JULI ZEH

Instynkt gry

W serii ukazały się:

David Adams Richards Grzech miłosierdzia

Majgull Axelsson Daleko od Niflheimu •Kwietniowa czarownica

Aharon Appelfeld Badenheim 1939 • Droga żelazna

John Banville Zaćmienie

Attila Bartis Spokój

Samuel Beckett Sen o kobietach pięknych i takich sobie

Thomas Bernhard Wymazywanie

Javier Cercas Żołnierze spod Salaminy

Michel Faber Pod skórą • Szkarłatny płatek i biały

Jonathan Safran Foer Strasznie głośno, niesamowicie blisko • Wszystko jest iluminacją

Laurent Gaudę Słońce Scortów

David Gilbert Normalsi

Julia Glass Trzy czerwce

Juan Goytisolo Makbara

Jan Guillou Zło

Michel Houellebecq Cząstki elementarne • Możliwość wyspy •

Platforma • Poszerzenie pola walki

Daniel Kehlmann Beerholm przedstawia

Imre Kertesz Angielska flaga • Fiasko • Ja, inny. Kronika przemiany • Kadysz za nienarodzone dziecko • Likwidacja • Los utracony

Michaił Kononow Goła pionierka

Laszló Krasznahorkai Szatańskie tango

Karel van Loon Ojciec i ojciec

Harry Mulisch Odkrycie nieba • Procedura

Wiktor Pielewin Generation,P' • Mały palec Buddy • Omon Ra i inne opowieści • Święta księga wilkołaka • Życie owadów

W.G. Sebald Wyjechali

Zeruya Shalev Mąż i żona • Życie miłosne

Władimir Sorokin Bro • Lód

Jachym Topol Nocna praca • Siostra

Mo Yan Kraina wódki • Obfite piersi, pełne biodra

Oksana Zabużko Badania terenowe nad ukraińskim seksem

Juli Zeh Orły i anioły

JULI ZEH

Instynkt gry

Przełożyła Sława Lisiecka

Publikacja została sfinansowana przy wsparciu Komisji Europejskiej. Wyraża ona jedynie opinie jej autorów, a Komisja nie może być pociągnięta do odpowiedzialności w zakresie wykorzystania informacji w niej zawartych.

Tytuł oryginału: Spieltrieb Copyright © Schoffling & Co Verlagsbuchhandlung GmbH, Frankfurt am Main 2004 Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo W.A.B., 2007 Copyright © for the Polish translation by Wydawnictwo W.A.B., 2007

Wydanie I Warszawa 2007

Konwersja do formatu MOBI: Virtualo Sp. z o.o.

Dedykacja

Dawidowi

Summum ius, summa iniuria 1

1 Dosł. szczyt prawa (jest) szczytem bezprawia.

Exordium.

Jeśli to wszystko jest grą, jesteśmy zgubieni

Co by było, gdyby prawnukowie nihilistów już dawno wyprowadzili się z zakurzonego sklepu z dewocjonaliami, który nazywamy światopoglądem? Gdyby opuścili na wpół opróżnione magazyny wartości i ważności, składy tego, co pożyteczne i konieczne, prawdziwe i słuszne, aby ścieżkami dzikich zwierząt wrócić do dżungli, tam, gdzie nie moglibyśmy ich nawet zobaczyć, a co dopiero do nich dotrzeć? Co by było, gdyby Biblia, Ustawa Zasadnicza i prawo karne przestały stanowić dla nich instrukcje i zbiory reguł obowiązujących w grach społecznych? Gdyby pojmowali politykę, miłość i ekonomię jako współzawodnictwo? Gdyby „dobro” oznaczało dla nich zmaksymalizowaną skuteczność przy zminimalizowanym ryzyku strat, natomiast „zło” było wyłącznie czymś bliskim niemal optymalnego rezultatu? Gdybyśmy przestali rozumieć ich motywy, jako że takowe by nie istniały?

Skąd wzięlibyśmy wtedy prawo osądzania i skazywania, a przede wszystkim – kogo? Przegranego – czy też zwycięzcy? Sędzia musiałby stać się rozjemcą. Podejmując próbę zastosowania w praktyce swojej wiedzy i przełożenia prawa na sprawiedliwość, dopuściłby się ostatniego, jaki jeszcze pozostał, grzechu śmiertelnego, czyli hipokryzji.

Wszystko to napisałam, wyłuszczając powody, decydujące o wydaniu pewnego wyroku. Zostało to przekazane sekretariatowi, po czym formalnie dostarczone stronom. Teraz mogę wykorzystać wakacje sądowe, aby uporządkować myśli. Mogę opisać stan faktyczny, nie w skróconej formie, jakiej wymaga wyrok, lecz tak, jak to się wszystko rzeczywiście odbyło.

Skoro jednak decyduję się opowiedzieć o wydarzeniach, w których sama nie uczestniczyłam, których bohaterów prawie nie znam, a o których muszę wiedzieć wyłącznie z powodów zawodowych, nie mogę uciec od pytania, kto ma być narratorem tej opowieści. Jakieś „ja” – duch świata, sprawiedliwość czy też najbliższe światu przedstawionemu wielorakie „my”, złożone z fantazjującego autora i jego postaci? Nie podoba mi się ani jedno, ani drugie. Byłaby to nienaturalnie wymuszona odpowiedź na pytanie, na które po prostu nie ma odpowiedzi. Kim bowiem jest to „ja”? Kim „my”? Ten problem zaprząta ludzkość już od tysięcy lat. Komputer, który miałby go rozwiązać, uznałby, że konieczne jest stworzenie równania, biegnącego w nieskończoność. Kim jesteś? – oznacza dla niego: ile procesów przebiega w tej sekundzie w jego wnętrzu? Gdyby odpowiedział na to liczbą „x”, proces odpowiadania musiałby dodać do tej liczby kolejny proces, tak że przybrałaby ona postać: x+1, zatem pierwsza odpowiedź komputera byłaby błędna. Gdyby komputer uznał ten błąd, spróbował się skorygować i powiedzieć: x+1, to liczba wynosiłaby już x+2 i trwałoby to tak dalej, aż wreszcie komputer padłby, potykając się o leżącą ósemkę, niezdolny powiedzieć, kim jest. Człowiek różni się od komputera zdolnością do niechlujstwa, umiejętnością przechodzenia do porządku dziennego nad danym problemem, jeśli czuje instynktownie, że musiałby zmierzyć się z nieskończonością. Podczas gdy komputer pada, człowiek potrząsa głową, śmieje się lub płacze, i dalej idzie swoją drogą. Jest to jeden z tych problemów, które najlepiej rozwiązać, zapominając o nich. Zostawiam otwartym pytanie o to, kim jestem. Proszę o zrozumienie i wybaczenie zaistniałych niedogodności.

Przynajmniej pogoda spełnia oczekiwania. Jak na tę porę roku nie panuje ani zbytni upał, ani nadmierny chłód, co w sierpniu może w tym mieście znaczyć jedynie tyle, że jest wilgotno i gorąco. Ojczulek Ren wypaca swoje rzeczne wydzieliny, Zatoka Kolońsko-Bońska zbiera je i wekuje w postaci nazbyt ciężkiego musu, osadzającego się na domach, dachach samochodów, plecach i myślach. Ileż dalibyśmy za lekki wietrzyk, świeże tchnienie, wędrujące w górę Renu, z północy, i przynoszące ulgę – powiew morza! Nic nie nadejdzie. Mus powietrzny niczym wilgotny piasek wypełnia płuca i głowy ludzi. Ochłodzenie przyniosą dopiero pierwsze chwile mżawki, kiedyś we wrześniu, gdy przyjdzie mi wrócić do pracy, aby się dowiedzieć, czy po ostatnim wyroku będą jeszcze następne.

Okno mojego gabinetu na pierwszym piętrze wychodzi wprost na ulicę. Idąc przez pół godziny marszem, mogłabym dotrzeć do wyasfaltowanej promenady nadreńskiej, aby doświadczyć wyższości rowerzystów, osób uprawiających jogging, łyżworolkarzy i właścicieli psów nad zwykłym przechodniem. Mogłabym spoglądać w górę ku opuszczonym rezydencjom ambasadorów, które pustymi oknami patrzą ponad rzekę. Mogłabym odwiedzić willę Kahn, naśladującą lekkością francuski zamek, albo okrążyć teren jednej z licznych w Bonn szkół z internatem, której parcela, zastawiona budowlami z czasów grynderskich i wyściełana parkiem, prawie dotyka wody. Codziennie mogłabym bez trudu odwiedzać te miejsca, choć nie byłoby tam nic do oglądania. Zamiast tego patrzę przez okno.

Dom dzieli od ulicy rozległy ogródek, którego ogrodzenie z kutego żelaza całkowicie porastają rododendrony, wyciągające mięsiste liście przez pręty, jak gdyby więźniowie wysuwali palce, aby, niczym żebracy, dotykać ramion przechodniów. Ponad czubkami ogrodzenia patrzę na jezdnię i czekam, żeby coś wyrwało się z szeregu, zsunęło na bok, wyłamało z kierunku jazdy lub obróciło. Na przykład gwałtownie hamująca ciężarówka, która stanęłaby cielskiem w poprzek, jednym kołem na chodniku, tuż pod latarnią, jakby chciała podnieść tylną nogę, a wokół jej pyska gromadziłaby się na podobieństwo much ciemna chmura przechodniów 1. Coś leżałoby nieruchomo i bezkształtnie na asfalcie. Może kupa starych łachów, które nie nadawały się, by wrzucić je do kontenera na używaną odzież? Nawet nie przyglądając się dokładnie, wiedziałabym lepiej. Dopiero nadjeżdżająca karetka pogotowia na syrenie sprawiłaby, że całe zajście stałoby się problemem technicznym. Migające błękitne światło szybkimi ściegami zaszyłoby dziurę w porządku świata, powstałą na skutek nieplanowanej śmierci przedstawiciela naszego gatunku; dziurę, nad którą pochyliłoby się ludzkie zbiegowisko, aby rzucić przerażone spojrzenie na rozpościerający się w dole chaos. Odepchnięto by ciżbę. Zatrzaśnięto by tylną klapę karetki. Dzień by drgnął, jęknął i ruszył od nowa. Na zawsze zabrakłoby jednego człowieka. Może jednego z moich oskarżonych. Może mojego świadka – kobiety. Jednego z trojga prawie uniewinnionych. Ale jestem pewna, że ich wszystkich nie ma w mieście ani nawet w kraju. Między posiedzeniami sądów kolejnych instancji ludzie lubią wyjeżdżać na wycieczki.

Prokuratura wniosła apelację. Mój wyrok powędruje do wyższej instancji. Ten przypadek dotrze pewnie aż do Trybunału Konstytucyjnego w Karlsruhe. Zawiera bowiem żądanie oficjalnego przyjęcia do wiadomości, iż prawo zawiodło, albowiem godność człowieka wymaga uznania tego faktu. My, prawnicy, mówimy, że nad federalnym Trybunałem Konstytucyjnym jest już tylko błękitne niebo.

Błękitne niebo stało się kolorową przykrywką tekturowego pudełka z zestawem gier. Jeśli to wszystko jest grą, jesteśmy zgubieni. Jeśli nie – to naprawdę czeka nas zguba.

1 Por.: „Przed chwilą coś wyskoczyło z szeregu, jakiś na ukos skierowany ruch, coś przekręciło się i ześliznęło na bok. Masywna ciężarówka nagle zahamowała, wjeżdżając, jak się okazało, jednym kołem na krawędź chodnika. Ludzie, niczym pszczoły wokół ula, stłoczyli się wokół miejsca, które pozostało pośrodku wolne”, Robert Musil, Człowiek bez właściwości, przekł. K. Radziwiłł, K. Truchanowski, J. Zelter, Warszawa 2002, s. 9.

O księżniczkach i marionetkach oraz o możliwości zagwarantowania sobie szacunku kilkoma słowami

Ada była młodą, niezbyt ładną dziewczyną. W chwili, którą reflektor tego opowiadania wydobywa z mroku, miała czternaście lat, jasne włosy i mocną budowę. Usta szerokie, nadgarstki silne. Na jej nosie rozpościerał się podziurawiony dywan piegów, który w odpowiednim świetle sprzedawał kilka obowiązkowych kłamstw o polnych kwiatach i dziecięcych zabawach. Ada wyglądała na starszą, niż była w rzeczywistości. Miała dobrze rozwinięte piersi.

Latem 2002 roku została przyjęta do dziesiątej klasy gimnazjum imienia Ernsta Blocha w Bonn, gdyż – co wyjaśni się w trakcie pewnej muzycznej retrospekcji – musiała opuścić dawną szkołę. Początkowo nie budziła w gimnazjum szczególnego zainteresowania.

We wszystkich klasach, począwszy od siódmej, można było spotkać aksamitnie i jedwabiście miękkie dziewczęta; ich narodzinom towarzyszyła nabrzmiewająca powoli muzyka, podobnie jak otwieraniu się Windowsów towarzyszy powitalna uwertura. Przyszły na świat jako miniaturowe księżniczki, już w trzech niższych klasach osiągnęły pierwsze źrebięce stadium doskonałości, a potem wrastały regularnie w postaci kobiet, którymi kiedyś miały się stać. Rozwój księżniczek przebiegał rutynowo i bezbłędnie, jakby już wcześniej po wielekroć wykonywały z powodzeniem zadanie dorastania. Na pierwszy rzut oka owe profesjonalistki w dojrzewaniu różniły się od dyletantek. Miały wypielęgnowane, sięgające ramion włosy, właściwe kobietom dorosłym, z harmonijną niedbałością nosiły spodnie biodrówki, szerokie paski i kuse koszulki, pozwalając, by gładka dziecięca skóra i wydęte dziecięce wargi zmieniały się w skórę i wargi dziewczęce, a wągry, pocenie się czy zmiany nastroju w okresie dojrzewania w żadnym momencie nie zakłócały harmonii ich wyglądu. Na otaczającą je aurę wyniosłej niewinności nie miały wpływu ani ulewy, ani też wilgotne i upalne lato. Wszystko zdobiło księżniczki – mokre włosy, czerwone nosy, a nawet warstewka kurzu, która podczas skoku do starej piaskownicy na wuefie osiadała na ciele.

Przyzwyczajone do otrzymywania wszystkiego za darmo, te ludzkie sarenki nie miały żadnych ambicji. Zabiegali o nie koledzy ze szkoły, również ci, do których bardziej pasowałyby dziewczyny o bogatym życiu wewnętrznym. Niektóre uprawiały lekkie sporty lub czytały lekką literaturę. Uczyły się przeciętnie; jako ulubione przedmioty wymieniały niemiecki albo plastykę czy biologię, nie umiejąc jednak wyjaśnić, czemu tak w nich gustują. Będąc w ostatnich klasach, znajdowały się już w zenicie życia. Emanowały największą mocą, uzyskiwały najwyższą akceptację i dzień w dzień towarzyszyło im swego rodzaju bezbarwne, ale dobre samopoczucie, by nie powiedzieć, że odczuwały szczęście. Po maturze zacznie się powolne schodzenie. Na szczęście skala ich osobistej historii była im obojętna. Może coś przeczuwały. Może właśnie z tego przeczucia brał się ów cień melancholii, przydający ich powabnym ruchom pewnej gnuśności, gnuśności zaś pewnego tragizmu, a tragizmowi szczególnego powabu.

W tym opisie zostały wymienione wszystkie te cechy, których nie miała Ada. Była przeciwieństwem księżniczki, o ile księżniczki posiadają jakieś przeciwieństwo. Od kiedy w wieku dwunastu lat przyszło jej na myśl, że poszukiwanie sensu jest wyłącznie produktem ubocznym ludzkiej zdolności myślenia, zaczęła uchodzić za jednostkę wysoce uzdolnioną i trudną wychowawczo. Poproszona przez nowego wychowawcę, aby przedstawiła się pozostałym uczniom, wymieniła swoje imię i nie potrafiła powiedzieć nic więcej. Zasugerował jej kilka osobistych zdań, wypowiedź na dowolny ważny dla niej temat, i nie zrozumiał jej śmiechu.

Zmiana szkoły to dla niej szczęśliwy traf, powiedziała w końcu, cieszy się, że będzie chodziła do gimnazjum imienia Ernsta Blocha. Dawniej rodzice nie pozwolili jej na zapisanie się do tego drogiego, prywatnego gimnazjum.

Słowo „dawniej” wymówiła w taki sposób, że pobrzmiewało w nim echo zamierzchłych epok.

– A co takiego szczególnego jest w „Blochu”? – spytała jedna z księżniczek o spiralnych lokach.

– Poczułam się tak, jakby to było miejsce dla prawdziwie mądrych, prawdziwie zniszczonych, prawdziwie kategorycznych ludzi.

Jedni zaczęli wykrzykiwać słowa aprobaty, inni robić grymasy. Księżniczki odchyliły się w ławkach i obiema rękami zsunęły długie włosy na plecy, aby rzucić je poza oparcie krzesła. Ada naprawdę cieszyła się na myśl o „Blochu”. Szkoła znajdowała się pod prywatnym zarządem i również marnotrawnym stworzeniom, uparcie wzbraniającym się przed udziałem w wycieczce pod hasłem „szczęśliwe dzieciństwo”, gwarantowała ostatnią szansę otrzymania świadectwa dojrzałości. Pod warunkiem, że rodzice mogli sobie na to pozwolić.

„Poczułam się tak, jakby to było…” Później, przez cały rok 2002, Ada mówiła niewiele. Na lekcjach nigdy nie podnosiła ręki. Kiedy ją wzywano do odpowiedzi, nie zaczynała wypowiedzi od: „Moim zdaniem” lub „Myślę”. Mówiła: „To bzdura”. Albo: „Istnieje tylko jeden sposób rozumienia tego fragmentu”. Lub: „To nieistotne, kto, co i ile wiedział”.

W tym stylu odnosiła się również do Hofiego. Hofi zyskał sławę okrutnego posokowca, który potrafi zwęszyć głupotę na odległość stu metrów pod wiatr i bezlitośnie ją zwalcza. Będąc mizantropem, zrezygnował z kariery akademickiej na rzecz szkolnej. Jego sympatia rosła wprost proporcjonalnie do ilorazu inteligencji interlokutora. Podobnie jak wszystkie wolno krążące we wszechświecie odłamki skalne, również on posiadał ciepły, płynny rdzeń, którego jednak umiał bronić wszelkimi metodami rozumowymi. Hofi prezentował empiryczny dowód na to, że nawet śmietana stwardnieje, jeśli wystarczająco długo ją ubijać. Księżniczki go nienawidziły. Nigdy nie patrzył na nie inaczej jak z ironicznie wykrzywioną dolną wargą.

Od początku nowego roku szkolnego jego leniwe rentgenowskie spojrzenie wyłuskiwało na każdej lekcji historii w X b nowe kukułczę, które krnąbrnie i bez ruchu siedziało w gnieździe pełnym wiercących się piskląt. Pewnego wrześniowego dnia – na dworze mżył delikatny deszcz – wyprężył garbatą jak u Quasimoda postać przed Adą, siedzącą z prawego końca stołu w kształcie litery „U”, chwycił długopis i niczym nóż skierował go na czubek jej nosa.

Docenia wagę własnego zdania każdego człowieka, oznajmił, ale na wszystko w życiu da się spojrzeć przynajmniej z dwu perspektyw, z których żadna nie może sobie rościć prawa do absolutnej wyłączności. Niech ona, Ada, tym oto długopisem zapisze to sobie dla pamięci za uszami i niech dopiero wtedy otworzy usta, kiedy już to zrozumie. Koniec komunikatu.

Ada wyjęła Hofiemu długopis z ręki i położyła go dokładnie w tym samym miejscu, gdzie leżał wcześniej – między zeszytem a książką. Odwzajemniła przy tym otwarcie spojrzenie nauczyciela, ale nie popatrzyła mu w oczy, lecz utkwiła wzrok w maleńkim fragmencie jego czoła, które to miejsce, gdyby gładko przeszła przez nie kula pistoletu, obiecywało natychmiastową i pewną śmierć.

– Czy jest pan żonaty?

– Oczywiście – powiedział Hofi, a cisza w klasie osiągnęła wymiar totalny.

– Czy kocha pan swoją małżonkę?

– Oczywiście. Nawet bardzo.

– Czy myślał pan kiedykolwiek o tym, że równie dobrze mógłby pan tę kobietę nienawidzić?

– Nie.

Ada opuściła wzrok z czoła Hofiego na swoje, pełne blizn koniuszki palców. Na lekcjach zabijała czas zdrapywaniem skóry wokół paznokci i ściąganiem jej wąskimi pasemkami aż do środka palców.

– Skoro tak – powiedziała cicho – niech pan przestanie opowiadać te bzdury o dwu możliwych sposobach widzenia wszystkich rzeczy.

Hofi otworzył usta i znów je zamknął. Skinął głową, jakby otrzymał w gruncie rzeczy uboczną, ale niezbywalną i od dłuższego czasu oczekiwaną informację, po czym dalej prowadził lekcję. Dwadzieścia cztery godziny później siedmiuset czterdziestu dwóch uczniów „Blocha” wiedziało, że znalazła się wśród nich taka jedna, co to nie dała się przegadać Hofiemu. Mówiono, że historyk tyran po raz pierwszy w swojej długoletniej karierze zwietrzył godnego siebie przeciwnika.

Ada umiała czytać i pisać od czwartego roku życia; nauczyła się tego sama za pomocą alfabetu obrazkowego. W wieku lat pięciu, gdy kładła na głowie prawą rękę, palcami bez trudu dosięgała lewego ucha. Dlatego też zapisano ją wcześniej do szkoły, gdzie na zawsze przylgnęło do niej miano najmłodszej. W trzeciej klasie jeden z chłopców wyraził pogląd, że taki maluch jak Ada nie może być przywódczynią bandy na dziedzińcu szkolnym, wobec czego doznał lekkiego zgniecenia nerek wskutek kopnięcia kozakiem. Aby złapać chłopaka za plecy, Ada stanęła na swoim kwadratowym tornistrze ze skóry. W następnych tygodniach spędzała przedpołudnia w przeszklonym pomieszczeniu, przylegającym do klasy, gdzie w ciągu kilku minut rozwiązywała zadania przeznaczone na całą godzinę lekcyjną, a potem malowała pastelowe ryby głębinowe, pływające w czarnej wodzie, wiele tysięcy metrów pod powierzchnią morza.

„Bloch” raczył już nauką tylu repetentów, dając im ostatnią szansę, że gdyby Ada chciała porozmawiać z rówieśnikami, musiałaby chodzić na korytarze trzech niższych oddziałów. Ale nie odczuwała po temu najmniejszej potrzeby, gdyż nawet uczniowie najwyższych klas wydawali się jej dziecinni. Tym bardziej nie mogła znaleźć sobie przyjaciół wśród ludzi z własnego rocznika.

Przerwy spędzała na dziedzińcu dla palaczy, gdzie z precyzją rzemieślnika artysty robiła skręty. Trzymała się zawsze tej samej grupki uczniów z różnych klas, stała na uboczu, pół kroku za ich kręgiem, uważała, żeby wzdymające się kurtki puchowe chroniły ją przed spojrzeniami dyżurujących nauczycieli, i przysłuchiwała się rozmowom. Pociągając papierosa, zerkała za każdym razem spod spuszczonych powiek na żar, pożerający papier. Do spranych dżinsów, których wystrzępione nogawki wlokły się za nią po chodniku, nosiła przeważnie kurtkę z tego samego materiału, ale w ciemniejszym odcieniu, co równało się zbrodni estetycznej. Miała nieco za dużą głowę i piersi w stosunku do stabilnej, ale niezbyt rosłej postaci, a także rzadko się odzywała, toteż przylgnął do niej przydomek „marionetka”. Prawie nikt nie znał jej prawdziwego imienia, wszyscy za to wiedzieli, że kilkoma słowami poskromiła Hofiego. Zostawiano ją w spokoju. Od czasu do czasu wtrącała się szorstko do rozmowy. Jakie to ma znaczenie, że Amelia tak chciała? Gdyby ktoś naprawdę potrzebował piwnicy na rowery, aby urządzić w niej prywatkę, na pewno by ją dostał. Oczywiście, że Schroder zostanie ponownie wybrany.

Ona sra na wszystko. Osobowości tej „nowej” nie dało się wyrazić zwięźlej. W tym określeniu pobrzmiewało uznanie i odrobina sympatii. Nikt tego zbyt dobrze nie wiedział. Księżniczki ze wszystkich klas trzymały się od niej z daleka, a na dziedzińcu dla palaczy przemieszczały się tak długo, aż Ada nie stała za plecami żadnej z nich. Dokładnie tak samo jak w dawnej szkole otaczało ją mnóstwo ludzi, którzy w najmniejszym stopniu jej nie obchodzili, czuła więc dobrze, że wszystko jest po staremu. Oczekiwanie czegoś innego było niedorzecznością.

Myśleć znaczy wkraczać. Ernst Bloch i „zasada nadziei”

Wkrótce po przyjściu Ady do „Blocha” odbyły się uroczyste obchody stulecia szkoły. W wysoko sklepionej auli spotkało się prawie tysiąc osób – uczniowie, nauczyciele, personel internatu, członkowie zarządu szkoły, absolwenci i członkowie Stowarzyszenia Wspierania Szkoły. Światło, płynące z potężnej szklanej rozety nad portalem wejściowym, stało ukośnie między katedralnymi murami, rzucało na plecy i ramiona plamy barwnych refleksów i otaczało całe zgromadzenie aurą nabożeństwa i komunii. Pokasłujący ludzie siedzieli obok siebie jak gmina wyznaniowa podczas mszy świętej. Patron szkoły powiedział kiedyś: Fałszerstwo różni się od oryginału tym, że sprawia wrażenie prawdziwszego.

Grał kwartet skrzypcowy, złożony z uczniów niższych klas, chór szkolny dzielnie jazzował pieśń urodzinową, dwóch uczniów trzynastej klasy odegrało swobodną parafrazę Becketta. Później najmłodszemu stażem nauczycielowi przypadł zaszczyt wygłoszenia uroczystej przemowy. Wysoki i szczupły niczym konfirmant, spowity w wytworną czerń garnituru wszedł na stojące z przodu podium.