REDAKCJA

Filip Modrzejewski

KOREKTA

Grażyna Nawrocka, Anna Sidorek

REDAKCJA TECHNICZNA

Urszula Ziętek

PROJEKT GRAFICZNY

Marek Goebel/Ewa Kossakowska

FOTOGRAFIA WYKORZYSTANA NA I STRONIE OKŁADKI

© Vicki Reed

FOTOGRAFIA AUTORA

© Agnieszka Herman

Wydawnictwo W.A.B.

02-502 Warszawa, ul. Łowicka 31

tel/fax (22) 646 01 74, 646 01 75, 646 05 10, 646 05 11

wab@wab.com.pl

www.wab.com.pl

SKŁAD I ŁAMANIE

Komputerowe Usługi Poligraficzne Piaseczno, Żółkiewskiego 7

ISBN 83-7414-132-8

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

Lista postaci

SANDRA COLUNA – nieślubna córka dróżniczki Dolores Co-luny i zbójnika, a później gangstera, Uttamara. Piotr Oster-hoff nazywał ją „kotem, który mówi”. Bardzo ładna, zmysłowa, na pozór niemądra i niewykształcona, ale…

KINGA BOGOMOŁOW – córka sędzi Lopez i Jonathana, wnuczka Doktora Bogomołowa, pana z Hacjendy, przyjaciółka, a potem żona Piotra Osterhoffa. Intelektualistka, szczególną atencją darzy Kierkegaarda. Najbliższa przyjaciółka Sandry.

BRYGIDA LOPEZ – sędzia okręgowy w Villa Valentia, w młodości wojująca marksistka, matka Kingi.

ALICJA BOGOMOŁOW – adoptowana córka sędzi Lopez i Jonathana.

MIGUEL DE CORSO – szeryf Santiago, kapitan Guardia Civil, wychowanek Brygidy Lopez, usynowiony przez nią.

JONATHAN BOGOMOŁOW – profesor medycyny, syn Doktora i Emanueli, mąż Brygidy Lopez, z którą później się rozwiódł, ojciec Kingi.

DOKTOR BOGOMOŁOW – dziadek Kingi, stary lekarz i magnat, pan z Hacjendy, syn Pułkownika Bogomołowa, jednego z przywódców defensy.

LEONID BOGOMOŁOW – starszy brat Doktora, stryj Jonathana, były wieloletni sędzia okręgowy w Villa Valentia, zhańbił się skazaniem na śmierć profesora Sebastiana Osterhoffa.

EMANUELA BOGOMOŁOW, z domu Leontio – wspominana jedynie świętej pamięci żona Doktora, matka Jonathana, babcia Kingi. W dawnych czasach o jej rękę starał się również brat Doktora, Leonid.

PIOTR OSTERHOFF – prawnuk profesora Sebastiana Osterhof-fa, student filozofii w Carthaginie, następnie asystent i profesor na Uniwersytecie Federalnym w Polis. Przyjaciel, a potem mąż Kingi.

FRED OSTERHOFF – głupi, prymitywny, brat Piotra, kowboj i pijaczyna. Pierwszy mężczyzna w życiu Sandry.

SEBASTIAN OSTERHOFF – profesor historii, przed laty za rzekomą zdradę ojczyzny skazany w pokazowym procesie na śmierć. O jego pośmiertną rehabilitację zabiegają prawnuk Piotr i Ed Bishop.

ED BISHOP – historyk i literat, mniej lub bardziej ukryty narrator Ultra Montana. Prywatnie: mąż Sandry.

THOMAS FIRSTWOOD – komisarz policji, dość ważny mężczyzna w życiu Sandry.

JOANNA FIRSTWOOD – żona Thomasa, przyjaciółka Sandry i wspólniczka w prowadzeniu galerii.

JOHN SOSNOW – miliarder amerykański, niedoszły mąż Sandry i ojciec jej synka, Johnny’ego.

NASTAZJA – siostra Sosnowa.

MAHATMA FERGUSON – jasnowidz urzędujący na wyspie Santorini (Cyklady), który przepowiedział Sosnowowi, że Sandra da mu szczęście i urodzi syna.

UTTAMAR – moreno z tytułem Wielkiego Człowieka, rozbójnik w Ultra Montana, a potem gangster na White Island. Ojciec około pięćdziesięciorga dzieci, w tym Sandry.

B-52 – blisko trzymetrowy olbrzym, przyrodni brat Sandry.

MIRIAM – przyrodnia siostra Sandry.

RUDI – saksofonista, późniejszy mąż Miriam.

TER – podobno córka wilka, wychowanka Uttamara.

SYMONIDES ROMERO TRZECI – magnat tytoniowy, wnuk Symonidesa Romera Pierwszego, przywódcy defensy. Po burzliwym małżeństwie z tajwańską gwiazdką filmów porno wraca do kraju i zostaje gubernatorem Villa Valentia. Pod koniec powieści zakochał się w Sandrze.

LUDWIK HARTMAN – skorumpowany gubernator Villa Valentia, prowadził sieć domów publicznych. Znienawidzony przez sędzię Lopez.

DOLORES COLUNA – matka Sandry, biedna, kulawa dróż-niczka, której mąż połamał nogę pogrzebaczem; w przeszłości piękna, acz zdradziecka kochanka Uttamara, pod koniec powieści napuszona elegantka z Santiago.

SIERŻANT COLUNA – wspominany jedynie, bo zapił się na śmierć; weteran z Wietnamu, mąż Dolores Coluny; domyślał się, że Sandra nie jest jego córką, i z tego powodu często bił żonę (patrz wyżej).

ANZELMO-IDIOTA – podobno wykluty z nasienia wisielca. W Villa Valentia pełnił funkcję kata.

PANI DOBSON – liderka Armii Sióstr Anielskich.

MARTUSIA – córeczka Kingi i Piotra.

JOHNNY – synek Sandry i Johna Sosnowa.

Morus, Kropka – koty Sandry i Kingi.

I inni, epizodyczni.

Ed Bishop ucieka

Słońce stało wysoko nad prerią, z każdą minutą coraz mocniej przypiekając skórę i kości siedmiu krów, chudych jak ze snu faraona; mężczyzna, który z siodła bułanego wałacha pilnował stada, zdjął sombrero i zwilżywszy chustę wodą z manierki, ochłodził skronie i czoło. Jego wzrok sennie wędrował po równinie, jakby rachując rozrzucone wśród trawy kępy kaktusów, co od zamykającego horyzont pasma pagórków aż po pierwsze zabudowania Santiago podkreślały nużącą monotonię krajobrazu.

Wtem bułanek zastrzygł uszami, zwracając łeb na południe, w stronę międzyokręgowej na Villa Valentia, skąd za chwilę także jeździec usłyszał to, co niespodziewanie wykluło się w skwarnej ciszy – zbliżające się przeciągłe stękanie silnika.

– Jeep kapitana – odgadł Fred Osterhoff; w promieniu dziesięciu mil na chodzie było szesnaście aut, doskonale więc rozróżniał ich odgłos. Zresztą kto inny szwendałby się teraz po prerii?

– Witaj, Freddie.

Opalony trzydziestoletni mężczyzna w polowym mundurze Guardia Civil zaparkował między krowami, które wyraźnie miały to gdzieś, nie przerywając leniwego przeżuwania.

– Strasznie dziś przygrzewa, prawda?

Podniósł na czoło ciemne okulary, chcąc się kowbojowi lepiej przyjrzeć.

– Cóż poradzić, el capitan. Lato przyszło, to i gorąc.

Osterhoff spojrzał w górę, jakby wzrokiem wskazywał winowajcę: wielką złotą kulę na niebie bez jednej chmurki.

Lecz tu, w dole, na błękicie munduru świeciło dumnie inne, mniejsze słońce – odznaka szeryfa. I to ono było dla Freda naprawdę ważne.

– A w mieście spokojnie raczej – powiedział, przeciągając słowa, niby nad każdym głęboko się namyślając. – Wczoraj tylko pan Alexandro trochę się upił w barze u Sancheza, a potem na ulicy zaczepiał przechodniów i sikał pod latarnią.

Połyskujące trzema pierścieniami i sygnetem, wypielęgnowane dłonie kapitana De Corso zabębniły po kierownicy jeepa.

– Pod latarnią, powiadasz?

– Tak, tą, co jest między zegarmistrzem a szewcem. Zresztą wszystko panu napisałem.

Osterhoff podjechał bliżej i schylając się z siodła, podał złożoną wpół kartkę kratkowanego papieru kancelaryjnego.

– W porządku, Freddie. – De Corso niedbale przeleciał wzrokiem koślawe litery i jak śmieć do kosza wrzucił pod tablicę rozdzielczą. – A co tam słychać u twojego nowego sąsiada?

Człowiek, o którego pytał szeryf, właśnie w tym czasie zbudził się ze snu, podszedł do okna i podniósł rolety. Nowy dzień ostrym blaskiem uderzył po zaspanych oczach, ostatecznie przywracając jawę, i Edward Bishop witał ją, stojąc nieporuszony, jak gdyby zmawiał poranną modlitwę. Bo też i nie było to zwykłe wyglądanie przez okno, lecz kontemplacja, sam zresztą napisał przedwczoraj, że kontempluje widok – zdziczały, zarośnięty krzakami gaj oliwny, a za nim obejście sąsiadów z chylącym się ku ruinie dworem w stylu kolonialnym.

A dalej szły dachy, w zwartym, długim pochodzie, naiwnie spadziste i czerwone niby na rysunku przedszkolaka, z kominami wydmuchującymi w niebo obłoczki wonne jak kadzidło, gdyż głównie palono tutaj drewnem; potem dwie wieże, przypominające rzeźby z cukru na torcie – ratuszowa i kościelna – i wreszcie pokryte winnicą wzgórze. Z jego szczytu dostojnie bieliła się Hacjenda Doktora.

Bishop odwrócił się od okna i nastawiając po drodze elektryczny czajnik, skierował ku bogato ornamentowanemu biurku, którego wiek szacował na dwieście lat – gdyby je odnowić, byłoby pewnie sporo warte. Podobnie jak większość mebli w tym domu i w domach sąsiadów, z czego jednak nikt w Santiago nie zdaje sobie sprawy. Tu meble wysłużone kilku pokoleniom po prostu idą na śmietnik albo na podpałkę. A ich miejsce zajmuje tandeta z płyty wiórowej – jeden z nielicznych zwiastunów nowoczesności.

Bishop otworzył laptop, potem plik Ultra Montana, jeszcze poczekał, aż woda się zagotuje, bo bez kawy ani rusz – i usiadł do codziennej pracy.

Dziadka swojego nie znałem, zmarł, gdy miałem osiem lat, a wcześniej zbyt był schorowany, by wybrać się do Polis. Właściwie do dzisiaj nie wiem, czemu nigdy nie odbyła się podróż w przeciwną stronę, czyli dlaczego rodzice nie jeździli tu, do Santiago, przez co dopiero na jego pogrzebie zobaczyłem to miasto. Chwilami podejrzewam, że u emigrantów stąd istnieje silny kompleks, który sprawia, że amputują przeszłość. Lub że wręcz – jak Michael Gordon 1 – odczuwają do kraju dzieciństwa niepohamowany wstręt. Być może problem ten wart jest bardziej pogłębionych studiów.

W każdym razie to dzięki zwycięstwu, jakie po wielu latach zmagań nowotwór odniósł nad starym defenzorem 2, przyjechałem tu z rodzicami i odtąd przez całe długie lata nosiłem w pamięci obraz Santiago, z jego pastelową, jakby infantylną architekturą, ulicami, co nie znały asfaltu, a jedynie gdzieniegdzie bruk, po którym – podskakując – jeździły wozy konne i dwukółki. Dziś podobno mój samochód jest tu siedemnasty, wtedy zaś – o ile wiem – auto posiadał jedynie pan na Hacjendzie, czyli Doktor, no i służbowo szeryf.

Zapewne brakiem taktu i serca się wykazałem, gdy siedem lat później poprosiłem babcię, by w testamencie zapisała mi swój dom. Była u nas wtedy z jedną jedyną wizytą i pamiętam jej zadziwienie telefonem z klawiszami oraz komputerem, który nazwała „takim telewizorem, gdzie można samemu zmieniać obraz”. Po dziś dzień słyszę jej głos; powraca echem ta zdumiewająca mowa ni to angielska, ni hiszpańska, a gramatyką i akcentem do obu niepodobna. Nikomu na świecie, prócz dziesięciu milionów mieszkańców wsi i miasteczek na południe od Gór Magellana, nie znany język, niczyj inny, tylko ich, co zdaje się podkreślać sama nazwa, którą mu nadali, bo gdy spytasz dzierżawcy z Villa, po jakiemu mówi, bez wahania odpowie: w ores – od angielskiego ours – czyli „po naszemu”.

Ludzie tutejsi traktują wszakże śmierć rzeczowo, bez emocji, babcia zatem nie obraziła się i co więcej – spełniła moją zachciankę; zresztą innego sukcesora nie miała, bo nawet rodzice moi zupełnie nie wykazali zainteresowania schedą 3.

Mając dwadzieścia lat i pierwsze próby literackie za sobą, uznałem, że oto stanę się za chwilę prawdziwie wielki, a Ultra Montana rychło doczeka się we mnie swojego Faulknera. Lecz wtedy właśnie – drugi rok studiów na historii – pojawiła się kusząca alternatywa: stypendium na Sorbonie, i zamiast Santiago wybrałem na długich osiem lat Paryż. Dopiero list, który przyszedł od tutejszego sędziego okręgowego, pani Brygidy Lopez, przypominający o ustawowym terminie objęcia spadku, sprawił, że odwlekane plany musiałem albo urzeczywistnić, albo raz na zawsze pogrzebać.

Tedy urzeczywistniłem – i dziś patrzę z okien gabinetu mojego dziadka, z których widok nie zmienił się przez sześćdziesiąt lat, od pamiętnego dnia, gdy wszyscy zdolni do noszenia broni mężczyźni zebrali się tam na górze, w Hacjendzie Bogomołowa, ojca Doktora. A w tym samym czasie tu, za żywopłotem, w domu Osterhoffów, mych sąsiadów, lęgło się przerażenie i rozpacz, bo choć profesor znajdował się bezpiecznie w Polis, to jednak ciążyło już na nim powszechne odium, i zupełnie realne wydawało się, że defensores, nim ruszą na wojnę, najprzód spalą dom zdrajcy. I zapewne tak by uczynili, gdyby sam Bogomołow stanowczo nie zabronił; skoro obwołali go pułkownikiem, był władzą, której nawet najbardziej przesiąknięte nienawiścią umysły nie mogły się przeciwstawić. A zatem do dziś, choć w opłakanym stanie, stoi ten dwór, niegdyś prawdziwie pański i samej Hacjendzie równy, a jego właściciel pędza teraz krowy na prerię, wieczorem zaś przesiaduje na piwie z sobie podobnymi oberwańcami. Prawnuk Sebastiana Osterhoffa, jednego z najwybitniejszych historyków kolonizacji, z którego prac sam korzystałem jeszcze na Sorbonie.

Bishop przerwał pisanie i znów podszedł do okna, niby malarz, co do swej pracy potrzebuje widzieć model. Wśród winnicy Bogomołowa wiła się wtedy droga, dziś wyasfaltowana, którą zjechali w nocy z pochodniami w dłoniach i strzelbami u siodła, by na rynku, przed kościołem, na krzyż złożyć przysięgę, identyczną z tymi, jakie w owym dniu składano we wszystkich miasteczkach i wioskach Ultra Montana, od gór po Carthaginę. Podobno Doktor, wtenczas siedmioletni, biegł za oddziałem, błagając ojca i starszego brata, by jego również zabrali na wojnę, aż pułkownik zsiadł z konia i przytulając chłopca, wytłumaczył mu, że ma zostać, jeśli bowiem oni zginą, ktoś musi pomścić ich śmierć i za kilkanaście lat ponownie podjąć walkę.

– Wiem, przecież przysięgałem razem z wami – odparł siedmioletni potomek sławnego rodu, jednego z najpotężniejszych na tej ziemi, który u kresu XVIII wieku zapoczątkowali wypędzeni z Rosji dumni, nieugięci starowiercy.

Lecz w tym momencie myśl Bishopa gubi nagle powstańców, co innego ją bowiem absorbuje. Na podwórku Osterhoffa zjawia się dziewczyna, którą już parę razy tam widział; właściwie dziewczynka, bo ileż ona może mieć lat? Najwyżej piętnaście. Taki mały kocmołuch w starych dżinsach, boso, z wiecznie brudnymi nogami, kręcący się po obejściu, a to pranie wiesza, a to króliki karmi. Dziś od rana upał, więc bez bluzki wyszła, tylko w staniku zasłaniającym drobne piersi, i Bishop nagle zaczyna z niepokojem podejrzewać, że to nie jest, jak myślał dotąd, służąca, lecz konkubina tego pastucha. Dzieciak, zapewne z jeszcze niższej warstwy społecznej, kupiony za parę pesos.

Co ona robi? – zastanawiał się, widząc, że założyła rękawiczkę i rozgarnia zarośla przy ganku. Pochylona, w spodniach, z których właśnie wyrastała, lecz zapewne nie stać jej było na nowe, coraz silniej przyciąga wzrok Bishopa; aż czuje zażenowanie, więc aby skierować myśl w inną stronę, próbuje odgadnąć, czego dziewczynka szuka w krzakach – niemożliwe, pokrzywy zbiera, na co jej to?

I wtedy przypomina sobie o istnieniu zupy pokrzywowej, należącej do menu tutejszej biedoty. Oni też będą to jedli, kiedy kowboj wróci z pastwiska; chude gołe ramiona czternastolatki poruszają się rytmicznie, gdy zrywa pokrzyw coraz więcej i więcej, takim ruchem, jakby targała figlarnie czyjąś brodę. A potem prostuje się, odrzuca włosy znad oczu i Bishop widzi, że za kilka lat wyrośnie z niej prawdziwie piękna kobieta. Jeśli oczywiście tryb życia i kowboj nie zniszczą tego w zarodku.

Dziewczynka z pokrzywami wbiega na ganek, jej bose stopy beztrosko plaskają na stopniach. Aż nagle odwraca się i patrzy na Bishopa tak, jakby cały czas była świadoma, że stał w oknie, a do tego czytała mu w myślach. I teraz wyraźnie bawi się jego zmieszaniem, którego pewnie z tej odległości nie widzi na twarzy, ale przecież czuje całym już niemal kobiecym ciałem.

Bishop szybko cofnął się w głąb pokoju i zapalił papierosa.

Dziadek mój, Harold, jechał razem z nimi, na gniadoszu imieniem Krezus, dwukrotnym zwycięzcy Wielkiej Villa Valentia, który był jego największą dumą, a zarazem jak gdyby przepustką do salonów. Po drugim bowiem triumfie Krezusa w trzydziestym pierwszym przyjmowano już Bishopów wszędzie, nawet w Hacjendzie, gdzie babcia, wtenczas dwudziestoletnia, świeżo poślubiona, dorodna, rudowłosa dziewczyna pijała z madame Bogomołową herbatę z kandyzowanymi daktylami, a ta ciepło zwracała się do niej „droga Betty”. A i teraz, choć czas przyszedł nadzwyczajny, gniadosz wyznaczał jeźdźcowi niepoślednią pozycję, wszak kto takiego wierzchowca dosiada, nie może w peletonie, inter pares, jechać, lecz na czele, pośród asów tej talii – Symonidesa Romera, pana na stu tysiącach hektarów tytoniu, braci Leontio, kawalerów maltańskich i samego pułkownika. Spokojnym, godnym kłusem niósł mego dziadka Krezus, nieświadom, że nie na piknik, gonitwę czy rodeo jadą, lecz na spotkanie z przeznaczeniem, które już przekroczyło góry w sile dwóch brygad piechoty zmotoryzowanej oraz korpusu pancernego von Brauna 4.

A za Villa Valentia natknęli się na pierwszy zbuntowany pułk kawalerii, a potem trzy następne z garnizonu Virginii, i Bogomołow posłusznie przeszedł pod dowództwo majora Espozito 5, tego samego, który dwa dni wcześniej bez mrugnięcia okiem kazał rozstrzelać wszystkich lojalnych wobec rządu oficerów, także swoich przyjaciół i kompanów od kielicha w kantynie, a teraz niespełna trzy tysiące kawalerzystów oraz drugie tyle desperatów w rodzaju mojego dziadka wiódł na rzeź, cóż bowiem poradzą bułanki, kare i gniadosze, pod jeźdźcami uzbrojonymi w stare karabiny, strzelby i lance, gdy z przeciwka naciera dwieście panzerwagenów, z działkami kalibru 37 mm i cekaemami.

Z ust babci wiem, że 19 maja wieczorem, gdy stali na kwaterach w jakiejś wsi, dwadzieścia mil od Sacramento, radio podało wiadomość o zamachu w Teatrze Narodowym 6 i wszyscy aż do ochrypnięcia krzyczeli „hura!”, strzelając na wiwat i padając sobie w ramiona, każdy każdemu, na oślep, w jakimś amoku, oficer prostego żołnierza ściskał, sierżant klepał w plecy kapitana, a sam Espozito wszedł na podwyższenie naprędce zmontowane z beczek i nawiązując do wyczynu Jordana-Hamleta, krzyknął:

– Panowie, dylemat rozwiązany, teraz już wiemy: być!

I dwadzieścia cztery godziny później prerię pokryły wypalone wraki federalnych czołgów, choć sam wódz nie dożył triumfu, podobnie jak blisko połowa jego podkomendnych.

Przed oczami miał obraz ułanów szarżujących na panzer-wageny: Harold Bishop z grzbietu Krezusa jako jeden z pierwszych wsadził granat w ryj stalowej bestii, a chwilę potem seria z cekaemu zakończyła życie dwukrotnego zdobywcy Wielkiej Villa Valentia i z oczu powstańca, jakby nagle ubyło mu lat, popłynęły łzy, które – jak sam poetycko później mawia – osuszył dopiero ogień płonących czołgów wroga.

Edward Bishop przypomina sobie rozmowę odbytą niedawno w Paryżu z człowiekiem, co walczył po przeciwnej stronie; poznawszy rodaka w tłumie na stacji metra Etoile, stary rozgadał się, a potem w kawiarni opowiedział o bitwie pod Sacramento. Mieli pecha, bo nie dość, że granat unieruchomił czołg, to jeszcze zaciął się cekaem i zamknięci w pancernej puszce, zupełnie bezradni byli, gdy nadjechało dwóch w mundurach kawalerii i dwóch cywilów, powstańców, takich jak Harold.

– I wtedy, proszę pana, przypomniał mi się obraz Dürera, bo ich też było czterech. Wysiedliśmy z podniesionymi rękami i nasz dowódca powiedział do kawalerzysty z kurtuazją, że ich konie pokonały jego maszynę, a ten nic, ani słowa, rozumie pan? Tylko szablę wyciągnął i jednym ruchem ściął mu głowę. Więc uklękliśmy przed nimi, żebrząc łaski i czując się synami wszetecznego Babilonu, który napadł na ich kraj; jeźdźcy apokalipsy chwilę sycili się naszym upokorzeniem, a potem splunęli i oddalili się kłusem.

Czy dziadek mój też dekapitował poddających się wrogów? – myśli Edward Bishop i w tym samym momencie słyszy ciche pukanie do drzwi.

– Przepraszam, pomyślałam, że pan tak sam tu mieszka, to może trzeba coś panu pomóc, kupić co albo ugotować. Jezu, a czemu pan tak po ciemku?

Dopiero dotarło do niego, że już po siódmej i rzeczywiście – zmierzch go zastał nad pracą. Dziewczyna miała na sobie obcisłą sukienkę nad kolana, co w Santiago stanowiło szczyt śmiałości, i za dużą skórzaną kurtkę, pewnie tego kowboja. Z ciekawością rozglądała się po pokoju, aż oczy jej napotkały laptop i rozszerzyły się z wrażenia.

– Komputer? – spytała z niedowierzaniem.

Zachwyt, który malował się na jej buzi, zmył nagle maskę dorosłości, i Bishop pomyślał, że nawet piętnastu lat może nie mieć.

Wstał z łóżka i nie chcąc, by czytała jego zapiski, szybko wyłączył. Monitor był jedynym źródłem światła, więc jeszcze pociemniało w pokoju.

– Pan się nie boi, ja prawie analfabetka, chyba dwa dni musiałabym się męczyć, żeby coś z tego zrozumieć.

– W szkole nie nauczyli cię czytać? – zdziwił się.

– Coś tam może i nauczyli, ale wyleciało z głowy. Bo ja to w szkole ostatni raz byłam, zaraz… – Policzyła na palcach.

– No tak… pięć lat temu. A wie pan, czemu przestałam chodzić? – Roześmiała się. – Bo pogryzłam do krwi taką jedną, co mi dokuczała, i miałam dostać za to lanie. No to uciekłam i tydzień łazęgowałam po prerii, ludzie szeryfa mnie szukali, cała afera. Matka już normalnie myślała, że wilki mnie zjadły, bo tu przecież od zarąbania wilków, pewnie pan słyszał w nocy, jak wyją.

Tak, słyszał, ale sądził, że to psy; lekkie mrowienie po krzyżu przebiegło, gdy wyprowadziła go z błędu.

– I po tygodniu sama wróciłam, i z tego wszystkiego zapomnieli mnie zbić, ale do szkoły już więcej nie poszłam. To jak? – przypomniała sobie nagle o celu wizyty. – Potrzeba panu czegoś?

– Nie wiem, może rzeczywiście kup mi jutro coś na obiad, bo trochę mam dość jadania w restauracji.

Sam przed sobą kłamał, nie dopuszczając do świadomości, że tak naprawdę żadne zakupy, żadna jej pomoc go nie interesuje, tylko ona sama, żywy, okrutny okaz w panoptykonie, do którego wszedł, równie, choć w inny sposób przerażający, jak ów kawalerzysta, co odrąbał łeb jeńcowi. Wyjął z portfela sto pesos i podał dziewczynce.

– Starczy?

Obracała w palcach banknot; na jej śniadej twarzyczce, okolonej gęstymi puklami ciemnych włosów, dostrzegł zakłopotanie.

– Mam prośbę – powiedziała cicho.

– Słucham? – Bishop był pewny, że chodzi o pożyczkę, lecz zaskoczyła go.

– Jutro przyjeżdża Piotr, brat Freda, i… ja wiem, że to dla pana kłopot, ale… czy mógłby tu zamieszkać? Tylko przez dwa dni, potem wróci do Carthaginy.

W oczach Bishopa widziała już zapowiedź odmowy, więc zagrała va banque.

– To głupie, o co proszę, ale… Fred i jego kumple tak strasznie mu dokuczają, tak znęcają się nad nim, a ja nie potrafię go obronić. Czasem da się jednemu czy drugiemu przemówić do serca, ale jak się zbiorą całą bandą i jeszcze popiją, to się nawet boję odezwać… A to taki miły, spokojny chłopak. I mądry, studiuje na uniwersytecie, miałby pan z nim wiele wspólnych tematów…

Milczał, węsząc podstęp. W oczach dziewczynki sama szczerość, ale podłe zamiary pod poczciwym właśnie spojrzeniem zwykły się kryć.

– Pomyślałam, że skoro pan sam w takim dużym domu… No i pewnie czasem nudno, a z nim, z Piotrem, to do rana można gadać, nieraz jak Fred się schla, idę do niego na stryszek, a on tak opowiada, jakby książkę czytał, ja tam piąte przez dziesiąte z tego rozumiem, ale pan, taki wykształcony…

I tym sposobem nazajutrz poznałem drugiego prawnuka człowieka, który w 1932 w tak zwanym parlamencie zdrady narodowej przemawiał i głosował za przyłączeniem UM do Federacji, a tydzień później wraz z Vernerem, Cassidą, Raw-lem 7 i innymi jawnymi sprzedawczykami, z którymi przecież moralnie nic wspólnego nie miał, na pokładzie przysłanego z Polis samolotu uciekał przed ogarniającym kraj powstaniem. A potem w prywatnej rozmowie, o którą uprosił Garbusa 8, zaklinał i błagał, by wstrzymać działania wojenne, w imię wspólnej dwustuletniej historii zaprzestać bratobójczej rzezi, lecz odpowiedział mu jedynie wzgardliwy ruch krzywych ramion i faryzejski uśmieszek. Bo był w tym czasie nikim, dla swoich zdrajca, dla Federacji agent, co spaprał robotę, a zresztą mieli już wtedy innego rozmówcę, srogiego, barczystego wieśniaka spod La Coruny 9, który gniótł ich żołnierzy jak pluskwy, więc to jego szanowali, a nie znerwicowanego profesora.

Czy naprawdę sądził, że naród mu przebaczy? Że ludzie pokroju Santuzza pojmą motywację, która nim kierowała? Lub że wielkoduszność okażą wyniośli seniorzy klanów, tacy jak pułkownik Bogomołow?

Młodszy prawnuk Sebastiana Osterhoffa ma, jak on, pociągłą twarz i delikatne rysy, a w spojrzeniu tę samą szlachetną naiwność, jakże widoczną na fotografiach i portretach profesora, również tych ostatnich, z sali sądowej, gdzie jako jedyny z oskarżonych o zdradę pojawił się dobrowolnie, wierzył bowiem w rozum, przyzwoitość, a przede wszystkim w to, że nawet zrewoltowany motłoch składa się przecież z ludzi.

Stał nieco nieśmiało w progu, w szarym, wyblakłym od wielokrotnego prania mundurze Akademii Carthagińskiej i z plecakiem na szczupłych ramionach.

– Jestem Piotr Osterhoff, sąsiad. Sandra rozmawiała z panem…

– Sandra?

Dopiero po chwili dotarło do mnie, że to zapewne imię dziewczynki; sama nie przedstawiła się, a ja też jej nie pytałem.

– Ta, która mieszka u mojego brata – wyjaśnił z wyraźnym zażenowaniem.

– Tak, wspominała mi wczoraj. Proszę wejść i czuć się swobodnie. Dom jest wystarczająco duży na nas dwóch…

Wskazałem mu pokój, dawny gościnny, ten sam, w którym spałem dwadzieścia lat temu, gdy przyjechałem z rodzicami na pogrzeb Harolda Bishopa. Widziałem, jak rozpakowuje swoje rzeczy: bieliznę na zmianę, ręcznik, tanie mydło; uśmiechnął się.

– Pewnie pierwszy raz w życiu zobaczył pan zacerowane skarpetki? U was nikt się w takie rzeczy nie bawi, prawda? Najmniejsza dziurka i kupuje się nowe. Sam widziałem w supermarkecie po federalnej stronie 10 piętnaście par za funta, tylko że funt to sześćdziesiąt pesos…

Lecz to nie było u niego owo, jak modlitwa poważne, utyskiwanie na niedolę materialną, tak charakterystyczne dla ludu, lecz autoironia, smętna autoironia młodziutkiego intelektualisty, którego co pewien czas odrywa od idei problem dziurawych skarpetek.

I zaraz potem jak z rogu obfitości wytrząsnął z plecaka na łóżko Krytykę czystego rozumu, Bojaźń i drżenie, Kwiaty zła, podręcznik logiki formalnej i dwa tomy Prousta.

– Nie chciałbym pana dotknąć, ale nie potrafię okazać entuzjazmu dla tego rodzaju pracy – powiedział, wodząc kursorem po moich zapiskach. – Oczywiście, jestem nieobiektywny, tak samo jak nieobiektywny byłby wielbłąd, gdyby oceniał przewodnik po ogrodzie zoologicznym.

Zapalił papierosa; później zauważyłem, że mnóstwo pali, a zwłaszcza wtedy, gdy myśl zaczyna szybciej pracować.

– Zapewne jest tak, że pan zmęczył się cywilizacją Polis, podobnie jak ja prymitywnym, zacofanym Santiago…

– Jestem dla pana zblazowanym intelektualistą, który dla kaprysu osiadł na biednej wsi i jeszcze ją idealizuje…?

– Przypomina mi to coś, ale boję się, że jeśli powiem, pan mnie wyprosi, a nie uśmiecha mi się noc pod jednym dachem z kochanym braciszkiem.

– Panie Piotrze, dopóki nie posunie się pan do rękoczynów, wszystko jest OK – zażartowałem.

Spojrzał na mnie tak, jakby z góry przepraszał za swoje słowa.

– Przez wiele dziesiątków lat rozmaici, skądinąd mądrzy, faceci tak bardzo mieli dość kapitalizmu, cywilizacji konsumpcyjnej i obłudnej zachodniej demokracji, że pielgrzymowali do Związku Sowieckiego, a potem zupełnie szczerze piali z zachwytu nad tamtejszym ustrojem i generalissimusem Dżugaszwilim.

– Mój Boże! – Rzeczywiście poczułem się urażony. – Cóż za naciągana analogia. Proszę wskazać mi w Ultra Montana choć jeden gułag!

Uśmiechnął się smutno, pobłażliwie, łagodnie.

– Tak, ma pan rację. Mało tego, to w pełni demokratyczny kraj, gdzie sami wybieramy prezydentów, posłów, sędziów okręgowych i gubernatorów. Czyli dobrowolnie kontynuujemy i przedłużamy, najpewniej także w XXI wiek, tę straszną, mroczną noc, którą sprowadził przed sześćdziesięciu laty Santuzzo, i tak to trwa i trwa siłą bezwładu, a kraje cywilizowane już nawet przestały się dziwić i mają nas gdzieś, skoro grzecznie dostarczamy ropę, gaz, diamenty, arbuzy, banany, daktyle, tytoń, i tak dalej, i tak dalej, po cenach typowych dla Trzeciego Świata, no i co ważniejsze: nie popieramy terroryzmu. I tylko czasem Amnesty International oburzy się na publiczną egzekucję, albo Oriana Fallaci wysmaży artykuł o tym, jak źle traktujemy kobiety, skoro nie pozwalamy odsłaniać im kolan.

– Przesada, widziałem dziewczyny w krótkich spódnicach.

– Z tym bywa różnie, zależy jaki gubernator rządzi i sędzia. Ale na pewno nie jest to główny problem naszych kobiet, a kto tak myśli, znaczy, że nic nie rozumie, bo cała ta surowość obyczajów to w gruncie rzeczy pozór, uciążliwa warstwa wierzchnia, pod którą kryje się autentyczny dramat tysięcy dziewcząt czy wręcz dziewczynek, takich jak Sandra Coluna, dosłownie za dach nad głową i łyżkę strawy wykorzystywanych seksualnie. I to jej własna matka wypchnęła ją z domu, niby na służbę, choć dobrze wie, jak wygląda prawda, ale co ma robić, skoro jej pensja na kolei, nawet z rentą po mężu sierżancie, nie wystarczy, żeby dwie gęby wykarmić.

Domyślałem się tego, lecz gdy Piotr przypuszczenie moje dosadnie potwierdził, aż wzdrygnąłem się z nienawiści do brudnego, śmierdzącego kowboja, i by ulżyć sercu, wyobraziłem sobie, że biorę pistolet, staję w oknie i czekam, aż pijany wytoczy się na podwórko; i dopiero po chwili ostudziła mnie myśl, że gdybym rzeczywiście to zrobił, dziewczynka najprawdopodobniej szlochałaby nad jego ciałem i jak w tandetnych filmach – pocałunkami próbowała wskrzesić nędzne życie.

Spis treści

Lista postaci

Ed Bishop ucieka

Brygida

Po ucieczce Bishopa

W Polis

Na Wyspie

Pętla Firstwooda

Książę

Ed Bishop ożeniony

Brygida uwięziona

Brygida uwolniona

Brygida przez lud przeklęta

Żałosny koniec kapitana De Corso, czyli jakie życie, taka śmierć

Wigilia u Sandry

Sandra wywyższona

Fred i Anzelmo rozmawiają w rowie

Epilog

Przypisy