Tytuł oryginału:

CON LAW

Copyright © Mark Gimenez 2013

Copyright © 2014 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2014 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Dariusz Sikora

Redakcja: Ewa Penksyk-Kluczkowska

Korekta: Agata Szczyrba, Iwona Wyrwisz

ISBN: 978-83-7999-109-9

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2015

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- Dedykacja

- Podziękowania

- Motto

- Prolog

- Rozdział 1

- Rozdział 2

- Rozdział 3

- Rozdział 4

- Rozdział 5

- Rozdział 6

- Rozdział 7

- Rozdział 8

- Rozdział 9

- Rozdział 10

- Rozdział 11

- Rozdział 12

- Rozdział 13

- Rozdział 14

- Rozdział 15

- Rozdział 16

- Rozdział 17

- Rozdział 18

- Rozdział 19

- Rozdział 20

- Rozdział 21

- Rozdział 22

- Rozdział 23

- Rozdział 24

- Rozdział 25

- Rozdział 26

- Rozdział 27

- Rozdział 28

- Rozdział 29

- Rozdział 30

- Rozdział 31

- Rozdział 32

- Rozdział 33

- Rozdział 34

- Rozdział 35

- Rozdział 36

- Rozdział 37

- Rozdział 38

- Epilog

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Nakładem Wydawnictwa Sonia Draga
ukazały się następujące książki tego autora:

Kolor prawa

Porwanie

Nikt nie wygrywa

Zwyczajny prawnik

Żona gubernatora

Preambułę Konstytucji USA, jak również artykuł I (w tym artykuł I, paragraf 8, ustęp 3 /klauzula handlowa/ i artykuł I, paragraf 8, ustęp 1 /klauzula podatkowa/) oraz poprawki IV, IX i XIV podano za: Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki, tłum. Andrzej Pułła, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2002.

Informacje nt. spraw „Griswold vs. stan Connecticut”, „Roe vs. Wade” oraz „PPFA (Planned Parenthood) vs. Casey” zaczerpnięto z opracowania Problem aborcji w dokumentach i orzecznictwie sądowym autorstwa Marka Zubika (wydawnictwa Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka sponsorowanego przez Fundację im. St. Batorego), Wydawnictwo EXIT, Warszawa 1997.

Frazeologię dotyczącą prawodawstwa USA zaczerpnięto m.in. z książki Mariana Grzybowskiego Systemy ustrojowe państw współczesnych, Temida 2, Białystok 2012.

Osobą, której dedykuję tę książkę, jest

Laurence J. – „Larry” – Rice Jr. (1954–2009),

oddany mąż, ojciec, brat, przyjaciel i prawnik.

Podziękowania

Szczere słowa podzięki i wdzięczności niechaj przyjmą: David Shelley, Jade Chandler, Iain Hunt i pozostali z londyńskiego wydawnictwa Sphere/Little, Brown Book Group; emerytowany profesor prawa Charles E. Rice z Notre Dame Law School, uczony i dżentelmen, za wyłożenie mi prawa konstytucyjnego (od nowa); Barbara Hautanen za przekłady z hiszpańskiego; Joel Tarver z T-Squared Design w Houston za moją stronę internetową i obsługiwanie listy mailingowej moich czytelników; a także wszyscy, którzy napisali do mnie e-maile. Mam nadzieję dostać od was więcej wiadomości.

Spojrzenie laika na prawo konstytucyjne jest takie,

że to, co on sam akceptuje, jest zgodne z konstytucją,

to zaś, czego nie akceptuje, zgodne z nią nie jest.

Hugo L. Black,

sędzia Sądu Najwyższego,

1971

Prolog

– Profesorze! On ma broń!

– Padnij, Renée!

Stażystka skuliła się za plecami Booka.

– Przeklęci miastowi – skwitował mężczyzna trzymający rewolwer. – Zjeżdżają się tu i wścibiają we wszystko nos.

Trzej młodzieńcy cuchnęli piwem, potem i testosteronem. Siedzieli na klapie bagażnika starego pick-upa; za ich plecami walały się zgniecione puszki po piwie. Ten z bronią siedział pośrodku; był zarośnięty i nosił czapkę daszkiem do tyłu, a jego ogrodniczki odsłaniały gołą pierś. Na prawym bicepsie miał wytatuowane „KKK”. Rewolwer trzymał w prawej ręce, zatem był praworęczny. Drugi chłopak dzierżył niemal metrową rurkę w lewej ręce i uderzał nią o prawą dłoń, tak jak dyrektor szkoły zabierający się do wymierzenia kary cielesnej klasowemu oprawcy; ten najwyraźniej był mańkutem. Siedział po prawej stronie rewolwerowca, ubrany w czapkę panterkę i podkoszulek bez rękawów. Trzeci, siedzący po lewej stronie rewolwerowca, miał puste ręce, słomkowy kowbojski kapelusz na głowie i koszulkę z napisem NIE ZADZIERAJ Z TEKSASEM. Szurał buciorami po ziemi.

Book postąpił nieznacznie w lewo.

Dopiero co skończył jeść lunch w lokalu tuż przy torach kolejowych w czarnej części miasta, razem z Renée, Ronaldem i jego siostrą. Wszystkim dopisywały humory w drodze powrotnej na parking, gdzie mieli się pożegnać, i skąd Book i Renée mieli ruszyć do domu na jego harleyu. Tymczasem zastali tu tych wsioków, z blokującym im dostęp do motocykla pick-upem, którego tylną szybę zdobiła flaga Konfederacji. Jak widać, niektórzy ludzie zatrzymali się na etapie kamienia łupanego. We wschodnim Teksasie nadal były żywe idee Ku-Klux-Klanu, a ci trzej stanowili progeniturę trzech jego członków, którzy w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym ósmym roku okryli swój stan niesławą, wlokąc za półciężarówką czarnego mężczyznę, dopóki nie umarł. Book nie wątpił, że ten sam los mógł spotkać Ronalda.

Rewolwerowiec kiwnął bronią w stronę Booka.

– Wskakuj ze swoją panienką na motor i wypieprzaj z naszego miasta. Ja z chłopakami zabiorę Ronniego na przejażdżkę do lasku i go uświadomię: czarnuchy nie zadają się z białymi kobietami.

– Czyli żaden z was raczej nie kibicuje lidze NBA…

– Sam żeś cholerny Indianiec, co nie?

Ponieważ miał śniadą cerę i kruczoczarne włosy, ludzie często brali Booka za rdzennego Amerykanina. Zresztą może i nim był. W dzieciństwie malował sobie twarz i udawał wodza Komanczów. Ta chwila też do pewnego stopnia przypominała zabawę w kowbojów i Indian, jednakże Book tego dnia nie nosił barw wojennych. Miał za to włosy zbyt długie jak na kogoś wykonującego jego zawód, dżinsy, buty z cholewami i czarną koszulkę marki Tommy Bahama. Choć trzej młodzieńcy byli nabuzowani od alkoholu krążącego im w żyłach i wrodzonego rasizmu, Book w dalszym ciągu próbował załagodzić sytuację.

– No, nie da się wykluczyć, że jestem ćwierćkrwi Komanczem, ale…

– Upierasz się, żeby dostać w ryj, nie wsiadaj na motor, ty pieprzony szczapowaty Indiańcu.

Book mierzył metr osiemdziesiąt dwa wzrostu, lecz ważył tylko osiemdziesiąt cztery kilogramy, co czyniło zeń mężczyznę raczej szczupłego – szczególnie w porównaniu z tymi trzema tuszami wołowymi. Wszystko dwudziestoparolatkowie, wielgachni i potężni, wypili o jednego za dużo, aby ulec głosowi rozsądku lub sile łagodnej perswazji. Book miał trzydzieści pięć lat i był chudy. Dysponował jednak pewnymi umiejętnościami.

– Ronaldzie – odezwał się, nie zrywając kontaktu wzrokowego z rewolwerowcem – na ciebie i Darlene już pora.

Ronald wystąpił o krok przed siostrę.

– Nie ma mowy, profesorze.

– Ledwo wyszedłeś z więzienia. Na co ci to?

– Siedziałem siedemnaście lat. Potrafię się bić. Pan jest wykładowcą.

Ronald Westbrook spędził w więzieniu minione siedemnaście lat za zbrodnię, której nie popełnił: wyjątkowo brutalny gwałt. Na białej kobiecie. We wschodnim Teksasie. Na miejscu przestępstwa nie znaleziono materiału genetycznego ani żadnych innych namacalnych dowodów, nie przedstawiono ich też w trakcie procesu. Mimo to Ronald został skazany, ponieważ był czarny, zbliżał się do trzydziestki i miał tatuaże na tułowiu i ramionach – podobnie jak sprawca. Za młodu Ronald był gwiazdą szkolnej drużyny futbolowej, jednakże jego marzenia o karierze ucięła kontuzja kolana. Zawsze przestrzegał prawa, lecz to samo prawo zdecydowało, że resztę życia spędzi za kratkami więzienia stanowego.

Nie on jeden.

W minionej dekadzie pięćdziesięciu niewinnych czarnoskórych mężczyzn zostało oczyszczonych z zarzutów i uwolnionych z teksaskich więzień dzięki profilom DNA. Niestety Ronald do nich nie należał. Przed siedemnastoma laty testy DNA nie zaliczały się do standardowej procedury śledczej w tym małym hrabstwie. Ronalda skazano wyłącznie na podstawie zeznań ofiary, która wskazała go na sali sądowej w obliczu ławy przysięgłych z wielką pewnością siebie typową dla naocznego świadka. Tymczasem wszystkie badania dobitnie wykazały, że zeznania naocznych świadków na ogół są niemiarodajne; przerażony człowiek, z bronią przytkniętą do czaszki, nie jest w stanie zapamiętać praktycznie niczego, co by miało jakąś wartość dowodową. Strach czyni istotę ludzką ślepcem. A jednak prokurator okręgowy wysłał do więzienia kolejnego Afroamerykanina, tym samym zapewniając sobie drugą kadencję. Ronald Westbrook pogodził się z myślą, że umrze jako więzień.

Wszystko uległo zmianie, kiedy jego siostra napisała do profesora Johna Bookmana.

Book i Renée wyprawili się na harleyu do wschodniego Teksasu. Dowiedzieli się, że Ronald istotnie uprawiał tamtej nocy seks z białą kobietą, aczkolwiek nie z ofiarą; w czasie gdy doszło do zarzucanego mu gwałtu, był w łóżku z niejaką Louise Parker, szanowaną w miasteczku wdową, która zwróciła na niego uwagę w kościele. Ona była samotna; on był dozorcą. Połączyła ich miłość do Słowa Bożego i do siebie nawzajem. Jednakże Louise nie była gotowa stawić czoła małomiasteczkowej stygmatyzacji, która by ją czekała, gdyby się przyznała do seksu z czarnym. Dlatego w milczeniu przyglądała się, jak Ronalda skazują na dożywocie.

Obecnie to jej życie dobiegało końca.

Miała ostatnie stadium raka piersi. Przez siedemnaście lat skrywała tajemnicę, a Ronald jej nie wydał.

– Profesorze, wychowałem się tu. Wiem, jak się sprawy mają. Skazałbym ją na piekło gorsze od więzienia – odpowiedział na pytanie Booka „dlaczego?”.

Jego siostra wiedziała, że była jakaś kobieta, lecz nie znała ani jej koloru skóry, ani nawet jej imienia; Book i Renée musieli się więc zabawić w detektywów. Prześledzili życie Ronalda od boiska do kościoła i tak dowiedzieli się o Louise. Udali się do jej domu, gdzie jej syn – obecnie szanowany prawnik w miasteczku – nie zgodził się na rozmowę z nimi ani nie pozwolił im porozmawiać ze swoją matką.

Znaleźli ją w szpitalu.

Ale Louise także nie chciała rozmawiać. Pielęgniarka zatelefonowała do jej syna, a ten wezwał szeryfa. Book zastanawiał się gorączkowo, jak nakłonić kobietę do wyznania prawdy. Tymczasem zdążył się pojawić szeryf i zakuć ich oboje w kajdanki. Gdy wypychał ich za drzwi, Renée rozpłakała się i wykrzyknęła do chorej:

– Moja matka umarła, nie powiedziawszy „przepraszam”!

Louise spojrzała na Renée i uniosła wiotką dłoń, by powstrzymać szeryfa.

– Co miała na sumieniu?

– Zdradziła mojego ojca! Zdradziła nas!

Chora uroniła łzę. Gestem odprawiła szeryfa i przywołała bliżej Renée.

– Przykro mi – rzekła – z powodu tego, co zrobiłam Ronaldowi.

Louise Parker pokajała się, zanim udała się na spotkanie ze Stwórcą. Mówiąc do kamery wideo, wyjawiła swój sekret. Dwa tygodnie później Ronald Westbrook wrócił do domu. Posiwiał i zestarzał się, lecz zachował silny uścisk dłoni. W ten sposób podziękował Bookowi, który nie żądał od niego żadnej innej zapłaty. Darlene ściskała Booka i płakała mu w koszulę, aż ta zrobiła się całkiem mokra. Louise przed śmiercią uzyskała przebaczenie od Ronalda. Na pogrzebie byli obecni tylko oni; jej syn nie pojawił się na cmentarzu. W miasteczku nie świętowano powrotu Ronalda do domu. Book już dawno się przekonał, że większość ludzi – nawet przyzwoitych ludzi i zwłaszcza mieszkańców małych miasteczek – woli, gdy ich dawne złe uczynki pozostają sprawą przeszłości. Resztę zaś od białych kapturów dzieliło jedno pokolenie. Tak jak tych trzech młodych mężczyzn. Book zwrócił się do rewolwerowca.

– Ronald i Darlene wrócą teraz do domu.

Rewolwerowiec splunął sokiem tytoniowym, a następnie wstał; mierzył prawie metr dziewiećdziesiąt.

– Sranie w banię! Jakoś mi się nie widzi, żebyś ty tutaj rządził, Indiańcu. Coś mi mówi, że dzisiaj rządzi to cacko…

Rewolwer magnum kalibru .357 to chyba najpotężniejsza broń ręczna produkowana w całej Ameryce, a zatem i na świecie. Przez głowę Booka przemknął jeden z możliwych scenariuszy: rewolwerowiec wypala mu prosto w pierś, potężny kawał ołowiu przedziera się przez mostek, przeszywa serce i wyrywa dziurę wielkości pięści w plecach, po czym zabija też Renée; następnie mężczyzna zwraca rewolwer na Ronalda i Darlene ukrytą za plecami brata. Dwa strzały i cała ich czwórka leży trupem. Dwadzieścia jeden lat wcześniej wystarczył jeden strzał z rewolweru magnum .357, by uśmiercić ojca Booka.

– Ronnie idzie z nami – oświadczył rewolwerowiec. – Mamy z nim niedokończone sprawy. Z nim i z jego ładniutką siostrzyczką.

Darlene wyłoniła się zza pleców Ronalda i zmierzyła rewolwerowca uważnym spojrzeniem.

– Chwilunia. Ja ciebie znam. Nazywasz się Dewey Randle. Chodziliśmy razem do szkoły. Wiecznie się na mnie gapiłeś. Wtedy nie bawiłeś się w biały kaptur.

Dewey popatrzył na nią groźnie.

– Jak Czar…

Nagle uciekł spojrzeniem. Twarz mu trochę złagodniała, prawie jakby się zawstydził. Spuścił też nieco z tonu.

– Każdy by się zmienił po tym, jak czarnuch zgwałcił mu matkę.

– To twoja mama wskazała w sądzie Ronalda i powiedziała, że ją zgwałcił?

Wyraz twarzy i głos Deweya ponownie stwardniały. Ulał się z niego gniew.

– To moją mamę zgwałcił. A teraz ludziska mówią, że kłamała. Po mojemu, to Ronnie i ta truposzka kłamią. Zabierzemy Ronniego do lasku, to się do wszystkiego przyzna… albo każemy mu patrzeć, jak tobie robimy to samo, co on zrobił mojej mamie.

Ronald ruszył w stronę rewolwerowca, ale Book powstrzymał go wyciągniętym ramieniem, nie spuszczając oka z wyrywnego młodziana. Dostrzegał w jego oczach tę samą pustkę, którą dotychczas widział tylko raz – u skazańca tuż przed egzekucją.

– Nic takiego się nie stanie – powiedział.

– Nie mam nic do stracenia, Indiańcu. Jestem gotowy na śmierć. A ty?

– Ja też.

Dewey Randle posłał mu zdumione spojrzenie.

– Nie boisz się umierać?

– Boję się nie żyć.

– A co to za różnica?

– Nie żyć to coś znacznie gorszego, niż umrzeć.

– No i dobra. Bo żeś się wyraźnie uparł, żeby jednak umrzeć, Szalony Koniu.

– Synu… nie masz pojęcia o szaleństwie.

Dewey uniósł rewolwer na wysokość głowy Booka, który tylko na to czekał. Przećwiczył już w myślach trzy ruchy mające unieszkodliwić napastnika; wszystko trwało mniej niż dwie sekundy, lecz zdawało się dziać w zwolnionym tempie. Poderwał prawą rękę do góry, uderzył Deweya w nadgarstek, odsuwając rewolwer sprzed swojej twarzy… broń wypaliła… Renée wrzasnęła… Book szybkim ruchem lewej ręki złapał Deweya za nadgarstek… zasady sztuki walki wymagały, aby teraz przyciągnął prawą dłoń napastnika do swego lewego biodra, dzięki czemu jego głowa znalazłaby się na wysokości umożliwiającej skuteczny cios, ale wówczas broń znalazłaby się bliżej Renée… Book poderwał więc dłoń z rewolwerem nad własną głowę, co odsłoniło skroń napastnika… wtedy Book zacisnął własną dłoń w pięść i rzucił się na wyższego przeciwnika, waląc go prawym łokciem w lewą skroń i pozbawiając przytomności. Najpierw rewolwer, a potem Dewey Randle grzmotnął o ziemię. Book odkopnął broń, po czym błyskawicznie okręcił się na pięcie, przyjmując pozycję obronną przed atakiem nożownika, w tym wypadku mężczyzny z rurką; i w tym całym zamieszaniu zdążył jeszcze skierować pytanie do stażystki za swoimi plecami.

– Wszystko w porządku, Renée?

Gdzieś z tyłu i z dołu dobiegła go niewyraźna odpowiedź:

– Yhm.

– Ronaldzie? Darlene?

– U nas wszystko gra, profesorze. Ale jak pan to…?

Twarze dwóch pozostałych mężczyzn powiedziały mu, że bądź alkohol, bądź ich ego nie pozwoli im na ucieczkę. Book był skłonny winić najbardziej Alamo. Żaden szanujący się Teksańczyk – czy też raczej żaden szanujący się pijany Teksańczyk – nie poddaje się bez walki. Ten w podkoszulku zaszarżował na Booka, biorąc zamach rurką; wystawił lewą nogę do przodu i wygiął tułów jak miotacz gotujący się do wybicia piłki aż za boisko… Book ugiął kolana, rozmijając się z rozpędzonym kawałem metalu o włos, i wykonał zamaszysty obrót, podcinając lewą stopą obie nogi napastnika, po czym przewracającego się do tyłu rąbnął jeszcze kantem dłoni w grzbiet nosa. Mężczyzna gruchnął na ziemię, gdzie zaczął się wić z bólu, trzymając obiema rękami za złamany nos, z którego lała się krew. Book już stał oko w oko z trzecim przeciwnikiem, tym w koszulce z napisem NIE ZADZIERAJ Z TEKSASEM. Młodzieniec zamienił się w słup soli nad dwójką powalonych kumpli, najwyraźniej rozważając opcje.

– Nawet nie próbuj – rzucił doń ostrzegawczo Book.

Młodzieniec nie spróbował.

Wystrzał przyciągnął gapiów z pobliskiego lokalu, w oddali rozległo się wycie syreny policyjnej. Ronaldowi i Darlene nic nie groziło, przynajmniej na razie. Book rozejrzał się za stażystką; dziewczyna klęczała na ziemi, jakby zmawiała swoją ostatnią modlitwę. Schylił się, złapał ją za ramiona i postawił na nogi. Chyba była w szoku.

– Renée, już wszystko dobrze. Jesteś bezpieczna. Mówiłem przecież, że przy mnie nic ci się nie stanie.

Pomógł jej zająć miejsce na tylnym siodełku wielkiego harleya. Przerzucił nogę na drugą stronę i postawił motocykl. Dziewczyna wtuliła się w jego plecy, obejmując go ciasno rękami za tors; czuł wyraźnie, że cała drży.

– Myślałem, że wykłada pan prawo – zauważył Ronald.

– Wykładam.

– W życiu nie widziałem wykładowcy, który by się bił tak jak pan.

– To pewnie przez tę domieszkę krwi Komanczów…

Book wymienił uścisk dłoni z Ronaldem, po czym uruchomił silnik, wrzucił bieg i pomknął na zachód, na autostradę prowadzącą do Austin. Wydał z siebie okrzyk wojenny, jakiego nie powstydziłby się Szalony Koń.

MIESIĄC PÓŹNIEJ

Rozdział 1

– Panie profesorze…

– Proszę odpowiedzieć na pytanie.

– Ale panie profesorze…

– Pani Edwards, jest czy nie jest pani konstytucyjnym prawem zażywanie pigułki?

– Nie obchodzi mnie to.

– Nie obchodzi pani antykoncepcja?

– Ani trochę. – Wzruszyła ramionami. – Jestem lesbijką.

Book westchnął. Na końcu języka miał wachlarz ciętych ripost – odnoszących się nie do orientacji seksualnej pani Edwards, lecz do jej obojętności – ostatecznie jednak postanowił zmilczeć. W obecnych czasach nawet profesor mianowany musiał uważać na słowa podczas zajęć: gdy każdy telefon komórkowy i każdy laptop mógł posłużyć za kamerę, zdarzało się, że poranny wykład bił wieczorem rekordy popularności na YouTubie. Zatem odwrócił się od pani Edwards i powiódł wzrokiem po morzu twarzy w poszukiwaniu innej studentki, która w przeciwieństwie do pierwszej okazywałaby odrobinę zainteresowania albo przynajmniej byłaby gotowa udzielić odpowiedzi w obliczu setki kolegów i koleżanek. Większość młodych kobiet chowała się za otwartymi laptopami, licząc, że to wystarczy, aby profesor Bookman ich nie upokorzył publicznie, korzystając ze swego autorytetu wykładowcy. Czasy, kiedy wykładowcy prawa na wyższej uczelni nosili garnitury i muszki (Book ubierał się w dżinsy, buty z cholewami i koszulki marki Tommy Bahama – jego nosiła napis PROSTY WSAD) i onieśmielali studentów, stosując metodę sokratyczną, należały do przeszłości. Każdy, kto płacił trzydzieści tysięcy dolarów rocznie (a na uczelniach prywatnych dwa razy tyle), oczekiwał łagodniejszego, delikatniejszego traktowania. Właśnie dlatego Book starał się zachęcić swoich studentów do udziału w dyskusji, zamiast cokolwiek na nich wymuszać. Chociaż nie była to cecha mile widziana u przyszłych prawników, nie wszyscy lubili występować na forum publicznym.

Pani Garza była jednak chlubnym wyjątkiem.

Siedziała w pierwszym rzędzie naprzeciwko Booka, ściągając na siebie jego uwagę, domagając się uwagi, krzycząc o uwagę. Teraz podniosła rękę wysoko i wypięła dumnie pierś – nie po to, żeby pochwalić się biustem, lecz by wyeksponować czarne litery przydługiego napisu zdobiącego jej białą koszulkę: GDYBYM CHCIAŁA, ŻEBY CZŁONEK RZĄDU INGEROWAŁ W MOJE ŁONO, POSZŁABYM DO ŁÓŻKA Z SENATOREM. Nie ulegało wątpliwości, że jej strój ma być hołdem złożonym tematowi dzisiejszych zajęć z prawa konstytucyjnego: Prawo do prywatności i prawa reprodukcyjne kobiet. Z początku Book był pełen podziwu dla zaangażowania tej studentki w sprawę sprawiedliwości społecznej, jednakże po tym, jak musiał mierzyć się z nią (i z jej koszulkami) oko w oko przez pięćdziesiąt minut cztery razy w tygodniu przez osiem miesięcy z rzędu – a zawsze wtedy machała energicznie ręką, rwąc się do kolejnej wypowiedzi, w której przybliżyłaby swoje poglądy polityczne reszcie studentów – powiew świeżości jakby trochę osłabł. Mimo wszystko pani Garza pozostała jego ostatnią deską ratunku, ilekroć miał kłopoty ze wznieceniem żywej debaty.

– Pani Garza, czy zażywanie pigułki jest pani konstytucyjnym prawem?

– Jak cholera.

– Na jakiej podstawie?

– Na podstawie sprawy Griswold kontra stan Connecticut, w której Sąd Najwyższy dopatrzył się prawa do prywatności zapisanego w Karcie Praw…

Book uniósł otwartą dłoń.

– A czy Karta Praw, czyli dziesięć pierwszych poprawek do Konstytucji, wspomina wprost o prawie do prywatności?

– Nie. Jednakże Sąd Najwyższy uznał, że prawo do prywatności zawarte jest w penumbrze Karty Praw…

– Penumbrze? A co to takiego ta penumbra?

– Eee… Nie jestem pewna…

– Proszę sprawdzić.

Studentka zaczęła stukać w klawiaturę swojego laptopa, a Book w tym czasie – wsparty siedzeniem o własne biurko – przyglądał się setce studentów pierwszego roku, których początkowy etap przemiany ze zwykłego zjadacza chleba w prawnika powoli dobiegał końca. Otaczali go wachlarzem, niczym na widowni teatralnej w audytorium wydziału prawa Uniwersytetu Teksańskiego. Uczęszczali na prowadzone przez niego zajęcia z zakresu prawa konstytucyjnego tylko dlatego, że były one obowiązkowe; studenci musieli mieć zaliczenie, jeśli chcieli zdobyć dyplom prawnika. Woleli jednak studiować opasłe tomiszcza kodeksu podatkowego i prawa skarbowego, według niedawnych obliczeń złożone z dziewięciu milionów słów, z którymi wiązali swoją przyszłość zawodową. Owe nakazy i zakazy, reguły i ustalenia zrodzone w wyniku lobbingu, i dogodnie wyłożone, raczej w szarościach niż czerni i bieli, dopuszczały do głosu kreatywność.

Niejedna kariera prawnicza została wykuta w tej szarej strefie.

Booka to nie dotyczyło. Nigdy nie interesowały go zapisy definiujące zysk kapitałowy. Za to już po jednokrotnym przeczytaniu Konstytucji – na którą składały się cztery tysiące pięćset czterdzieści trzy słowa, względnie siedem tysięcy pięćset dziewięćdziesiąt jeden, jeśli doliczyć dwadzieścia siedem poprawek – na pierwszym roku prawa wiedział, że jego przyszłość będzie związana z twórczością Jamesa Madisona, ojca amerykańskiej ustawy zasadniczej. Zapałał uczuciem do Konstytucji w wieku dwudziestu dwóch lat i pozostał jej wierny po dziś dzień.

My, naród Stanów Zjednoczonych, pragnąc udoskonalić Unię, ustanowić sprawiedliwość, zabezpieczyć spokój w kraju, zapewnić wspólną obronę, podnieść ogólny dobrobyt oraz utrzymać dla nas samych i naszego potomstwa dobrodziejstwa wolności, wprowadzamy i ustanawiamy dla Stanów Zjednoczonych Ameryki niniejszą konstytucję.

Jak się nie zakochać w takich słowach?

A jednak, jakkolwiek się starał – a starał się dzień w dzień, od poniedziałku do czwartku pomiędzy dziewiątą dziesięć a dziesiątą rano – nie był w stanie zarazić swą miłością do Konstytucji nastawionych na zysk studentów. Gdyby Konstytucja miała profil na Facebooku, niewielu z nich by ją zalajkowało. Niewielu śledziłoby ją na Twitterze. W ogóle mało kto w dzisiejszych czasach poświęcał myśli wzniosłym ideałom, jak wolność czy sprawiedliwość. To były pojęcia, o których się czytało w książkach, a nie wartości, za które się walczyło w prawdziwym życiu. Studenci Booka nie byli nawet dziećmi epoki walk o prawa obywatelskie, lecz jej wnukami. Dwudziestodwu-, trzy- i czterolatkowie – wszyscy dorastali w czasach dobrobytu i pełni praw, korzystali z osiągnięć tych, którzy walczyli i wygrali jeszcze przed ich narodzinami. Dlatego najbardziej interesowały ich możliwości kariery otwierające się po studiach i perspektywa dobrze płatnego niewolniczego zatrudnienia w korporacjach.

Któż inny byłby w stanie płacić tysiąc dolarów za godzinę?

Do takiej roli spadły ostatnio uczelniane wydziały prawa, które stały się czymś w rodzaju klubów farmerskich dla znaczących kancelarii prawnych z pierwszej ligi. Piątkowi studenci byli wartościowym towarem w prawniczym biznesie; byli walutą. Uczelnie kierowały najlepszych z najlepszych do luksusowych biur na szczytowych piętrach drapaczy chmur w całym kraju. W zamian kancelarie prawne opłacały wybranych pracowników naukowych uczelni, tym samym pilnując, aby program studiów stał się jeszcze bardziej zgodny z potrzebami korporacji – czego dowodem były zajęcia z przedmiotów takich, jak: zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, opodatkowanie przedsiębiorstw i akcjonariuszy, federalny system podatkowy dla przedsiębiorstw, prawo korporacyjne, prawo papierów wartościowych i obrotu nimi, prawo spółek, konsolidacje i fuzje, oraz – jakżeby inaczej – przestępczość białych kołnierzyków.

Jednakże nawet dla pokolenia Y dyplom prawnika stanowił przepustkę do życia. Dzieci osób zaliczających się do klasy robotniczej decydowały się studiować prawo w większości dlatego, że ich rodzice nie mieli takiej możliwości, i brały sto tysięcy dolarów pożyczki, by sfinansować naukę na wydziale prawa Uniwersytetu Teksańskiego (albo dwakroć tyle, gdy w grę wchodził Uniwersytet Harvarda), ponieważ zawód prawnika nadal coś znaczył w Ameryce, był szansą na to, aby się wybić, odnieść sukces, wieść lepsze życie. Może nawet się wzbogacić.

Reszta – dzieci jednego procenta społeczeństwa – potrzebowała po prostu jakiegoś zaczepienia w życiu. I miejsca, w którym można by przebywać po wyjściu z klubu zrzeszającego śmietankę towarzyską.

Tylko nieliczni studiowali prawo z zamiarem, aby zmieniać świat. Jak pani Garza, która aż buzowała od poglądów politycznych. I która teraz zaczęła czytać z ekranu laptopa.

– Słownik podaje, że penumbra to strefa półcienia czy też stożek półcienia w wypadku zewnętrznego cienia Ziemi obserwowany na powierzchni Księżyca…

– Półcień? – podchwycił Book. – Zaraz, zaraz… To znaczy, że Sąd Najwyższy „odnalazł” prawo do prywatności w sferze półcienia Karty Praw, gdzie trwało przyczajone od niemal stu osiemdziesięciu lat?

– Na to wychodzi.

– Zawsze sądziłem, że Karta Praw wyszczególnia wszystkie prawa przynależne ludziom na mocy Konstytucji.

– To nieprawda.

– Proszę wyjaśnić dlaczego.

– Ojcowie założyciele przewidzieli, że konserwatywni republikanie…

– Mówimy o roku tysiąc siedemset osiemdziesiątym dziewiątym?

– …odczytają Kartę Praw jako zamkniętą listę praw przynależnych ludziom, i właśnie aby uniemożliwić im taką interpretację, James Madison dodał dziewiątą poprawkę.

– Która głosi…?

Pani Garza zacytowała:

– „Wymienienie w Konstytucji określonych praw nie oznacza zniesienia lub ograniczenia innych praw przysługujących ludowi”.

– Czyli ojcowie założyciele chcieli dać jasno do zrozumienia, że ludzie mają też inne prawa, nie tylko te wyszczególnione w Karcie Praw?

– Tak.

– I w sprawie Griswold et cetera Sąd Najwyższy uznał, że jednym z takich nie wymienionych bezpośrednio praw jest prawo do prywatności. Zarazem Sąd Najwyższy obalił prawo stanowe zakazujące używania środków antykoncepcyjnych, uzasadniając swoje postanowienie w ten sposób, że decyzja o zajściu w ciążę zawiera się w prawie do prywatności kobiety. I że rząd nie ma nic do gadania w przypadku tego typu osobistych decyzji.

Pan Brennan, również siedzący w pierwszym rzędzie, podniósł rękę. W trakcie zajęć pilnie notował każde słowo Booka na swoim laptopie, zachowując się raczej jak reporter sądowy niż student. Book skinął przyzwalająco głową.

– Panie profesorze, czy po „decyzja o zajściu w ciążę” powiedział pan…

– Panie Brennan, nie musi pan zapisywać słowo w słowo tego, co mówię. Wystarczy, że będzie pan słuchał. Albo jeszcze lepiej, weźmie udział w dyskusji.

Dłonie studenta zawisły nad klawiaturą. Book uznał swoją porażkę, jak zawsze.

– Powiedziałem: „decyzja o zajściu w ciążę zawiera się w prawie do prywatności kobiety. I że rząd nie ma nic do gadania w przypadku tego typu osobistych decyzji”.

Student pisał jak szalony.

– Zanotowałem. Zatem sentencja wyroku w sprawie Griswold kontra stan Connecticut głosiła…

– Panie Brennan, to zajęcia z prawa konstytucyjnego, nie z kodeksu prawa cywilnego. Nie przytaczam tu precedensowych wyroków, które macie wykuć na blaszkę, tylko staram się was nauczyć myślenia. Z ubolewaniem muszę dodać, że tylko nieliczni znajdą dla niego zastosowanie w prywatnych kancelariach.

Student nie spuścił oczu pod jego spojrzeniem. Znowu, jak zawsze, pierwszy poddał się Book.

– Sentencja wyroku w sprawie Griswold kontra stan Connecticut głosiła, że Karta Praw mieści niepisane, acz fundamentalne prawo do prywatności i że stanowy zakaz używania przez małżonków środków antykoncepcyjnych łamie to prawo. Następnie w sprawie Eisenstadt kontra Baird, w roku tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym drugim, Sąd Najwyższy rozszerzył swoje postanowienie o pary niepozostające w związku małżeńskim.

Pan Brennan notował. Zza otwartego laptopa wystawała górna połowa jego ciała obleczona w bluzę fana bostońskiej drużyny Red Sox oraz głowa w takiej samej czapeczce włożonej daszkiem do tyłu. Ten zaliczający się do dzieci klasy robotniczej student postawił sobie za punkt honoru ukończenie studiów z najwyższą lokatą obok dziesiątej części jego roku, zatrudnienie się w dużej bostońskiej kancelarii prawnej, spłacenie pożyczki studenckiej i prowadzenie życia na wyższym poziomie niż jego ojciec, bostoński policjant. Pan Brennan nie dostał się na Harvard i musiał się zadowolić uczelnią w Teksasie. Siedział zgarbiony nad laptopem, śmigał palcami po klawiszach i już rozmyślał o egzaminach końcowych. Book zwrócił się do wszystkich obecnych.

– Sprawa Griswold kontra stan Connecticut toczyła się w tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym piątym roku. Osiem lat później sędziowie wydali chyba najbardziej kontrowersyjny wyrok w historii Sądu Najwyższego, dotyczący sprawy Roe kontra Wade. W sześćdziesiątym piątym sędziowie uznali, że fundamentalnym prawem kobiety jest decydowanie o tym, czy zajdzie czy nie zajdzie w ciążę. W siedemdziesiątym trzecim Sąd Najwyższy stwierdził, że kobieta ma prawo przerwać ciążę. Panie Stanton, kto był pozwanym w sprawie, o której mowa?

Siedzący w ostatnim rzędzie pan Stanton kiwał się na krześle, dotykając oparciem ściany, i już na pierwszy rzut oka przypominał członka bractwa studenckiego. Świadczył o tym jego ubiór oraz to, że jakby nigdy nic stukał w klawiaturę telefonu komórkowego. Pisał esemesa na zajęciach z prawa konstytucyjnego. Book raz jeszcze ugryzł się w język. Pan Stanton był przemądrzały i bogaty, i dawał to odczuć na każdym kroku. Jego ojciec – starszy wspólnik w dużej kancelarii z Houston – opłacał dwóch pracowników na wydziale. W związku z powyższym E. Roger Stanton Jr. zachowywał się raczej jak udziałowiec niż student wydziału prawa Uniwersytetu Teksańskiego. Jego przenosinom z uczelni prosto do przytulnych wnętrz klubu River Oaks z siedzibą w Houston nic nie zagrażało.

– Panie Stanton, czy mógłby pan poświęcić chwilę swego cennego czasu i odpowiedzieć na zadane pytanie?

Student w dalszym ciągu nie podnosił wzroku znad komórki.

– Przepraszam, panie profesorze, właśnie sprzedaję swoje akcje Facebooka zdobyte w ofercie publicznej. Pozwanym był Henry Wade, prokurator okręgowy hrabstwa Dallas.

– A powódką?

Pan Stanton nie przerwał pisania esemesa.

– Norma McCorvey, w sprawie występująca jako anonimowa Jane Roe, samotna ciężarna kobieta.

– Kto ją reprezentował?

– Eee… Nie wiem.

– Proszę sprawdzić.

Pan Stanton uniósł spojrzenie na ekran laptopa.

– Sarah Waddington.

– Która była absolwentką jakiej uczelni?

– Nic tu nie ma na ten temat.

– Czy ktoś inny to wie?

Nikt nie wiedział.

– Nikt? Nawet pani Garza?

Studentka podniosła obie ręce w obronnym geście.

– Ja się urodziłam dopiero w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym.

Pan Stanton, który tymczasem wrócił już do esemesa, mruknął:

– To twoja matka nie wiedziała, że aborcja jest legalna nawet w Del Rio?

– Mało zabawne, panie Stanton.

Jednakże studenci mieli na ten temat odmienne zdanie; im też pani Garza zdążyła dać się we znaki. Urodziła się w biednej rodzinie przy granicy, a więc na przeciwnym krańcu skali socjoekonomicznej niż pan Stanton. Na Uniwersytet Teksański dostała się na mocy parytetu jako kobieta ze zmarginalizowanego środowiska, a miała go opuścić jako zaprzysiężona feministka. Book nieraz ją widział lobbującą na rzecz aborcji przy stoisku ustawionym w alejce West Mall, znanej strefie wolnego słowa w campusie.

W końcu musiał sam odpowiedzieć na zadane przed momentem pytanie, co było częstym losem wykładowców prawa.

– Sarah Waddington ukończyła Uniwersytet Teksański. Było to w sześćdziesiątym siódmym roku. Niecałe cztery lata później reprezentowała Jane Roe w sądzie, po czym została najmłodszą w historii prawniczką, która wygrała sprawę w Sądzie Najwyższym.

Studenci uśmiechnęli się, jakby mogli sobie przypisać jej zwycięstwo i zamieścić je we własnych CV. Szczególnie dumna wydawała się pani Garza. Być może Sarah Waddington jeszcze na studiach płonęła tym samym co ona zapałem. Jej prekursorce niewątpliwie udało się zmienić świat – można było dyskutować, czy na lepsze czy na gorsze, jednakże nie dało się zaprzeczyć, że do zmiany istotnie doszło. Book wygrał w Sądzie Najwyższym dwie sprawy dotyczące przeszukania i zatrzymania dowodów. Oba wyroki były przełomowe – jak każdy wyrok Sądu Najwyższego – lecz żaden z nich nie zmienił świata.

– Panie Stanton, jaką ustawę zaskarżyła powódka?

Pan Stanton, wciąż zajęty esemesowaniem, nie podniósł wzroku.

– Obowiązujące w Teksasie prawo traktujące aborcję jako przestępstwo, z wyłączeniem jedynie wskazań medycznych.

– Jaka była decyzja sędziów?

– Sędziowie uznali, że ustawa złamała prawo Jane Roe do prywatności, a więc jest niezgodna z Konstytucją.

– Panie Stanton, który artykuł Konstytucji traktuje o aborcji?

– Żaden.

– Dlaczegóż to?

Pani Garza nie zdołała nad sobą zapanować.

– Dlatego, że Konstytucję napisała banda rasistowskich białych mizoginów, którzy popierali niewolnictwo i odmawiali kobietom praw wyborczych!

Pan Stanton bąknął coś, co zabrzmiało jak „Akcja afirmatywna!”. Wianuszek jego równie uprzywilejowanych kumpli parsknął cichym śmiechem. Book nie wystąpił w obronie studentki. Pani Garza nie potrzebowała adwokata. Obróciła się na krześle i wymierzyła palec (wyjątkowo nie środkowy) w kolegę.

– Twoje dni są policzone, Stanton. Apartheid w Ameryce ledwie zipie. Rozkoszuj się nim, póki jeszcze możesz.

– Taki mam zamiar. Za miesiąc będę się wylegiwał na brzegu basenu w swoim klubie, otoczony białymi dziewczynami.

– A kiedy którąś z nich zapłodnisz, twój bogaty tata zapłaci za jej aborcję. Gdy zaciąży uboga Afroamerykanka albo Latynoska, twój tata chce ją zmusić do urodzenia dziecka. Od sprawy Jane Roe wykonano pięćdziesiąt milionów aborcji. A może twój tata wolałby płacić wyższe podatki, żeby te dzieci miały za co żyć?

Stanton Sr. był prominentnym i bardzo zamożnym teksańskim republikaninem.

– Nie, ale jestem pewien, że zdołam go namówić, aby opłacił z góry wszystkie twoje aborcje. Bóg świadkiem, że jedna Irma Garza na tym świecie w zupełności wystarczy.

Stanton Jr. przybił piątkę z kumplami. Book kopnął w obudowę biurka, jakby jego obcas był młotkiem sędziowskim; spokój na sali został przywrócony. Studenci otrzymali na wstępie ostrzeżenie, że jego wykłady to intelektualny odpowiednik strefy wolnego ognia – coś jak rozprawy Sądu Najwyższego, tyle że kulturalniejsze.

– Panie Stanton, skoro w Konstytucji nie ma żadnych odniesień do sprawy aborcji, na jakiej podstawie sędziowie uznali, że kobieta ma konstytucyjne prawo przerwać ciążę?

– Odkryli to.

– Gdzie?

– W prawie do prywatności.

– Tym samym, które „odnaleźli” w sprawie z sześćdziesiątego piątego roku?

– Uhm.

– I które ukrywało się przez cały czas w półcieniu?

– Kto to może wiedzieć?

– Jak słusznie zauważyła pani Garza, dziewiąta poprawka do Konstytucji stanowi, że ludzie mają i inne prawa, nie wymienione wprost w Karcie Praw, a jednak gwarantowane przez ustawę zasadniczą. W sprawie z sześćdziesiątego piątego roku Sąd Najwyższy uznał, że jednym z takich praw jest prawo do prywatności. Panie Stanton, czy aborcja nie jest drugim z nich?

– Nie. W momencie ratyfikacji Karty Praw aborcja nie była jednym z praw nie wymienionych bezpośrednio. Właściwie była pospolitym przestępstwem we wszystkich stanach Unii.

Pani Garza wstała i zwróciła się twarzą do przedmówcy. Dyskusja rozgorzała na dobre.

– Gówno prawda, Stanton. Aborcja wcale nie była przestępstwem, co Sąd Najwyższy wyraźnie stwierdził.

– Niezgodnie z prawdą. Jedynym autorytetem, na który sędziowie się powołali, był jakiś radca prawny z ugrupowania proaborcyjnego, autor tekstu stojącego w sprzeczności z kodeksem i przez to podważonego. Dla usprawiedliwienia tego, że zawłaszczyli sobie Konstytucję dla własnych partykularnych interesów, sędziowie liberałowie wypaczyli historię, przyjmując punkt widzenia jednego stronniczego autora.

– Historia to nic innego, jak patrzenie z jakiegoś punktu widzenia – skontrowała pani Garza. – Zazwyczaj pisana przez białych mężczyzn uprzedzonych do kobiet i mniejszości. Prawo do aborcji było kolejnym prawem nie wzmiankowanym wprost w Konstytucji, gdyż kobiety nie brały udziału w pracach konwencji. W tamtych czasach kobiet nikt nie słuchał, Stanton.

– I chwała Bogu.

Po tych słowach pan Stanton został wygwizdany przez wszystkie studentki. Book ponownie kopnął w obudowę biurka i gestem nakazał spokój. Pani Garza wróciła na swoje miejsce.

– Panie Stanton, jak brzmiało clou werdyktu drugiej z omawianych tu spraw?

– W prawie do prywatności zawiera się prawo kobiety do aborcji.

– Źle.

Pan Stanton zmarszczył czoło.

– Co pani na to, pani Garza?

– Dopóki płód nie jest zdolny do przeżycia poza organizmem matki, państwo nie ma interesu ani konstytucyjnie legitymowanej podstawy do interwencji w jego imieniu.

– Tak brzmiało orzeczenie Sądu Najwyższego, lecz czy faktycznie było to clou werdyktu?

Nikt nie złapał przynęty.

– No dalej, przecież znacie tę sprawę. Zastanówcie się…

Głowy skryły się za fasadą otwartych laptopów.

– I tak was widzę. Możecie się chować, ale nie możecie przede mną uciec, przynajmniej przez kolejne… – rzucił okiem na zegar wiszący na tylnej ścianie – …piętnaście minut. Czy kwestia zdolności płodu do przeżycia poza organizmem matki była clou werdyktu?

– Nie.

Cichy, nieznany głos.

– Kto to powiedział? – Book przeszukiwał wzrokiem rzędy, rozglądając się za uniesioną twarzą. – No dalej, przecież nie ugryzę…

Wreszcie podniosła się czyjaś ręka.

– Pani Roberts?! Pani to powiedziała?

– U…hm.

Pani Roberts wyjrzała zza laptopa w szóstym rzędzie. Nigdy wcześniej nie zabrała głosu na jego zajęciach.

– Witamy, pani Roberts. A zatem… jakie było clou werdyktu w sprawie Jane Roe?

Nieśmiała studentka wyglądała jak szara myszka z liceum, która nigdy nie była na randce, lecz znienacka została zaproszona na bal przez kapitana drużyny footballowej. Złapała kosmyk włosów zasłaniających jej twarz i odgarnęła go za lewe ucho. Palcem wskazującym poprawiła na nosie okulary w czarnej oprawce. Zaczerpnęła głęboko tchu i odezwała się szeptem w ścichłej nagle sali.

– W świetle Konstytucji nienarodzone dziecko nie jest żywą osobą. Jak ujął to sędzia Stevens, płód jest tylko „rozwijającym się organizmem”. W związku z tym ustawa zasadnicza nie zapewnia mu żadnej ochrony.

– Dobrze. Proszę to rozwinąć.

– Czternasta poprawka stanowi, cytuję: „Nie może też żaden stan pozbawić kogoś życia, wolności lub mienia bez prawidłowego wymiaru sprawiedliwości ani odmówić komukolwiek na swoim obszarze równej ochrony prawa”. Ergo, gdyby nienarodzone dziecko było żywą osobą, Jane Roe przegrałaby w sądzie, ponieważ czternasta poprawka broniłaby jego prawa do życia. Dlatego w celu zasądzenia prawa do aborcji sędziowie musieli w pierwszej kolejności uznać, że w świetle Konstytucji płód nie jest człowiekiem. Co też uczynili, stwierdzając, że nienarodzone dziecko nie jest żywą osobą, w związku z czym aborcja nie równa się pozbawieniu człowieka życia.

Pani Roberts przemówiła po ośmiu miesiącach zajęć z prawa konstytucyjnego. Profesor John Bookman odniósł kolejne małe zwycięstwo.

– No i…?

– No i… Skoro nienarodzone dziecko nie jest człowiekiem, to co rośnie w brzuchu ciężarnej? Warzywo? Psy i koty także nie są osobami w świetle Konstytucji, a jednak obowiązuje prawo zabraniające nam zabijania ich dla zabawy. Ten werdykt wydaje się szczególnie okrutny na tle innego orzeczenia Sądu Najwyższego, w którym na podstawie tej samej czternastej poprawki uznano za osoby korporacje i zapewniono im pełną konstytucyjną ochronę.

Z ostatniego rzędu odezwał się znów pan Stanton.

– Jak powiedział staruszek Mitt Romney: firma też człowiek.

To wywołało wybuch śmiechu. Book znów musiał kopnąć w biurko.

– Dość żartów. To poważna sprawa. Pani Roberts jest na dobrym tropie. Powinniście posłuchać tego, co ma do powiedzenia. – Zwracając się bezpośrednio do nieśmiałej studentki, dodał: – A zatem w świetle Konstytucji korporacja ma więcej praw niż nienarodzone dziecko, tak?

– Tak. W gruncie rzeczy nienarodzone dziecko ma tyle samo praw co zwykły kamień.

– Jest pani prawie na mecie… Proszę jeszcze tylko powiedzieć, dlaczego to orzeczenie Sądu Najwyższego jest tak istotne.

– Dlatego, że zmusza nas do zastanowienia się nad naszym miejscem we wszechświecie. Każe nam się zastanowić, na ile jesteśmy ważni. Czy ludzie są koroną stworzenia, czy tylko pierwszym lepszym gatunkiem, któremu przypadkiem udało się wyewoluować wyżej i osiągnąć wyższy poziom świadomości niż powiedzmy takim szympansom. Skoro Sąd Najwyższy, ostatnia instancja w naszym systemie prawnym, stwierdza, że człowiek nie ma żadnych, ale to żadnych praw do chwili przyjścia na świat, sprowadza nienarodzone dzieci do poziomu dżdżownicy, pomidora albo…

– Kamienia?

– Właśnie.

– A pani ma się za ważniejszą od kamienia?

– Ufam, że tak jest.

– Jakie prawne konsekwencje pociąga za sobą rzeczony werdykt?

– Co w sytuacji, gdy płód nosi skazę genetyczną? Czy rząd może zmusić matkę do poddania się aborcji, aby uniknąć przyszłych wysokich kosztów leczenia jej dziecka? Co będzie, jeśli rząd zechce rozwiązać problem ubóstwa, wprowadzając przymusowe aborcje tak jak w Chinach? Nowojorskie szkoły publiczne już rozdają pigułki wczesnoporonne ósmoklasistkom bez wiedzy ich rodziców. Kiedy Sąd Najwyższy stwierdza, że ludzki płód nie jest człowiekiem w świetle Konstytucji, w związku z czym można go bezkarnie pozbawić życia, natomiast upiera się, że osobami są korporacje produkujące broń, która pozbawi życia miliony już narodzonych, cisną się na myśl pytania… Kim oni są? Jakim prawem decydują o naszym człowieczeństwie? Kto pozwolił im odgrywać rolę Boga? Skąd mamy wiedzieć, czy się nie mylą? A jeżeli mają rację, w takim razie kim i czym jesteśmy my, i jakie jest naprawdę nasze miejsce we wszechświecie? Czy ludzkie życie to tylko biologiczny zbieg okoliczności? Czy w skali wszechświata liczymy się tyle co zwierzę rozjechane na autostradzie? Czy w ogóle się liczymy? Czy też jesteśmy tylko zlepkiem atomów?

– A jeśli się nie mylą?

– Wtedy tkwimy w gównie po uszy, że się tak wyrażę.

Studenci gapili się na nią w oszołomieniu. Wszyscy z wyjątkiem jej przedmówczyni. Pani Garza gromiła panią Roberts rozpłomienionym wzrokiem.

– Co to, zgrywasz Sarah Palin? Chcesz, żeby kobiety wróciły do stosowania szydełek i chemikaliów?

Pani Roberts nie ugięła się pod spojrzeniem koleżanki.

– Sama przerwałam ciążę. Zostałam zgwał… – urwała i ukryła twarz za otwartym laptopem. Zapanowało niezręczne milczenie, które przedłużało się do chwili, aż pan Stanton rzucił z ostatniego rzędu:

– Garza, powinnaś pozować do plakatów propagujących aborcję na żądanie.

Jego komentarz wywołał serię aprobujących pohukiwań.

– To niedopuszczalne, panie Stanton – zainterweniował Book. – Na tej sali zachowujemy się jak kulturalni prawnicy, którzy w sposób cywilizowany wymieniają się odmiennymi poglądami. Jak brzmi pierwsza zasada obowiązująca na moich zajęciach?

– Kultura bez względu na wszystko.

– Właśnie pan złamał tę zasadę. Jest pan winien przeprosiny.

Wyszczekany student zrobił skruszoną minę.

– Gorąco przepraszam za niegrzeczną uwagę.

Pani Garza odwróciła się do niego.

– Pierdol się, Stanton.

Pan Stanton bezradnie rozłożył ramiona.

Przed ośmioma laty, gdy pierwszy student użył niecenzuralnego słowa na jego zajęciach, Book wyrzucił go z sali. Teraz nie mrugnął nawet okiem. Przekleństwa przestały go szokować – na audytorium, na korytarzach, właściwie na każdym kroku. Dla tego pokolenia były chlebem powszednim, podobnie jak kiedyś dla jego pokolenia słówko „siemanko”. Przeniosły się z szatni do sal wykładowych. Używali ich sportowcy, aktorzy, prezesi, nawet wiceprezydenci. Funkcjonowały zależnie od kontekstu jako rzeczowniki, czasowniki, przysłówki, przymiotniki i wykrzykniki. Weszły do mainstreamu. Na tym polegała wolność słowa. Nawet Sąd Najwyższy musiał przyznać, że nie ma podstaw do nałożenia grzywny na stację telewizyjną za to, że podczas ceremonii wręczania nagród frontman grupy U2, Bono, przeklął na wizji. Book nieraz się zastanawiał, czy ojcowie założyciele przewidzieli, że pierwsza poprawka do Konstytucji pewnego dnia obejmie ochroną takie rzeczy jak „spierdalaj”.

– Nieładnie – pokręcił głową. – Rozumiem, że to jedna z tych spraw, które budzą żywe emocje. Ale jako prawnicy musimy zachowywać przytomność umysłu, kiedy wszyscy wokół tracą głowę. W tej sali jesteśmy prawnikami, nie buntownikami.

– A w Sądzie Najwyższym wystarczy jeszcze jeden republikański sędzia, żeby w Ameryce zakazano przerywania ciąży! – wypaliła pani Garza.

– Kto tak powiedział?

– Joe Biden. W telewizji.

– Biden jest w błędzie.

– Biden jest wiceprezydentem.

– Mimo to jest w błędzie.

– A jednak sędzia Antonin Scalia chce zdelegalizować aborcję!

– Nieprawda. Scalia powiedział, że jeśli o niego chodzi, poszczególne stany mogą dopuszczać aborcję na żądanie. Sędziowie konserwatywni nie zgadzają się z tym, że prawo do aborcji jest prawem konstytucyjnym, ale przy żadnej okazji nie stwierdzili, że Konstytucja zakazuje przerywania ciąży ani że w jej świetle płód jest osobą. Nigdy nie zakwestionowali werdyktu z siedemdziesiątego trzeciego roku mówiącego, że w świetle ustawy zasadniczej płód nie podlega ochronie, a aborcja nie ma nic wspólnego z zabijaniem.

– Jest pan pewien?

– Wykładam prawo konstytucyjne – przypomniał jej, na wypadek gdyby zapomniała.

– Panie profesorze – wyrwał się pan Brennan, zaprzestając na moment szaleńczego pisania – czy pańskim zdaniem Sąd Najwyższy orzekł wtedy właściwie?

– Panie Brennan, moje zdanie nie ma na tej sali najmniejszego znaczenia. Liczy się to, co wy myślicie. Oraz to, żebyście myśleli. Nie obchodzi mnie, czy się zgadzacie z werdyktem czy jesteście mu przeciwni; zależy mi wyłącznie na tym, byście poświęcili mu trochę swoich myśli. Na zajęciach z prawa konstytucyjnego bardziej niż orzeczenia Sądu Najwyższego interesują nas uzasadnienia wyroków… czy też, by ująć to inaczej, proces myślowy, nie zaś to, kto wygrał, a kto przegrał.

– Gówno prawda.

– O, pani Garza zgłasza sprzeciw. Tak czy owak, cokolwiek byśmy myśleli o werdykcie Sądu Najwyższego, dopóki sędziowie zajmują się interpretowaniem Konstytucji, dopóty działają w ramach swoich kompetencji. Dopiero gdy zabierają się do zmieniania ustawy zasadniczej, uzurpują sobie prerogatywy narodu.

Pan Stanton:

– I właśnie to zrobili w sprawie Roe kontra Wade. Nawet Sąd Najwyższy nie może zinterpretować nieistniejących słów.

Book zwrócił się do studentki.

– Czy to słuszna uwaga? Czy gdyby ojcowie założyciele…

– Czyli biali mężczyźni.

– Tak, wszyscy to wiemy, zapewniam panią, pani Garza. A zatem czy gdyby ojcowie założyciele chcieli przyznać kobiecie prawo do aborcji, nie zapisaliby tego jasno i wyraźnie w Karcie Praw?

– Mizoginistyczny system wartości nie pozwalał im na pochylenie się nad ciężkim losem kobiet, podobnie jak rasizm nie pozwalał im na zniesienie niewolnictwa.

– Dobrze. Załóżmy, że to prawda i że ojcowie założyciele… z powodu swojego wychowania, swojej wiary i swoich poglądów na temat miejsca kobiety w społeczeństwie… z takiego czy innego powodu nie byli w stanie zamieścić prawa do aborcji w ustawie zasadniczej. A teraz przenieśmy się do roku tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego trzeciego. Kobiety mają prawa wyborcze, mogą stosować antykoncepcję, studiują prawo. Poszczególne stany liberalizują przepisy dotyczące przerywania ciąży. Dlaczego Sąd Najwyższy nie powiedział więc do Jane Roe: „Bardzo nam przykro, ale Konstytucja nie mówi nic o aborcji. W związku z tym musi pani zanieść swoją skargę do stanowego ciała ustawodawczego, które powinno zmienić prawo”. Czyż nie tak powinni postąpić sędziowie chcący wykorzystać mechanizmy demokracji?

– Zmiana przepisów w pięćdziesięciu stanach zabrałaby wieki, a bez federalnego prawa dopuszczającego aborcję ubogie kobiety, takie jak Jane Roe, nadal musiałyby się udawać do innego stanu, żeby poddać się przerwaniu ciąży. Orzeczenie Sądu Najwyższego jest równe wprowadzeniu prawa w całym kraju. Zmienia przepisy we wszystkich stanach równocześnie. Ot, tak – pstryknęła palcami.

– Ale czy najodpowiedniejszym sposobem na wprowadzenie prawa do aborcji w całym kraju nie powinna być poprawka do Konstytucji? – drążył Book. – Konstytucję poprawiano dwadzieścia siedem razy, dodając Kartę Praw, znosząc niewolnictwo, przyznając prawa wyborcze kobietom i wszystkim obywatelom bez względu na rasę, tworząc podatek dochodowy, rozpoczynając i kończąc prohibicję… Czemu więc nie w wypadku aborcji?

– Sędziowie Sądu Najwyższego zdawali sobie sprawę, że prawicowi fanatycy religijni zablokują wprowadzenie poprawki zezwalającej kobietom na przerywanie ciąży.

– Przecież na tym polega demokracja. My, naród Stanów Zjednoczonych, sami decydujemy o swoich prawach i tak dalej…

– Zgoda, ale tylko dopóki republikanie nie odmawiają mi moich praw.

– No dobrze, ale co powinien zrobić w systemie demokratycznym człowiek, który nie może przekonać większości do tego, że jakieś prawo rzeczywiście mu się należy?

– Powinien wnieść sprawę, tak jak Jane Roe, i wywalczyć swoje prawo w Sądzie Najwyższym.

– Czyli w kraju liczącym trzysta dwadzieścia milionów ludzi garstka nieobieralnych w wyborach prawników, dziewięciu sędziów zasiadających w Sądzie Najwyższym, ma obchodzić demokrację, wyłączając niektóre kwestie z procesu demokratycznego i orzekając, że są one konstytucyjne z natury?

– Właśnie. W dodatku do osiągnięcia tego celu wystarczy pięć głosów.

– Czy jednak wyłączając kwestię aborcji z procesu demokratycznego, Sąd Najwyższy nie zatruł debaty politycznej w Ameryce? Przed sprawą Jane Roe aborcja nie była jej częścią. Obecnie stanowi papierek lakmusowy wszystkich sędziów i polityków, a do tego spolaryzowała Amerykanów. Sprawa Roe kontra Wade nie zakończyła walki politycznej, lecz ją rozpoczęła.

– Dzięki niej kobiety decydują o tym, czy chcą mieć dzieci czy nie. Na równi z mężczyznami.

– Taaa, jasne – odezwał się z ostatniego rzędu pan Stanton. – Nam to dobrze, co nie? Wystarczy, że dziewczyna skłamie, że zażywa pigułkę, a my przez kolejne osiemnaście lat musimy płacić alimenty. I jak tu się przyznać ojcu do czegoś takiego?

Znów zapadło niezręczne milczenie.

– Hm, tak, może przejdźmy dalej. W tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym drugim roku, po dwu dekadach protestów, utarczek politycznych i kontrowersyjnych nominacji sędziowskich, Sąd Najwyższy ponownie rozpatrywał poważną sprawę związaną z aborcją, PPFA kontra Casey. Sędziom przyświecał następujący cel: zakończyć wreszcie ogólnokrajową wojnę o przerywanie ciąży. Stosunkiem głosów pięć do czterech Sąd Najwyższy potwierdził orzeczenie w sprawie Jane Roe, lecz zezwolił poszczególnym stanom na większą swobodę w zakresie przepisów regulujących przerywanie ciąży. W swojej opinii wiodącej sędzia Anthony Kennedy zwrócił się do narodu amerykańskiego z prośbą o uszanowanie werdyktu i zaakceptowanie prawa kobiety do aborcji jako legem terrae, czyli obowiązującego na terenie całego kraju. W języku prawniczym było to równoznaczne ze stwierdzeniem: „Zaufajcie nam. Wiemy, co robimy”.

Na ring wróciła pani Roberts.

– Jak mamy im zaufać, skoro Kennedy wypisuje takie bzdury w uzasadnieniu… – Opuściła wzrok na ekran laptopa. – Cytuję: „Jądrem wolności jest prawo każdego człowieka do własnej koncepcji istnienia, sensu, wszechświata i zagadki ludzkiego życia”. Serio? Może coś ze mną nie tak, ale jakoś nie umiem sobie wyobrazić, by Jefferson czy Madison opowiadali podobne głupoty.

Pan Stanton z ostatniego rzędu:

– Ja opowiadałem takie głupoty w college’u, ale byłem wtedy upalony. Nagrałem się i wrzuciłem filmik na YouTube’a, miałem sto tysięcy odsłon.

– I mimo to dostałeś się na tutejszy wydział prawa?

– Ma bogatego ojca – wyjaśniła pani Garza.

Pan Stanton i jego kumple stuknęli się pięściami.

– Czy Kennedy był już taki, kiedy robił pan u niego aplikację? – zapytał pan Brennan.

Aplikowanie u sędziego Kennedy’ego wyrobiło Bookowi markę pośród specjalistów prawa konstytucyjnego, ponieważ ów często przesądzał o wyniku głosowania w ważnych sprawach, gdy stosunek głosów wynosił pięć do czterech.

– Pojawiłem się na pokładzie dopiero dziesięć lat po sprawie PPFA kontra Casey. Sędzia Kennedy starał się tylko położyć kres wojnie o aborcję. Szanuje instytucję Sądu Najwyższego i chce, żeby obywatele również ją szanowali.

– Na to za późno – rzuciła pani Garza. – Nie jesteśmy głupi. Wiemy, że Sąd Najwyższy bawi się w politykę.

– Konstytucja równa się polityce?

– Wszystko równa się polityce, panie profesorze.

Book poczuł się tak, jakby ktoś właśnie mu powiedział, że miłość jego życia dopuściła się zdrady. Konstytucja równa się polityce? Sąd Najwyższy równie stronniczy jak Kongres?…

Pani Garza chyba posiadła umiejętność czytania w myślach.

– Jedyna różnica między Kongresem i Sądem Najwyższym jest taka, że dzięki głosowaniu możemy wyrzucić tych republikańskich drani z ław kongresowych.

– Panie Stanton… – Student oderwał spojrzenie od komórki. – Pańska koleżanka się myli, prawda?

– I to jeszcze jak.

– Proszę to rozwinąć.

– Po pierwsze, napisy na jej koszulkach trącą myszką. Po drugie…

– Skupmy się na upolitycznieniu Sądu Najwyższego, jeśli łaska.

– A, na tym. No więc Sąd Najwyższy jest postrzegany jako element polityki, ponieważ w sprawie Roe kontra Wade sędziowie podkopali podstawy demokracji. W Ameryce, w razie przegranej na wyborach, nie wybuchają gwałtowne protesty ani nie płoną miasta. Ludzie zaczynają się niezwłocznie szykować do następnych wyborów. Traktują poważnie swoje prawo głosu. A tutaj nie pozwolono im wyrazić swojego zdania.

Ponownie włączyła się pani Roberts.

– Sędzia Scalia, zgłaszając zdanie odrębne, powiedział: „Sądy wartościujące powinny być wydawane na mocy głosowania, a nie narzucane” oraz: „Przeciętny obywatel wie, że jego sąd wartościujący jest równie dobry jak ten wyniesiony z wydziału prawa, a może nawet lepszy”. To mi się podoba.

Pani Garza raz jeszcze zgromiła wzrokiem koleżankę.

– Jezu, znienacka zaczynasz cytować sędziego Scalię? Przez osiem miesięcy siedziałaś cicho, a teraz nagle nie potrafisz się zamknąć? To też możesz zacytować, Liz! – pokazała pani Roberts środkowy palec.

– To niedopuszczalne. Jest pani winna przeprosiny – zakomenderował Book.

– Och, kurewsko mi przykro, pani Roberts! – Tak wyglądała skrucha w wykonaniu pyskatej studentki.

– Więcej kultury – napomniał obecnych Book. – To sala wykładowa, nie sala obrad Sądu Najwyższego w dniu ogłoszenia werdyktu. – Zwrócił się znów do mającej najwięcej do powiedzenia studentki. – Proszę obalić argumenty pana Stantona. Bez użycia środkowego palca, jeśli łaska.

– Od dwóch pokoleń kobiety decydują o posiadaniu dziecka dzięki pigułce i aborcji. Jeśli pozwolić mężczyznom wypowiadać się w sprawie przerywania ciąży, natychmiast go zakażą. A potem odbiorą nam prawo stosowania środków antykoncepcyjnych. Ponieważ wszyscy mężczyźni rozpaczliwie chcą nas kontrolować. Chcą mieć ostatnie słowo, gdy idzie o nasze życie, nasze prawa, naszą pracę, naszą płacę, naszą seksualność, nasze ciała, a zwłaszcza o nasze łona.

Riposta pana Stantona:

– Zapewniam, że twoje łono zupełnie mnie nie interesuje.

Zebrani gruchnęli śmiechem. Wszyscy z wyjątkiem zaatakowanej.

– Stanton, wściekasz się, bo kobiety zyskały prawo do aborcji.

– Wściekam się, bo liberalni sędziowie zaanektowali Konstytucję, wzięli i na poczekaniu ją wymyślili!

– Nie masz na to dowodów.

Pan Stanton wskazał palcem Booka.

– Właśnie że mam. Przeczytałem to w jego ostatniej książce.

Kolejny wybuch chóralnego śmiechu.

– Skąd pewność, że się nie mylę? – zapytał Book.

– Stąd, że pan wykłada, a my słuchamy i robimy notatki.

Znowu śmiechy.

– Skąd pewność, że nie jestem tylko jeszcze jednym wykładowcą, który usiłuje zarazić swoimi poglądami politycznymi łatwowiernych studentów?

– Stąd, że nie wykłada pan na wydziale filologii angielskiej.

Po sali przetoczyła się najpierw fala śmiechu, a później kolektywne westchnienie ulgi, gdy rozległ się dzwonek. Wszyscy wstali jak jeden mąż i zaczęli zbierać swoje rzeczy. Book musiał przekrzykiwać harmider.

– Na następne zajęcia zapoznajcie się z aktami sprawy dotyczącej Obamacare, czyli National Federation of Independent Business kontra Sebelius.

Tłum studentów rozstąpił się niczym Morze Czerwone przed Mojżeszem. Połowa rzuciła się do drzwi. Reszta spłynęła w dół i otoczyła Booka, zarzucając go pytaniami i podtykając mu egzemplarze jego najnowszej książki Dlaczego prawo konstytucyjne jest największym kawałem wyciętym Amerykanom? z prośbą o autograf. Książka zajmowała obecnie pierwsze miejsce na liście bestsellerów non fiction „New York Timesa”, zarówno drukowanych, jak i e-booków.

– Panie profesorze, mógłby pan zadedykować ją mojej mamie? Ma na imię Sherry…

Złożył autograf markerem. Moment później miał przed oczami następny egzemplarz.

– A tę mojemu tacie, Kenowi…

Kolejny autograf. Kolejna wyciągnięta ręka.

– Proszę podpisać mój czytnik.

– Czytnik?

– Mam na nim elektroniczną wersję pańskiej książki. – Book złożył podpis na obudowie czytnika, a wtedy studentka zajęła miejsce obok niego i wyciągnęła przed siebie rękę z komórką. – Mogę strzelić fotkę? Dla mojego taty? Powiedział, że kiedy pan zasiądzie w Sądzie Najwyższym… – Book znalazł się już na paru listach kandydatów – …zrobi pan porządek z tamtymi popieprzonymi sukinsynami. – Pstryknęła migawka.

– A mój tata nie przegapił ani jednego niedzielnego talk show z pańskim udziałem. Podobało mu się pańskie wczorajsze hasło w programie Face the Nation… – Book uczestniczył w nim poprzez satelitę, siedząc w lokalnym studiu w Austin – to, którym pan potraktował tamtego nadętego senatora, mówiąc, że nie jest pan liberałem ani konserwatystą, republikaninem ani demokratą, za to jest pan ostatnim praktykującym jeffersonistą w całej Ameryce.

– To nie było hasło.

Studenci powoli się rozchodzili. Book zabrał swoją teczkę i notatki, i opuściwszy audytorium, ruszył wąskim korytarzem, tłocznym i gwarnym od przyszłych prawników roztrząsających lukratywne oferty pracy złożone przez wielkie kancelarie. Trzynaście lat wcześniej sam stąpał korytarzami Harvardu, mając nadzieję, że dokona w życiu czegoś ważnego, może nawet zmieni świat. O pieniądzach nie myślał. Nie były dla niego motywacją. Odkrył, że do szczęścia potrzebuje niewiele. Mieszkał w małym domu nieopodal campusu. Jeździł harleyem, kupionym z drugiej ręki i odremontowanym. Samochodu nigdy nie miał, a garnituru pozbył się już jakiś czas temu. Przedmioty nic dla niego nie znaczyły. Liczyły się czyny. A Book wszystko, co robił, robił w szybkim tempie.

Ponieważ wiedział, że zostało mu niedużo czasu.

Rozdział 2

– Ostrzygłbyś się, Bookman.

Book wbiegał po schodach, biorąc po dwa stopnie na raz, dzięki czemu szybko minął podążającego na dół siwowłosego mężczyznę ubranego w nienaganny garnitur i krawat. Był to dziekan wydziału prawa.

– Już się robi, Roscoe.

Jako profesorowi mianowanemu Bookowi przysługiwał gabinet o powierzchni dwudziestu ośmiu metrów kwadratowych, dożywotnia pensja, sekretarka oraz prawo noszenia długich włosów. Wspiąwszy się na czwarte piętro, skręcił za róg, prześlizgnął się między studentami i wkroczył do sekretariatu dwupokojowego kompleksu gabinetów. Za biurkiem siedziała kobieta w średnim wieku nosząca okulary do czytania zabezpieczone koralikowym łańcuszkiem. Trzymała przy uchu słuchawkę telefonu.

– Właśnie wszedł – oznajmiła rozmówcy. Zakryła dłonią mikrofon i szepnęła: – Policja. Znowu.

Book odebrał telefon.

– John Bookman.

– Witam, eee, profesorze. Mówi sierżant Taylor z komendy w Austin. Znaleźliśmy pańską matkę.

– Znowu dokądś zawędrowała?

– Tak, profesorze. Była w centrum handlowym. W sklepie Victoria’s Secret. Wyszła z naręczem bielizny, twierdząc, że ma wieczorem randkę. Ekspedientka złożyła zawiadomienie, zgarnęliśmy ją i odwieźliśmy do domu. Zadzwoniłem już do pańskiej siostry. Jest w drodze. Zaczekam tu, aż przyjedzie.

– Dzięki, sierżancie.

– Nie ma za co. W końcu pracowałem razem z pańskim ojcem. – Sierżant zamilkł. – Eee, profesorze… Nie mam zamiaru się wtrącać w nie swoje sprawy, ale naprawdę powinien pan rozważyć umieszczenie matki w domu opieki. Osoby w jej stanie często gdzieś się oddalają, gubią, a nawet spędzają całą noc na dworze. Któregoś razu nie znajdziemy jej w porę. Pańskiemu ojcu by się to nie podobało.

Book ponownie podziękował policjantowi i rozłączył się. Jemu nie podobała się myśl o matce zamkniętej w domu opieki. Myrna posłała mu spojrzenie znad szkieł do czytania.

– Wszystko gra?

Nie grało, lecz mimo to kiwnął głową.

– Masz dla mnie jakieś wiadomości?

Myrna wzięła do ręki plik różowych karteczek z zanotowanymi wiadomościami.

– Stacja Fox zaprasza cię do udziału w porannym niedzielnym programie, via satelita. Tematem debaty będzie werdykt Sądu Najwyższego w sprawie Obamacare.

– Kto jeszcze ma wystąpić?

– McConnell.

– On? Po naszej poprzedniej debacie?

– To polityk, nie ma pojęcia, że zrobiłeś z niego głupca.

– Co akurat nie było szczególnie trudne…

– W programie Meet the Press twoim przeciwnikiem ma być Schumer.

– Na domiar złego jeszcze on?

Myrna wzruszyła ramionami.

– Skoro się proszą, żeby dostać po łapach…

– I co jeszcze? – przerwał jej.

– Utrzeć im nosa, dać nauczkę…

– Pytam o resztę wiadomości.

– „Wall Street Journal” i „New York Times” proszą o komentarz na temat sprawy.

– Na kiedy?

– Na wczoraj. Artykuły mają się ukazać na pierwszej stronie najbliższego wydania. Jeszcze chwila i spóźnisz się na posiedzenie rady wydziału.

Myrna sięgnęła do swej przepastnej torebki i wyciągnęła z niej – nie pierwszy raz zresztą – plastikowy pojemnik na żywność. Parę lat wstecz zaczęła mu przynosić porcje odłożone z gotowanych przez siebie obiadów, ponieważ Book, kawaler i tak dalej, żywił się głównie batonami energetycznymi. Od tej pory weszło jej to w nawyk.

– Quesadilla z kurczakiem – oznajmiła.

– Z guacamole twojej roboty?

– Oczywiście.

– Wielkie dzięki.

– Stu twierdzi, że powinnam cię kasować, choć to tylko zwykłe resztki.

– Przypomnij mu, że ja go nie skasowałem przy okazji tamtej sprawy o morderstwo.

Przed rokiem mąż Myrny przejechał niechcący pancernika swoją półciężarówką z napędem na cztery koła. Działacz ruchu obrony zwierząt, znaczy mieszkaniec Austin, który był świadkiem „morderstwa”, wezwał policję. A ubiegający się o drugą kadencję prokurator okręgowy oskarżył Stu o znęcanie się nad zwierzętami. Book wybronił go w sądzie i uzyskał uniewinnienie.

– Listy?

Myrna wskazała kciukiem za siebie, celując w otwarte drzwi jego gabinetu. Book wszedł do biura zagraconego skórzaną kanapą i regałem z aktami i zawalonego przedmiotami takimi, jak: jego kask motocyklowy, sterty artykułów opublikowanych w „Przeglądzie Prawniczym”, eksponaty sztuki Południa oraz oprawione w ramki zdjęcia jego samego z Williem Nelsonem, członkami ZZ Top i innymi teksańskimi muzykami. Poza tym w pomieszczeniu znajdowało się biurko, na którym stał otwarty laptop, oraz niewielki stolik, przy którym młoda kobieta przeglądała profesorską pocztę.

– Kim pani jest?

– Nazywam się Nadine Honeywell. Studiuję na drugim roku. Dziekan mnie przysłał. Mam być pańską nową stażystką.

Mianowanie oznaczało również, że przysługuje mu opłacany przez uczelnię asystent spośród starszych studentów, mający mu pomagać w pracy naukowej, pisaniu artykułów do „Przeglądu Prawniczego” i załatwianiu korespondencji.

– Gdzie Renée?

– Zrezygnowała.

– Z jakiego powodu?

Nadine wzruszyła ramionami.

– Powiedziała tylko: „Nie poszłam na prawo po to, żeby dać się zastrzelić”. Panie profesorze, ona żartowała, prawda?

Book upuścił na kanapę naręcze papierów i plastikowy pojemnik Myrny, po czym podszedł do jedynego okna w pomieszczeniu i zapatrzył się na porośnięty drzewami campus. Zaczynał lubić Renée. Podobnie jak wszystkich stażystów przed nią. Niestety wszyscy prędzej czy później rezygnowali.

– Panie profesorze…?

Book westchnął.

– Tak, Renée tylko żartowała.

– Tak właśnie myślałam.

Gdy Book się odwrócił od okna, dziewczyna trysnęła sobie na rękę nieco środka dezynfekującego z plastikowej buteleczki, a następnie go rozprowadziła na dłoniach. W powietrzu rozszedł się dławiący zapach alkoholu. Nadine była ubrana w koszulkę z krótkim rękawem, szorty i sandały, a na nosie miała okulary w czarnej oprawce, które co rusz jej zjeżdżały. Czarne włosy nosiła spięte w koński ogon i raczej nie używała makijażu ani perfum. Była bardzo szczupła i wyglądała na trzynaście lat. Na jego oczach sięgnęła po kopertę i otworzyła ją scyzorykiem.

– Czy to mój scyzoryk w oprawie z macicy perłowej? – zapytał.

– Pewnie tak. Znalazłam go na pańskim biurku. – Ręką z narzędziem wskazała stertę listów przed sobą. – Myrna mówi, że dostaje ich pan setki tygodniowo.

– Zgadza się – potwierdził.

– Znaczy ludzie z całego kraju piszą do pana i proszą o pomoc? Jakby był pan superbohaterem czy kimś w tym stylu?

– Prędzej kimś w tym stylu.

– I co?

– Co: i co?

– I pomaga im pan?

– Niektórym.

– Ale czemu ta korespondencja przychodzi pocztą tradycyjną? Czy ci ludzie nie słyszeli o mailach?

– Nie podaję swego adresu mailowego do wiadomości publicznej. Poza tym uważam, że ktoś, kto chce mojej pomocy, może zadać sobie choć tyle trudu, by napisać prawdziwy list. Z listu da się więcej wywnioskować na temat człowieka.

– Już widzę, że pisze do pana masa smutasów. Samotne matki nie dostające alimentów…

– Ich listy prześlij do biura alimentacyjnego ministerstwa sprawiedliwości.

– …osadzeni zapewniający o swej niewinności i domagający się przeprowadzenia testu DNA…

– Projekt Niewinność.

– …osoby przymierzające się do złożenia pozwu…

– Sprawy cywilne mnie nie interesują. – Book postąpił krok w stronę biurka. – Daj znać, jak trafisz na coś ciekawego.

– Już trafiłam. – Nadine uniosła jedną z kopert. – Ten powinien pan przeczytać osobiście.

Book wziął od niej przesyłkę, wrócił do swojego biurka i już miał opaść na krzesło, gdy zza drzwi dobiegł krzyk Myrny.

– Rada wydziału!

Włożył kopertę do tylnej kieszeni dżinsów, złapał pojemnik z jedzeniem i wypadłszy na korytarz, ruszył w kierunku sali konferencyjnej.

Rozdział 3

Wydział Prawa Uniwersytetu Teksańskiego otworzył swoje podwoje w tysiąc osiemset osiemdziesiątym trzecim roku, przy dwóch wykładowcach nauczających pięćdziesięciu dwóch studentów. Białych studentów. Prawo stanowe zabraniało bowiem wstępu na uczelnię czarnym. Gdy w tysiąc dziewięćset czterdziestym szóstym roku czarnoskóry Heman Sweatt chciał studiować prawo na UT, odrzucono jego podanie wyłącznie ze względu na jego rasę. Zgodnie z niesławnym orzeczeniem Sądu Najwyższego z tysiąc osiemset dziewięćdziesiątego szóstego roku w sprawie Plessy kontra Ferguson wymóg pierwszego artykułu czternastej poprawki traktującego o równej ochronie prawa jest spełniony, jeśli państwo zapewnia przedstawicielom obu ras „odrębne, acz równe” – separate but equal – możliwości. Zamiast więc przyjąć pana Sweatta na istniejący Wydział Prawa, Uniwersytet Teksański otworzył osobny, przeznaczony specjalnie dla Afroamerykanów. O ile jednak istniejący do tej pory Wydział Prawa mógł się już wtedy pochwalić szesnastoosobową kadrą wykładowców, ośmiuset pięćdziesięcioma studentami i biblioteką liczącą sześćdziesiąt pięć tysięcy woluminów, a także absolwentami zajmującymi znaczące stanowiska umożliwiające wpływanie na prawodawstwo Stanów Zjednoczonych, wydział prawa dla czarnych miał trzech wykładowców, dwudziestu trzech studentów i bibliotekę liczącą szesnaście i pół tysiąca woluminów oraz dokładnie jednego absolwenta, który zasiadał w teksańskiej palestrze. Pan Sweatt złożył pozew, lecz przegrał w stanowym sądzie pierwszej instancji, w stanowym sądzie apelacyjnym i w stanowym sądzie najwyższym. Zwrócił się więc do Sądu Najwyższego USA. Orzeczenie w sprawie Sweatt kontra Painter wydane w tysiąc dziewięćset pięćdziesiątym roku stanowiło, że wydział prawa dla czarnych nie zapewnia wykształcenia, które by dorównywało oferowanemu białym studentom, i nakazywało Uniwersytetowi Teksańskiemu przyjęcie pana Sweatta na studia. Sześćdziesiąt dwa lata później Wydział Prawa Uniwersytetu Teksańskiego zatrudniał siedemdziesięciu dwóch pełnoetatowych wykładowców, szkolił tysiąc stu siedemdziesięciu ośmiu studentów, dysponował biblioteką liczącą milion woluminów – i zapewniał naukę sześćdziesięciu dwóm Afroamerykanom.

Book pchnął drzwi i wkroczył na wydziałową salę konferencyjną, gdzie większość pełnoetatowych wykładowców prowadziła już zażartą dyskusję. Usiłował przemknąć niepostrzeżenie pod ścianą dużego pomieszczenia, jednakże wszyscy nagle zamilkli i zwrócili na niego wzrok, jakby do ich sanktuarium wtargnął student.

– O, nasz osobisty Indiana Jones postanowił zaszczycić nas swoją obecnością. Czyż to nie cudowne? Jej-jej, prasa rozpływa się nad naszym młodym i przystojnym profesorem, nieprawdaż? – Tymi słowy zwrócił się do Booka zasiadający u szczytu stołu konferencyjnego profesor Jonah Goldman (absolwent Uniwersytetu Harvarda, rocznik siedemdziesiąty trzeci, specjalista prawa ochrony środowiska), przewodniczący rady wydziału. Wyczyny Booka istotnie trafiły na pierwsze strony gazet. – I z tego co mi wiadomo, twoja książka wciąż zajmuje pierwsze miejsce na liście bestsellerów „New York Timesa”. Można by pomyśleć, że przy tych wszystkich tantiemach będzie cię stać na porządny garnitur.

Profesor Goldman przeżył ostatnie trzydzieści pięć lat w campusie, tylko z rzadka go opuszczając i wiodąc żywot zakonnika klauzurowego. Podobnie jak wielu jego rówieśników podjął studia prawnicze, aby uniknąć powołania do wojska w czasie wojny wietnamskiej, po czym został na uczelni, czerpiąc korzyści z dożywotniego mianowania. Był niewysoki i korpulentny, miał puszyste białe włosy oraz schludnie przystrzyżoną białą bródkę. Nosił brązowy trzyczęściowy garnitur w kratę i muszkę w tym samym kolorze – czyli jednak był jeszcze w Ameryce wykładowca prawa noszący muszkę. Book zignorował Goldmana (razem z jego muszką) i zajął miejsce na uboczu, tuż przy swoim najlepszym przyjacielu na wydziale czy też mówiąc ściślej, przy swoim jedynym przyjacielu na wydziale.

– Cześć, Henry.

– Cześć, Book.

Henry Lawson (absolwent Uniwersytetu Teksańskiego, rocznik dziewięćdziesiąty siódmy, specjalista prawa gazowego i naftowego), był tylko profesorem uczelnianym. Na jego twarzy malował się wyraz typowy dla mężczyzny w średnim wieku nie mającego pewnej pracy. Może dlatego, że był mężczyzną w średnim wieku nie mającym pewnej pracy. Na drabinie uniwersyteckiej kariery zajmował szczebel pod profesorem mianowanym. A dzisiejszego dnia na tapecie było jego mianowanie.

Szanse Henry’ego nie przedstawiały się różowo. Po pierwsze, czterdziestu trzech z siedemdziesięciu dwóch wykładowców obecnych na tej sali legitymowało się dyplomem Uniwersytetu Harvarda bądź Yale, podczas gdy Henry zdobył szlify prawnika na tej samej uczelni, na której obecnie wykładał. Poza nim zaledwie czterej inni pełnoetatowi wykładowcy wydziału prawa byli absolwentami Uniwersytetu Teksańskiego; żaden inny teksański ani w ogóle południowy wydział prawa nie był reprezentowany w tym gronie. Kiedy o zatrudnieniu decydowali absolwenci Harvardu czy Yale, dawali pierwszeństwo absolwentom Harvardu i Yale, a nie komuś, kto studiował w Teksasie czy Alabamie. Stawiali na różnorodność akademicką, jednakże nie wtedy, gdy szło o Alma Mater czy poglądy polityczne.

Po drugie, Henry pięć lat przepracował w dziale prawnym międzynarodowej firmy naftowej. To doświadczenie okazało się przydatne w jego pracy dydaktycznej, lecz w oczach śmietanki wydziału czyniło zeń pariasa, który równie dobrze mógł być radcą prawnym kapituły Ku-Klux-Klanu. Co, nawiasem mówiąc, jeszcze nie tak dawno bynajmniej nie dyskwalifikowało kandydata na stanowisko nauczyciela akademickiego w Uniwersytecie Teksańskim. Niejaki William Stewart Simkins, członek Ku-Klux-Klanu i profesor prawa, wykładał na Uniwersytecie Teksańskim od roku tysiąc osiemset dziewięćdziesiątego dziewiątego do tysiąc dziewięćset dwudziestego dziewiątego; uczelnia nawet uhonorowała go, nadając jego imię jednemu z akademików, do czego doszło w tysiąc dziewięćset pięćdziesiątym czwartym roku, przypadkowo tym samym, w którym Sąd Najwyższy wydał przełomowe orzeczenie uchylające werdykt w sprawie Plessy kontra Ferguson, stwierdzając, że „odrębne, acz równe” możliwości są niezgodne z Konstytucją. Tamtą sprawę założył Oliver Brown, a rada uniwersytetu przemianowała akademik zaledwie minionego roku.

Po trzecie wreszcie, cień szansy, który pozostał Henry’emu, mógł się w każdej chwili rozwiać, gdyby profesorska klika dowiedziała się, że głosował na George’a W. Busha. Dwukrotnie. Tak więc wyraz twarzy Henry’ego Lawsona odzwierciedlał poziom jego desperacji.

– Mam czterdzieści jeden lat, Book – odezwał się cichym głosem. – Nie zaczepię się na żadnym innym wydziale prawa. W dobie kryzysu i malejącego zapotrzebowania na prawników uczelnie wstrzymały nabór nowych pracowników. Już dwa razy odmówiono mi mianowania. Trzecia odmowa i wylatuję… – Oparł łokcie na kolanach i ukrył twarz w dłoniach. Dopiero po dłuższej chwili spojrzał znów na Booka. – Ann jest znowu w ciąży.

Book trącił go w ramię.

– Gratulacje.

Henry nie wydawał się zachwycony perspektywą narodzin trzeciego potomka. Dlatego Book zrobił to, co jak wiedział, na pewno poprawi Henry’emu humor: otworzył pojemnik i poczęstował go quesadillą.

– Z kurczakiem – zachwalił.

– I guacamole Myrny?

– Oczywiście.

Konsumowali, podczas gdy pozostali dalej zażarcie się kłócili.

– O co im chodzi dzisiaj? – zapytał Book w pewnej chwili.

– A jak myślisz? O pieniądze i stanowiska. I o zwolniony fotel prodziekana.

Prodziekan został zwolniony, kiedy się okazało, że Fundacja Wydziału Prawa Uniwersytetu Teksańskiego, organizacja non profit, założona i prowadzona przez absolwentów, wypłaciła dwudziestu dwóm profesorom – wyłącznie na podstawie rekomendacji dziekana – ogółem cztery miliony sześćset pięćdziesiąt tysięcy dolarów w charakterze „bezzwrotnych pożyczek” w kwotach od siedemdziesięciu pięciu do pięciuset tysięcy dolarów. Rzekomo celem zatrzymania kluczowych członków wydziału poprzez umożliwienie im zakupu domu na miejscowym rynku przeszacowanych nieruchomości. Pożyczki miały zostać umorzone, pod warunkiem że pożyczkobiorca nie porzuci pracy na wydziale przez ustalony umową okres, zazwyczaj trzech do dziesięciu lat. Sam prodziekan otrzymał pięćset tysięcy dolarów, teoretycznie by poczuł się bardziej związany z uczelnią. Sekretna rekompensata wyszła na światło dzienne, gdy paru członków wydziału zażądało wglądu w księgi; ujawnione informacje rozpętały burzę – nie z powodu tego, że w dobie recesji uznano pożyczki za zbyt przypominające operacje dokonywane na Wall Street, podczas gdy rada wydziału podwyższała czesne dla studentów z klasy robotniczej, i to znacznie. Najbardziej oburzeni byli ci, którzy nic na procederze nie skorzystali. Sprawa otarła się o rektora, a co gorsza trafiła na łamy gazet w Austin i na blogi prawnicze, co przyniosło uczelni taki wstyd, że skończyło się na zwolnieniu prodziekana. Rektor nie mógł wyrzucić dziekana, który rozdysponował pieniądze, albowiem jedynie trener Longhornów, uczelnianej drużyny footballowej, i rzeczony dziekan – legendarny profesor prawa, który nauczał większość obecnych właścicieli teksańskich kancelarii prawniczych oraz był magnesem zapewniającym stały napływ gotówki z darowizn – przynosili jako taki dochód Uniwersytetowi Teksańskiemu. Ktoś jednak musiał ponieść karę.

– Chcę więcej pieniędzy! – Profesor Sheila Manfried (absolwentka Uniwersytetu Yale, rocznik dziewięćdziesiąty, specjalistka teorii prawa i przestępstw związanych z dyskryminacją płciową) podniesionym głosem zwracała się do kolegów i koleżanek z wydziału, machając przy tym grubym plikiem kartek. – To jest wydziałowa lista płac. Cały czas podejrzewałam, że jestem rżnięta, i teraz mam na to dowód. Wprost nie mogę uwierzyć, ilu facetów zarabia więcej ode mnie. Żądam podwyżki i żądam jednej z tych bezzwrotnych pożyczek. Pracuję na wydziale od osiemnastu lat. Od dwunastu jestem profesorem mianowanym. Mam więcej publikacji niż wy wszyscy razem wzięci. Moje artykuły ukazują się w „Przeglądzie Prawniczym Uniwersytetu Yale”, „Przeglądzie Prawniczym Uniwersytetu Harvarda”, „Przeglądzie Prawniczym Uniwersytetu Stanu Michigan”… – Wycelowała palcem w kolegów (którzy za jej plecami przekręcali jej nazwisko z Manfried na Mankiller, sugerując jej żywiołową niechęć do mężczyzn), wytykając ich kolejno, jakby wskazywała winnych w sądzie. – A ty, ty i ty zarabiacie więcej ode mnie? I ty, i ty też? Żaden z was nie opublikował niczego od lat.

Profesor Herbert Johnson (absolwent Uniwersytetu Teksańskiego, rocznik siedemdziesiąty czwarty, specjalista prawa zobowiązań umownych), jeden ze wskazanych, pokusił się o szowinistyczną kontrę.

– Cóż, Sheilo, ale kiedy już coś publikuję, ma to jakieś znaczenie w przeciwieństwie do tego twojego feministycznego gówna. Przypomnij mi tytuł swojego najnowszego artykułu… Delikt krzywdzącego uwiedzenia, tak to szło? Chciałabyś, żeby mężczyźni odpowiadali za szkody w wypadku, gdy nie mówili poważnie „kocham cię”? Co to w ogóle za głupota?

Profesor Manfried zmiażdżyła go wzrokiem, po czym dźgnęła długim palcem powietrze, jakby chciała go przeszyć na wylot.

– Dość tego, Herb. Właśnie trafiłeś na cenzurowane i na moją listę świadków.

Profesor Manfried już raz pozwała uczelnię za dyskryminację płciową i ugrała na tym ponad ćwierć miliona dolarów.

– Liberałowie skaczą sobie do gardeł o kasę zupełnie jak republikanie – zauważył Henry.

– Pożądanie pieniądza wykracza poza politykę.

– A mianowanie nie. – Henry pokręcił głową. – Byłem rezerwistą na Politechnice Teksańskiej, odsłużyłem cztery lata w armii, ukończyłem ten wydział prawa z topową lokatą, harowałem, żeby spłacić pożyczkę studencką… i wciąż pozostaję wyrzutkiem, ponieważ zatrudniłem się w firmie naftowej.

– I głosowałeś na republikanów – przypomniał mu szeptem Book.

– Sza! O tym nawet nie wiedzą.

Book mógłby zliczyć wykładowców głosujących na republikanów na palcach jednej ręki, drugiej nie musiałby nawet wyjmować z kieszeni. Oczywiście byłaby to czysta spekulacja; nikt na wydziale prawa amerykańskiej uczelni nie rozmawiał o takich sprawach głośno, jeśli mu zależało na posadzie i podwyżce. Uczelniani prawnicy mieli lewackie ciągotki, co było do przewidzenia na Harvardzie czy w Yale, ale żeby w Teksasie? Ów fakt – że śmietanka prawników liberałów pogardzająca wszystkim co południowe (z wyjątkiem comiesięcznych wpływów na konto z uniwersytetu) i tylko czekająca chwili, gdy zostanie z powrotem wezwana do Alma Mater, musiała wbijać wiedzę do głów synów i córek konserwatywnych Teksańczyków – nieodmiennie bawił Booka. Gdyby tylko ci konserwatyści wiedzieli, że rada wydziału ich dumy i chluby ma poglądy nawet bardziej lewicowe niż partia rządząca Kuby…

– Wnioskuję o to, by rada wydziału uchwaliła rezolucję, że nowy prodziekan musi być kobietą – wypaliła profesor Manfried. – Do tego najlepiej lesbijką.

– Prodziekanem zostanie ktoś z zewnątrz – poinformował profesor Goldman. – Heteroseksualny mężczyzna.

– Skąd wiesz…?

– Mąż i ojciec dwójki dzieci.

– …że zatrudnili mężczyznę?

– Mam swoje źródła w dziale administracji. Z tego co słyszałem, Roscoe zamierza sfinalizować sprawę przed zakończeniem semestru.

– W takim razie wnioskuję o to, by zwolnić dziekana Roscoe i zastąpić go lesbijką.

Roscoe Chambers był siedemdziesięciosiedmioletnim starym piernikiem, który wprowadził na wydziale prawa rządy twardej ręki.

– Roscoe jest nie do ruszenia, Sheilo – powiedział profesor Goldman.

– Roscoe jest republikańskim przeżytkiem. Aż wstyd jeździć na sympozja naukowe, gdzie wykładowcy z innych uczelni natrząsają się z nas, bo mamy republikańskiego dziekana.

– Roscoe kontroluje wpływy od absolwentów. To kupa pieniędzy, Sheilo. Wystarczy, że podniesie słuchawkę, a w ciągu jednego dnia zbiedniejemy o pięć milionów. Właśnie dlatego uczyni prodziekanem tego, kogo wskażą mu absolwenci.

– Hm, niech więc sobie decyduje, kto jest u władzy, ale to od nas zależy, kto tutaj będzie uczył.

Gdy profesor Manfried usiadła, średnia ciśnienia krwi członków wydziału obniżyła się do normalnego poziomu. Zarazem podniósł się ze swego miejsca profesor Robert Stone (absolwent Uniwersytetu Chicagowskiego, rocznik dwa tysiące szósty, specjalista prawa i ekonomii). Jego powstaniu towarzyszył chóralny jęk. Kolejny mówca miał dyplom prawnika i doktorat z ekonomii, a z wyglądu przypominał księgowego Booka. Należał do nowego gatunku prawników – był wszechstronny i myślał niesztampowo, czego raczej nie oczekiwano po pracowniku naukowym niepewnym dnia ani godziny. Book nie znał go zbyt dobrze, lecz podobało mu się to, co widział.

– Szanowne koleżanki i szanowni koledzy. Za niecały miesiąc wszystkie wydziały prawa w tym kraju wypuszczą w świat czterdzieści osiem tysięcy absolwentów, najwięcej w historii. Tymczasem na młodych prawników oczekuje zaledwie dwadzieścia tysięcy posad w wyuczonym zawodzie. Wielkie korporacje prawnicze zatrudniają coraz mniej świeżo upieczonych absolwentów, zwalniają adwokatów i zlecają prawniczą dłubaninę prawnikom w Indiach i na Filipinach, tak jak firmy teleinformatyczne przenoszą tam swoje call center.

Profesor Goldman zapytał:

– Gdzieś to wyczytał?

– W „Wall Street Journal”.

– Czytujesz „Wall Street Journal”?

– Naturalnie. A ty nie?

– Nie. Moją gazetą jest „New York Times”. Tam przeczytam wszystko, co muszę wiedzieć. Reszta mnie nie interesuje.

– Jonah… Chyba zdajesz sobie sprawę, że nasi absolwenci stoją w obliczu najgorszej sytuacji na rynku pracy, z jaką mieliśmy do czynienia w minionych dwu dekadach. W sposób dramatyczny przesyciliśmy rynek. Mimo to nie boimy się jego regulującej ręki, ponieważ obecnie jedynym płatnikiem pożyczek studenckich jest rząd federalny, który pokrywa sto procent kosztów nauki, w tym koszt zakwaterowania bez względu na jego wysokość. W ubiegłym roku rzesza absolwentów wydziałów prawa z całego kraju była ogółem winna skarbowi państwa trzy miliardy sześćset milionów dolarów. Ci ludzie nie są w stanie spłacić tych pieniędzy.

– Do czego zmierzasz, Bob?

– Zmierzam do tego, Jonah, że nie możemy rokrocznie przyjmować czterystu studentów, by kasować od nich trzydzieści tysięcy dolarów za każdy rok nauki, po czym wypuszczać na rynek, wiedząc, że nie znajdą pracy. W skali całego kraju sto pięćdziesiąt tysięcy studentów z dwustu wydziałów prawa płaci czesne w wysokości pięciu miliardów rocznie. Wydział prawa to kura znosząca złote jajka na każdej uczelni, jednakże przy tym rynku pracy dyplom prawnika dla trzech czwartych absolwentów okaże się nic niewart. A nawet gorzej, skoro obciąża ich pożyczka w wysokości stu tysięcy dolarów albo więcej.

– I to wszystko niby nasza wina?

– Owszem, ponieważ to my ciągle podwyższamy czesne. W ciągu minionej dekady koszt studiów prawniczych wzrósł trzykrotnie, a nasze pensje się podwoiły.

– Mimo to chętnych do nauki i płacenia nie brakuje.

– Przy systemie pożyczek federalnych nasze pensje płyną z długu. Jonah, jesteśmy niczym rolnicy uprawiający orzeszki ziemne. Ich też dotuje rząd.

– Ilu rolników ma tytuły naukowe wyniesione z Harvardu? – Pytanie retoryczne pozostało bez odpowiedzi. Profesor Goldman westchnął rozdzierająco. – No dobra, Bob, co tym razem nam proponujesz, geniuszu?

– Musimy więcej uczyć i brać za to mniej pieniędzy. Musimy uczciwie informować naszych studentów o ich szansach na rynku pracy. Musimy zmienić proporcje popytu i podaży nowych prawników. Wnioskuję o zmniejszenie liczby studentów przyjętych na następny rok akademicki o dwadzieścia pięć procent.

Propozycja profesora Stone’a wyrwała z piersi obecnych chóralne sapnięcie. Profesor Goldman patrzył na młodszego kolegę, jakby ten był bezdomnym oddającym mocz na rogu Jedenastej i Kongresowej w centrum miasta.

– Odbiło ci? Dwadzieścia pięć procent, to daje stu płatników czesnego…

– Płatników czesnego? Masz na myśli studentów?

– Tak. Ich. Taki ruch oznaczałby ponadtrzymilionową stratę. A w konsekwencji? W konsekwencji obniżkę płac. Wstrzymanie letnich stypendiów. Brak funduszy na pracę badawczą. Być może nawet niedobór sekretarek i stażystów. Uśmiecha ci się coś takiego? A zresztą ci płatnicy czesnego… och, wybacz, ci studenci… nie studiują u nas po to, by ocalić ludzkość. Przychodzą do nas, żeby zdobyć dyplom i zaczepić się w którejś z tych korporacji prawniczych, gdzie można się nieziemsko wzbogacić. Zaledwie dzisiaj rano przedstawiłem na zajęciach hipotetyczną sprawę i zapytałem jednego z moich studentów, którą stronę chciałby reprezentować. Odpowiedział: „Tę, która może więcej zapłacić”. Nie my ich tego nauczyliśmy, tylko życie. Dzisiejsza młodzież jest przesiąknięta kapitalizmem na wskroś.

– A my nie? Pięćdziesiąt jeden z zebranych tu osób zarabia ponad dwieście tysięcy, zaś dziewiętnaście nawet ponad trzysta tysięcy, za uczenie przez… ile to?… sześć godzin tygodniowo przez dwadzieścia osiem tygodni. Latem dostajemy stypendia w wysokości sześćdziesięciu, siedemdziesięciu, czasem nawet osiemdziesięciu tysięcy dolarów, żeby bazgrać coś na plaży. Wychodzi na to, że w ubiegłym roku wydział prawa tej uczelni zapłacił siedemdziesięciu dwóm wykładowcom za pracę na niepełny etat osiemnaście milionów dolarów, nie licząc bezzwrotnych pożyczek, na które załapała się tylko część z nas.

– Niepełny etat? Na Boga, człowieku. Tkwimy na sali wykładowej sześć godzin tygodniowo. W Uniwersytecie Harvarda wykładają zaledwie trzy godziny tygodniowo. W dodatku jesteśmy pracownikami naukowymi wydziału prawa poważanego w całym kraju, właściwie w ogóle nie powinniśmy się zajmować dydaktyką.

– Ktoś musi uczyć przyszłe pokolenia, Jonah. To uniwersytet, szkoła, więc nauczanie rozumie się samo przez się. Chciałbyś, żeby władze zatrudniły dwudziestu dydaktyków i stu trzydziestu pięciu adiunktów, żeby uczyli za nas? A wszystko to byłoby opłacane z rosnącego wciąż czesnego ściąganego od studentów, którzy wywodzą się z klasy robotniczej i muszą się zapożyczać, żeby studiować? Całościowy dług zaciągnięty przez studentów przekracza bilion dolarów; to więcej niż dług na wszystkich kartach kredytowych, a do tego nie ma w tym wypadku zastosowania prawo upadłościowe. Coś takiego to potężne obciążenie dla całej gospodarki. Nawet ci z absolwentów, którym się poszczęściło i dostali pracę, nie kwalifikują się do kredytów hipotecznych.

– Potrzebne im bezzwrotne pożyczki – wtrąciła profesor Manfried.

– Już je mają – oznajmił profesor Goldman. – Z tego co wiem, Obama zamierza umorzyć wszystkie pożyczki studenckie. Zwrot i tak miał trafić do skarbca federalnego, a tym sposobem koszt poniosą wszyscy podatnicy, zupełnie jak w wypadku subwencji dla General Motors.

Henry szepnął do Booka:

– A ludzie sądzą, że my tutaj uczymy o zobowiązaniach umownych i deliktach…

Profesor Goldman zwrócił się ponownie do profesora Stone’a.

– Czemu nie mielibyśmy dobrze zarabiać? Moi koledzy z roku na Harvardzie, zajmujący najważniejsze stanowiska w nowojorskich korporacjach prawniczych, zbijają grube miliony.

– Jonah… Twoi koledzy z roku są teraz prawdziwymi prawnikami pracującymi dla prawdziwych klientów, płacących prawdziwymi pieniędzmi. To, co robią, ma swoją wartość na prawdziwym rynku. Co do nas, w większości nie wiemy nawet, jak wygląda praca prawnika.

– I bardzo dobrze. Nie jesteśmy praktykami, Bob. Nie jesteśmy szkołą zawodową. Nie uczymy studentów, jak wykonywać zawód prawnika. Nauczamy teorii prawa. I też mamy swoją wartość. Tylko dzięki nam kolejni młodzi ludzie trafiają do palestry. Każdy, kto chce zostać prawnikiem, musi skończyć wydział prawa. To czyni nas ważnymi.

– Na tyle, by kasować sto tysięcy dolarów od dyplomu?

Profesor Goldman odezwał się do profesora Stone’a głosem zarezerwowanym dla studentów pierwszego roku niezdolnych odpowiedzieć na proste pytanie.

– Wiesz co, Bob? Zróbmy głosowanie. Ręka w górę, kto jest za propozycją profesora Stone’a, aby zmniejszyć nabór, obniżyć czesne i zredukować nasze pensje.

Book uniósł rękę. Henry nie mógł tego zrobić; bez mianowania był na wydziale ubezwłasnowolniony. Nikt inny nawet nie drgnął.

– Tak, spodziewaliśmy się po panu czegoś podobnego, profesorze Bookman.

Profesor Stone opadł przygarbiony na krzesło. Jego analizy wydziałowych finansów, regularnie przedstawiane w ciągu minionych kilku lat recesji, nie cieszyły się popularnością wśród reszty kadry. Zdecydowanie bardziej popularne było wyparcie; w gruncie rzeczy wyparcie definiowało to gremium – uprzywilejowaną bandę błogo nieświadomą trudów doświadczanych przez masy żyjące poza campusem. Członkowie wydziału prawa walczyli o umarzalne pożyczki i letnie stypendia, pichcili artykuły do „Przeglądu Prawniczego” upstrzone tysiącami przypisów, marzyli o nominacji do federalnego sądu apelacyjnego; nauczali teorii prawa i wiedli teoretyczne życie – wiecznie roztrząsając, co by było, gdyby… – jakby ludzka egzystencja była kwestią czysto hipotetyczną. Burzyli się przeciwko republikanom i przeciwko Wall Street, i przeciwko najbogatszym, lecz nie mieli nic przeciw zajmowaniu stanowisk opłacanych przez korporacje prawnicze z siedzibą w Houston czy Dallas, przez Josepha Jamaila, wartego ponad miliard adwokata występującego w sprawach o odszkodowanie i słynącego z wygranej w procesie Pennzoil kontra Texaco, w którym zasądzono rekompensatę w wysokości trzech miliardów dolarów, a nawet przez Fredericka Barona, nieżyjącego już milionera, który utrzymywał się z tak zwanych spraw azbestowych, a zasłynął podczas przegranej kampanii prezydenckiej Johna Edwardsa jako ten, co finansował kochankę kandydata.

Tak wyglądała prawda o życiu akademickim.

Book nie brał w nim udziału. Żył pełną piersią poza murami uczelni. W prawdziwym świecie. I w drodze. Tej mniej wędrowanej i bardziej wędrowanej – w każdym razie uczęszczanej. Nie chciał uczyć teorii; pragnął żyć naprawdę. Z każdym mijającym dniem tracił złudzenia co do uczelni. Zdawała mu się coraz mniej na bieżąco, coraz mniej w kontakcie ze światem, coraz mniej zatroskana problemami zwykłych ludzi. I coraz bardziej oderwana od życia. Od prawdziwego życia toczącego się poza campusem.

– No dobrze – przerwał ciszę profesor Goldman. – Przejdźmy do kwestii mianowania. Czy mogę prosić tych, którzy ubiegają się o mianowanie, by opuścili salę?

Henry wstał. Miał minę człowieka, którego niebawem czeka spotkanie z plutonem egzekucyjnym.

– Uwielbiam uczyć.

– I będziesz uczył w przyszłym roku, Henry.

Po wyjściu Henry’ego, profesora Stone’a i pozostałych kandydatów profesor Goldman – jako przewodniczący komisji do spraw nominacji – otworzył dyskusję.

Pierwszy wstał Book.

– Popieram kandydaturę Henry’ego Lawsona. Po raz trzeci. Henry to prawdziwy dżentelmen i uczony. Ma w dorobku pięć artykułów napisanych dla „Przeglądu Prawniczego”…

Profesor Goldman wpadł mu w słowo.

– Przy której uczelni konkretnie?

– Przy dwóch uczelniach: przy Politechnice Teksańskiej i Uniwersytecie w Tulsie.

– Politechnika Teksańska i Uniwersytet w Tulsie nie zaliczają się do pierwszej ligi, prawda? Napisał coś do „Przeglądu Prawniczego” Yale albo Harvardu?

– Jonah, nikogo w Yale ani na Harvardzie nie interesują artykuły z zakresu prawa gazowego i naftowego.

– Zatem co mogą być warte? Jaką wagę możemy przykładać do publikacji na politechnice i w Oklahomie?

– Jonah, ty sam pisujesz o prawach drzew… Ile są warte twoje artykuły i dla kogo, nie licząc jakichś iglaków? Ile osób je przeczytało? Ile razy zostałeś gdziekolwiek zacytowany? Obaj dobrze wiemy, że nikt nawet nie otwiera „Przeglądu Prawniczego”. Wszyscy piszą wyłącznie po to, aby uzyskać nominację na profesora mianowanego. Większość artykułów miele w kółko to samo. Tymczasem Henry to uznany w całym kraju specjalista prawa gazowego i naftowego…

– Brawa dla niego!

– …zasiadał w grupie doradczej do spraw energetyki kraju…

– Gdzie opowiadał się za wzmożonym wydobyciem ropy i gazu, w tym łupkowego, na litość boską!

– …jest rozchwytywanym uczestnikiem konferencji przemysłowych…

– Na których spotykają się szefowie firm naftowych.

– …Wszystkim nam wiadomo, że Henry jest inteligentny, pełen poświęcenia, potrafi uczyć jak mało kto i że studenci za nim przepadają…

– Mianowanie to nie konkurs piękności.

– …Henry odpracował swoje w prawdziwym świecie…

– W firmie naftowej.

– …co oznacza, że potrafi nauczyć studentów, jak praktykować prawo.

– No i?

– No i ma więcej wspólnego niż wy, wychowankowie Harvardu i Yale, z absolwentami, którzy łożą na utrzymanie tej uczelni i tego wydziału. Dla przypomnienia: Uniwersytet Teksański wyrósł na pieniądzach z ropy. Przypomnę też, że Henry…

– Głosował na Busha! I to dwukrotnie!

Z piersi obecnych dobyło się jeszcze głośniejsze sapnięcie.

– Skąd wiesz?

– Mam swoje źródła. Nie można głosować na Busha i zostać profesorem mianowanym na naszym wydziale.

– Masz rację, Jonah. Henry nie powinien zostać profesorem mianowanym. Powinien zostać prodziekanem, a po przejściu Roscoe Chambersa na emeryturę dziekanem. Ponieważ Henry zarządzałby tym wydziałem prawa lepiej niż ktokolwiek z nas.

– Przez republikanina na fotelu dziekańskim już spadliśmy w rankingach. Jeśli wyjdzie na jaw, że jeden z profesorów mianowanych głosował na Busha, staniemy się pośmiewiskiem świata akademickiego. Ucierpi nasza reputacja w środowisku, która… pozwól, że o tym przypomnę… w jednej czwartej przesądza o miejscu na liście „U.S. News”. To chcesz osiągnąć?

Gdy wydział prawa Uniwersytetu Teksańskiego spadł z czternastego na szesnaste miejsce w najnowszym rankingu „U.S. News and World Report”, wybuchła panika. Tygodnik ten opublikował pierwszy ranking uczelni dwadzieścia lat wcześniej. Z początku zestawienia były traktowane przez akademików z przymrużeniem oka, jednakże ostatnimi czasy zaczęto uważać, że mają one decydujący wpływ na pozycję uczelni. Wspięcie się o oczko wyżej było hucznie świętowane; spadek na dalsze miejsce kończył się czystkami. Potencjalni studenci prawa podejmują decyzję o wyborze uczelni na podstawie rankingów, ergo rankingi decydują o napływie podań o przyjęcie na studia, a liczba podań przesądza o ciepłej posadce wartej od trzydziestu do pięćdziesięciu tysięcy rocznie, względnie wyrzuceniu na bruk. Odkąd od rankingów zaczęło tyle zależeć, uczelnie naginają rzeczywistość, zawyżając liczbę podań; włączając do grupy „absolwentów, którzy znaleźli zatrudnienie w ciągu dziewięciu miesięcy od uzyskania dyplomu” tych, co zaczepili się w Starbucksie, bo nie było dla nich miejsca w wyuczonym zawodzie; a nawet zatrudniając własnych bezrobotnych wychowanków na krótkoterminowe umowy – obejmujące piętnasty dzień lutego, kiedy to uczelnie są zobowiązane złożyć raport z działalności – aby wyolbrzymić swoje dokonania. W skrócie, rankingi rzutują na wszystkie decyzje podejmowane przez amerykańskie wydziały prawa.

– Jeśli mamy dobrze wypaść w rankingach, musimy zatrudniać i mianować gwiazdy – orzekł profesor Goldman.

– Przy czym gwiazdy oznaczają wychowanków Harvardu i Yale?

– W każdym razie na pewno nie republikanów z Uniwersytetu Teksańskiego.

– Jesteśmy w pierwszej dziesiątce, jeśli chodzi o futbol – zauważył profesor Al Harvey (absolwent Uniwersytetu Teksańskiego, rocznik osiemdziesiąty piąty, specjalista prawa rzeczowego). – Nie można być najlepszym w futbolu i w prawie równocześnie.

– Powiedz to naszym absolwentom – burknął profesor Goldman.

– Widzieliście wiosenny mecz? Drużyna wydaje się w formie…

– Przymknij się, Al.

– Tak tylko mówię.

– Jonah – wrócił do tematu Book. – Tu nie chodzi o rankingi.

– Zawsze i wszędzie chodzi o rankingi. Jeśli zrobimy Henry’ego profesorem mianowanym, będziemy mieli wielkie szczęście, jeśli uda nam się utrzymać na górze listy. A w końcu chcemy być Harvardem Południa, zgadza się?

– Niekoniecznie, Jonah. Ścigamy się z Harvardem i Yale w rankingach, chociaż doskonale wiemy, że metodologia stosowana przez „U.S. News” jest błędna, a wyniki godne śmiechu. Mam lepszy pomysł: nie startujmy w ogóle w rankingach.

– Chyba oszalałeś! Jeśli wypadniemy z gry, już nigdy nie uda nam się zwabić żadnego absolwenta Harvardu czy Yale!

– I dobrze.

Blada twarz Jonaha Goldmana poczerwieniała, co gryzło się z brązem jego stroju. Book uznał, że równie dobrze może pójść na całość.

– Żyjesz przeszłością, wiesz? Ale naszych studentów czeka życie w przyszłości, więc i nasz wydział powinien patrzeć w przyszłość. A ona nie oznacza ślepego naśladownictwa Harvardu czy Yale. Prędzej znalezienie naszej własnej drogi tutaj, w Teksasie. Dlatego wnioskuję o wycofanie się z rankingów. Wnioskuję o to, byśmy uczyli studentów, jak praktykować prawo. I zgłaszam kandydaturę jedynej znanej mi osoby zdolnej powieść nasz wydział ku przyszłości. Henry Lawson powinien zostać profesorem mianowanym i prodziekanem.

– Świetnie – skwitował jego słowa profesor Goldman. – Ręka w górę, kto popiera propozycję profesora Bookmana.

Book wyciągnął wysoko rękę i czekał na wsparcie… i czekał… i czekał. W końcu w górze pojawiły się jeszcze cztery dłonie – wszystkie należące do absolwentów Uniwersytetu Teksańskiego; nie Harvardu ani Yale, ani Columbii, ani Stanfordu, ani żadnej innej uczelni w Ameryce. Profesor Goldman obrócił się do niego z miną bogatego dzieciaka, który zawsze miał najlepsze i najdroższe zabawki.

– Pański wniosek został odrzucony, profesorze.

Book opadł z powrotem na krzesło. Zwyciężyła uczelniana inercja. Górę wziął strach przed przyszłością. Wykładowcy opowiedzieli się za przeszłością. Mając nadzieję, że ta potrwa aż do momentu ich przejścia na zasłużoną emeryturę. Wydział Prawa Uniwersytetu Teksańskiego będzie się nadal ścigał w rankingach z uczelniami z pierwszej ligi, takimi jak Harvard i Yale, a studenci dalej będą na straconej pozycji. Henry Lawson nie zostanie prodziekanem. Nie zostanie nawet profesorem mianowanym. Nie tego roku. Ani żadnego innego. Był najlepszym wykładowcą na całym wydziale, lecz czekały go przenosiny na inną uczelnię. Albo wręcz do szkoły średniej.

Kolejno wstawali inni, zgłaszając kandydatury swoich protegowanych. Book skulił się na krześle i wtedy poczuł coś w tylnej kieszeni. Sięgnął ręką i wyjął kopertę, którą w ostatniej chwili podała mu Nadine. Stempel na znaczku wskazywał, że list nadano w miejscowości Marfa w Teksasie i że stało się to piątego kwietnia – czyli przed czterema dniami. Book otworzył kopertę, wyciągnął pojedynczą kartkę, rozłożył ją i przeczytał odręczne pismo.

Szanowny Panie Profesorze!

Pamięta mnie Pan? Pamięta Pan Nathana Jonesa? Cztery lata temu przez miesiąc byłem Pańskim stażystą. Przepraszam, że zrezygnowałem tak nagle, ale nie chciałem umrzeć przed zdobyciem dyplomu prawnika (tylko żartuję). Tak czy owak, teraz jestem żonaty, moja żona spodziewa się dziecka, a ja już trzeci rok jestem związany z kancelarią prawniczą Dunn i S-ka z zachodniego Teksasu. Pracuję w lokalnym biurze w Marfie, które otworzyliśmy, żeby być bliżej naszego największego klienta, spółki z branży naftowej i gazowej. Głównie gazowej. Obecnie nasz klient eksploatuje metodą szczelinowania złoża łupku znane jako Woodford Shale Field, położone na północ od miasta, zanieczyszczając wody gruntowe płynem szczelinującym. Mam na to dowody. Te wody gruntowe to jedyne źródło wody pitnej w mojej części zachodniego Teksasu. Poszedłem z tą sprawą do swojego przełożonego z siedzibą w Midland. Kazał mi trzymać gębę na kłódkę, twierdząc, że wszystkie informacje, w których posiadaniu jestem, są objęte tajemnicą zawodową. To oznacza, że jeśli je upublicznię, zostanę pozbawiony prawa wykonywania zawodu. Muszę więc siedzieć cicho, podczas gdy nasz klient zatruwa warstwę wodonośną. Tak się nie godzi. Nie wiem jednak, co miałbym zrobić. Pomoże mi Pan? Czy to nie zabawne, że teraz to ja piszę do Pana taki list?

Z poważaniem,

Nathan.

PS. Wczoraj wieczorem chyba ktoś mnie śledził pod same drzwi domu. Moja żona bardzo się boi.

Book wyszedł na korytarz i dotarłszy szybkim krokiem pod gabinet Henry’ego, zajrzał do środka. Henry Lawson posłał mu pytające spojrzenie.

– Przykro mi, stary.

– Dowiedzieli się, że głosowałem na Busha?

Book skinął głową.

– Niech to szlag.

Book ruszył dalej przed siebie. Sam uzyskał mianowanie cztery lata wcześniej, jako trzydziestojednolatek. To, że aplikował u sędziego Kennedy’ego, wygrał przed Sądem Najwyższym dwie sprawy i trafił na listę kandydatów branych pod uwagę przy uzupełnieniu składu sędziowskiego Sądu Najwyższego, z pewnością mu nie zaszkodziło. Członkowie wydziału prawa czuliby się zawstydzeni, mając w swoim gronie potencjalnego sędziego Sądu Najwyższego, który nie byłby profesorem mianowanym.

Niestety Henry Lawson nie był potencjalnym sędzią Sądu Najwyższego ani znakomitością wydziału prawa Uniwersytetu Teksańskiego. W przeciwieństwie do Booka, który po zakończonej aplikacji mógł się ubiegać o stanowisko wykładowcy w każdej amerykańskiej uczelni, ale wrócił do rodzinnego Teksasu, aby być blisko matki. Zdiagnozowano u niej wczesne stadium alzheimera. Osiem lat później wciąż mieszkała w tym samym domu, gdzie wychowała swoje dzieci, chociaż już ich nie poznawała ani nawet nie potrafiła samodzielnie znaleźć do niego drogi.

Gdy Book wkroczył do sekretariatu, Myrna uniosła plik różowych karteczek z wiadomościami.

– Dzwoniła twoja siostra. Chce umieścić matkę w domu opieki.

– Powiedziałaś jej: „Do diabła, nie”?

Myrna miała dość oleju w głowie, aby zignorować to pytanie.

– Dzwonił też James Welch.

– Kto to taki?

– Nasz szef. Przewodniczący rady uniwersytetu. Mianowany przez samego gubernatora.

– Kolejny absolwent miliarder, który chce mnie wywalić, bo nie spodobało mu się, co powiedziałem w telewizji.

– Wcale nie. Dzwonił z propozycją zatrudnienia.

– Co miałbym robić?

– Tego mi nie wyjawił. Ale być może chodzi o jego syna.

– A ten syn to kto?

– Student drugiego roku. Aresztowany za posiadanie narkotyków. Na Szóstej Ulicy. Było o tym głośno w gazetach.

Book sięgnął po różową karteczkę.

– Zatelefonuję do niego z Marfy.

– Z Marfy? – jęknęła kobieta. – O nie, tylko nie następny list…

Book pomachał jej listem Nathana Jonesa, przechodząc do swego gabinetu, gdzie Nadine Honeywell w dalszym ciągu przeglądała korespondencję. Złapał kask motocyklowy wiszący na rogu regału i wyciągnął go w jej stronę. Dziewczyna popatrzyła na kask, jakby to było zakrwawione narzędzie zbrodni.

– Na co mi on?