Copyright © 2008 Les Stroud Productions Inc.

Translation copyright © 2012 Wydawnictwo Pascal

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żaden fragment niniejszej publikacji nie może być reprodukowany, przechowywany ani rozpowszechniany w żaden sposób (w formie elektronicznej, mechanicznie, kserograficznie lub w jakiejkolwiek innej postaci) bez uprzedniej zgody wydawcy. Publikacja ta nie może też być rozpowszechniana w innej formie niż w okładkach i oprawie, w której się znajduje.

Autorzy i wydawcy tej książki starali się, by jej tekst był rzetelny, nie mogą jednak wziąć odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wynikające z wykorzystania podanych w niej informacji.

Tytuł: Przetrwać wszystko

Tytuł oryginalny: Survive! Essential Skills and Tactics To Get You Out of Anywhere – Alive

Autor: Les Stroud, Michael Vlessides

Tłumaczenie: Sławomir Kupisz, Krzysztof Wojciechowski, Tadeusz Zontek

Redakcja: Mariusz Kulan

Korekta: Justyna Tomas

Projekt okładki: Magda Kuc na podstawie projektu Luke Despatie & The Design Firm

Zdjęcia: Laura Bombier

Ilustracje: Beverley Hawksley

Redaktor prowadząca: Zuzanna Klim

Redaktor naczelna: Agnieszka Hetnał

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

www.pascal.pl

Bielsko-Biała 2015

ISBN 78-83-7642-604-4

eBook maîtrisé par Atelier Du Châteaux

Wprowadzenie

To było przeznaczenie. Pewnego ranka – krótko po tym, jak w wieku 25 lat zdecydowałem się rozstać z branżą muzyczną i poświęcić przygodzie z outdoorem – otworzyłem gazetę i zobaczyłem niewielką reklamę kursu przetrwania. Wkrótce potem byłem już na mojej pierwszej samotnej wyprawie. Buty wystawione przed wejściem, rzęsisty deszcz, ja skulony w moim schronieniu… Byłem oszołomiony. Uświadomiłem sobie wtedy, że na nowo przeżywam chłopięce lata – wtedy z zapamiętaniem budowałem kryjówki za naszym domem na wsi. Różnica polegała na tym, że tym razem mogłem zostać na dworze całą noc. Połknąłem haczyk i od tamtego dnia survival na dobre zagościł w moim życiu.

W swojej książce Surviving the Extremes doktor Kenneth Kamler pisze: „Człowiek jest jedynym zwierzęciem, którego emocje, imperatywy duchowe i żądza przygody biorą górę nad instynktem przetrwania. Pakujemy się w kłopoty, bo kieruje nami nienasycona żądza poszukiwania. Podróżując w miejsca, w których panują skrajne warunki, doskonale zdajemy sobie sprawę z tego, że podejmujemy ryzyko, i wiemy, że nasze decyzje mogą mieć zgubne konsekwencje”. Moje nienasycone pragnienie przygody sprawiało, że sam, z własnej woli, raz za razem wystawiałem się na survivalowe katusze i ekstremalne przeżycia. Robiłem i nadal robię to dla zabawy.

Zawsze starałem się ukierunkowywać moją energię na wypełnianie luk, robienie rzeczy, których nikt jeszcze nie robił. Nie inaczej było w przypadku serii programów poświęconych sztuce przetrwania, które zrealizowałem dla telewizji. Obejrzałem wcześniej wiele filmów o tej tematyce, ale wszystkie wydały mi się nudne, mogące zaciekawić jedynie najbardziej zagorzałych entuzjastów survivalu. Brakowało im dramatyzmu, który jest obecny w prawdziwym życiu. Uświadomiłem sobie, że aby naprawdę pokazać, co należy robić, by przetrwać, muszę wyjść z domu, zaaranżować ekstremalną sytuację i sfilmować ją. To na tej koncepcji oparłem mój cykl programów telewizyjnych zatytułowany Człowiek, który przetrwa wszystko.

Jeszcze przed rozpoczęciem prac nad nim obiecałem sobie, że nie dopuszczę do ośmieszenia idei survivalu i nie pozwolę na błazeństwa, takie jak widowiskowe konkursy czy wymyślone wyzwania. Żadnego nocowania w hotelach i charakteryzowania się na unurzanego w błocie. Żadnej ekipy telewizyjnej, która zaopatrzy mnie w żywność i zapewni wsparcie. Musiałem sam, w pojedynkę, tak jak przez lata podczas wcześniejszych wypraw, walczyć o przetrwanie bądź przynajmniej zaaranżować warunki jak najbardziej zbliżone do rzeczywistych.

Doktor Kamler twierdzi (zgadzam się z nim w zupełności), że w walce o przetrwanie główną rolę odgrywają cztery czynniki: wiedza – cóż, lektura tej książki zapewni ci dobry start; kondycja – często lekceważony aspekt przygotowań do survivalowej przygody w dziczy; szczęście – mój ojciec zwykł nazywać je „szczęściem głupiego”, mam nadzieję, że ci dopisze!; oraz najważniejszy: wola przetrwania – ludzie jej pozbawieni giną obok skrzyń z zaopatrzeniem, a inni, którym jej nie zabrakło, ratowali się z beznadziejnych, mogłoby się wydawać, tarapatów. Dodałbym do tej listy zestaw przetrwania. Właściwy ekwipunek może znacznie zwiększyć twoje szanse w walce o przeżycie.

Chris Traverse z pewnością miał świadomość znaczenia większości tych czynników, gdy w marcu 2008 roku zgubił się, wracając skuterem śnieżnym z wyprawy wędkarskiej w północnej Manitobie. Po pięciu dniach przedzierania się przez sięgający pasa śnieg udało mu się wrócić do domu. Byłem zaszczycony, gdy Chris wspomniał, że przeżycie zawdzięcza m.in. wiedzy wyniesionej z moich programów.

Historie Chrisa i jemu podobnych zainspirowały mnie do napisania tej książki. Chcę udowodnić, że – tak jak w moich programach – w tym, co robię, nie ma miejsca na pozerstwo. Na temat sztuki przetrwania w dziczy napisano wiele. Staram się pokazać wypróbowane metody w odpowiednim kontekście i zaprezentować umiejętności, o których wiem, że mogą pomóc ci przetrwać. Są to umiejętności, które każdy może opanować i zastosować w dowolnym miejscu i czasie. Na końcu książki znajdziesz kilka wykazów najniezbędniejszego ekwipunku. Skopiuj je i wykorzystaj w czasie przygotowań do swojej wyprawy. Przygotowanie to podstawa.

Niezależnie od tego, jak dobrze będziesz przygotowany, zawsze pamiętaj, że sytuacja, w której musisz się wykazać swoimi umiejętnościami sur-vivalowymi, jest sytuacją krytyczną. Weekendowy kurs przetrwania może wydawać się świetną zabawą, zwłaszcza wtedy, gdy jesteś syty, prowadzi cię instruktor i towarzyszą ci podobnie usposobieni uśmiechnięci koledzy o ubłoconych twarzach. Ale prawdziwe życie jest brutalne – na „zabawę” nie ma w nim miejsca.

W survivalu nie chodzi o wdychanie zapachu sosen i rozkoszowanie się bryzą owiewającą twoją opaloną twarz. Survival to nie zabawa. Nie ma w nim niczego pięknego. Zapomnij o wygodach. Być może będziesz musiał znosić ból, zmagać się ze zmęczeniem i samotnością, jeść rzeczy, których w innej sytuacji nie wziąłbyś do ust. Być może znajdziesz się w niebezpieczeństwie. Być może będzie to kwestia życia lub śmierci. Jeśli chcesz się nauczyć, jak przetrwać, czytaj dalej…

Rozdział 1

Planowanie wyprawy i przygotowania

W życiu codziennym przygotowanie do walki o przetrwanie to kwestia, którą rzadko zaprzątamy sobie głowy. Współczesne społeczeństwa stworzyły rozległe sprawne systemy, których zadaniem jest przyjście z pomocą ich członkom w sytuacji zagrożenia. Jeśli nieszczęśliwym zrządzeniem losu zdarzy ci się ucierpieć w wypadku samochodowym, masz duże szanse, że wkrótce przyjedzie karetka, która przetransportuje cię do szpitala.

Cóż, istnieje olbrzymia różnica pomiędzy oczekiwaniem na ambulans na poboczu autostrady a kuleniem się z zimna na brzegu dzikiego górskiego strumienia gdzieś w północnej Kanadzie bez zapasów i prowiantu, zmytych z kajaka po wywrotce w trakcie pokonywania odcinka o stopniu trudności WW 4. Telefon pod numer alarmowy ci nie pomoże. Karetka nie przyjedzie. To w takich sytuacjach właściwe przygotowanie ma decydujące znaczenie.

Kiedy mówię o przygotowaniu, chodzi mi o coś więcej niż tylko zaplanowanie menu. Dobrze jest wiedzieć, że trzeciego dnia swojej wyprawy kajakowej będziesz zajadać się liofilizowanym kurczakiem teriyaki z ryżem, co jednak zrobisz, gdy stracisz cały swój prowiant? To kompletnie inna sytuacja. Wzięcie pod uwagę aspektu survivalowego już na etapie przygotowań i planowania wyprawy może zwiększyć twoje szanse przetrwania. Najczęstszą przyczyną śmiertelnych wypadków w dziczy jest brak właściwego przygotowania. Większość z nas, planując wyprawę, czyni pewne przygotowania. Zrezygnowanie z tego byłoby skrajną brawurą. Jednak poza zaplanowaniem trasy, celu, miejsc biwakowania i posiłków niewielu entuzjastów outdooru bierze pod uwagę, że może będą zmuszeni walczyć o przetrwanie.

Dlaczego? Wydaje mi się, że przyczyn jest kilka. Po pierwsze: większość ludzi w ogóle nie dopuszcza myśli, że mogą się znaleźć w tak ekstremalnej sytuacji. To błąd, który może pociągnąć za sobą poważne konsekwencje. Inni prawdopodobnie są przeświadczeni, że posiadają wystarczające umiejętności survivalowe, wiedzę i są dobrze przygotowani fizycznie, a także uważają, że dokładne analizowanie trasy to niepotrzebna strata czasu. Niektórzy myślą zapewne, że rozmyślanie nad najgorszymi scenariuszami świadczy o pesymistycznym nastawieniu i odziera przygotowania do wyprawy z przyjemności. Nic bardziej błędnego.

Planowanie i właściwe przygotowanie przed konkretną wyprawą jest ważne z jeszcze jednego powodu: każda okolica jest inna, choć różnice niekiedy trudno zauważyć. Czasem kilka informacji dotyczących specyfiki interesującego nas regionu może znacznie zwiększyć nasze szanse na wybrnięcie z krytycznej sytuacji, jeśli się w niej znajdziemy.

Im więcej doświadczenia nabierzesz podczas wypadów w teren, tym łatwiej będzie ci stworzyć własną listę niezbędnego ekwipunku, bez którego nie sposób obejść się w czasie wyprawy. Pamiętaj: każdy sam musi zadbać o swoje przetrwanie!

Zbierz informacje

Planowanie i przygotowanie wyprawy rozpoczyna się od zgromadzenia informacji. Obecnie to przedsięwzięcie nie nastręcza większych trudności – Internet i niezliczone książki dostępne w publicznych bibliotekach to świetny punkt wyjścia do zbudowania bazy wiedzy na temat dowolnego regionu na ziemi.

Publikacje w formie drukowanej, oprócz zawartej w nich olbrzymiej ilości informacji, mają również inne zalety. Po pierwsze: niewielki przewodnik lub broszurę możesz mieć zawsze przy sobie – jeśli nie popłynął w dół rzeki wraz z twoim kajakiem – i zaglądać do niego podczas wyprawy. Po drugie: lektura książki o celu twojej wyprawy jeszcze przed wyruszeniem w drogę rozbudzi twój entuzjazm, a także dostarczy danych, które mogą uratować ci życie.

Czytając książki lub materiały dostępne w Internecie, trzeba mieć na uwadze pewną rzecz. Jeśli na przykład czytamy opis roślin, które na danym obszarze mogą posłużyć jako źródło wody, to aż do momentu, w którym ktoś nauczy nas je rozróżniać, nie powinniśmy zakładać, że ze stuprocentową pewnością uda nam się je zidentyfikować. Z tej książki dowiesz się na przykład, że można znaleźć wodę w liściach bananowca. To cenna informacja, jednak być może będzie ci potrzebny ktoś, kto pokaże ci, jak wygląda bananowiec, i wytłumaczy, w jaki sposób odróżnić go od podobnych drzew.

Przed wyruszeniem na samotną wyprawę w dzikie, odludne tereny warto spędzić trochę czasu w towarzystwie miejscowego eksperta, który może udzielić ważnych wskazówek w rodzaju: „które rośliny są jadalne, a które trujące”. Poświęć trochę czasu na znalezienie takiej osoby i postaraj się wygospodarować chociaż jeden dzień na wspólny wypad w okolicę. Szkolić się i uczyć możesz nawet w swoim własnym mieście. Pierwsze kursy survivalowe, w jakich uczestniczyłem (w ramach przygotowań do wyprawy na północ Ontario), odbyły się w… Toronto.

Obeznani z danym terenem miejscowi zazwyczaj doskonale wiedzą, jak zbudować schronienie, rozpalić ogień, gdzie znaleźć pożywienie i wodę, jednak najważniejsze są nie te udzielane przez nich obszerne „wykłady”, lecz rzucane w przelocie „kęsy” wprost bezcennej wiedzy. Przykład? Pewien rodowity Kostarykanin, ucząc mnie jedzenia małży, udzielił mi rady: jeśli woda, która wycieka z muszli, jest zielona, małż jest trujący. Jeśli jest bezbarwna – nadaje się do zjedzenia. W żadnej z książek poświęconych temu tematowi nie natknąłem się na taką informację, a była ona z rodzaju tych, które mogą uratować życie. Innym razem żyjący na pustyni Kalahari Buszmen nauczył mnie chwytania gołymi rękami żyjących tam małych ptaków, zwanych wikłaczami. Należało po prostu podejść do ich gniazda w nocy i wybrać stamtąd ptaki. W żadnym innym źródle nie natknąłem się na tę wskazówkę, a mogła ona okazać się bezcenna, gdybym był zdany wyłącznie na własne siły i… cierpiał głód.

Zdaję sobie sprawę, że czas spędzony ze znawcą okolicy uszczupla środki i skraca czas przeznaczony na wyprawę. Większość z nas dysponuje jedynie dwoma tygodniami urlopu – szkoda go tracić na trening czy gromadzenie informacji. Jeśli jednak możesz sobie na to pozwolić, zrób to. Dzięki temu staniesz się bardziej samodzielny i wzbogacisz się o doznania, których nigdy byś się nie spodziewał, i to nawet wtedy, gdy nie będziesz musiał walczyć o przetrwanie.

Gdybym pożałował czasu na naukę u Buszmenów zamieszkujących pustynię Kalahari, nie dowiedziałbym się o łatwo dostępnym, a jednocześnie obfitym źródle pożywienia: wikłaczach (na zdjęciu próbuję wyciągnąć je z gniazda).

Zadawaj właściwe pytania

Skoro już zdecydowałeś się poświęcić swój czas i energię na zdobycie informacji o interesującym cię terenie, zastanów się: czego powinieneś szukać.

Po pierwsze: musisz gruntownie poznać trasę i cel wyprawy. Entuzjaści outdooru potrafią spędzać całe godziny na przeglądaniu map.

Uważne przestudiowanie map pozwoli ci poznać specyfikę okolic, do których się wybierasz, a także charakterystykę terenu – będziesz mógł go sobie wyobrazić. Później, gdy już znajdziesz się na miejscu, nic cię nie zaskoczy. Oprócz tego powinieneś zawczasu dowiedzieć się kilku rzeczy na temat planowanego celu wyprawy:

■ jakich typów roślinności możesz się spodziewać na miejscu?

■ które z nich (o ile w ogóle) są jadalne?

■ gdzie znajdują się źródła wody?

■ jakie zwierzęta zamieszkują interesujący cię obszar i czy są niebezpieczne?

■ jaki jest najgorszy scenariusz pogodowy dla okolicy o tej porze roku? (Koniecznie trzeba też sprawdzić prognozę pogody – jeśli spodziewane jest pogorszenie warunków atmosferycznych, być może lepiej przesunąć wyprawę).

■ jakich temperatur należy oczekiwać za dnia i nocą?

■ kiedy następują przypływy i odpływy oraz jaki jest najwyższy i najniższy poziom wód?

■ kto zamieszkuje interesujący cię obszar? Jakie są zwyczaje i tabu mie-szkańców okolicy? Jakie jest ich nastawienie do obcych?

Czynnik ludzki może odegrać w twojej wyprawie większą rolę, niż się spodziewasz. Nieprzyjaźnie nastawieni miejscowi to niełatwa przeszkoda, nawet tu, gdzie mieszkam – w Kanadzie. W północnym Ontario jedna z rzek przepływa przez obszar, który w swoim czasie był areną dość burzliwych wydarzeń, w czasie których doszło do konfrontacji ekologów i drwali pracujących przy wyrębie lasu. Bywało, że drwale wyładowywali swoją złość na kajakarzach przepływających rzeką. W czasie trwających ponad trzy lata protestów niejednokrotnie się zdarzało, że po powrocie na parking wioślarze i wędkarze zastawali swoje samochody z przebitymi oponami.

Naucz się posługiwać mapą i kompasem

W tej książce znajdziesz obszerny rozdział poświęcony orientacji w terenie, ale pamiętaj, nigdy nie wyruszaj na wyprawę w dzikie okolice bez podstawowej choćby wiedzy na temat czytania map i posługiwania się kompasem. Nie zagrasz w meczu hokejowym bez opanowania sztuki jazdy na łyżwach, nie wybierzesz się na żagle, nie umiejąc żeglować, nie zaczniesz strzelać ze strzelby, nie nauczywszy się wcześniej właściwego obchodzenia się z bronią. Nie ryzykuj więc wyprawy w dzikie rejony, jeśli nie opanowałeś zasad orientacji w terenie. Być może w twojej okolicy są organizowane kursy poświęcone temu zagadnieniu. Zapisz się na któryś z nich!

Zawsze miej przy sobie mapę, niezależnie od tego, czy jesteś sam, czy z przewodnikiem. Jeśli jesteś z przewodnikiem, lecz zapomniałeś o mapie, zerkaj na tę, którą ma twój towarzysz, tak często, jak to tylko możliwe. Oswój się z nią, a także z trasą, którą wędrujecie. Twojemu przewodnikowi nie powinno to przeszkadzać, a wręcz przeciwnie – pewnie będzie mile zaskoczony tym, że inny uczestnik wyprawy jest żądny wiedzy i dojdzie do wniosku, że w razie jakiegoś wypadku możesz mu pomóc. Poza tym: co zrobiłbyś, gdyby twój przewodnik nagle zaniemógł i byłbyś zdany na własne siły?

W trakcie studiowania mapy przed wyruszeniem na wyprawę możesz – dla przykładu – zauważyć, że wzdłuż szlaku bądź rzeki, którą będziecie podążać, biegnie droga. Taka obserwacja może okazać się bezcenna, gdyby zdarzyło wam się wpaść w tarapaty: pół dnia marszu na wschód dzieli mnie od drogi, a być może od ocalenia. Możesz również odnotować obecność charakterystycznych elementów krajobrazu: mostów, budynków, a może nawet skupisk ludzkich. Nigdy nie dowiedziałbyś się tego, gdybyś nie przestudiował mapy, zanim gdzieś się zapodziała bądź popłynęła z nurtem rzeki wraz z resztą ekwipunku.

Nic nie zastąpi wiedzy miejscowych. Na zdjęciu, zrobionym w Nevadzie, próbuję opanować tajniki sztuki rozniecania ognia za pomocą ręcznego świdra ogniowego wraz ze znawcą pustyni, Davidem Holladayem.

Polegaj na sobie, nie na swoim przewodniku

Wielokrotnie zauważałem, że ludzie bardziej przykładają się do poszukiwania informacji na temat swojej trasy wtedy, gdy wyruszają na wyprawę w pojedynkę lub w małej grupie. Gdy wynajmą przewodnika, dopada ich lenistwo. Zazwyczaj bowiem przyjmują za pewnik, że przewodnik: a) wie, co robi, b) doskonale zna okolicę, c) jest w pełni przygotowany na wypadek nagłej i nieprzewidzianej sytuacji.

Ufaj swojemu przewodnikowi, ale nie uzależniaj się od niego. Innymi słowy, powinieneś być samodzielny. Pamiętaj, że twój przewodnik, podobnie jak ty, jest tylko człowiekiem. Niejednokrotnie na skutek popełnionych przez przewodników błędów (wynikających bądź z braku doświadczenia, bądź niewłaściwej oceny sytuacji) dochodziło do sytuacji survivalowych, których w innych okolicznościach z powodzeniem dałoby się uniknąć. Niektóre z najbardziej ponurych zdarzeń, o których opowiadają sobie miłośnicy survivalu, wynikły ze ślepego zawierzenia uczestników wyprawy przewodnikowi. Wzięcie odpowiedzialności za siebie doda ci sił i zaskarbi ci wdzięczność twojego przewodnika.

WSKAZÓWKA STROUDA

Jeśli podróżujesz w grupie, staraj się przekazać swoją wiedzę i umiejętności survivalowe innym uczestnikom wyprawy, zanim jeszcze wydarzy się katastrofa. Dopilnuj, aby każdy, choćby w podstawowym zakresie, miał świadomość działań, które należy podjąć w sytuacji krytycznej. Pamiętaj: jeśli uległeś wypadkowi i Twoje życie jest zagrożone, Twoje ocalenie będzie zależeć tylko od pozostałych uczestników wyprawy.

Popracuj nad kondycją i poznaj swoje ograniczenia

Podobnie jak w przypadku każdego zadania wymagającego wysiłku fizycznego zdobycie wcześniej sprawności fizycznej zwiększy twoje szanse na wyjście cało z niebezpiecznej sytuacji survivalowej. To, jaką odległość jesteś w stanie przejść w ciągu dnia, to, czy dasz radę zbudować wytrzymałe schronienie w skrajnych warunkach pogodowych, czy to, jak szybko zdołasz wykopać dół na destylator słoneczny, zależy od twojej siły i kondycji fizycznej. Sprawność fizyczna pozwala nabrać wiary we własne siły i zwiększa poczucie własnej wartości, bez czego podtrzymanie woli życia i przetrwania jest bardzo trudne.

Mówiąc ogólnie, im większą wagę przykładamy do właściwego odżywiania się i dbałości o wysoki poziom sprawności fizycznej, tym prościej przychodzi nam wykonywanie zaplanowanych zadań, łatwiej nam zachować koncentrację i trzeźwość umysłu. Będziesz tego potrzebować, gdy przyjdzie ci walczyć o przetrwanie.

Uważam, że w przypadku wypraw w teren sprawności fizycznej nie sposób przecenić. Akceptuję ryzyko wiążące się z tego rodzaju aktywnością i mam obowiązek jak najlepszego przygotowania się do niej zarówno wobec siebie, jak i moich towarzyszy oraz najbliższych. Nie znaczy to oczywiście, że nie wolno ci wyruszyć na wyprawę, jeśli nie masz doskonałej kondycji fizycznej. Jednak w takim przypadku wiedz, że już na starcie twoja sytuacja nie jest najlepsza.

W ramach przygotowań do wyprawy powinieneś przyjrzeć się wszelkim chronicznym dolegliwościom zdrowotnym (zęby!). W hollywoodzkiej produkcji Poza światem ocalały z katastrofy lotniczej Chuck Noland żyje na bezludnej wyspie, dręczony nieustannym bólem zaropiałego zęba. Moim zdaniem to jedna z najbardziej realistycznych scen filmu – takie sytuacje po prostu mogą się zdarzyć. Jeśli podróżujesz w grupie, postaraj się dowiedzieć, jakie dolegliwości dokuczają twoim partnerom na wypadek, gdybyś musiał im udzielić pomocy.

Jeśli cierpisz na choroby przewlekłe (np. cukrzycę, wysokie ciśnienie krwi), miej to na uwadze w czasie planowania swojej podróży. Powinieneś zabrać ze sobą lekarstwa w ilości większej, niż potrzeba na cały czas trwania wyprawy.

I jeszcze jedno. Jeśli wybierasz się w tropiki, powinieneś bezwzględnie się zaszczepić m.in. przeciwko żółtej febrze, malarii, cholerze, durowi brzusznemu, zapaleniu wątroby, polio, ospie wietrznej, błonicy, gruźlicy i tężcowi. Jeśli to zaniedbasz, będziesz bezbronny wobec groźnych chorób, jakich nie brak w tropikach. Pamiętaj, że w przypadku niektórych szczepień trzeba przyjąć kilka dawek w dużych, nawet kilkumiesięcznych, odstępach – powinieneś więc zaplanować je z odpowiednim wyprzedzeniem.

Ćwicz sprawność umysłową

Choć często jest niedoceniane, właściwe przygotowanie psychiczne to ważny element sztuki przetrwania. Najlepszym sposobem na to jest zdobycie wiedzy. Wiedza to prawdziwa siła, dzięki której zyskujesz pewność siebie, potrzebną do wybrnięcia z survivalowych tarapatów. Przyjrzyj się sugestiom, które zamieściłem w tym rozdziale. Pomogą ci one sprawnie ukierunkować proces gromadzenia informacji. Zanim wyruszysz w drogę, powinieneś dopilnować kilku rzeczy:

■ zbierz wszystkie możliwe informacje ze źródeł drukowanych.

■ skontaktuj się ze znawcą okolic, w które się wybierasz, i poproś, aby cię wprowadził w specyfikę celu twojej wyprawy, opowiedział o faunie i florze, potencjalnych zagrożeniach, dostarczył wszelkiego rodzaju przydatnych informacji na temat terenu, np. o kryjówkach, drogach ucieczki, źródłach wody itp

■ zdobądź choćby podstawowe umiejętności w zakresie sztuki przetrwania i orientowania się w terenie.

■ oceń poziom swojej sprawności fizycznej i ustal, czy jesteś przygotowany do wyprawy.

■ zbuduj dostosowany do interesującej cię okolicy „zestaw survivalowy”.

Jeśli wykonasz wymienione wyżej zadania, możesz być pewien, że będziesz przygotowany na sytuację krytyczną tak dobrze, jak to tylko możliwe.

Kolejnym elementem psychicznego przygotowania do wyprawy – i do każdej sytuacji survivalowej, w której możesz się znaleźć – jest zaakceptowanie myśli, że wydarzenia mogą przybrać najgorszy obrót. Jeśli wyruszasz w teren z przeświadczeniem, że „to nie może mi się przydarzyć”, wiedz, że oszukujesz sam siebie.

Powinieneś zakładać odwrotnie: „To może się przytrafić właśnie mnie. Nie mogę wykluczyć, że zostanę sam pośrodku tej dziczy, chociaż w spływie bierze udział dwanaście osób”. Albo: „Możliwe, że na chwilę się zagapię i zgubię szlak, choć to tylko niedzielna wycieczka piesza i jest nas tu siedemdziesięcioro pięcioro”. Gdy pogodzisz się z faktem, że nagła, nieprzewidziana sytuacja może przydarzyć się i tobie, kolejnym logicznym krokiem będzie zminimalizowanie prawdopodobieństwa jej wystąpienia oraz, jeśli jednak do niej dojdzie, zmniejszenie jej następstw.

WSKAZÓWKA STROUDA

Nie dobieraj swojego sprzętu wyłącznie w oparciu o sugestie zawarte w książkach i innych materiałach drukowanych. W tego rodzaju źródłach może znajdować się dużo błędów i nieścisłości, zawarte tam informacje mogą być również nieaktualne. Ważne jest, abyś korzystał z doświadczeń innych podróżników.

Skompletuj właściwy ekwipunek

Ważne jest, aby każdy element wyposażenia, który zabierzesz ze sobą na wyprawę, był użyteczny, wytrzymały i uniwersalny. Nie zastanawiaj się nad tym, czy zadziała w najlepszych warunkach, a raczej nad tym, czy nie odmówi ci posłuszeństwa w najgorszych sytuacjach. Jeśli przypuszczasz, że to możliwe, pomyśl, czy warto powierzać mu swoje życie.

Wybieraj ekwipunek pod kątem celu swojej wyprawy. Raz jeszcze zachęcę cię, abyś przed wyruszeniem spytał o wskazówki kogoś znającego okolicę lub skontaktował się z innym podróżnikiem, który był już na podobnej wyprawie tam, gdzie ty się wybierasz. Ich rady pomogą ci w doborze wyposażenia.

Możesz także zasięgnąć informacji na temat sprzętu w sklepach oferujących wyposażenie dla miłośników outdooru. To doskonałe miejsce, aby poznać ludzi (zwłaszcza klientów sklepu), którzy mogą podzielić się z tobą swoim doświadczeniem. Rozważ też zamieszczenie anonsu na tablicy ogłoszeń w tego typu sklepie – być może ułatwi ci to kontakt z innymi podróżnikami i wymianę doświadczeń.

Skompletowawszy cały niezbędny ekwipunek, powinieneś się upewnić, że wiesz, jak należy się nim posługiwać. Popełniasz błąd, jeśli wydaje ci się, że równie dobrze możesz nauczyć się posługiwania się sprzętem podczas wyprawy. Do sytuacji survivalowej może dojść już w pierwszych godzinach twojej przygody, a ty wtedy wpadniesz w panikę, nie wiedząc na przykład, jak rozbić namiot w trakcie burzy. Wygospodaruj więc parę godzin i postaraj się zaznajomić ze swoim ekwipunkiem – na podwórku, biurku czy w salonie. Ćwicz składanie i rozkładanie, a co ważniejsze – zastanów się, w jaki sposób naprawisz swój sprzęt, gdy się zepsuje. Niewykluczone, że będzie musiał ci służyć znacznie dłużej bądź w znacznie trudniejszych warunkach, niż to sobie wyobrażasz.

Dobór i przygotowanie wyposażenia dotyczy również odzieży – także w tym przypadku wiedza miejscowych jest niezwykle cenna. Nie polegaj bezkrytycznie na opiniach personelu sklepu ze sprzętem turystycznym. Wielokrotnie byłem świadkiem, jak sprzedawca namawiał klienta do zakupu określonego produktu wyłącznie dlatego, że otrzymał polecenie promowania wyrobów takiej, a nie innej firmy. Raz jeszcze radzę ci, abyś porozmawiał z innymi podróżnikami, takimi, którzy bywali wcześniej w rejonie, do którego się wybierasz. Pamiętaj: jeśli wszystko idzie zgodnie z planem, niewłaściwie dobrana odzież nie stanowi problemu, ale gdy pojawiają się trudności, może mocno dać ci się we znaki.

Wiatr, deszcz, zimno, różnego rodzaju pełzające paskudztwa, żar lejący się z nieba – to niektóre z „atrakcji”, którym będziesz musiał stawić czoła. Twoja odzież powinna stanowić osłonę przed nimi wszystkimi. Upewnij się, że jest dobrze dopasowana i nie krępuje swobody ruchów. Powinieneś kupować odzież, która ochroni cię przed przemoknięciem i przemarznięciem, musi jednak zapewniać również odpowiednią wentylację, zapobiegającą przegrzaniu (zob. rozdział Ubranie).

WSKAZÓWKA STROUDA

Uznaj swoją odzież za prowizoryczne schronienie. Dobrze dobrana powinna pomóc ci stawić czoła ekstremalnym warunkom, abyś nie był zmuszony do budowania kryjówki. Niezależnie od tego, czy walczysz o przetrwanie na przenikającym do szpiku kości mrozie Arktyki, czy w strugach tropikalnej ulewy, twoja odzież powinna ci pomóc wytrwać i przeżyć.

W czasie mojej wyprawy po kanadyjskiej Arktyce miałem parkę i spodnie ze skóry karibu, tradycyjną odzież Inuitów. W temperaturze sięgającej -50°C chroniła ona przed chłodem nawet w czasie śnieżnej zamieci. To się nazywa schronienie!

Poinformuj innych o swoich planach

Zawiadomienie bliskich i znajomych o terminie i celu wyprawy to ważna część przygotowań. Niestety, zdarza się dość często, że wędrowcy popełniają błąd i zaniedbują ten obowiązek. Jeśli to zlekceważysz, możesz znaleźć się w sytuacji Jennifer i Jamesa Stolpów, młodego małżeństwa, które w 1992 roku wraz ze swoim pięciomiesięcznym synem Claytonem zagubiło się w zadymce w północnej Nevadzie. Jadąc na uroczystości pogrzebowe w Idaho, dotarli w pewnym momencie do drogi zamkniętej z powodu burzy śnieżnej. Zdecydowali się więc ruszyć objazdem, ale nie poinformowali nikogo o zmianie trasy. Niedługo potem ich samochód ugrzązł w śniegu w miejscu oddalonym o 64 kilometry od najbliższej osady.

Pierwsze cztery dni Stolpowie spędzili zamknięci w swoim kamperze. Pomoc nie nadchodziła (nikt nie miał pojęcia, gdzie są), więc ruszyli pieszo w kierunku cywilizacji, ciągnąc małego Claytona na prowizorycznych saniach. Gdy Jennifer opadła z sił i nie była już w stanie kontynuować marszu, James znalazł jaskinię i zostawił w niej żonę i syna, a sam rozpoczął wędrówkę po pomoc. W ciągu kolejnych 60 godzin brnąc w śniegu w tenisówkach, pokonał niemal 80 kilometrów – w końcu na słaniającego się na nogach i bełkoczącego niezrozumiale mężczyznę natknął się przejeżdżający motocyklista i natychmiast zainicjował akcję ratunkową.

Czy można było uniknąć tak dramatycznej sytuacji? Jestem przekonany, że tak. Po pierwsze, decydując się na podróż pomimo komunikatów o złej pogodzie i próbę dotarcia do celu bocznymi drogami, Stolpowie źle ocenili sytuację. Jednak największym błędem było niepoinformowanie nikogo o zmianie planu – niedopatrzenie, za które zapłacili wysoką cenę: utracili duże palce u nóg (zostały amputowane z powodu odmrożenia). Niewiele brakowało, a kosztowałoby ich to życie.

Zatem za każdym razem, gdy decydujesz się na przygodę w dziczy – lub podróż w odległe od cywilizacji tereny – powinieneś przekazać co najmniej dwóm osobom (w tym komuś z miejscowych władz) następujące informacje:

■ co zamierzasz robić podczas wyprawy.

■ kiedy wyruszasz na wyprawę.

■ na kiedy planujesz jej zakończenie.

■ jaką wytyczyłeś trasę.

■ jak się z tobą skontaktować.

■ jak cię odnaleźć, jeśli zajdzie taka konieczność.

Na szczęście technika poszła daleko naprzód i wyprawy survivalowe są dziś znacznie bezpieczniejsze niż dawniej. Na stronach internetowych takich jak SendAnSOS.com możesz zamieścić swój plan podróży. Jeśli nie zalogujesz się do serwisu po planowanej dacie powrotu, osoby z twojej listy kontaktów automatycznie otrzymają wiadomość SOS. Urządzenia w rodzaju SPOT Satellite GPS Messenger pozwalają innym śledzić twoje postępy na trasie, a tobie umożliwiają powiadomienie osób z listy kontaktów o sytuacji alarmowej – wystarczy, że naciśniesz guzik „Help”.

Korzystając z wszystkich dostępnych źródeł informacji (na etapie przygotowań) oraz z istniejących udogodnień technicznych (już w czasie wyprawy), znacznie zwiększasz swoje szanse na wyjście cało z każdej sytuacji survivalowej.

Rozdział 2

Zestawy survivalowe

W czasie przygotowań i planowania wyprawy powinieneś się zaopatrzyć w narzędzia, które pomogą ci wyjść bez szwanku z sytuacji ekstremalnych i dadzą ci poczucie komfortu psychicznego, jaki wiąże się ze świadomością posiadania odpowiedniego ekwipunku. Wśród wszystkich czynności związanych z przygotowaniami do wyprawy, nie ma równie ważnej, jak kompletowanie osobistego zestawu przetrwania.

Przed wyruszeniem w teren większość z nas poświęca czas na zaopatrzenie się w niezbędny, podstawowy ekwipunek, taki jak odpowiednia odzież, namiot czy kuchenka turystyczna. Wielu jednak nie wie, że najważniejszym elementem wyposażenia, który trzeba zabrać na każdą wyprawę, jest podstawowy zestaw survivalowy. Wyruszałem w najdalsze zakątki świata wyekwipowany w najróżniejszy sprzęt: czasem w zestaw kompletny, czasem w zestaw podstawowy („wszystko, co wpadnie w rękę”), a czasem nawet bez niczego. Narzędzia zwisały mi z paska albo dyndały na szyi. Czasami nosiłem je w torbach biodrówkach, tak lekkich, że niemal niezauważalnych, a innym razem tak ciężkich, że najchętniej nie brałbym ich ze sobą (jednak zawsze brałem).

Kompletując własny zestaw, jesteś ograniczony wyłącznie wyobraźnią. Dlaczegóż by do wydrążonej końcówki wędziska nie wsunąć zapalniczki i kilku kulek bawełny, które mogą posłużyć jako podpałka? Jeśli uprawiasz kolarstwo górskie, możesz zdjąć uchwyty z kierownicy roweru i umieścić w niej różne przydatne drobiazgi, np. krzesiwo, sznurek lub linę, multitoola. Podczas którejś wyprawy swój zestaw survivalowy umieściłem w wydrążonej kolbie strzelby.

Weź odpowiedzialność za swoje przetrwanie

Jako instruktor na kursach survivalu realizowałem często następujący scenariusz: krótko po rozpoczęciu szkolenia informowałem moich uczniów, że następnego ranka zrobimy wypad w teren. Kiedy pytali mnie, co powinni ze sobą zabrać, odpowiadałem im zazwyczaj: „Weźcie wszystko, co może być wam potrzebne podczas marszu w lesie”.

Następnego dnia w połowie trasy zatrzymywałem grupę i prosiłem każdego kursanta o pokazanie ekwipunku. Zawsze znalazła się co najmniej jedna osoba, która targała ze sobą wszelki możliwy sprzęt survivalowy. Kilku innych uczestników kursu miało ze sobą podstawowe wyposażenie i byli też tacy, którzy nie wzięli ze sobą niemal niczego.

Często dziwiło mnie to, jak wielu ludzi wyrusza w teren kompletnie nieprzygotowanych. Beztrosko wędrują po leśnych ostępach, nie mając przy sobie niczego, co mogłoby im się przydać, gdyby zdarzył się wypadek. Gdy jesteś w dziczy, nigdy nie wiesz, kiedy, gdzie i jak znajdziesz się w sytua-cji krytycznej. Do katastrof dochodzi często w niewytłumaczalny sposób. W każdej chwili możesz stracić kontakt z resztą grupy. Nie powinieneś całkowicie polegać na swoim towarzyszu czy towarzyszach wyprawy ani na przewodniku.

Tego rodzaju myślenie (błędne!) najczęściej uwidaczniało się wtedy, gdy w moich kursach uczestniczyły małżeństwa. Zazwyczaj z dumą prezentowały mi jeden dobrze wyposażony zestaw – zawsze niósł go mężczyzna. Odsuwałem wtedy jego partnerkę o kilka kroków i pytałem: „A więc? Co masz teraz?”. Był to jedyny sposób, aby pokazać, że w przypadku nieprzewidzianej ekstremalnej sytuacji zostanie z pustymi rękoma. Zamiast polegać na sobie, polegała na swoim mężu.

Skompletowanie podręcznego zestawu survivalowego to zadanie, które powinieneś wykonać samodzielnie – nigdy nie powierzaj tego komuś innemu, bez względu na stopień zażyłości, jaki łączy cię z tą osobą. Wyruszanie w dziką okolicę bez choćby podstawowego ekwipunku survivalowego to igranie ze śmiercią.

Zrób to sam

Jeśli chodzi o zestawy survivalowe, są do wyboru dwie opcje: kupno gotowego kompletu w specjalistycznym sklepie z wyposażeniem turystycznym lub wykonanie go samodzielnie. Jeśli o mnie chodzi, wybór jest prosty: zrób to sam.

Istnieje kilka powodów, dla których wolę samodzielnie skompletować swój zestaw. Po pierwsze, zasadniczą motywacją producenta gotowych zestawów jest zysk, a niekoniecznie twoje przetrwanie. Tam, gdzie to tylko możliwe, koszty są cięte. Oznacza to, że w gotowym zestawie jakość poszczególnych elementów może pozostawiać wiele do życzenia. Część z nich może być wykonana z tanich materiałów albo zbędna, przez co niepotrzebnie zajmuje cenne miejsce i zwiększa wagę zestawu. Na przykład słabej jakości plastikowy gwizdek, który rozleci się po pierwszym upadku na ziemię, albo zapałki łamiące się przy każdej próbie ich zapalenia. W gotowym zestawie coś z pewnością zawiedzie, i to akurat wtedy, kiedy będziesz tego najbardziej potrzebował.

Po drugie, większość użytkowników „fabrycznych” zestawów survivalowych rzadko przyswaja sobie umiejętność właściwego wykorzystania poszczególnych ich elementów. Do momentu wyruszenia na wyprawę niektórzy nie zadają sobie nawet trudu otwarcia opakowania. Dlaczego? Ponieważ są przekonani, że ktoś odpowiednio go skompletował. Po prostu wrzucają zestaw do plecaka i na tym poprzestają, przekonani, że sam zakup sprzętu załatwia wszystko. Widywałem ludzi wyposażonych w wiszące u pasa krzesiwo i wsunięty do kieszeni kompas, którzy jednak ani razu nie wypróbowali swojego ekwipunku i nie mieli pojęcia, jak należy się nim posługiwać.

Po trzecie, nie widziałem jeszcze gotowego zestawu survivalowego, który zawierałby kompletne niezbędne wyposażenie, od A do Z.

W dalszej części rozdziału znajdziesz kilka sugestii, które pomogą ci skompletować osobisty zestaw przetrwania. Ważne jednak, aby było to twoje własne dzieło. Przy jego tworzeniu musisz wziąć pod uwagę specyfikę okolicy, w którą się wybierasz, porę roku, pogodę i charakter aktywności, jaką tam planujesz. Jeśli prowadzisz grupę, kompletując zestaw, powinieneś mieć na uwadze, że być może przyjdzie ci ratować życie innym.

Radzę ci, abyś starannie dobierał poszczególne elementy swojego zestawu survivalowego – dzięki czemu zyskasz pewność, że to, co kupiłeś, cię nie zawiedzie w sytuacji ekstremalnej. Jeśli zdecydujesz się poświęcić swój czas na wybór elementów zestawu, zwiększą się szanse na to, że również je przetestujesz, sprawdzisz ich niezawodność i nauczysz się właściwego posługiwania się nimi.

Twój osobisty zestaw survivalowy

Osobisty zestaw survivalowy nie jest jeszcze jednym pakunkiem, który w czasie wyprawy na odludzie nosisz ze sobą jako dodatek do używanego stale wyposażenia. W rzeczywistości osobisty zestaw survivalowy…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 3

Psychologiczne aspekty survivalu

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 4

Sygnalizacja

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 5

Woda

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 6

Ogień

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 7

Schronienie

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 8

Pożywienie

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 9

Wyprawa survivalowa i nawigacja

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 10

Niebezpieczeństwa i ryzyko

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 11

Pogoda

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 12

Ubranie

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 13

Pierwsza pomoc w survivalu

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 14

Podstawowe umiejętności survivalowe

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Rozdział 15

Katastrofa blisko domu

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Od autora

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Wykazy zestawów survivalowych

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Podziękowania

…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

O autorze

Les Stroud jest specjalistą w zakresie survivalu, a także filmowcem, piosenkarzem i autorem piosenek oraz twórcą programu telewizyjnego Człowiek, który przetrwa wszystko. Les, członek prestiżowego Explorers Club (Klub Poszukiwaczy), zasłynął również jako producent i prezenter specjalnych programów telewizyjnych, takich jak Shark Week, Surviving Alaska i Off the Grid with Les Stroud. Był gościem programów The Ellen DeGeneres Show, Larry King Live, The Late Late Show oraz The Hour. Publikował w „Men’s Journal”, „Entertainment Weekly” oraz wielu innych czasopismach. Oficjalną stronę internetową Lesa Strouda można znaleźć pod adresem: www.lesstroudonline.com.