobą, a może nosi w sobie okropne choróbsko i robienie czegokolwiek nie ma już żadnego sensu? A może lepiej nie myśleć o sensie i bezsensie, tylko żyć – na ile się udaje, bez skrupułów i obrzydzenia?

O szóstej zadzwonił budzik. Posykując z bólu, wyprasowała spódnicę i zdjęła papiloty. Sięgnęła po kawałek chleba i po słoik z masłem w osolonej wodzie, ale nie mogła niczego przełknąć. Na dworze było jeszcze prawie ciemno. Przez ogródek przeszła ostrożnie, żeby nie pośliznąć się w błocie i nie zapaskudzić czółenek. Powoli zamknęła namokłą od deszczu furtkę, zwisającą na jedynym, zardzewiałym zawiasie. Wiatr szarpał kikutami krzewów, wywracał parasol na drugą stronę, niósł lekki posmak soli.

Utykając na lewą nogę, brnęła przed siebie chodnikiem zasłanym mokrymi liśćmi. O tej porze, poza sezonem nie spotykało się tu przechodniów, z oszczędności nawet nie zapalano latarń. Drewniane wille, odgrodzone konarami nagich lip, trwały martwe w wilgotnym półmroku. Świeciło się zaledwie parę okien, żółty blask rozmiatały falujące gałęzie, zaczepiając o szyby i parapety. Od Wołuszewskiej przejechała jakaś furmanka, wiatr zagłuszył kłapanie kopyt w kałużach.

Przy ogrodzeniu parku, kiedy chciała przejść przez ulicę naprzeciw obdrapanego budynku dawnego hotelu Mullera, zaczepił ją listonosz. Spod wielkiej wojskowej płaszcz-pałatki wystawały tylko czubki butów i daszek czapki urzędowej.

– Pani doktór, jest dla pani cóś! – zawołał z głębi mokrego brezentowego kaptura.

Pogrzebał pod peleryną i prędko podał jej kopertę obwiedzioną kolorowym szlaczkiem.

– Wziułem zara rano z worka, żeby ten ubek, co przyjeżdża sprawdzać przesyłki, nie zobaczył.

Podziękowała, schowała list do torebki. Deszcz zaczął padać mocniej, zasłoniła się parasolem, szybko minęła nieczynne solankowe źródło „Grzyb”, zamkniętą „Zdrojową” i pod wiatr, aleją między pustymi rabatami, na których latem układają dywany z kwiatów, dotarła do Łazienek nr 3.

Tu ciągnęły już z różnych stron grupki sanatoryjnych pacjentów, zabiegi wydawano od ósmej. Na piętrze długiego gmachu z rzędami wersalskich, półkolistych okien i czerwonym kominem jak w cegielni funkcjonowały inhalatoria, na parterze kąpiele błotne. Tam też, po lewej stronie od wejścia, w korytarzyku za kabinami borowinowymi znajdował się jej gabinet.

– Zrobi mi pani „trójkę” – jęknęła, wieszając płaszcz.

Drabikowa kończyła właśnie śniadanie, wyjadając resztki bigosu z garnka okręconego kraciastą ścierką.

– Znowu, pani doktór? Zaraz, tylko poszukam atropiny. Trza w końcu iść do doktora Garfinkla. Chce pani, to ja zaraz zadzwonię.

Po zastrzyku ułożyła się na kozetce. Drabikowa wystawiła głowę przez drzwi i wrzasnęła w stłoczony tłumek:

– Pani doktór będzie przyjmowała za godzinę albo za dwie. Pani doktór teraz odpoczywa!

Przy fotelu zasiadła jednak dopiero przed dziesiątą. Jak co dzień nieznani ludzie – gderliwi i zaślinieni starsi mężczyźni, zaciskający kurczowo dłonie na poręczach i wypychający ekskawator językiem, kobiety – jak zawsze gotowe na wszystko, dziewczynka bez nogi, przywieziona z sanatorium „Młoda Gwardia”. Próchnice ostre i przewlekłe, zapalenia miazgi, zgorzele. Wibracje ściskanej w palcach główki bormaszyny, które po latach odczuwa się dokuczliwie od nadgarstka po ramię. Czyszczenie kanałów, wypełnianie, swąd palonej kości. Ekstrakcje mleczaków jak ukręcanie zardzewiałych śrubek, ekstrakcje poważnych trzonowców – zapieranie się w nogach, pot na czole. Czasem reakcje nieprzewidziane

– kiedyś pacjent odepchnął ją, uderzył w twarz, wyrwał z ręki kleszcze Bertena i, plując krwią, uciekł na przełaj, tratując bezlitośnie szafirki, begonie i ageratum kwiatowego dywanu przed budynkiem łazienek. Innym razem zszokowany dzieciak darł się po zabiegu straszliwym, przechodzącym w wycie falsetem: „Dupa, dupa, dupa, dupaaa!!!”, tak opętańczo, że ojciec dobrą godzinę nie mógł go uspokoić. Słyszeli to chorzy leżący w wannach z błotem, słyszeli kuracjusze spacerujący wśród różowych magnolii, słyszało chyba całe uzdrowisko. Plotkowano potem zjadliwie o jej umiejętnościach.

Zaglądając do tych wszystkich ust, była pewna, że pochyla się nad ludzkim wnętrzem. Zęby mówiły jej o ludziach więcej niż psychoanaliza, powtarzała sobie, że są fortyfikacją broniącą dostępu do duszy. Przyzwyczaiła się tak bardzo do cudzej śliny, ropnych wysięków, do krwi, zgniłego wyziewu, że nie potrafiła już odczuwać wstrętu. Doznania, po których normalny człowiek dostaje mdłości, przekształcała w życiowe historie. Wyobrażała sobie na przykład, że wady zgryzu to zaniedbane dzieciństwo w wielodzietnej rodzinie, próchnica

– efekt nędznego pożywienia albo przeciwnie, rozpieszczenia i przekarmienia cukierkami przez dorastające kuzynki i brzuchatych wujków. Szczerby, ubytki, kostne zadziory sterczące z dziąseł – ślad bohaterskiego losu partyzanta albo bujnego temperamentu na wiejskich zabawach, eleganckie koronki i szwajcarskie złote plomby u skromnych starszych pań – ostatnia resztka „tamtego” dobrego życia. A brązowy nalot, rogowaciejące przyzębie – katastrofa męskości, której podstarzali faceci beznadziejnie usiłują zapobiec nikotyną.

Przez cały dzień nie wyjmowała listu, żeby nikt nie zobaczył znaczków z profilem Elżbiety II albo po samym odcieniu papieru nie zorientował się, że to list nie z tego świata.

Haczykowate pismo Fabiana poznała natychmiast. Brat pisał nieregularnie, zdarzały się dwa, trzy listy w ciągu miesiąca, ale też milczenie trwające kwartał i dłużej. Przysyłał także paczki, każdy list zwykle zapowiadał paczkę.

Brała wtedy z szopy Bayerowej ręczny wózek i szła na pocztę. Żelazna kurtyna pękała na chwilę, z wielkiego kartonu, i tak już przetrząśniętego łapskami celników, unosiła się najpierw ta szczególna, daleka, nierealna naftalinowo-mydlana woń Zachodu, a potem wysypywały się skarby. Materiał na kostium, nylonowe pończochy w szeleszczącym celofanie, mydło „Palmolive”, czarno-zielone, takie samo, jakie kupowała kiedyś w drogerii przy placu Strzeleckim. Dalej herbata Lyonsa, kakao, twarde i grube czekolady „Cadbury”, prasowane daktyle, puszki „Nescafe”. O „neskę”, krzyk mody i snobizmu, dopytywał się zawsze właściciel pensjonatu „Aryman” z sąsiedztwa. Przyjeżdżająca latem nowoczesna warszawska inteligencja pijała ją z nabożną czcią, stosując specyficzny rytuał. Najpierw sypano kawę do szklanek, potem wszyscy przy stole łyżeczkami ucierali ciemny proszek z cukrem, długo, cierpliwie, jakby kręcili młynki modlitewne, oczekiwanie rozkoszy skracając namaszczoną rozmową. Wreszcie brązową pulpę w szklankach zalewano wrzątkiem z czajnika, głosy cichły, następował czas kontemplacji, przerywany tylko tłumionymi siorbnięciami i namiętnym wyrażaniem doznań: „Co za zapach! Jakaż ona cudownie aromatyczna! Czy nie czuje pani tej leciutkiej goryczy prażonych migdałów, pani magister?” „Ależ tak, ależ tak! Chociaż ja czuję raczej posmak rumu i kalifornijskich rodzynek, panie inżynierze”.

Z poczuciem upokorzenia zauważała, że i w niej samej lęgnie się fascynacja dla błahostek, zwykłych śmieci, które teraz stanowiły przedmiot pożądania, zapewniały iluzję luksusu. Miała już odruch odkładania do szuflady pachnących papierków po mydle, cienkich sreberek i błyszczących, granatowych etykiet od czekolady z kolorowymi rysunkami winogron i orzechów. W ładnych puszkach po kawie i kakao, wystawionych na kredensie, przechowywała szpulki, guziki, przyprawy i olejki do ciasta.

Tego dnia nie przyjmowała po południu w szpitalu Markiewicza. Wróciła więc prosto do domu, odgrzała sobie na obiad dwa kawałki serdelowej, zrobiła herbatę. Dopiero wtedy otworzyła list, starannie, pilnikiem do paznokci, jakby nie chcąc uszkodzić angielskiej koperty.

Listy Fabiana były zawsze krótkie. Pisał o tym, gdzie jest, co robi, co się wydarzyło – nigdy o przeszłości, nigdy o rodzinie. Zdobywał się nawet na szczerość. Chociaż była młodsza o sześć lat i dawno temu, w domu, traktował ją jak smarkulę, teraz przyznał się do romansu z mężatką, jakąś panią Zutą G., pisał też, że musi pracować jako robotnik, bo jest zbyt słaby, żeby tam grać, utrzymać się w zawodzie i zarabiać.

List zawierał zaledwie kilka zdań. Już po pierwszych dwóch głęboko westchnęła i opadły jej ręce: „Postanowiłem wrócić. Ponieważ nie mam dokąd, więc przyjadę do Ciebie”.

Dalej Fabian dokładnie informował, że przydzie we wtorek, dwunastego listopada wieczorem, że niczego się nie boi, był przecież tylko starszym sierżantem w orkiestrze.

„Boże, przecież to już za dwa tygodnie!” – dotarło do niej po chwili. Nie wiedziała, czy się wściekać, czy cieszyć. W pierwszym odruchu chwyciła za ołówek i chciała pisać, biec na pocztę, nadawać telegram, ekspres, zapytać go, czy jest naprawdę pewien, czy naprawdę nie wie, co straci. Napisać wprost, żeby nie wierzył reżymowym gazetom.

Przez osiemnaście lat rzadko do niego tęskniła. Nigdy nie byli ze sobą blisko. Istniał dla niej jako ktoś oficjalny i poważny, trochę mniej czcigodny zastępca ojca. W wielkim i ciemnym mieszkaniu rodziców przy placu Halickim, zaraz koło pałacu Biesiadeckich i biura wagonów sypialnych Cooka, zakradała się czasem do jego pokoju. Kusił ją zapach tajemniczej męskiej enklawy – głęboki, śliwkowy aromat cygar i kwaśna nuta kolońskiej wody „Glockengasse” zmieszane ze świeżością wypranych koszul i wyszczotkowanego ubrania.

Ekscytował męski bałagan – spinki i krawaty rzucone byle gdzie, sterty gazet, papier nutowy i gramofonowe płyty porozwalane na stole, brudne szklanki, pełne popielniczki. Kiedy wychodził, potajemnie grzebała w jego rzeczach. Wiedziała, że głęboko w biurku ukrywa butelki koniaku i fotografie rozebranych kobiet. „Phi! Co takiego ciekawego może być w gołej kobiecie albo kobiecie ubranej w same pończochy? Męska paranoja! Co za obleśne świnie! Ze zwyczajnych pończoch zrobili sobie obiekt rozpusty! To tak, jakby mnie podniecały ich szelki, skarpety czy kalesony. Tfu!” – irytowała się nad wertowanym pośpiesznie sekretnym albumikiem. Tutaj również po raz pierwszy w życiu spróbowała alkoholu, pociągnęła potężny łyk „Winkelhausena” z flaszy oplecionej wikliną, aż świeczki stanęły jej w oczach i ze strachu nie mogła wcisnąć z powrotem korka. Częściej jednak drzwi były zamknięte albo dochodził zza nich monotonny, żylasty pisk skrzypiec, katujących gamy i obowiązkowe wprawki. Ojciec, wykładowca łaciny średniowiecznej na uniwersytecie i długoletni śpiewak Chóru Cecyliańskiego, wymarzył sobie dla nich obojga kariery muzyczne. Fabian jednak po kilku latach udręki porzucił skrzypce dla puzonu i zaraz potem został wylany z konserwatorium. Ożenił się, wyprowadził do Ryśki na Białohorszcze, daleko, trzeba było iść kawał drogi od pętli tramwajowej. Ku zgrozie rodziny, grał jazz i modne szlagiery z braćmi Langerfeld, ostatecznie zamieniając sale koncertowe na bar „Palais de danse” w hotelu „Bristol”. Wtedy również i ją namówił, żeby spróbowała zaśpiewać z jazz-bandem. Uwielbiała to szaleństwo – światła, rytm, swoboda - The Jumpin'Jive, Loch Lomond, Marie… Rodzice byli obrażeni, pryszczata jak ogórek hrabina Woroncewa, u której pobierała lekcje wokalistyki w Instytucie Szymanowskiego, dostałaby szczękościsku, gdyby ją zobaczyła na scenie w obcisłej sukni, czerwonej jak krew, wśród rozpalonych muzyką młodych mężczyzn. Potem Fabian zaczął występować na transatlantykach, dostał kontrakt na „Polonii”, przed samym wrześniem na „Piłsudskim”. Nie było go całymi miesiącami, przysyłał pocztówki z Dżakarty, Caracas, Montevideo – zewsząd takie same palmy, zachody słońca, białe żaglowce i ciemne tonie oceanów. Przywoził prezenty, najbardziej zapamiętała pantofle z krokodylej skóry, do nich krokodylową torebkę, puderniczkę, krokodylowe paski do zegarka i sukienki.

Co się z tym wszystkim stało? I z jej babskimi drobiazgami na konsolce, przy Skarbkowskiej 19? Z chłodnymi w dotyku, niklowanymi przyborami do manicure, ostatnim flakonem „Soir de Paris”, zapachem lat trzydziestych, krzykiem sezonu, ze szminkami w złocistych oprawkach, z chińską skrzyneczką na korale i broszki? Całą gorycz, całą wielką niesprawiedliwość życia odczuwa się poprzez tęsknotę do małych rzeczy.

W domu przyjęło się nie mówić głośno o sprawach brata, a samo imię „Fabian” wywoływało grymas zgorszenia na twarzy kucharki. Kiedyś pod drzwiami sypialni podsłuchała kłótnię rodziców, chodziło o zdrady, rzekome kochanki, podobno jedną w Rawie Ruskiej i drugą aż w Łodzi. Matka płakała, przekonywała, że to plotki, ojciec w kółko powtarzał nieswoim głosem „łajdus, łajdus, erotoman i łajdus!” Innym razem ojciec walił o nocny stolik jakimiś papierami i ryczał w sposób zupełnie nielicujący z temperamentem filologa klasycznego: „Nie podpiszę! Nie zapłacę! Do gazet pójdę i ogłoszę, że nie ponoszę odpowiedzialności! Po nazwisku ogłoszę! Rozumiesz, Bubo, co ja mówię? Niech będzie skandal na całe miasto, psiakrew, a niech będzie! A my? Kogo myśmy wychowali, Bubo?”

Nie napisała ani słowa, czysty papier zgniotła w kulkę, wrzuciła do wiadra przy zlewie. Poczuła nagły ucisk w piersiach i pieczenie policzków.

Przecież jednak bardzo chciała go zobaczyć, rzucić mu się na szyję, nieśmiało odgarnąć włosy – może teraz już siwe – jak wtedy, kiedy była młodą dziewczyną, a on starszym bratem, oschłym, wszechwiedzącym, budzącym nieśmiałość.

I powiedzieć, koniecznie powiedzieć, że ona tak naprawdę też nie ma dokąd wracać, że zrobił błąd, jeśli myślał inaczej. Że ich świat się rozpłynął. Że widocznie był z cukru.

Bayerową zastała jak zwykle w łóżku. Rozkudłana, w przepoconej koszuli, siedziała oparta o poduszki i utykała wokół siebie starą, zbitą kołdrę. Świeciła stojąca lampa, z abażurem w kształcie lilii, ale w pokoju było ciemno od dymu. Z kąta ział gorącem elektryczny grzejnik, na drugiej połowie małżeńskiego łoża walały się książki bez okładek, poplamiony biustonosz, pusta ćwiartka po wódce i talerz z petem wetkniętym w resztkę tłuczonych kartofli. Niedopałków i popiołu było pełno wszędzie – w doniczkach, pod szafą, w szklankach i kieliszkach zostawionych byle gdzie – na zakurzonej etażerce, na radiu, które, od rana do nocy włączone, bełkotało coś niezrozumiale.

– Aaa, to ty, Wandzia – zahuczała Bayerowa, ziewając. – Papierochy masz?

– Zaraz… Najpierw okno otworzę, przecież tu już nie można wytrzymać!

– „Tu nie można wytrzymać!” Masz ci los! „Tu” nie można! Nigdzie, kurwa jedna, już nie można! Nigdzie! Diabeł się zalągł! Jesteśmy prze! – zagrzmiał z łóżka oburzony bas.

Wanda opowiedziała o liście, o przyjeździe Fabiana, zapytała, czy mógłby na razie zamieszkać w pensjonacie, zanim postanowi, co dalej. Bayerowa łapczywie rozerwała paczkę żeglarzy, wydarła z niej kruszącego się papierosa i wetknęła do czarnej od smoły, szklanej cyfki. Wciągała dym, jak niedoszły topielec chwyta powietrze.

– Najlepiej popędź go – dyszała przez ciężkie, gryzące kłęby. – Na cholerę ci on? W ogóle, to kto normalny stamtąd wraca? Znowu będę miała ubeków na karku. Ty nie pamiętasz tego skurwysyna, co chodził i zaglądał w okna? Akurat wtedy serwety krochmaliłam, patrzę: łazi, za parapety łapie, podskakuje, ręce przykłada do szyby, zagląda. Szlag mnie trafił! Za kocioł, na taras i wszystko lu! – na ten ryży łeb! Że też tyle siły miałam! Uciekł, upierniczony w krochmalu, aż ciekło portkami. Od razu przyjechali. „Świadomie i z rozmysłem utrudniacie czynności operacyjne” – darł się na mnie ten gruby, z koalicyjką, ten Kurył, Czurył czy jak mu tam, co jego stary przed wojną miotły kręcił na targu końskim. A ja: „Co utrudniamy? Jakie operacyjne? Gruszki mi, kurwa jedna, kradł!” Ten do mnie z kajdankami: „Przeszkadzacie w wypełnianiu obowiązków władzy ludowej!” A ja: „To władza ludowa ludowi gruszki podpierdala?” Drugi jakiś: „Kobieto! Zaatakowałyście czynnie organy bezpieczeństwa publicznego!!” „My? My zaatakowałym czynnie? Organ gruszki kradł!” Nic mi wtedy nie zrobili, ale za tydzień zabrali pozwolenie na obiady domowe. A ty zresztą rób, jak uważasz. Żeby tylko co zapłacił. I tak wszystko stoi puste, licencji już nigdy nie dostanę, na wiosnę albo kwaterunek wejdzie, albo w cholerę zabiorą i won, do przytułku, do Aleksandrowa.

Poprosiła jeszcze, żeby Bayerowa dała bratu pokój po Reichmanie, bo tylko tam zostały ponoć jakie takie meble, jest także ostatni w tym domu dobry piec.

Tamta spojrzała na nią jak bazyliszek, zawahała się przez chwilę, ale machnęła ręką, zwlokła tłuste cielsko z łóżka i poczłapała do drugiego pokoju. Tam otworzyła gablotkę, która kiedyś wisiała w recepcji, i niechętnie podała Wandzie klucz z wypolerowaną gałką, oznaczoną numerem „4”. Potem biegiem wróciła pod kołdrę, sycząc: „Zimno, zimno!”

– Wandzia, a może ty byś jutro gdzieś chociaż jakiś jarzębiak dostała? Diabeł się zalągł. Serio. Sama widziałam, wczoraj, przedwczoraj latał, kurwa jedna, po ogródku!