Tytuł oryginału:

SECOND LIFE

Copyright © Lola Communications Ltd 2015

Copyright © 2016 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2016 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Redakcja: Mariusz Kulan

Korekta: Iwona Wyrwisz, Magdalena Świtała, Małgorzata Kryszkowska

ISBN: 978-83-7999-589-9

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

E-wydanie 2016

Skład wersji elektronicznej:

konwersja.virtualo.pl

Dla Alistaira Peacocka i dla Jenny Hill

Twierdzi się, że od klasycyzmu represja tak

scementowała władzę, wiedzę i seks, że nie

wyzwolimy się tanim kosztem […].

Michel Foucault
(Historia seksualności,
przeł. B. Banasiak, K. Matuszewski)

Boże, uchroń mnie od tych myśli,

co tylko w mózgu goszczą.

W. B. Yeats
(Modliwa na intencję starości,
przeł. S. Barańczak)

CZĘŚĆ PIERWSZA

Rozdział 1

Pokonuję schody, staję pod drzwiami, ale są zamknięte. Waham się. Teraz, gdy już tu jestem, nie chcę wejść do środka. Chcę zawrócić, iść do domu. Może spróbuję później.

Tylko że to moja ostatnia szansa. Wystawa trwa od kilku tygodni, jutro ją zamykają. Teraz albo nigdy.

Zamykam oczy i oddycham głęboko. Koncentruję się na tym, by napełnić płuca, wyprostować ramiona, a gdy wypuszczam powietrze, czuję, jak napięcie ulatuje z mojego ciała. Mówię sobie, że nie ma się czym martwić, przychodzę tu regularnie – tutaj umawiam się z przyjaciółmi na lunch, staram się oglądać wystawy na bieżąco, tu uczestniczę w wykładach. Dzisiejsza wizyta niczym się nie różni. Nie stanie mi się tu żadna krzywda. To nie jest przecież pułapka.

W końcu czuję, że jestem gotowa. Otwieram drzwi i wchodzę.

W środku wygląda tak samo jak zawsze – ściany w kolorze złamanej bieli, błyszczące drewniane podłogi, z szyn pod sufitem zwisają reflektorki punktowe. Pomimo wczesnej pory przechadza się tu już trochę ludzi. Przyglądam się chwilę, jak przystają przed obrazami, niektórzy w większej odległości, by lepiej widzieć, inni kiwają głowami na szeptane komentarze towarzyszy albo sprawdzają coś na drukowanej ulotce, którą wzięli na dole. Atmosferę można by określić jako pełną milczącego szacunku, cichej kontemplacji. Ci ludzie obejrzą fotografie, które może im się spodobają, a potem stąd wyjdą, wrócą do swojego życia i najpewniej o nich zapomną.

Z początku pozwalam sobie tylko zerknąć na ściany. Kilkanaście dużych zdjęć wisi w sporej odległości od siebie, a pomiędzy nimi widnieje kilka mniejszych. Mówię sobie, że mogłabym pospacerować, poudawać, że jestem zainteresowana wszystkimi, ale tak naprawdę przyszłam tu dzisiaj zobaczyć tylko jedno z nich.

Znajduję je dopiero po chwili. Na ścianie w głębi galerii, nie dokładnie na środku. Wisi oczywiście obok kilku innych fotografii – młodej dziewczyny w podartej sukience, zbliżenia twarzy kobiety o oczach mocno podkreślonych ołówkiem, palącej papierosa. Nawet z daleka wygląda imponująco. Jest barwne, ale zrobiono je w naturalnym świetle, dominują w nim niebieskości i szarości, powiększono je do naprawdę okazałego rozmiaru. Ta wystawa nosi nazwę Przeimprezowane i chociaż porządnie oglądam to zdjęcie dopiero w chwili, gdy jestem ze dwa metry od niego, rozumiem, dlaczego umieszczono je w tak eksponowanym miejscu.

Nie oglądałam go od ponad dziesięciu lat. We właściwym znaczeniu tego słowa. Widziałam je, oczywiście – bo chociaż wtedy ta fotografia nie należała do mocno eksploatowanych, pojawiła się w kilku magazynach i nawet w jednej książce – ale przez cały ten czas nie przyglądałam mu się. Nie przypatrywałam mu się z bliska.

Podchodzę do niego z boku, najpierw sprawdzam plakietkę. „Julia Plummer” – czytam. „Marcus w lustrze, 1997, odbitka cibachrome”. I nic więcej, żadnego biogramu. To dobrze. Patrzę na nie bez skrępowania.

Przedstawia mężczyznę. Mniej więcej dwudziestoletniego, sądząc z wyglądu. Jest nagi, na zdjęciu widoczny od pasa w górę, patrzy na swoje odbicie w lustrze. Ostry jest wizerunek przed nim, natomiast on sam, jego twarz nie. Oczy ma przymrużone, a usta rozchylone, jakby miał coś powiedzieć. Albo ziewnąć. Na zdjęciu można dostrzec melancholię, ale nie widać, że do chwili jego zrobienia mężczyzna – Marcus – się śmiał. Całe popołudnie spędził w łóżku ze swoją dziewczyną, w której był zakochany równie mocno jak ona w nim. Czytali sobie – Pożegnanie z Berlinem Isherwooda albo może Wielkiego Gatsby’ego, którego ona czytała, a on nie – i jedli lody z pudełka. Serdeczni, szczęśliwi, bezpieczni. W ich sypialni po drugiej stronie korytarza radio grało rhythm’n’bluesa. Na zdjęciu mężczyzna ma usta rozchylone, ponieważ jego dziewczyna, kobieta wykonująca zdjęcie, nuciła sobie, a on zamierzał się przyłączyć.

Pierwotnie zdjęcie wyglądało inaczej. Dziewczyna znajdowała się w kadrze, odbita w lustrze tuż nad ramieniem mężczyzny, z aparatem przy oku. Naga, nieostra. Portret pary z czasów, gdy zdjęcia zrobione w lustrze należały jeszcze do rzadkości.

Podobała mi się tamta wersja. Wręcz wolałam ją. Ale w pewnym momencie – nie pamiętam dokładnie kiedy, ale na pewno przed pierwszym wystawieniem fotografii – zmieniłam zdanie. Uznałam, że lepiej będzie wyglądać beze mnie. Usunęłam siebie ze zdjęcia.

Teraz tego żałuję. To było nieuczciwe z mojej strony, po raz pierwszy użyłam sztuki, by kłamać, i chcę powiedzieć Marcusowi, że żałuję, że przepraszam. Za wszystko. Za to, że pojechałam za nim do Berlina i że zostawiłam go samego na tym zdjęciu, i że nie byłam osobą, za którą mnie uważał.

Po tylu latach ciągle żałuję.

Dopiero po długim czasie odwracam się od fotografii. Nie robię już takich portretów. Teraz fotografuję rodziny, kolegów Connora, jak siedzą z rodzicami i młodszym rodzeństwem. Podłapuję te zlecenia przed wejściem do szkoły. Pieniądze na drobne wydatki. Nie ma w tym nic złego: wkładam w to wysiłek, mam reputację, jestem dobra. Ludzie chcą mnie zapraszać na urodziny swoich dzieci, bym robiła zdjęcia gości, które później zostaną przesłane mailem na pamiątkę; robiłam nawet zdjęcia na przyjęciu dla dzieci zorganizowanym w celu zebrania funduszy na szpital, w którym pracuje Hugh. Podoba mi się ta praca, ale wymaga umiejętności technicznych; to nie to samo, co robienie portretów takich jak ten – nie jest to sztuka, z braku lepszego słowa, a czasami tęsknię za tworzeniem sztuki. Zastanawiam się, czy ciągle bym mogła, czy mam jeszcze oko, instynkt, który mówi, kiedy dokładnie zwolnić migawkę. Kiedy jest ten decydujący moment. Już dawno nie próbowałam.

Hugh uważa, że powinnam do tego wrócić. Connor jest już starszy, ma swój świat. Ze względu na trudne pierwsze lata jego życia zawsze oboje bardzo się na nim skupialiśmy, ale teraz on potrzebuje nas mniej niż kiedyś. Mam teraz więcej czasu dla siebie.

Zerkam pobieżnie na inne zdjęcia na ścianach. Może wkrótce do tego wrócę. Mogłabym się skupić trochę bardziej na swojej karierze, a i tak wciąż się zajmować Connorem. To wykonalne.

Idę na dół poczekać na Adrienne. Pierwotnie chciała przyjść ze mną, byśmy razem obejrzały wystawę, ale powiedziałam, że nie, że chcę zobaczyć zdjęcie sama, w pojedynkę. Nie oponowała.

– Spotkam się z tobą w kawiarni – zdecydowała. – Może coś przekąsimy.

Przyszła przed czasem, siedzi przy stoliku pod oknem z kieliszkiem białego wina. Gdy podchodzę, wstaje, i ściskamy się. Jeszcze nie mam szansy usiąść, a ona już mówi.

– Jak było?

Przysuwam się do stolika.

– Szczerze mówiąc, trochę dziwnie. – Adrienne zdążyła dla mnie zamówić butelkę wody gazowanej, więc nalewam wody do szklanki. – Już nie mam poczucia, że to moje zdjęcie. – Kiwa głową. Wie, jak się denerwowałam przed przyjściem tutaj. – Mają tu parę interesujących prac. Pójdziesz je potem obejrzeć?

Podnosi kieliszek.

– Może.

Wiem, że nie pójdzie, ale nie czuję się urażona. Moje zdjęcie już zna, a inne jej nie obchodzą.

– Na zdrowie – mówi. Pijemy. – Nie wzięłaś ze sobą Connora?

Kręcę głową.

– To by było zdecydowanie zbyt pokręcone. – Śmieję się. – Zresztą jest zajęty.

– Wyszedł z kolegami?

– Nie. Hugh zabrał go na basen. Pojechali do Ironmonger Row.

Uśmiecha się. Connor jest jej chrześniakiem, a mojego męża zna niemal równie długo jak ja.

– Basen?

– To nowość. Pomysł Hugh. Zdał sobie sprawę, że za rok kończy pięćdziesiątkę, i to go przeraża. Próbuje zadbać o siebie. – Milknę na chwilę. – Miałaś wiadomości od Kate?

Spuszczam wzrok na swoją wodę. Nie chciałam zadawać tego pytania, jeszcze nie teraz, ale już po ptakach, zadałam je. Nie wiem w sumie, jaką odpowiedź bym wolała. Tak czy nie.

Upija łyk wina.

– Od jakiegoś czasu nie miałam. A ty?

– Ja miałam jakieś trzy tygodnie temu.

– I…?

Wzruszam ramionami.

– Jak zwykle.

– W środku nocy?

– Taaa – wzdycham. Przypominam sobie ostatni telefon siostry. Druga w nocy, u niej w Paryżu nawet później. Sprawiała wrażenie zamroczonej. Pewnie była pijana. Chce z powrotem Connora. Nie rozumie, dlaczego nie chcę go oddać. To nie w porządku i tak swoją drogą, nie tylko ona tak uważa, że Hugh i ja jesteśmy samolubni i okropni.

– Powtarzała tylko to samo, co zawsze. Może musisz z nią pogadać. W sensie, że znowu. Kiedy nie będzie…

– Zła? – uśmiecham się. – Wiesz równie dobrze jak ja, jaki będzie skutek, a zresztą nie mogę jej złapać. Nie odbiera komórki, a jak dzwonię na stacjonarny, trafiam ciągle na jej współlokatorkę, która nic nie wie. Nie, ona już zdecydowała. Nagle, po tylu latach, najbardziej na świecie chce się zajmować Connorem. I uważa, że my z Hugh powstrzymujemy ją ze swoich samolubnych powodów. W ogóle się nie zastanawia, jak Connor się czuje, czego on chce. Na pewno o niego nie pytała. Jak zawsze, liczy się tylko ona.

Milknę. Adrienne zna resztę; nie muszę kontynuować. Zna powody, dla których wzięliśmy synka mojej siostry, wie, że przez wszystkie te lata Kate była zadowolona z tej sytuacji. Ani ona, ani my nie wiemy natomiast, co się zmieniło.

– Pogadasz z nią? – pytam.

Wzdycha głęboko, zamyka oczy. Przez chwilę myślę, że powie mi, że muszę to załatwić sama, nie mogę do niej lecieć za każdym razem, gdy pokłócę się z siostrą; tak właśnie mniej więcej zawsze mówił do mnie ojciec. Ale ona tak nie reaguje. Tylko się uśmiecha.

– Spróbuję.

Zamawiamy lunch i gawędzimy o wspólnych znajomych – ona mnie pyta, czy widziałam ostatnio Fatimę, czy wiem, że Ali ma nową pracę, zastanawia się, czy wybieram się w weekend na imprezę do Dee – po czym oznajmia, że musi iść, ma spotkanie. Obiecuję, że skontaktuję się z nią w sobotę.

W drodze do wyjścia nie mogę się oprzeć pokusie i zachodzę do sklepiku. Chcieli wykorzystać zdjęcia Marcusa na okładce broszury, ale nie odpowiedziałam na ich mail, więc widnieje na niej zdjęcie androgynicznego kolesia z lizakiem w ustach. Nie odpowiedziałam też na prośbę o wywiad, chociaż to nie powstrzymało jednego z magazynów – „Time Out” bodajże – przed opublikowaniem wzmianki o mnie. Napisali, że stronię od mediów, a moje zdjęcie należy do głównych atrakcji wystawy, „intymny portret”, „wzruszający i delikatny” jednocześnie. Bzdura, chciałam odpowiedzieć, ale nie odpowiedziałam. Ja im pokażę stronienie od mediów.

Jeszcze raz spoglądam na kolesia z lizakiem. Przypomina mi się Frosty. Wertuję katalog, a potem przeglądam pocztówki na stojaku. Normalnie kilka bym kupiła, ale dzisiaj biorę tylko jedną, Marcusa w lustrze. Przez chwilę chcę powiedzieć kasjerce, że to moje, że sama je zrobiłam i że, chociaż przez lata intensywnie go unikałam, ciągle się cieszę, że wybrano je na wystawę i że mam szansę znowu je fizycznie mieć.

Ale nie mówię. Nic nie mówię, poza cichym „Dziękuję”, po czym wsadzam pocztówkę do torebki i wychodzę z galerii. Pomimo lutowego chłodu większość drogi do domu pokonuję na piechotę – przez Covent Garden i Holborn, dalej Theobald Road w kierunku Gray’s Inn Road – i z początku nie jestem w stanie oderwać myśli od Marcusa i naszego pobytu w Berlinie przed laty. Ale na Roseberry Avenue już porzucam przeszłość i wracam myślami do tego, co się dzieje tu i teraz. Myślę o mojej siostrze i mimo wszystko mam nadzieję, że Adrienne przemówi jej do rozsądku. A przecież w głębi duszy wiem, że nie zdoła. Będę musiała sama z nią porozmawiać. Będę stanowcza, ale miła. Przypomnę jej, że ją kocham i że chcę jej szczęścia, ale powiem też jej, że Connor ma już prawie czternaście lat, że Hugh i ja ciężko pracowaliśmy, by zapewnić mu stabilne życie i że dla jego dobra trzeba oszczędzić mu dramatów. Najlepiej byłoby zostawić wszystko tak, jak jest, i do tego przede wszystkim muszę ją przekonać. Po raz pierwszy dopuszczam myśl, że Hugh i ja powinniśmy zasięgnąć porady prawnej.

Skręcam w naszą ulicę. Radiowóz stoi kilka domów od nas, ale to nasze drzwi wejściowe są otwarte. Ruszam biegiem; w głowie mam całkowitą pustkę, wiem tylko, że natychmiast muszę zobaczyć syna. Zatrzymuję się dopiero w środku, w kuchni. Mój mąż rozmawia z policjantką w mundurze. Widzę, że ręcznik i kąpielówki Connora suszą się na grzejniku. Hugh i funkcjonariuszka odwracają się do mnie. Ona ma na twarzy wyraz doskonałej, wyuczonej neutralności, on zaś wygląda tak jak w chwilach, gdy przekazuje złe wiadomości. Czuję ucisk w klatce piersiowej, słyszę, że krzyczę, jakby we śnie „Gdzie Connor?!”. I jeszcze: „Hugh! Gdzie nasz syn?!”. Ale on nie odpowiada. Poza nim nie widzę w tym pomieszczeniu nic. On ma szeroko otwarte oczy. Widzę, że stało się coś strasznego, coś niewyobrażalnego. „Powiedz mi!” – chcę krzyknąć, ale nie wydaję już żadnego dźwięku. Nie mogę się ruszyć, moje wargi nie artykułują słów. Usta się otwierają, po czym zamykają. Przełykam ślinę. Jestem pod wodą, nie mogę oddychać. Patrzę, jak Hugh podchodzi do mnie, próbuję go odtrącić, gdy bierze mnie za ramię, i wreszcie odzyskuję głos.

– Powiedz mi! – krzyczę, i powtarzam to raz za razem, aż po chwili on otwiera usta i coś mówi.

– Nie chodzi o Connora – słyszę, ale nie mam czasu nacieszyć się poczuciem ulgi, nie mam czasu się nim zachłysnąć, bo docierają do mnie następne jego słowa. – Przykro mi, kochanie. Chodzi o Kate.

Rozdział 2

Siedzę przy stole kuchennym. Nie wiem, jak się tu znalazłam. Jesteśmy sami; policjantka wyszła, wykonała swoje zadanie. W pomieszczeniu jest zimno. Hugh trzyma mnie za rękę.

– Kiedy? – pytam.

– Wczoraj w nocy.

Przede mną stoi kubek słodzonej herbaty, patrzę, jak para się unosi. Nie ma ze mną nic wspólnego. Nie rozumiem, co tu robi. Myślę tylko o mojej siostrzyczce leżącej w paryskim zaułku, w deszczu, przemokniętej, samotnej.

– Wczoraj w nocy?

– Tak powiedzieli.

Głos ma łagodny. Wie, że zapamiętam tylko ułamek tego, co mówi.

– Co ona tam robiła?

– Nie wiadomo. Szła skrótem?

– Skrótem?

Próbuję to zobaczyć. Kate idzie do domu. Pewnie pijana. Chce sobie oszczędzić kilka minut drogi.

– Co się stało?

– Ich zdaniem najpewniej dopiero co wyszła z baru. Została napadnięta.

Pamiętam. Napad rabunkowy, tak powiedziała policjantka, chociaż nie wiedzą, czy czegoś z jej rzeczy brakuje. W tym momencie przestała patrzeć mi w oczy. Spuściła wzrok, mówić też zaczęła ciszej i raczej do Hugh. Ale ja również ją słyszałam.

– Wygląda na to, że nie została zgwałcona.

Na tę myśl coś się we mnie zapadło. Złożyłam się do środka; zmniejszyłam się, zrobiłam się maleńka. Mam jedenaście lat, Kate cztery, i muszę jej powiedzieć, że nasza mama tym razem nie wróci ze szpitala. Zdaniem naszego ojca jestem na tyle duża, że mogę wziąć na siebie tę rozmowę, on nie da rady, nie dziś, to moje zadanie. Kate płacze, chociaż nie jestem pewna, czy zrozumiała, co powiedziałam, a ja ją tulę. „Wszystko będzie dobrze” – mówię, chociaż po części zdaję już sobie sprawę, co się stanie. Nasz ojciec nie da rady, jego przyjaciele nie pomogą. Jesteśmy zdane na siebie. Nie mogę jednak tego powiedzieć, muszę być silna ze względu na Kate. Dla mojej siostry. „Jesteśmy razem” – mówię. „Obiecuję. Zajmę się tobą. Zawsze będę się o ciebie troszczyć”.

Ale się nie troszczyłam, prawda? Uciekłam do Berlina. Zabrałam jej syna. Zostawiłam ją, a ona umarła.

– Co się stało? – pytam znowu.

Hugh jest cierpliwy.

– Nie wiadomo, kochanie. Zrobią jednak wszystko co w ich mocy, żeby się dowiedzieć.

Początkowo myślałam, że dla Connora lepiej będzie, jeśli nie weźmie udziału w pogrzebie. Jest za młody, to dla niego za trudne. Hugh się ze mną nie zgodził. Przypomniał, że ojciec nie pozwolił mnie i Kate pójść na pogrzeb matki i że do końca życia miałam do niego o to żal.

Musiałam przyznać mu rację, a ostatecznie tę kwestię rozstrzygnęła terapeutka.

– Nie można go chronić za wszelką cenę – powiedziała. – Musi się zmierzyć z bólem i żałobą. – Zawahała się.

Siedzieliśmy w jej gabinecie, my dwoje i ona. Ręce trzymała na biurku przed sobą, splecione. Patrzyłam na ślady na jej dłoniach, drobne otarcia. Zastanawiałam się, czy jest ogrodniczką. Wyobraziłam ją sobie, jak klęczy z sekatorem przy rabatach, jak ścina róże. Życie, do którego może wrócić po pracy. W przeciwieństwie do nas.

– Julio?

Podniosłam wzrok. Coś mi umknęło.

– Czy on chce jechać?

Spytaliśmy go po powrocie do domu. Zastanawiał się chwilę, po czym powiedział, że tak, chciałby pojechać.

Kupiliśmy mu garnitur, czarny krawat, nową koszulę, wygląda w nich na o wiele starszego. Wchodzimy w trójkę do krematorium, on pomiędzy nami.

– Dobrze się czujesz? – pytam, gdy już siedzimy.

Kiwa głową, ale milczy. To miejsce wydaje się nasączone bólem, ale większość ludzi nie wydaje żadnego dźwięku. Siedzą wstrząśnięci. Śmierć Kate była gwałtowna, bezduszna, niepojęta. Ludzie zamknęli się w sobie, w odruchu obronnym.

Ale ja nie płaczę, nie płacze też Connor ani Hugh. Na trumnę patrzy tylko Hugh. Obejmuję syna ramieniem.

– Wszystko w porządku – mówię.