I
FRANKFURT

Kiedy spotkałem miłość, pomyślałem: „No, przechodzę od egzystencji do życia”, i obiecałem sobie czuwać, by ta radość trwała wiecznie. Moja obecność na świecie zyskała sens i powołanie, a ja pewną osobliwość... Przedtem byłem zwykłym lekarzem robiącym zwykłą karierę. Chrupałem swoją cząstkę codzienności bez szczególnego apetytu, a to dokonując z rzadka podbojów płci przeciwnej wyzutych zarazem z namiętności i nie pozostawiających wspomnień, a to zadowalając się luźną znajomością z kumplami, z którymi spotykałem się czasem wieczorową porą w pubie albo w weekend wyskakiwałem do lasu na miłą wycieczkę – krótko mówiąc, rutyna, rutyna i jeszcze raz rutyna, przerywana niekiedy wydarzeniem tak ulotnym i mglistym jak wrażenie déjà vu, dającym mi tyle co lektura gazetowej kroniki... Spotkanie Jessiki oznaczało dla mnie odkrycie nowego świata, powiedziałbym wręcz, że dostąpiłem poznania jego kwintesencji. Chciałem być dla niej równie ważny, jak ona była ważna dla mnie, chciałem zasługiwać na każdą jej myśl, współuczestniczyć w każdej najdrobniejszej trosce; chciałem, aby się stała moją fanką, muzą, marzeniem; pragnąłem tylu rzeczy, a Jessica uosabiała wszystkie. W gruncie rzeczy była gwiazdą i rozjaśniała całe moje niebo. Nie posiadałem się ze szczęścia. Wydawało mi się, że lato przychodzi na mój znak. Moje serce biło w rytm chwil łaski. Każdy otrzymany pocałunek miał wartość przysięgi. Jessica była moim sejsmografem i religią, religią, w której nie było miejsca na ciemną stronę rzeczy, a proroctwa sprowadzały się do jednego wersetu: kocham cię... Ale od kilku tygodni nawet w najpobożniejszych życzeniach zaczynałem wątpić w jej dobrą wolę. Jessica nie patrzyła już na mnie jak kiedyś. Nie poznawałem jej. Potrzebowałem dziesięciu lat życia małżeńskiego, aby spostrzec, że coś między nami szwankuje; i nie potrafiłem dojrzeć najmarniejszego choćby tropu, który by mnie doprowadził do źródła nieporozumień. Kiedy próbowałem ją zagadnąć, wzdrygała się i potrzebowała dobrej minuty, aby zdać sobie sprawę, że to tylko ja, jej mąż, próbuję przebić skorupę, w której się zamknęła; jeśli nie ustępowałem, barykadowała się za skrzyżowanymi rękami pod pretekstem, że chwila nie jest odpowiednia. Każde moje słowo, każde westchnienie drażniło ją, oddalało ode mnie jeszcze bardziej.

Nie martwiłem się o nią – byłem przerażony.

Znałem ją jako osobę zadziorną, triumfującą w potyczkach i nieprzejednaną w poglądach, czyhającą na każde najdrobniejsze światełko, które by rozjaśniło nasze życie... Wcześniej przeżyłem z Jessicą błogosławione lata, kiedy to wszystko nas łączyło. Dziesięć lat szalonej miłości, nieokiełznanej radości i serdecznego porozumienia.

Poznałem ją w paryskiej piwiarni na Polach Elizejskich. Ona była na jakimś seminarium, ja na kongresie. Pokochałem ją od pierwszego wejrzenia. Patrzyliśmy na siebie w milczeniu, ona w głębi sali, ja w pobliżu szklanej ściany lokalu. Później uśmiechnęliśmy się do siebie. Wyszła pierwsza w towarzystwie koleżanek. Myślałem, że więcej jej nie zobaczę. Wieczorem nasze drogi się skrzyżowały w holu hotelu, na którego różnych piętrach odbywały się jej seminarium i mój kongres. Skoro los tak szczęśliwie zrządził, czemu z tego nie skorzystać?... Cztery miesiące później byliśmy po ślubie.

Co sprawiało, że tak się zamknęła w sobie? Czemu nie wyjawiała mi żadnych swoich obaw, żadnych sekretów? Ogarnięty rozpaczą odczytywałem jej zachowanie jako wynikające z oporów moralnych, podejrzewałem, że wdała się w jakiś związek pozamałżeński, w przygodę bez przyszłości, która będzie ją prześladować wyrzutami sumienia – takie właśnie snułem rozważania. Jessica była moja. Nie przypominałem sobie, bym kiedykolwiek zauważył, że jej wzrok spoczął na innym mężczyźnie.

Ileż razy w kuchni po spożytym w ciszy posiłku, podczas którego unikała mojego wzroku, wyciągałem rękę ku jej dłoni! Instynktownie, jak wystraszony ślimak, odsuwała ją i skrywała pod stołem; zachowywałem spokój, aby nie pogłębiać pęknięcia między nami.

Piękna była moja Jessica. Umierałem z pragnienia, by wziąć ją w ramiona; łaknąłem jej, łaknąłem jej pełnego ciała, namiętnych uścisków. Zapachu jej włosów, perfum, błękitu źrenic, wszystkiego mi brakowało. Tęskniłem za nią, chociaż była w zasięgu ręki; traciłem ją z oczu, ledwie odwróciła się do mnie plecami. Już sam nie wiedziałem, jak ją odzyskać.

Nasz dom przypominał zapieczętowane mauzoleum, którego byłem i więźniem, i duchem pokutującym. Nie wiedziałem, co ze sobą zrobić. Czułem się przepłoszony, zbędny i taki bezużyteczny. Pozostały mi tylko oczy, abym patrzył, jak co rusz gaśnie moje słońce i głęboka czerń spowija scenę, na której moja heroina straciła umiejętność wypowiadania kwestii. Jessica zapomniała swojego tekstu. Żadna rola nie pasowała do jej milczenia. Moja żona była już tylko powłoką cielesną, równie nieuchwytną jak osierocone wspomnienie jej historii. O czym myślała? Co ją stresowało? Dlaczego zawsze tak się spieszyła do łóżka, zostawiając mnie w salonie przytłoczonego pytaniami?

Wieczorami siedziałem udręczony przed telewizorem, który w ogóle mnie nie bawił, przeskakiwałem z kanału na kanał. W końcu do cna umordowany, z głową jak ściśniętą imadłem, szedłem do sypialni i przez całą wieczność słuchałem, jak Jessica śpi. Niesamowita była we śnie. Jak dar zesłany z nieba, tyle że miałem zakaz dotykania go. Uwolniona od udręk nękających ją za dnia, twarz miała znowu świeżą, czarowną, ludzką; była najpiękniejszym widokiem, jakiego mogłem się spodziewać pośród ciemnej nocy, która zabierała mi mój świat.

Kiedy się budziłem rano, jej już nie było. W kuchni znajdowałem ślady po jej śniadaniu, karteczkę przyklejoną do lodówki: „Nie czekaj, wrócę późno...” i odcisk szminki z jej ust na skrawku papieru w charakterze podpisu.

Wiedziałem, że mój dzień będzie tak samo pozbawiony powabów jak wieczór i noc.

Jako lekarz internista praktykowałem na parterze bogatego budynku oddalonego o kilka kwartałów od Henninger-Turm, na wzgórzach dzielnicy Sachsenhausen w południowej części Frankfurtu. Mój gabinet zajmował cały poziom, w tym była też poczekalnia na tyle duża, że mogła swobodnie pomieścić dwadzieścia osób. Miałem asystentkę imieniem Emma, wyjątkowo sprawną dziewczynę o muskularnych nogach. Opuszczona przez męża, wychowywała samotnie dwoje dzieci, a gabinet mi prowadziła z pedanterią godną bloku operacyjnego.

W poczekalni siedział blady staruszek wciśnięty w jesionkę i młoda kobieta z dzieckiem. Staruszek wyglądał, jakby całą noc spędził pod drzwiami gabinetu, czekając na mnie. Zerwał się, ledwie wszedłem do środka.

– Strasznie cierpię, panie doktorze. Tabletki, które mi pan przepisał, przestały działać. Co ja pocznę, skoro żadne leki nie skutkują?

– Za moment się panem zajmę.

– Martwię się okrutnie, doktorze. Co mi jest? Na pewno się pan nie pomylił?

– Stosuję się do wskazówek z wypisu szpitalnego. Wszystko zaraz sprawdzimy.

Staruszek usiadł z powrotem, skulony w płaszczu. Do kobiety z dzieckiem, która patrzyła na niego z pretensjami, powiedział:

– Byłem pierwszy.

– Może i pan był – odparła – tylko że ja jestem z dzieckiem.

Przyjmując pacjentów, myślałem o Jessice. Nie mogłem się skupić na pracy. Emma zauważyła, że coś ze mną nie tak. W południe kazała mi iść na lunch i odprężyć się chwilę. Udałem się do restauracyjki niedaleko Römerbergu. Przy sąsiednim stoliku siedziała para, która bez przerwy spierała się o coś po cichu. Potem do lokalu wtargnęła rodzina z hałaśliwymi dziećmi, toteż czym prędzej poprosiłem o rachunek.

Przespacerowałem się na skwerek w pobliżu restauracji i siedziałem na ławce, póki spokoju nie zburzyła grupa młodych turystów. W gabinecie czekało troje chorych; ostentacyjnie popatrzyli na zegar, dając do zrozumienia, że jestem spóźniony o ponad godzinę.

Około piątej przyjąłem panią Biribauer, jedną z moich najstarszych pacjentek. Specjalnie umawiała się na wizyty pod koniec dnia, żeby się wywnętrzać przede mną, opowiadając o kłopotach rodzinnych. Była żwawą, uprzejmą osiemdziesięciolatką, zawsze starannie ubraną. Tego dnia przyszła bez makijażu i w wygniecionej sukience. Minę miała ponurą, zwiędłe dłonie pocięte granatowymi żyłkami. Na początek zakomunikowała oględnie, że nie jest tu z przyczyn medycznych, przeprosiła, że znowu mi „zawraca głowę” swoimi sprawami samotnej starej kobiety, w końcu po chwili zastanowienia spytała:

– Panie doktorze, jak wygląda śmierć?

– Ależ...

Przerwała mi gestem.

– Jaki jest ten wielki sen?

– Nikt nie ożył, żeby nam opowiedzieć, jak to jest – odparłem. – Proszę się nie martwić, daleko pani do tego. To tylko łagodny guzek, który zniknie po kuracji.

Uchyliła się, gdy chciałem położyć jej rękę na ramieniu, i wróciła do tematu:

– Dziś nie przyszłam do pana z powodu tego paskudztwa, które mi rośnie pod pachą. Naprawdę się nad tym zastanawiam. Ostatnio tylko to mam w głowie. Próbuję sobie wyobrazić, jak to jest, wielki skok, wielka ciemność, wielka nicość, i nie potrafię.

– Powinna pani myśleć o czym innym. Ma pani końskie zdrowie i wiele pięknych lat życia przed sobą.

– Lata wtedy są piękne, kiedy można je dzielić z osobami kochanymi, doktorze. Poza tym o czym niby miałabym myśleć? Cóż mi w życiu zostało?

– O ogrodzie.

– Nie mam ogrodu.

– O kocie, kwiatkach na parapecie, świętach, wnukach...

– Nikogo bliskiego już nie mam, a kwiatki na balkonie przestały kwitnąć. Syn, który mieszka dwadzieścia kilometrów stąd, nigdy mnie nie odwiedza. Jak do niego dzwonię, mówi, że praca wyciska z niego ostatnie soki, że nie ma minuty dla siebie... A ja mam całą dobę na zastanawianie się, jak to jest z tą wielką pustką... – Splotła palce, dodając: – Samotność to powolne umieranie, doktorze. Sama już nie wiem, czy jeszcze należę do żywych.

Długą chwilę patrzyła mi w oczy, w końcu odwróciła wzrok.

Ująłem jej dłonie; pozwoliła mi je trzymać bezwładne, jakby nie miała siły ich cofnąć.

– Proszę wyrzucić takie myśli z głowy – powiedziałem. – Niepotrzebnie się pani przejmuje. Wszystko dzieje się w głowie. Niech pani nie traci ducha. Już pani dowiodła, że jest odważną i przytomną osobą. Nie ma powodu teraz się poddawać i proszę mi wierzyć, życie z jego radościami i smutkami zasługuje na to, aby je przeżyć do końca.

– No właśnie, doktorze... Jaki jest ten koniec?

– Czy to ważne? Liczy się to, żeby więcej się pani zajmowała kwiatkami. Dzięki temu na balkonie będzie weselej. A teraz proszę pokazać, jak guzek reaguje na leczenie.

Cofnęła ręce i z westchnieniem wyznała:

– Nie zażywałam leków.

– Jak to?

Wzruszyła ramionami jak nadąsane dziecko.

– Spaliłam receptę zaraz po powrocie do domu.

– Chyba pani żartuje.

– Nie ma miejsca na żarty, kiedy człowiek zostaje sam.

– Są ośrodki specjalistyczne. Czemu nie ubiega się pani o przyjęcie, skoro czuje się pani osamotniona? Miałaby pani towarzystwo, opiekę, po...

– Mówi pan o domach starców? Przecież to umieralnie!... To nie dla mnie. Nie bardzo potrafię sobie wyobrazić, że dożywam swoich dni w takim ponurym miejscu. Nie, nie zniosłabym, gdyby ktoś kazał mi kłaść się do łóżka o określonej porze, wyprowadzał mnie na powietrze jak warzywo albo ściskał mi nos, żebym otworzyła usta i przełknęła zupę. Na to jestem zbyt dumna. Poza tym nie lubię być zależna od ludzi. Ja odejdę z podniesioną głową, stojąc o własnych siłach. Bez wenflonów i aparatów tlenowych. Sama wybiorę chwilę i sposób...

Odepchnęła moją rękę i podniosła się z krzesła zła na siebie. Próbowałem ją zatrzymać, lecz zażądała, żebym dał jej spokój, i wyszła z gabinetu bez słowa, na nic nie patrząc. Słyszałem, jak schodzi do holu, otwiera drzwi budynku i z trzaskiem zamyka je za sobą. Czekałem, że ją zobaczę na ulicy, lecz nie przeszła pod moim oknem jak zwykle. Widocznie skręciła w drugą stronę. Ogarnął mnie przejmujący smutek. Czym prędzej poprosiłem do gabinetu następnego pacjenta.

Było już ciemno, gdy Emma zapytała, czy może już iść.

– Do jutra – powiedziałem.

Po jej wyjściu siedziałem z pół godziny w gabinecie, nie zajmując się niczym szczególnym. Jessica miała wrócić późno, nie wiedziałem zatem, jak zagospodarować pozostały czas. Pogasiłem światła, zostawiłem tylko lampkę na biurku. Trochę mnie to odprężyło. Lubiłem wsłuchiwać się w ciszę budynku, w ciszę przepojoną cieniami i nieobecnością, zdającą się uzdrawiać wszystko dokoła. Ludzie mieszkali tu na pięciu piętrach, których korytarze wyłożono wykładzinami dywanowymi, toteż nie słyszałem żadnych dźwięków. Lokatorzy zamykali się w swoich mieszkaniach jak w grobowcach. Wszyscy byli w poważnym wieku, zamożni czy wręcz bogaci i niewiarygodnie dyskretni. Spotykałem czasem kogoś w wejściu, każdy był jakby skulony, ledwie widoczny pod kapeluszem, każdy pragnął jak najszybciej zniknąć mi z oczu, niemal przepraszając, że stanął mi na drodze.

Spojrzałem na zegarek. Ósma. Nie miałem ochoty wracać do domu, wchodzić do ciemnego mieszkania, siadać przed telewizorem, z którego niczego się nie dowiem, zerkać co pięć minut na zegar ścienny i ilekroć na ulicy zatrzyma się samochód, mieć nadzieję, że Jessica właśnie wróciła.

Spojrzałem na fotografię żony w ramce; na zdjęcie zrobione na włoskiej plaży dwa lata po ślubie. Jessica opala się na skale oblewanej przez spienione fale, blond włosy opadają jej na ramiona oporne na działanie słońca, tak jasną ma karnację. Wygląda jak syrena na chmurze, roześmiana, promieniejąca, o oczach większych niż horyzont... Co się między nami popsuło? Jessica się zmieniła, odkąd objęła stanowisko zastępcy dyrektora do spraw międzynarodowych w korporacji, w której pracowała. Często podróżowała, od Hongkongu po Nowy Jork, od Skandynawii po Amerykę Łacińską, wypruwała sobie żyły w pracy, rezygnowała z urlopu, przynosiła do domu sterty papierów, które przeglądała jak rasowy detektyw. Czasami godzinami siedziała w swojej klitce zamknięta na klucz, jakby chodziło o sprawy ściśle tajne.

Zdjąłem płaszcz z wieszaka, owinąłem szyję szalikiem, zgasiłem lampę na biurku i wyszedłem. W holu winda cierpliwie czekała, aż ktoś z niej skorzysta. Była pięknym urządzeniem z minionej epoki wprawionym w klatkę z czarnego kutego żelaza, lśniącym czystością.

Na zewnątrz lodowaty wiatr smagał mury. Narzuciłem płaszcz i poszedłem do baru przy placu. Barman Toni uśmiechnął się szeroko na mój widok. Przesunął rączkę nalewaka przy beczce i po chwili postawił przede mną na kontuarze kufel piwa z przelewającą się pianą. Regularnie przychodziłem do niego na talerz owoców morza, ilekroć Jessica „wracała późno”. Toni był poczciwym facetem z południa, dobrodusznym i zabawnym, rudzielcem gorącym jak głownia. Uwielbiał rozbawiać klientelę swoim zwykle niezbyt stosownym błaznowaniem. W okolicy mówiono na niego „Sycylijczyk” ze względu na wesołość i spontaniczność. Bywało, że jego natarczywe spoufalanie się peszyło niektórych gości, raczej nienawykłych do takiej komitywy, ale w końcu każdy do tego przywykał. Bardzo lubiłem Toniego, chociaż byłem trochę za bardzo powściągliwy jak na jego gust. Potrafił uwolnić mnie od stresu i miał dość taktu, by nie nalegać, kiedy nie reagowałem na jego poklepywania po ramieniu.

– Co tam, Kurt? Nietęgą masz minę.

– Miałem ciężki dzień.

– Cholerny farciarz! Powinieneś się cieszyć.

– Cieszę się.

– Nie widać. Mam nadzieję, żeś nie zostawił uśmiechu ze stetoskopem.

Uśmiechnąłem się do niego.

– No, teraz lepiej. Widzisz? Uśmiech niewiele kosztuje. – Przetarł ścierką kontuar i oznajmił: – Hans wyszedł dopiero co. Nie minęliście się na ulicy?

– Nie. Kiedy wrócił?

– Trzy dni temu. Nie zajrzał do ciebie?

– Nie.

– A co? Pokłóciliście się?

– Skądże! Skoro nie wpadł do mnie, pewnie ma ważniejsze sprawy... Jak mu poszło w Amazonii?

– Chyba dobrze. Pogadać o tym nie było czasu, ale jest zadowolony z wyprawy. W dodatku się opalił i zrzucił parę kilo. Świetnie wygląda.

Znaliśmy się z Hansem Makkenrothem od lat. Był dziedzicem jednego z najbogatszych frankfurckich rodów, zarządzał kilkoma dużymi przedsiębiorstwami specjalizującymi się w wyposażeniu szpitalnym. Ale majątek nie zdołał z niego uczynić człowieka nieprzystępnego. Przeciwnie, Hans często bywał w zwykłych miejscach, ginął w tłumie i unikał jak ognia wystawnych przyjęć i w ogóle życia światowego. Poznaliśmy się dziesięć lat wcześniej w Maspalomas na Kanarach. Hans czcił srebrny jubileusz związku z Paulą; my z Jessicą spędzaliśmy tam miesiąc miodowy. Mieszkaliśmy w środkowych bungalowach kilkaset metrów od plaży. Paula z Jessicą przypadły sobie do gustu mimo różnicy wieku. Wieczorami zapraszały się nawzajem na kawę i nie miały nic przeciwko temu, żebyśmy z Hansem dołączali do nich. Ponieważ jestem wdzięcznym słuchaczem, Hans mnie polubił. Byliśmy prawie nierozłączni.

Cztery lata później Paula zmarła na ostre przekrwienie płuc i odtąd owdowiały Hans jeździł tylko po świecie, jakby uciekał przed smutkiem. Był nieprzeciętnym żeglarzem zafascynowanym wyprawami w dalekie strony. Co roku podnosił kotwicę i ruszał do jakichś nieprawdopodobnych krain, niosąc pomoc biedakom a to w głębi puszczy amazońskiej, a to w Afryce czy w zapadłych rejonach Azji.

– Podać coś jeszcze? – zapytał Toni.

– Ssie mnie trochę w żołądku, ale dziś nie mam ochoty na owoce morza.

– Mam pyszne kalmary.

– Wolę mięso. Wystarczy jakaś przystawka.

Zaproponował carpaccio.

Nad kontuarem wisiał telewizor plazmowy, szła właśnie retransmisja meczu. W głębi sali staruszek o niepewnych ruchach spożywał kolację w otoczeniu milczącej rodziny. Dwie młode kobiety rozmawiały przy stoliku przysuniętym do samej szklanej ściany; szyld baru rzucał na nie pstrokate światła, zdobiąc ich włosy migotliwymi refleksami. Jedna z nich zerknęła w moją stronę, po czym nachyliła się do koleżanki, która zaraz się obejrzała i zmierzyła mnie z góry na dół. Poprosiłem o rachunek i chociaż Toni namawiał mnie na jeszcze jedno piwo, wyszedłem na ulicę. Było znacznie zimniej.

Zamierzałem się przejść, połazić nad rzeką, żeby rozprostować nogi i przewietrzyć umysł, lecz niebo nie wytrzymało ciężaru chmur i rzęsisty deszcz zmusił mnie do odwrotu na parking, gdzie zostawiłem samochód.

Przez korki spowodowane ulewą dotarłem do domu dopiero około wpół do jedenastej. Miałem cichą nadzieję, że Jessica już wróciła, ale okna naszej willi były ciemne.

Na komodzie w holu leżała kurta Jessiki. Nie przypominałem sobie, żebym ją widział rano, kiedy wychodziłem do pracy.

Łóżko w sypialni nie było rozścielone.

Zdjąłem płaszcz, marynarkę i krawat i poszedłem do kuchni po piwo. Usiadłem potem na kanapie, nogi skrzyżowałem na pufie i sięgnąłem po pilota. Na ekranie pojawili się debatujący politycy. Przeskoczyłem przez kilka kanałów, zanim trafiłem na dokument o środowisku wodnym. Pośród korali krążyły stada rekinów. Głębiny oceanów zdołały mnie uspokoić, aczkolwiek nie byłem w stanie skoncentrować się na filmie. Zegar na ścianie wskazywał jedenaście po jedenastej. Mój zegarek też. Zacząłem skakać po programach i ostatecznie wróciłem do dokumentu o morskiej faunie i florze. Ponieważ nadal nie mogłem się skupić, postanowiłem wziąć prysznic i położyć się spać.

Kiedy zapaliłem światło w łazience, o mało nie padłem jak rażony gromem. Najpierw pomyślałem, że mam omamy, lecz to nie było złudzenie optyczne; wyrastało poza ramy zwykłego przywidzenia. Usłyszałem swój krzyk: „Nie!”. Stężałem. Zawisłem w kosmicznej próżni. Chwyciłem się umywalki, żeby się nie osunąć. Łydki zaczęły mi dygotać, potem dreszcz wspiął się do brzucha, rozszedł po całym ciele mrowieniem: patrzyłem na Jessicę, która w ubraniu leżała w wannie, woda sięgała jej do szyi, głowę miała przechyloną na bok, jedną rękę przewieszoną przez brzeg wanny. Włosy zwisały po bokach kredowobiałej twarzy, półprzymknięte oczy wpatrywały się ze smutkiem w drugą rękę zgiętą na brzuchu... Widok nie do wytrzymania, koszmarny, surrealistyczny... Potworność w całym niezmierzonym okrucieństwie!

W domu roiło się od obcych.

Ktoś przyniósł mi szklankę wody i posadził mnie na krześle. Mówił coś, ale nie słuchałem. Widziałem kręcących się wokół nieznajomych, policjantów w mundurach, ratowników medycznych. Kim oni są? Co robią w moim domu? Potem pamięć mi wróciła. Ja ich wezwałem. W chwili przytomności, bo później mój umysł spowiła mgła. Znowu nie rozumiałem, nie potrafiłem się odnaleźć w zamęcie, jaki miałem w głowie. Jessica... Jessica odebrała sobie życie, połykając dwa opakowania proszków nasennych. Dwa opakowania... proszków nasennych... jak to możliwe?... Jessica nie żyje... Moja żona popełniła samobójstwo... Miłość mojego życia odeszła w niebyt... Mój świat został ogołocony ot tak, jakby ktoś strzelił palcami...

Objąłem rękami głowę, żeby jej nie stracić. Nie mogłem się pozbyć sprzed oczu widoku z łazienki, widoku trupa w wannie... Jessica, wyjdź, błagam... Jak miała wyjść? Jak miała mnie usłyszeć? Sztywność ciała, marmurowa bladość, lodowaty bezruch spojrzenia były nieodwracalne, mimo to podbiegłem do niej, chwyciłem ją w ramiona, potrząsałem nią, wołałem, żeby się obudziła. Moje krzyki rozbrzmiewały w pomieszczeniu, odbijały się od ścian, świdrowały mi w uszach. Jako lekarz wiedziałem, że nic się tu nie poradzi; jako mąż nie chciałem się z tym pogodzić. Jessica była już tylko zimnym ciałem, martwą naturą. Położyłem ją na posadzce i próbowałem wszystkich sposobów reanimacji. W końcu wyczerpany i przerażony skuliłem się w kącie i patrzyłem na nią jak przez lustro bez podlewu. Nie wiem, jak długo tam tkwiłem załamany, nieprzytomny, przytłoczony nieszczęściem, które na mnie spadło.

Policjanci opuścili wreszcie łazienkę, zabierając cały swój profesjonalny sprzęt. Porobili zdjęcia i zebrali ślady mogące wyjaśnić okoliczności śmierci mojej żony. Załodze karetki pozwolono zabrać ciało. Patrzyłem, jak niosą Jessicę na noszach – Jessicę będącą po prostu zwłokami okrytymi białym prześcieradłem.

Wysoki mężczyzna w ciemnym ubraniu wziął mnie na bok. Twarz miał okrągłą, włosy na skroniach posiwiałe, na czubku głowy sporą łysinę. Z uprzejmością, która graniczyła z uniżeniem i z niewiadomego powodu mocno mnie zirytowała, poprosił, żebyśmy porozmawiali w salonie.

– Jestem porucznik Sturm. Chciałbym zadać panu kilka pytań. Wiem, że chwila nie jest zbyt stosowna, ale muszę...

– Owszem, chwila nie jest stosowna, poruczniku – przerwałem mu. – Z całą pewnością.

Z trudem rozpoznawałem swój głos, tak bardzo wydawał mi się stłumiony, jakby przepuszczany przez niezliczone filtry. Byłem wściekły na policjanta, uważałem, że jest nieludzki. Jakże ma czelność zadawać mi pytania, skoro ja nie rozumiem nic z tego, co się dzieje? Jakich odpowiedzi się spodziewa od człowieka, który stracił wszystko, co było mu oparciem, a wraz z tym cały potencjał fizyczny i umysłowy? Byłem w szoku, targała mną nawałnica, zasysając mnie w jakąś otchłań...

Pragnąłem tylko jednego: aby w domu na powrót zapanowała cisza.

Porucznik zjawił się z samego rana wraz z dwoma nieprzeniknionymi inspektorami, którzy mi się nie spodobali od pierwszego wejrzenia. Przedstawił mi obu i poprosił, żebym ich wpuścił. Usunąłem się na bok. Niechętnie. Nie byłem w stanie znieść towarzystwa ludzi. Potrzebowałem samotności, zamkniętych okiennic, zaszycia się w ciemności i udawania, że nie ma mnie w domu. Ból był mi całym światem, wszechświatem, zastępował czas. W jego władaniu czułem się taki mały, maciupki, że utonąłbym w jednej łzie. W dodatku to przytłaczające zmęczenie, jakieś nieproporcjonalne zmęczenie, które mnie metodycznie druzgotało!... Nie zmrużyłem oka w nocy. Im bardziej makabryczna scena z łazienki mnie osaczała, z tym większym trudem ją ogarniałem. Było to niczym nawracający sen, który przypomina długotrwałe rozdzierające mdłości w chorobie morskiej. Chyba kilka razy miałem torsje. Albo tylko pociągało mnie na wymioty. Niczego nie byłem pewien. Samobójstwo Jessiki stanowiło potworną zagadkę... Prawdę powiedziawszy, nie chciałem spać. Sen byłby dla mnie największą katuszą. Po co spać? Żeby stwierdzić po przebudzeniu, że Jessica nie żyje? Jak miałbym przetrwać powtórkę z tak potężnego szoku?... Nie, nie, za nic nie mogłem zasnąć... Po odjeździe karetki i policji pogasiłem światła, pozamykałem okiennice i skuliłem się w kąciku sypialni, gdzie do samego rana trzymałem sen na dystans, świadom w pełni, że ani jeden promyk słońca nie pomoże mi rozpatrzyć się w żalu.

Zaprowadziłem policjantów do salonu. Usiedli na kanapie. Ja stałem, nie bardzo wiedząc, co ze sobą zrobić. Porucznik wskazał mi fotel, poczekał aż usiądę, następnie zapytał, czy Jessica miała jakiś powód, żeby odebrać sobie życie. Powiedział to półgębkiem. Spojrzałem na niego bezradnie. Przemyślałem pytanie na wszystkie strony i odparłem w końcu, że ciągle nie potrafię uwierzyć w śmierć Jessiki, że czekam na swoje przebudzenie. Porucznik ze zrozumieniem pokiwał głową i ponowił pytanie, jakby moja wypowiedź była nie na temat, on zaś życzył sobie, żebym trzymał się faktów, mówił o przyczynach, które mogły osobę taką jak Jessica doprowadzić do samobójstwa. Z tego, jak mi się przyglądał, zrozumiałem, że tylko sugeruje hipotezę wstępną, po czym przejdzie do kolejnej, większego kalibru, dla niego bowiem na razie nic nie świadczyło o samobójstwie. Uświadomiwszy sobie, jakim brakiem delikatności się wykazał, poprawił krawat i spytał po prostu, jaka była Jessica w ostatnim czasie. Powiedziałem, że była nerwowa, zdystansowana, tajemnicza, lecz nawet przez chwilę bym nie przypuszczał, że jest zdolna do tak desperackiego czynu. Porucznik nie wyglądał na usatysfakcjonowanego moimi słowami, które zdecydowanie w niczym mu nie pomagały. Nie odrywając ode mnie oczu, podrapał się po nosie, przejechał dłonią po łysinie i spytał, czy żona zostawiła list wyjaśniający, dlaczego to zrobiła.

– List?

– Albo jakieś nagranie – dodał – czy coś w tym stylu.

– Nie sprawdzałem – rzekłem.

Porucznika interesowało, czy nasz związek przechodził „turbulencje”. Pytając o to, odwrócił wzrok. Zapewniłem, że świetnie rozumieliśmy się z żoną, w naszym związku nie było żadnych swarów. Zacząłem dygotać zażenowany, że o prywatnych rodzinnych sprawach rozmawiam z obcymi. W tym przesłuchaniu, w sumie rutynowym, była jakaś doza obcesowości, której nie mogłem znieść. Jakby ci trzej mnie podejrzewali, usiłowali przyłapać na kłamstwie. Oburzałem się na to ich podejście, takie zimne, wykalkulowane. Porucznik zapisał coś w notesie. Odchrząknął, zasłaniając usta dłonią zwiniętą w pięść, po czym poinformował, że zdaniem patologa śmierć mojej żony nastąpiła między dziesiątą a czternastą, i poprosił, abym szczegółowo zrelacjonował, co robiłem poprzedniego dnia. Powiedziałem, że wyszedłem z domu o wpół do dziewiątej, w gabinecie byłem kwadrans po dziewiątej, do trzynastej przyjmowałem pacjentów, w przerwie wyskoczyłem na lunch... Przestraszyłem się naraz. A jeśli zapytają, co robiłem między trzynastą a piętnastą trzydzieści, jak udowodnię, że tkwiłem sam na ławce na skwerku, czego nikt nie może potwierdzić, moi pacjenci tymczasem siedzieli w poczekalni?

Dwaj inspektorzy towarzyszący porucznikowi słuchali moich wyjaśnień z udawaną obojętnością, nieczuli na to, że doprowadzają mnie na skraj wytrzymałości. Byłem zły, że tak mnie prześladują i, ignorując mój ból, nękają pytaniami, bezwstydnie grzebiąc w zakamarkach mojego życia małżeńskiego. Ze stoickim spokojem czekałem, kiedy sobie pójdą, znikną mi z oczu. Na zakończenie rozmowy porucznik schował notes do wewnętrznej kieszeni prochowca i spytał, czy może mi w czymś pomóc. Nie odpowiedziałem. Kiwnął głową i podał mi wizytówkę z numerem telefonu, na wypadek gdybym przypomniał sobie o czymś ważnym dla wyjaśnienia sprawy.

Kiedy policjanci poszli, znowu objąłem rękami głowę, starając się o niczym nie myśleć.

Zadzwoniła Emma z informacją, że pacjenci nie mogą się mnie doczekać. Poprosiłem, aby wytłumaczyła mnie przed nimi i odwołała wszystkie wizyty w najbliższych dniach. Zaintrygowana zaczęła dociekać, jaki jest powód tej decyzji.

– Jessica nie żyje – wyznałem w końcu martwym głosem.

– O Boże! – wykrzyknęła.

Dłuższą chwilę milczała po drugiej stronie linii i ostatecznie się rozłączyła.

Patrzyłem na słuchawkę w ręce, nie wiedząc, co z nią zrobić.

Zajrzało do mnie paru sąsiadów. Nocne zamieszanie nie uszło ich uwagi. Może przybycie karetki i radiowozów na sygnale zakłóciło im sen. Teraz, gdy wstał dzień, przychodzili, aby się dowiedzieć, o co chodzi.

Koło południa przyjechał Hans Makkenroth, powiadomiony przez Emmę. Był przygnębiony dramatem, który mnie dotknął.

– Takie nieszczęście! – powiedział. I objął mnie mocno.

Usiedliśmy przy stole w kuchni i nasłuchiwaliśmy bębnienia deszczu o szyby. Bez słowa. Bez ruchu.

Potem dołączyła do nas Emma. Miała na sobie czarny kostium stosowny do okoliczności. Po zaczerwienionych oczach poznałem, że płakała. Wykazała się taktem i nie dręczyła mnie zanadto okazywaniem współczucia, co często wychodzi ludziom niezręcznie, tylko po prostu przygotowała nam coś do picia.

Nie spostrzegliśmy nawet, że zapadła noc. Wszyscy troje byliśmy tak pogrążeni we własnych myślach, że nikt nie pomyślał, by zapalić światło. Nic nie jedliśmy przez cały dzień, a szklanki stały nietknięte.

Powiedziałem Emmie, żeby wracała do domu.

– Dzieci są z moją matką – uspokoiła mnie. – Mogę zostać.

– Nie ma potrzeby.

– Może jednak przydam się na coś?

– Poradzę sobie, Emmo.

Przed wyjściem przypomniała mi, że mam numer jej komórki i mogę dzwonić o każdej porze. Obiecałem, że nie omieszkam w razie czego skorzystać.

Kiedy potem odwróciłem się do Hansa, nie dopuścił mnie do słowa, oznajmiając tonem nieznoszącym sprzeciwu:

– Nie zostawię cię samego.

Po czym zatelefonował do Toniego, aby zamówić kolację.

Mżyło na cmentarzu, który szaruga spowijała ponurą melancholią. Ceremonia odbywała się na porośniętym trawą czworokątnym terenie pociętym żwirowymi alejkami. Przyjaciele i znajomi, którzy odprowadzali Jessicę na miejsce ostatniego spoczynku, skupili się przy brunatnym grobie – część pod parasolami, inni skuleni w płaszczach. Wolfgang Brodersen, ojciec Jessiki, nie odrywał wzroku od trumny z ciałem córki. Przyjechał tego ranka z Berlina i od razu udał się do zakładu pogrzebowego, zamiast skontaktować się ze mną. Zachowywał taką rezerwę, był tak milczący, że zrozumiałem, iż ma do mnie pretensje. Nie było między nami chemii. Jako dawny wojskowy, twardy człowiek z zasadami, mówił niewiele i swoje opinie raczej zatrzymywał dla siebie. Długo się wahał, zanim się zgodził, by Jessica wzięła mnie sobie na męża. Nie został zresztą z nami długo w dniu naszego ślubu. Nie pamiętam, żebym go widział na weselu. Uparty owdowiały samotnik unikał jak ognia wszelkich uroczystości i przyjęć. Nieczęsto odwiedzaliśmy go z Jessicą w Berlinie, jednakże zawsze sprawiał wtedy wrażenie, jakbyśmy mu przeszkadzali. Nie wiedziałem, dlaczego nie darzy mnie sympatią. Być może wojskowi już tacy są; ponieważ zwykle przebywają z dala od domowych pieleszy, może budują sobie pancerz, który sprawia, że słabo reagują na uroki życia rodzinnego. A może jako człowiek zaborczy i osamotniony źle znosił świadomość, że zabieram mu jedyną bliską osobę? Przyznaję, że ani nie chowałem do niego urazy, ani go nie usprawiedliwiałem. Niewiele by to zmieniło w naszych stosunkach. W sumie szkoda. Kochał Jessicę. Chociaż nie lubił okazywać uczuć, wystarczyło zobaczyć, jak patrzy na córkę, by zrozumieć bezmiar jego ojcowskiej czułości. Jessica go ubóstwiała. Mimo niezwykłej powściągliwości ojca bez żenady rzucała mu się na szyję, gdy się spotykali. Kiedy go ściskała, najpierw zawsze trzymał sztywno ręce zwieszone po bokach, walcząc z sobą w głębi ducha, po czym wreszcie i on ją obejmował.

Wśród żałobników znajdował się Hans Makkenroth. Od czasu do czasu dodawał mi na migi otuchy. Za nim Emma z czubkiem nosa czerwonym z zimna dygotała pod parasolem. Obok niej stał Toni, którego ledwie było widać spod postawionego kołnierza płaszcza. Po jego prawej Klaudia Reinhardt, koleżanka z pracy Jessiki, z oczami lśniącymi od łez wycierała nos chusteczką higieniczną. Bardzo się przyjaźniła z moją żoną, więcej czasu spędzała u nas niż we własnym domu. Była dynamiczną wesołą dziewczyną. To ona zmusiła Jessicę, żeby zaczęła chodzić na zajęcia aerobiku. Posłała mi blady smutny uśmiech, na który odpowiedziałem lekkim skinieniem głowy, po czym na powrót schowała nos w chusteczkę i nie podniosła już wzroku.

Po ceremonii ludzie się rozeszli. Zaraz zaczęły trzaskać drzwi samochodów, które jeden po drugim wyjeżdżały z cmentarza. Słyszałem tylko skrzypienie żwiru pod kołami. Kiedy tą częścią świata zawładnęła cisza, Hans Makkenroth rzekł do mnie cicho:

– Już skończone, Kurt. Chodźmy.

– Co jest skończone? – odparłem.

– To, co się kiedyś zaczęło.

– Myślisz, że to takie proste?

– Nic w życiu nie jest proste, bracie, ale trzeba sobie z tym radzić.

Po raz ostatni spojrzałem na grób.

– Może i masz rację, Hans, tyle że nikt nie mówi, jak sobie radzić.

– Czas wszystko załatwi.

– Nie wierzę...

Hans wzniósł ręce do góry na znak kapitulacji. W rzeczywistości zabrakło mu konceptu na odpowiedź, zrozumiał też, że jego nietakt tylko skomplikuje jeszcze bardziej sprawy. Ubolewał, że nie znalazł właściwych słów, aby mnie pocieszyć, i zły był na siebie – lepiej by zrobił, gdyby milczał.

W domu zastałem Emmę, Klaudię i kilkoro sąsiadów. Ku mojemu wielkiemu zaskoczeniu był też Wolfgang Brodersen, mój teść. Siedział zgnębiony na krześle koło balkonu. Myślałem, że pojechał już do Berlina. Podniósł się, odstawił szklankę na komodę, poczekał aż podejdę do niego, i otworzył drzwi balkonowe; zaproponował, żebyśmy wyszli. Stanął na zewnątrz i przez chwilę patrzył w miedziane niebo, jakby układał sobie myśli, po czym przeniósł swój przenikliwy wzrok na mnie.

– Jak mogłeś pozwolić, żeby dopadła ją taka rozpacz? – strzelił z grubej rury.

– Naprawdę nie wiedziałem, że coś się dzieje.

– No właśnie – przyznał z żalem – właśnie... Powinieneś był patrzyć uważniej. Gdybyś nie chodził z głową w chmurach, zapobiegłbyś tragedii. Zawsze są nieomylne oznaki. Człowiek nie odbiera sobie życia ot tak, pod wpływem impulsu. Jessica miała charakter. Na pewno by się nie poddała przy byle problemie. Była moją córką. Nikt jej nie znał tak dobrze jak ja. Potrafiła walczyć i zawsze się podnosiła... Co ją popchnęło do tak absurdalnego i nieodwracalnego czynu?

– Nie wiem.

– Od jej męża oczekiwałem innej odpowiedzi. Byłeś najbliższą jej osobą. Na pewno w taki czy inny sposób wysyłała ci sygnały alarmujące. Co prawda nie była dziewczyną, która panikuje z byle powodu, ale miała dość rozumu, żeby się zwierzyć mężowi. Niczego nie zauważyłeś dlatego, że Jessica cierpiała w samotności. Przypuszczam, że co innego cię absorbowało i przez to moja córka posunęła się do tak strasznego czynu.

– Co ojciec może o tym wiedzieć? – powiedziałem urażony jego insynuacjami.

– Ja też byłem żonaty. Moja żona nie musiała niczego kłaść mi łopatą do głowy...

– Dość tego! – przerwałem mu. – Jessica była moją żoną, kochałem ją nad życie. Rozumiem ojca żal, ale mój jest nie mniejszy. Nie miałem pojęcia, że Jessica coś przede mną ukrywa. Dotąd nie wiem, o co jej chodziło. Nie ma minuty, żebym się nie zastanawiał, dlaczego to zrobiła.

Wolfgang patrzył na mnie w milczeniu. Oddechem zagłuszał na balkonie szmer padającego deszczu. Rozwarł zaciśnięte pięści, obrócił się twarzą do mnie i wbił wzrok w moje oczy.

– Mogę ci zadać niedyskretne pytanie?

– Proszę bardzo, skoro już rozmawiamy...

– Odpowiesz szczerze jak facet facetowi?

– Nie mam powodu kłamać.

Odetchnął głęboko i rzucił:

– Zdradzałeś Jessicę?

Poraziła mnie jego napastliwość. I zakłuł w sercu ton, jakim wyraził to podejrzenie: zabrzmiało w nim tyle bólu, taka trwoga, wręcz przerażenie, że zrobiło mi się żal teścia. Na moich oczach Wolfgang, jakiego znałem, były żołnierz twardy jak ze stali, kruszał nagle na balkonie, który przeobraził się w pole bitwy. Byłem pewien, że gdybym dotknął go palcem, przeszedłby przez jego ciało na wylot.

Poczekałem, aż w miarę odzyskał kolory na twarzy, po czym rzekłem:

– Nie... Nie zdradzałem jej... Nie musiałem gdzie indziej szukać tego, co miałem w zasięgu ręki.

Do oczu napłynęły mu łzy. Walczył z nimi, oparłszy się o balustradę. Kiedy odzyskał panowanie nad sobą, kiwnął głową i ochrypłym głosem powiedział:

– Dziękuję.

Wrócił do salonu i stamtąd poszedł prosto do przedpokoju. Z balkonu widziałem, jak wychodzi z domu i rusza ulicą, nie zważając na deszcz. Szedł ciężkim krokiem, powłócząc nogami. Po raz pierwszy wtedy widziałem go zgnębionego – człowieka, który mimo swoich siedemdziesięciu pięciu lat za punkt honoru obrał zachowywanie niezłomnej postawy i niezależnie od okoliczności sprawianie wrażenia, że jest zdolny stawić czoło wszelkim zawieruchom.

Goście zaczynali się żegnać. Ktoś mi szepnął: „Całym sercem jestem z panem, doktorze”. Miłe, ale niemożliwe. Cóż ten człowiek wiedział o mojej samotności? Mój ból był zbyt osobisty, aby ktoś mógł go podzielać; czynił mnie nieczułym na dowody sympatii, na zwyczajowe uprzejmości, które nie opierają się na konkretach. Żałoba stwarza świat równoległy, świat obrzydliwy, w którym najmilsze słowa, najszlachetniejsze gesty okazują się śmieszne, niewłaściwe, niezręczne, zabójcze w swej jałowości. Miałem dość współczującego poklepywania, które odbierałem jak uderzenia maczugi. „Całym sercem jestem z panem, doktorze”... Na jak długo? Kiedy goście wyjdą, dom zamknie się na mnie jak pięść; będę wyciągał rękę na prawo i lewo w poszukiwaniu oparcia bądź przyjaznego ramienia, lecz namacam tylko pustkę.

Zapadł wieczór. W pogrążonym w ciemności salonie został tylko Hans, Emma, Klaudia i ja. Panie kończyły zbierać szklanki i kartonowe talerze pozostawione przez gości. Posprzątały salon, pomyły naczynia, wyniosły śmiecie, ja tymczasem chodziłem z pokoju do pokoju, sam nie wiedząc dlaczego. Po głowie tłukły mi się słowa Wolfganga: „Zdradzałeś Jessicę?... Zdradzałeś Jessicę?...”. Czy teraz, gdy Jessiki nie ma już wśród nas, spotkamy się jeszcze kiedyś? Zawrzemy w końcu pokój? Czy w ogóle toczyliśmy wojnę, by dążyć do pokoju? Miałem poczucie, że nie spisałem się jako zięć, że przepuściłem sposobność, aby pogodzić się z Wolfgangiem... Otrząsnąłem się. I co jeszcze sobie zarzucę? Dlaczego do smutku wdowca dołączam urojone poczucie winy? Jeśli nawet zawiniłem wobec Wolfganga, uważałem, że w swojej żałobie mam inne priorytety.

Wyszedłem znowu na balkon. Brakowało mi świeżego powietrza. Zimno smagnęło mnie po twarzy. Przechyliłem się przez balustradę i spoglądałem na strumyki deszczu spływające chodnikiem. Od czasu do czasu w dole przejeżdżał samochód. Patrząc za nim, gdy się oddalał, odnosiłem wrażenie, że zabiera ze sobą część mojej duszy.

Dołączyła do mnie Klaudia ze szklanką w ręce.

– Strzel sobie – powiedziała. – To cię postawi na nogi.

Wziąłem od niej szklankę i podniosłem do ust. Pierwszy łyk był jak strużka lawy, po drugim otrząsnąłem się cały.

– Powinieneś coś zjeść – strofowała mnie Klaudia. – Od powrotu z cmentarza nic nie miałeś w ustach. Zastanawiam się, jakim cudem jeszcze stoisz na nogach.

– Chodzę na głowie.

– Wyobrażam sobie.

– Powaga?

Położyła dłoń na mojej. Poczułem się nieswojo.

– Szczerze ci współczuję, Kurt. Nie pamiętam, kiedy zmrużyłam oczy.

– Ja dopiero teraz zaczynam podnosić powieki. Tylko że widzę coraz gorzej.

Mocniej ścisnęła mi palce.

– Wiesz, że możesz na mnie liczyć.

– Nie wątpię. Dzięki. Wspaniale sobie poradziłaś z gośćmi.

– Drobiazg. – Puściła moją rękę i oparła się tyłem o balustradę. Westchnęła. – Człowiek myśli, że to nie wiadomo co, a kiedy ta chwila nadejdzie, spostrzega, że wszystko było przeinaczone.

– Samo życie.

– Ciągle nie mogę się pogodzić, że Jessica zrobiła coś takiego. Z powodu głupiego awansu, wyobrażasz sobie?! Z powodu stanowiska... Które w końcu kiedyś i tak by objęła.

Nawet grom tak by mną nie wstrząsnął!... Awans?... Stanowisko?... Co ona wygaduje? O czym mówi? Stłumiony głos Klaudii otrzeźwił mnie w jednej chwili.

– O jakim stanowisku mówisz? Co to za historia z awansem?

Klaudia spojrzała na mnie z niedowierzaniem.

– Nie powiedziała ci?

– O czym?

– Boże!... Myślałam, że wiesz.

– Oświeć mnie, błagam!

Klaudia była speszona. Wiedziała, że posunęła się za daleko, aby się teraz cofnąć. Jej oczy wyrażały lęk, szukały jakiegoś wsparcia; wpatrzyłem się w nie, żądając wyjaśnień. Chwyciłem ją za ramiona i mocno nią potrząsnąłem. Miałem świadomość, że sprawiam jej ból, lecz nie zwolniłem chwytu.

– No oświeć mnie, na litość boską!

Głosem brzmiącym, jakby się wydobywał z beczki, zaczęła mówić:

– Rada nadzorcza firmy obiecała jej stanowisko dyrektora do spraw międzynarodowych. Jessica starała się o nie od dwóch lat. Za wszelką cenę chciała je dostać. I zasługiwała na nie jak nikt. Prezes nawet wymienił jej nazwisko na nadzwyczajnym posiedzeniu zarządu. Jessica była podporą firmy. Była bardzo oddana pracy. To ona negocjowała w ostatnich latach najważniejsze kontrakty. Skutecznie. Wszyscy koledzy zgodnie przyznawali, że jest bardzo efektywna... Sądziłam, że wiesz o wszystkim.

– Mów dalej, proszę.

– Trzy miesiące temu Franz Hölter, nasz menedżer rynków, zaczął się też przymierzać do tego stanowiska. To ambitny karierowicz bez skrupułów, idzie po trupach do celu. Wiedział, że Jessica ma nad nim dużą przewagę, więc gdzie mógł, podstawiał jej nogę, torpedował nawet niektóre jej projekty, żeby ją zdyskwalifikować. Między Jessicą a Hölterem toczyła się regularna wojna. Początkowo Jessica spokojnie to rozgrywała. Znała się na swojej robocie. Ale Franz zdołał omotać prezesa i zaczynał zdobywać teren.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

II
BLACKMOON

Dostępne w wersji pełnej

1

Dostępne w wersji pełnej

2

Dostępne w wersji pełnej

3

Dostępne w wersji pełnej

4

Dostępne w wersji pełnej

5

Dostępne w wersji pełnej

6

Dostępne w wersji pełnej

7

Dostępne w wersji pełnej

8

Dostępne w wersji pełnej

9

Dostępne w wersji pełnej

10

Dostępne w wersji pełnej

III
POWROTY

Dostępne w wersji pełnej

1

Dostępne w wersji pełnej

2

Dostępne w wersji pełnej

3

Dostępne w wersji pełnej

4

Dostępne w wersji pełnej

Tytuł oryginału:

L'equation Africaine

Copyright © Editions Julliard, Paris 2011

Copyright © 2014 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga
Copyright © 2014 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Redakcja: Ewa Penksyk-Kluczkowska

Korekta: Iwona Wyrwisz, Barbara Meisner

ISBN: 978-83-7508-977-6

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o. o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2014

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl