Tytuł oryginału:

DIABLO GUARDIÁN

Copyright © Xavier Velasco/ Editorial Alfaguara

c/o Guillermo Schavelzon & Asoc., Agencia Literaria

www.schavelzon.com

Copyright © 2016 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2016 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Ta książka została wydana dzięki dotacji
Hiszpańskiego Ministerstwa Edukacji, Kultury i Sportu

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Redakcja: Magdalena Stec

Korekta: Iwona Wyrwisz, Magdalena Bargłowska

ISBN: 978-83-7999-546-2

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2016

Skład wersji elektronicznej: Marcin Kapusta

konwersja.virtualo.pl

Na pamiątkę Celii Alcalde de la Peña

Gdzie jesteście, anioły moje,

na które nigdy nie zasłużyłem?

FIODOR DOSTOJEWSKI, Biesy

Od początku do końca nic nie jest proste.

Można zapytać tylko o jedno: grasz?

DAVID GROSSMAN, Yesh yeladim zigzag

Wstęp

Normalnie nie wierzę. Ostatni raz, kiedy to zrobiłam, miałam przed sobą księdza. A w ręce trzymałam wypełnioną po brzegi dolarami walizkę, która miała uratować mnie z piekła. Wiesz co, Diable Stróżu mój? Masz za długi ogonek jak na księdza, a i tak musiałabym ci nakłamać, żebyś dał mi rozgrzeszenie. Ty cały czas coś kręcisz. Nigdy nie miałeś wrażenia, że kończą ci się zapasy bujd? Wiem dobrze, że mnie nienawidzisz za te wszystkie dyrdymały, jakie ci wciskam, a jeszcze bardziej za ukrywanie przed tobą prawdy. Dlatego teraz nadeszła pora, żebym powiedziała ci prawdę. Calutką, rozumiesz? Zapisz ją sobie, powykręcaj, upstrzyj oszczerstwami, zrób z nią, co zechcesz. To tylko prawda, a prawd, jak sam wiesz, i tak jest za dużo. Pani Violetto, może nam pani opowiedzieć, ile jest prawdy w pani parszywym, zakłamanym życiu? Ile jest prawdy w tej witch przebranej za bitch, come on sugar darling let me scratch your itch? Kurwa mać, co za paranoja, nie chcę się spowiadać.

Ave María Purísima: oskarżam się o bycie sobą w każdym calu. Czyli o to, że zawsze chciałam być kimś innym. A nawet gorzej: udało mi się to, wiesz? Oskarżam się o bitching, witching i poniewieranie samej siebie, o bycie tanią jak wino w tetrapaku, a zarazem drogą niczym jakaś zdradziecka coatlicue – lewa arystokratka, tandetna snobka i aztecka bogini w jednym. Wyznaję, że kradłam, nie raz czy dwa, lecz bezustannie, jak jebany Pac-Man kokainista. Wyznaję, że obciążyłam spowiednika własnymi grzechami i nazwałam Moim Demonem Stróżem, nie uprzedzając nawet, jakim podłym zarazkiem go infekuję. Bo kobiet takich jak ja nie poznajesz, ale popadasz w nie. Jak w chorobę, tarapaty czy długi. Oj, mój Diabełku Stróżu: Bóg ci zapłać.

Kto z nich nie
był pierwszą osobą?

Pan z wami… Pogrzeb to koniec pierwszej osoby. Pompatyczna uroczystość, podczas której kilku reprezentantów zbioru „oni” żegna któreś „ja” ze swojego „my”, wysyłając je zarazem do innych „oni”, odległych i niezgłębionych. „Oni”: ci, których nie ma i nie będzie. Ci, których pojawienie się zmusiłoby nas do ucieczki w panice. Czy nie tak właśnie – „w panice” – mówi się na ludzi drżących przed zmarłymi? Najprościej i nawet najbardziej logicznie byłoby chować naszych zmarłych w ogrodzie za domem. Ale wówczas już nikt nie czułby się u siebie we własnym domu ani we własnym świecie, bylibyśmy gośćmi u nich – przerażających umarłych, których odprowadzamy na cmentarz, by odgrodzić się od nich nie tylko ziemią, lecz najchętniej całym światem, wszystkim. Niezależnie od tego, jak bardzo tęsknimy za naszymi zmarłymi, nie chcemy w ich świecie spędzić ani chwili. Nie chcemy oddychać ich powietrzem, oglądać ich pejzaży.

W krypcie rodziny Macotela, kryjąc się za zapomnieniem żywych, Pig dzieli pejzaż grobów na grobach na dwa sektory: po prawej i lewej od białej bryły, pretensjonalnego zbiorowego sarkofagu, na którego skraju rozpościera skrzydła wielka gołębica emanująca złociste promienie – dowód na obecność Trzeciej Osoby Trójcy Świętej. Pięć poziomów, po dziewięć nisz w każdym: czterdzieści pięć miejsc pod osłoną napisu wykutego między czwartym i piątym piętrem:

Umiłowane Dziatki Ducha Świętego

Osiem pustych nisz, w żadnej nie zmieściłby się nieboszczyk w całości, ale prochy nawet kilku już tak. Czterdzieści pięć minus osiem daje trzydzieści siedem. Ile urn na niszę? Ze cztery. Cztery razy trzydzieści siedem daje sto czterdzieści osiem. Oczywiście przy założeniu, że te, które są zajęte, mają swoich czterech użytkowników. Potencjalnie zbiorowy sarkofag może dać schronienie aż stu osiemdziesięciu lokatorom. Pig oblicza: metr szerokości na dziesięć metrów długości. Dziesięć metrów kwadratowych. Czyli osiemnastu zmarłych na metr kwadratowy. Rodzina Macotela natomiast dysponuje działką, którą Pig szacuje na jakieś trzy na cztery: dwanaście metrów kwadratowych, wszystkie na cześć czterech lokatorów, którzy na zawsze i wygodnie spoczywają w podziemnej krypcie, każdy ma do dyspozycji całe trzy metry kwadratowe na dwóch wygodnych piętrach. Około piątej po południu owego słonecznego poniedziałku, który widziany przez matowe szybki grobowca rodziny Macotela wygląda ponuro, Pig dochodzi do wniosku, że kobieta taka jak Violetta nigdy nie zgodziłaby się – nawet martwa, nawet obrócona w proch – na zakończenie swoich dni w tym gołębniku, wystawiona dodatkowo na cichą pogardę państwa Macotela, skazanych na wieczną kontemplację pejzażu spiętrzonego jednego na drugim nieszczęścia. Kto zdołałby przekonać Violettę o upodobaniu przez Trzecią Osobę Słowa – która jest i nie jest Gołębicą – tego miejsca w sposób oczywisty przypominającego gołębnik? Czyżby Duch Święty miał zły gust?

Pig zdusza chichot. Głupi, nerwowy, niestosowny chichot. Przecież może tędy przechodzić jakiś grabarz, nosiwoda, krewny: nikt nie chce słuchać idiotycznych śmiechów z krypty. Często śmieje się ze złych, niesmacznych żartów, jak gdyby ów rechot był swego rodzaju potwierdzeniem: Ach tak, już rozumiem. Co tym razem zrozumiał Pig? Konkretnie, że nie wszyscy fani Trzeciej Osoby Słowa mają wstęp do Jej garderoby. I wtedy przychodzi mu do głowy, że Violetta nie zawahałaby się przed usunięciem słowa „dziatki” i napisaniem zamiast niego „sługi”, a zaraz potem starłaby z kolei „sługi”, by wpisać „niewolnicy”. Ale czy prawdziwie pokorny chrześcijanin uważa się bardziej za sługę niż niewolnika?

Gdy wreszcie nadeszli, Pig czekał już od trzech godzin. Dotarł tu wkrótce po drugiej w południe, obrócił klucz krzyżowy, korzystając z nisko przelatującego samolotu, głuchy odgłos pękającej zasuwy przeszył go elektrowstrząsem strachu. Wyłamał także zawiasy, tak poza tym. Z zewnątrz nie było jednak tego widać. Drzwi wciąż się otwierały, ale Pig zamknął je, posługując się tym samym użytecznym narzędziem.

Po północy zadzwonił do rodziny. Matka jęknęła, ale ledwie wymówił słowo „prokuratura”, jej ton gwałtownie stał się potulny, wręcz usłużny. Dała mu wszystkie konieczne dane: cmentarz, numer grobu, godzinę pogrzebu: piąta po południu. Wystarczająco, by znalazł się tam na czas, ale nie, by pozostał niezauważony: zadanie trudne w poniedziałkowe popołudnie, kiedy groby są niemal tak opuszczone jak nocą, a nieliczne wizyty od razu rzucają się w oczy. Dlatego Pig przyszedł trzy godziny wcześniej i ledwo wyłamał zamek, rozsiadł się na pierwszych stopniach prowadzących do lochu, za stosownie przyciemnionymi szybkami posiadłości państwa Macotela, w tym posępnym obwarowaniu, które zmuszało go do patrzenia stale w górę i na zewnątrz. Od tej chwili zabijał czas, licząc krzyże po obu stronach panoramy, szacując liczbę krypt koniecznych do pochowania wszystkich mieszkańców miasta, wyobrażając sobie najbardziej prawdopodobne komentarze Violetty, chroniąc się w tych cyfrach niczym zagubione dziecko w spódnicach babci. Kiedy człowiek jest sam pośród zmarłych, zdecydowany podglądać pogrzeb, na który nie został zaproszony, matematyka przychodzi z odsieczą niczym autentyczna wysłanniczka Ducha Świętego.

Pogrzeb bez ziemi, trumny i robaków; raczej zamknięcie. Nie chciał stracić szczegółów ani ryzykować, że ktoś go zobaczy. Jedynym zagrożeniem, na które nic nie mógł poradzić, była możliwość, że jakiś krewny rodziny Macotela – której członkowie poumierali trzydzieści, czterdzieści lat temu – wpadnie na fatalny pomysł złożenia im wizyty akurat w to poniedziałkowe popołudnie. Czy po czterech dekadach od tragicznego wydarzenia wciąż jeszcze jest się krewnym? Wobec tak nielicznych czynników działających na jego niekorzyść Pig docenił wreszcie uprzywilejowaną pozycję rodziny Macotela pośród Umiłowanych Dziatek Ducha Świętego. Szczególnie gdy wreszcie nadeszli: dwoje, czworo, w sumie ośmioro. Rodzina Rosas i dwóch grabarzy – bądź też zamykaczy – ksiądz i jego pomocnik. Dyskretny i mały orszak – dwa określenia, które równie dobrze opisują pogrzeb, co nastrój nagle przestraszonych osób, które wolały wziąć udział w uroczystości bez większego towarzystwa.

Nie mógł ich usłyszeć. Na przeszkodzie stała szyba i dziewięć czy dziesięć metrów dzielących grobowiec wielorodzinny od mauzoleum. Mógł za to przyglądać się z obsceniczną dokładnością, chwilami wręcz zastanawiał się, czy go nie widzą. Ojciec niósł urnę, matka różowego pluszowego misia. Za nimi dwaj bracia szli z rękoma w kieszeniach kurtek: Miami Dolphins, Dallas Cowboys.

Piga znów zdjęła ochota wybuchnąć śmiechem, być może histeryczny zbolały wybuch śmiechu zdołałby rozproszyć przygnębienie dręczące pierwszą osobę liczby pojedynczej, która spędziła trzy godziny ukryta pośród zmarłych, a zaraz potem została świadkiem sceny, która wydałaby się jej nieznośna, gdyby nade wszystko nie była żałosna. Violetta dość już miała oskarżania ich: wieczni zakładnicy tego, co powiedzą inni. Szczególnie w tych okolicznościach, z tymi ich twarzami zdającymi się mówić „ten tutaj to nie ja”, z bólem na czas przybranym w skromność, zaopatrzoną z kolei, choć tym razem już poniewczasie, w czysto dekoracyjną godność. Godność w kolorze meksykańskiego różu, z wiecznie szeroko otwartymi oczami, o nieskazitelnym pluszu maskotek, które nigdy nie trafiły w dziecięce rączki. Bo miś był nowy, to pewne. Któż jednak byłby tak cyniczny, by analizować kwestię pluszu misia, kiedy już sama obecność urny skłania do ściągnięcia kapelusza, przeżegnania się, zadumy, okazania żalu?

(Jednak Pig jest tam, nie będąc. Przygląda się poruszeniom i gestom krewnych jak zza zaparowanej szyby: dostrzega zarysy i niespójne kolory, podobne gęstym i dziwacznym sennym zjawom, lecz co chwila napotyka wzrokiem pluszowego misia. Aż do czasu, gdy wreszcie matka daje krok do przodu ku otworowi grobowca i sadza tam misia, wspartego plecami o urnę. Potem widzi, jak wyciąga czarno-białe pudełko – czyżby to była kaseta? – i kładzie je powoli, z namaszczeniem, po drugiej stronie urny).

Cała uroczystość trwała piętnaście minut. Gdyby Pig filmował tę scenę, prawdopodobnie skupiłby się na misiu, potem wolne ujęcie ze skamieniałym wyrazem twarzy żałobników, a na koniec raz jeszcze miś, dokładnie na chwilę przed tym, nim na zawsze zakryje go płyta:

Rosa del Alba Rosas Valdivia

(1973–1998)

„Na zawsze”: Pig nie był gotów na to przystać. Bo Pig nie myśli już o misiu ani o urnie i krewnych, lecz o tej rzeczy, która w jednej chwili spieprzyła mu ulgę, na jaką liczył. Co jest na tej kasecie? Hity kapel mariachi: Las Mañanitas, Las Golondrinas, La Martina, skruszony głos Rosy del Alba Rosas Valdivia? Od momentu, kiedy zobaczył pudełko i upewnił się, że owszem, jest to kaseta, narastało w nim wewnętrzne drżenie, które błyskawicznie dotarło do rąk, kolan, szczęki. Strach zuchwały, bo fatalistyczny. Strach kogoś, kto wie, że niezależnie od tego, co by się działo, zrobi to, co musi zrobić: ten cały miś może zostać na wieki bez dziecka, które go nocą przytuli, ale Pig nawet nie dopuszcza do siebie myśli, że mógłby opuścić cmentarz bez tej taśmy.

…i z duchem twoim, udaje się odczytać Pigowi z warg żałobników, widzi, jak się żegnają, w imię Ojca i Syna, rozglądają chyłkiem na boki i za siebie: upewniają się z ulgą, najpierw matka, potem ojciec, że nie ma niepożądanych świadków (z wyjątkiem „ja”, które ukryte pośród nich profanuje chyłkiem ich „my”).

– Ja? – waha się Pig, niejasno uświadamiając sobie własną rolę zjawy i świadka, swój zduszony w zarodku szloch, i pojmuje, że do tej historii pasuje tylko jedna pierwsza osoba, którą jest Violetta.

Jego Violetta.

Przypowieść
o Dobrym Szalbierzu

A jak twoim zdaniem mam zacząć? Daddy had a little lamb? Jestem owieczką, wiem przecież, moim przeznaczeniem jest żyć w stadzie. Tylko żeby było jasne: czarną owcą, nie żadnym tam skundlonym metyskim mieszańcem. Moi rodzice są mieszańcami, a ja wyszłam im czarna i z manierami kozy. Jestem plamą na honorze stada, zresztą akurat z wzajemnością. Jeśli o mnie chodzi, nie znam ich. Jestem owieczką, która wyciąga z dobrego pasterza świnię, ale także ze świni wywleka dobrego pasterza. Nie wydaje ci się logiczne, że mojego Diabła Stróża nazywają Pig?

Owce skundlone farbują sobie wełnę, jakby te białe nie znały na pamięć takich historii. Szczęśliwie my czarne owieczki nie jesteśmy tak naiwne. Przeszłyśmy dłuższą drogę, nie? Zakładamy peruki, zmieniamy imiona, obstawiamy Bóg wie ile numerów i gramy przy wszystkich stolikach, jakie się trafią. I tego właśnie nigdy ci nie wybaczą owce skundlone, tego, że zmieniłeś stado, że wziąłeś swoją wełnę i poszedłeś do innej zagrody. Że porzuciłeś dobrego pasterza w drzwiach kościoła, żeby pójść zagrać w ruletkę z dobrym szalbierzem.

Mój tata chciał, żebym miała na imię Guadalupe albo Genoveva, bo to są imiona dla porządnych kobiet. Ale mama stwierdziła, że tak nazywają się ofiary, te, które mają w życiu przechlapane, i uparła się dać mi Violetta. Tyle tylko, że potem wkroczył do akcji dziadek, który podobnie jak rodzice miał własną teorię odnośnie do imion i powiedział, że Violetta to imię dobre dla dziwki. Przypuszczam, że obejrzał jakiś film, a może mówił tak tylko po to, żeby wkurzyć matkę. Nie wiem, w każdym razie tata mojego taty zaproponował, żeby mi dać na imię Rosalba i wreszcie na tym właśnie stanęło: Rosa del Alba¹. Masz pojęcie: ja z takim imieniem! Mama i tak po kryjomu wołała na mnie Violetta, mimo że zarejestrowała mnie jako Rosę del Alba. I może właśnie stąd bierze się moje przekleństwo, bo świt to dla mnie najgorszy moment dnia. O tej porze najłatwiej posłać mnie do piekła, nie? Bo jeśli diabeł istnieje, na pewno wie doskonale, że ja o brzasku do niczego się nie nadaję, nie mam siły stanąć na nogi i jestem jak te lalki Barbie, które stale leżą na dnie pudła z zabawkami z powykręcanymi nogami i pourywanymi rękami, czekając, aż jakaś dobra wróżka przyjdzie je poskładać do kupy. Wystarczy lekko mnie pchnąć, jakbym stała na szczycie zjeżdżalni, i już lecę w dół na złamanie karku, na główkę, z magicznym zaklęciem wytatuowanym na czole: „Violetty nigdy nie idą do nieba”.

W dzieciństwie lubiłam mówić, że to drugie „t” to krzyż, który dźwiga moje imię. Ale może nie muszę zapuszczać się tak daleko, by powiedzieć ci, jak się nazywam. Przecież nie chcesz wysłuchać historii całego mojego życia. Ty chcesz przeżuć tylko tyle, ile będziesz w stanie przełknąć, mam nadzieję, że nie nabawisz się niestrawności. To mój ojciec tak mówił o Violettach. A ponieważ ja w głębi duszy wcale nie zamierzałam iść do nieba, postanowiłam posłuchać mamy i nazywać się tak, jak ona chciała. Z tym, że zawsze w tajemnicy, bo tata sprałby mnie pasem na kwaśne jabłko, gdyby się dowiedział, że przedstawiam się jako Violetta. Jasne, że na tym etapie rodzinnej hańby, a nawet od znacznie wcześniej, mama także już nie znosi tego imienia. Kobiety, które sypiają z wieprzami, same stopniowo też zamieniają się w świnie.

Matka powtarza, że niczego po nich nie odziedziczyłam. Ja uważam, że owszem: wady. Sama się siebie brzydzę, kiedy pomyślę, jak strasznie lecę na kasę. W tym akurat jesteśmy do siebie bardzo podobni. Jestem jak oni egoistyczna, próżna, trendy. Zwłaszcza jeśli akurat mam na imię Violetta. Więc potrzebuję, żebyś mnie przytulił, biegł za mną, nie pozwolił mi dotrzeć do owego poranka, kiedy na siłę zaszufladkowano mnie do tego imienia, bo z całą pewnością postanowili spieprzyć mi życie jak jakiejś Guadalupe czy Genovevie, które mają przechlapane już od chwili narodzin. A ja uwielbiam naprawdę okropne rzeczy, takie w rodzaju, żeby mi dali w prezencie najdroższą rzecz ze sklepu. Żeby się o mnie bili, tacy jak ty, co nawet nie wiesz, kim jestem, a już się bierzesz za pisanie o mnie książki. Naprawdę chcesz, żebym została twoim problemem? Nie sądzisz, że jestem za trudna na problem, a za łatwa na rozwiązanie? To brzmi jak jedna z tych twoich reklam: „Pig & Company SA – Proste rozwiązania zawiłych problemów”. I mean, naprawdę nie przeszkadza ci, że traktuję cię jak swoją zabaweczkę? Przybędziesz z odsieczą, gdy to mnie ktoś potraktuje jak zabawkę i będę leżała pokiereszowana na dnie skrzyni? Kto ci powie, jak mnie złożyć, Diabełku Stróżu?

Nie powinnam mówić ci takich rzeczy. Jestem kretynką. Tego tekstu, że „nie powinnam ci mówić” używają wyłącznie kretyni. Powinnam ci opowiadać, że jestem cudowna, ale przypuszczam, że i tak już to zauważyłeś, nawijam ci o tym wszystkim dla zmyły. Żeby się tobą zabawić. Żebyś był moim pluszaczkiem. Czaisz rozmiary mojego egoizmu? Dość dorodny, co? A może mówię to tylko po to, żebyś w końcu wyłączył ten pieprzony magnetofon, wyrzucił to wszystko i dał sobie z tym spokój. Żebyś włożył całe moje życie do pudełka, wszystko to spalił i zatroszczył się wreszcie o siebie. Ale wtedy nie byłbyś już moim Diabłem Stróżem. Nie łaziłbyś za mną jak wygłodniały kojot ani nie musiał przybierać maski wilka, żeby mnie zainteresować.

No to jak w końcu mam zacząć? Mam ci opowiedzieć, skąd mi się wziął ten wredny charakter? Chcesz wiedzieć, na której huśtawce po raz pierwszy pokazałam majtki? Jakie były moje pierwsze zaklęcia, pierwsza superszybka miotła, pierwszy książę zaklęty w ropuchę? Nie wolałbyś, żebym ci najpierw opowiedziała o tym gównianym hotelu, w którym obecnie jestem? Nie sądzę, to by ci się nie nadało, a poza tym wystarczająco się już męczę w tym chlewie, żeby jeszcze od razu wpadać w szpony mojego biografa. Nawet wolę nie myśleć, ilu wieśniaków i lewych arystokratów spało w tej pościeli przede mną, ani nie życzę sobie, żebyś opisywał w tej całej książce, jak wyłapuję na sobie pchły. Bądź spokojny, nie oszukuję się, wiem, kim jestem: czarną owcą, ambitną plebejuszką, hotelową kurwą i czarnym charakterem tej opowieści. Nie ma szans, żebyś przydzielił mi rolę księżniczki, nie? Na nic nie liczę, w gruncie rzeczy zawsze byłam malkontentką: zawsze chcę kończyć, nim na dobre zacznę. Dlatego równie dobrze mogę zacząć od przypowieści. Notuj:

Był sobie raz dobry pasterz, który pewnego razu uciekł z najczarniejszą owcą ze stada. Nikt nie mógł pojąć, jak to możliwe, że tak dobry człowiek dał się uwieść tej wrednej kurewce. Pewnego razu jego dawne owce, wszystkie oczywiście skundlone, zobaczyły ich razem w żółtym corvette. Kiedy go zapytały, skąd wziął wóz tak piękny i tak zajebisty, pasterz opowiedział im, że wygrał pieniądze w kasynie, zastawiając wełnę swojej czarnej owcy. A one, rzecz jasna, skręcały się z zazdrości, bo wiedziały dobrze, że nigdy w swoim nudnym życiu nawet z daleka nie zobaczą auta tak pięknego i tak zajebistego. Jednak myliły się, bo następnego dnia przyjechało corvette i rozjechało je za zawiść. W czasie gdy ich dusze tandetnych jagniątek szybowały do nieba, na ziemi rozlegał się głos mówiący: „Ja jestem Dobrym Szalbierzem, kto pójdzie ze mną, nigdy więcej nie będzie klepał biedy”.

Niewidzialna sierota

Zawsze chciał się ukryć, stać się niewidzialnym. Pewnego dnia, miesiąca lub roku, któż może to wiedzieć, odkrył, że pisanie jest dobrym sposobem na stanie się przezroczystym, by być, zarazem nie będąc. Dlaczego musiał ukrywać się ze wszystkim, mając ledwie dziewięć lat? Po pierwsze po to, by zamaskować swoją obcość rozpieszczonego dziecka: jeżeli na przerwie pisał, zamiast grać w piłkę lub w kosza albo kopać z chłopakami puszkę, nadawało to przynajmniej jego izolacji pozory własnego wyboru: jestem sam, bo taką mam ochotę. Po drugie, ponieważ nikt poza nim nie wiedział o tym, co dzieje się na tych stronach upstrzonych bazgrołami i pokreślonych do tego stopnia, że zapełnianie ich było niczym sekretne życie, w którym mógł robić i mówić rzeczy niedozwolone, decydować o wszystkim, o czym dzieci samodzielnie nie decydują. Pig nie pamięta ani jednej z owych historii, ale nigdy nie przestał pisać w taki właśnie sposób, jak ktoś, kto popełnia tajny i plugawy występek.

Parę razy wyszedł pod tablicę, by przeczytać którąś ze swoich historii, zmuszony przez nauczycielkę, która nie pozostawiła mu wyboru, rozciągając nad nim tym samym płaszcz bezkarności, bo od tamtej pory jakby nieco mniej podejrzewano, że chłopiec piszący historie na lekcjach i przerwach mógłby być zarazem burzycielem płynnego przebiegu szkolnej rutyny oddającym się wszelkiego rodzaju drobnym sabotażom o nie zawsze drobnych skutkach. Pisać, zastawiać pułapki – czyż to nie to samo? Jedno i drugie zajęcie dostarczało w zamian cynicznej cichej uciechy. Jak w dniu, kiedy doprowadził do wyrzucenia ze szkoły dwóch uczniów oskarżonych o wzniecenie pożaru w gabinecie dyrektorki. Należeli do najodważniejszych: w wieku dziesięciu lat palili ukryci za oknem, skąd nie zdążyli jeszcze na dobre odejść, a już Pig wrzucił zapałkę między zasłony, które miały się okazać tak pomocne w destrukcji gabinetu. Nikt nie zobaczył Piga także wtedy, gdy podkładał do plecaków tamtych chłopaków po pudełku zapałek, ze zużytymi draskami i wieloma brakującymi patyczkami. Nie licząc paczki Marlboro, która ostatecznie ich pogrążyła. Pig nie myślał wówczas o słowie „fikcja”, może nawet go nie rozumiał, lecz praktykował je z uporem, którego dyrektor szkoły nie zawahałby się nazwać chorobliwym. (Wiedział, że dorośli pod wpływem pewnych bodźców mogą przeistoczyć się w dzikie bestie). Kiedy wyrzucono fałszywych podpalaczy, nauczycielki przeszukały każdą ławkę i każdy plecak, ale żadnej z nich nie wpadło do głowy zbadać zeszytów Piga, w których narrator opowiadał o tym i wielu innych występkach wystarczająco szczegółowo, by można było wydalić go ze szkoły, a może nawet umieścić w poprawczaku.

Jednak nie takiego odkrycia w swoich zeszytach Pig obawiał się najbardziej: lękiem przejmowało go coś znacznie bardziej pospolitego. To odkrycie, choć nie skutkowałoby aż takimi konsekwencjami, pogrążyłoby go w głębokim i traumatycznym zażenowaniu. Wolałby nigdy nie pisać na ten temat, sam w sobie niewygodny, drakoński i nieuchwytny, ale już w wieku dziesięciu lat przeczuwał, że nikt nie pisze tego, co chce. Że podobnie jak nieprzewidywalna intryga występku, pisanie wydarza się na oczach kreślącego słowa, ujawniając pragnienia bardziej lub mniej sekretne, jak nurtująca go fantazja złożenia teatralnego pocałunku na ustach dziesięcioletniej dziewczynki, ku zazdrości widowni złożonej z oniemiałych dorosłych.

Miłość: zakazana rzecz, i to mocno. Nie bawił się z innymi, bo nikt z nich nie chciał się bawić z nim, ale pisał o miłości (piosenki, wiersze, opowiadania, co stanowiło wykroczenie przeciwko regułom niemal równie haniebne jak zabawa lalkami), bo miłości nie dało się ugryźć inaczej, jak tylko pisząc o niej, popadając w niemożliwe monologi wewnętrzne nie do pomyślenia w szkole podstawowej dla chłopców, gdzie wszystkie dziewczynki są z zasady nienawidzone, no chyba że ktoś marzy o pomacaniu im cipki. Albo żeby je przelecieć.

Pig pisał z męczącą świadomością nieudolności, zwłaszcza jeśli akurat przeżywał miłosne odtrącenie. Wychodził z siebie, by powtórzyć sprytne sztuczki przemyślnej Szeherezady, jednak nie umiał zdusić bijącego po oczach oczywistego prymitywizmu swoich historii. Każdy miłosny tekst skazany był na powielanie schematów romantycznych piosenek, niemal zawsze fatalnie przesłodzonych. W jakież piekło przeistoczyłaby się już i tak straszna szkoła, gdyby któryś spośród wszystkich tych obcych uczniów zdołał przeczytać jego listy miłosne? Pig uważał, że nie potrafi produkować czystych myśli: wszystko lub prawie wszystko, co przychodziło mu do głowy, zasługiwało na karę, na pewno nie spodobałoby się Mamusi, dziewczynkom, nauczycielce lub kolegom. Pig pisał historie i w nich notował wszystko, czego nie mógł powiedzieć na głos. Dla innych jego zeszyt był symbolem samotności i nudy; on zaś czuł, że nosi w plecaku dynamit.

Inni tworzyli drużyny, brali udział w zawodach, wieszali na piersi medale. Pig robił to także, a nawet więcej, ale jedynie w swoich kulawych, pokrętnych i koślawych opowieściach, w których początki zdawały się końcem, a zakończenia niemal nigdy nie nadchodziły. Tak więc każda historia z góry zakładała nieuchronną klęskę, ale póki trwała – to znaczy na przestrzeni godzin, dni lub tygodni, podczas których wirowała mu w głowie – była znacznie większą przyjemnością niż jakiekolwiek zwycięstwo, które potrafiłby sobie wyobrazić. To było jak kradzież, ale bez świadków, bez kar i ograniczeń. Tym sposobem co dzień mógł być przemyślnym oszustem, czasem nawet mordercą bez trupa czy dowodów zbrodni, której jedyne ślady należało uznać za bardziej niż nieczytelne: kolejne dziesiątki stron kaligrafii tak nieśmiałej, jakby obawiała się powiedzieć to, co w istocie mówiła. Pisać dla nikogo i po nic: tak właśnie nauczył się być niewidzialnym.

Jest coś oczyszczającego w akcie darcia zapisanych wcześniej kartek, być może dlatego, że autor zanotował na nich z obsceniczną szczerością kilka uczuć. Czyż nie bije obłudna pycha w sosie melancholijnej skromności od założenia, że to, co napisaliśmy kilka tygodni wcześniej, stawia nas w pozycji manierycznych pozerów: uczuciowych pornografów. Myśl ta jest do tego stopnia nieznośna, że z samego wstydu rodzi się któregoś dnia bezlitosny narrator, nieoczekiwany ekspert w dziedzinie destrukcji. Gdy dotarł do tego etapu, gdy na dobre wdepnął już we wściekłe i drżące dojrzewanie, Pig odkrył, że ma do zniszczenia cały świat, i zabrał się do dzieła z ferworem grabarza własnego wstydu. A raczej samego siebie.

Nie zamierzał robić pisarskiej kariery ani jeździć w przyszłości z odczytami. Chciał tylko nabrać tempa we wściekłej i agresywnej jeździe pod prąd, a tymczasem chodził jak wszyscy do szkoły i planował skończyć praktyczne studia. Jednak nosił głęboko w sobie jakąś przeszkodę. Jakiś wirus, przerwany obwód, dziwne niedopasowanie ze wszystkim, co w sposób oczywisty mogłoby być użyteczne, coś, co pchało go do bojkotu każdej inicjatywy zmierzającej w tym kierunku, i to nawet z jeszcze większą energią i skutecznością niż ta, jaką wkładał w niszczenie własnych zapisków.

Jako szesnastolatek odkrył Detektor Faulknera i począwszy od tego momentu, zaangażował się całą duszą w udoskonalanie go, by w końcu dać mu pierwszeństwo nad rozsądkiem i wyobraźnią. Talent i geniusz, o ile istniały, musiały zapanować nad kapryśnymi wskazaniami magnetycznej igły Detektora, źródła wszelkiej autentycznej inspiracji. Sam William Faulkner powiedział to podczas wywiadu: by pisać, trzeba mieć „wrodzony i odporny na wstrząsy wykrywacz gówna”. Pig nie wiedział, czy jego wykrywacz jest wrodzony, ale przyjął sobie za punkt honoru go wzmocnić aż do punktu, w którym umożliwiłby mu wątpliwy sukces, polegający na tym, by nigdy nie znajdował się wewnątrz historii, które darł bez celu i litości. A może chciał jedynie stać się wystarczająco twardym, by napisać coś, czego później nie wstydziłby się do szpiku kości? Już nie żadną długą historię ani krótką, ani w częściach, lecz jakikolwiek tekst, który pozwoliłby mu na luksus dopasowania się do jakiejś szufladki – gazety, czasopisma, czegokolwiek. Może jakaś recenzja, opinia, myśl (najchętniej miażdżąca), z tych, które rodzą się, usłużnie pozwalając zaoszczędzić sobie trudu brania jeńców. Jeszcze nie opublikował ani słowa – miał osiemnaście lat, wyglądał na piętnaście, któż mógłby go traktować poważnie – ale już wiedział najważniejsze: poukręca głowy wszystkim kukiełkom, co do jednej. Potraktuje nożem każdy temat, który poruszy, od samego początku zdobędzie sobie sławę nieprzejednanego.

Łatwo jest być nieprzejednanym, kiedy wzrastało się pośród wszelkiego rodzaju czułości i swobód. Często rozpieszczany czerpie radość z odrzucenia swoich przywilejów; ciskania wszystkiego, co dostaje, za burtę. Im lepsza zdawała mu się jakaś linijka, z tym większą satysfakcją ją skreślał. Pig nie zdawał sobie z tego sprawy, ale zmierzał do niewłaściwego końca ołówka, do punktu, w którym większą radość sprawiało mu ścieranie tego, co napisał, niż samo pisanie. Bardziej niż system pracy – pisanie nie było jeszcze jego pracą we właściwym tego słowa znaczeniu – trzy lata spędzone na uniwersytecie dostarczyły mu wszelkich narzędzi, by niszczyć, wycierać, wymiatać całą historię literatury, włącznie z Faulknerem. Gdy raz zablokował się jego mechanizm, Detektor Faulknera stał się przenośną szubienicą. Pig nie wspinał się na ramiona olbrzymów, by widzieć dalej, lecz by spróbować ich zdetonować: ten rodzaj pedantycznego i zadziornego postępowania, które odróżnia nieprzejednanych od uległych. Tyle tylko, że Pig, w odróżnieniu od tak licznych nieprzejednanych, nie chciał być pospolity. Istniała jakaś sarkastyczna niezgodność pomiędzy jego powołaniem anachorety i nazwą studiowanego przez niego kierunku: Komunikacja. Co może zakomunikować ktoś, kto lubi pisać z gumką w ręku? Chyba tylko mroczne powołanie do braku jakiejkolwiek komunikacji. Czyż nie było prawdą, że u samych źródeł jego niszczycielskiej misji czaił się uśpiony, a jednak tryumfujący, wstyd? Jeżeli Detektor Faulknera zadziała jak należy, rozumował Pig, wyeliminuje upokorzenie: to megagówno.

Nie potrafił sobie przypomnieć, kiedy nabawił się alergii na śmieszność. Tak czy inaczej wstyd towarzyszył mu od zawsze. Wcześniej, dużo wcześniej, niż musiał wymyślić, że jego rodzice mieszkają w Europie. Wiele lat przedtem, jeszcze zanim został sierotą, kiedy Mamusia była jedynie babcią, nie było szkoły, a świat ograniczał się do Mamy, Taty i dziewczynek. Pamięta wstyd jako swędzenie na twarzy, falę palącego gorąca, która nieuchronnie niszczyła ze szczętem jego ewentualny urok, ilekroć jakaś gruba i dysząca baba zagadywała go: „Ale z ciebie cukiereczek”. Albo długie poranki u kosmetyczki z Mamą, ewentualnie z Mamusią; chował się w jakimś kącie, pod stołem, gdzie nikt go nie widział. Szczególnie jeśli miał na sobie krótkie spodenki, zgodnie z preferencjami Mamusi, której bracia, jak stale powtarzała, nosili takie, póki nie ukończyli piętnastu lat. Jeszcze dziewięć lat krótkich spodenek? Już to jedno upokorzenie dopełniało tragedię bycia sierotą.

Kiedy umarli Tata z Mamą, a Mamusia została właśnie wyniesiona do rangi matki, choć wciąż jeszcze pełniła funkcję babci, sześcioletni Pig nie przeczuwał, że w przyszłości będzie mógł nią manipulować do woli i że to sieroctwo zapewni mu przywileje, których nie posiadał nawet jako rozpieszczony jedynak. Jedno tylko nie miało być mu oszczędzone: wstyd, że jest sierotą. Głupi być może. Absurdalny, to również. Ale Pig nie potrafił się uwolnić od myśli, że to swego rodzaju kalectwo. Jak to możliwe, że jemu, który miał wszystko, brakowało rodziców na wyznaczonym im miejscu? Nie mógł w to uwierzyć, nie godził się z tym, choć mieszkał w wielkim domu i miał do dyspozycji szofera w liberii oraz całe góry dziecięcych gadżetów, które niemal zawsze leżały porzucone na rzecz zabawy kilkoma kamykami w samotności.

– Co ci nie pasuje, że twoja matka jest stara? – Rozpłakała się Mamusia w dniu, kiedy wezwano ją do szkoły.

– Ty nie jesteś moją mamą. Nie pasuje mi, że jestem synem nieboszczki – wypalił wówczas Pig i powtarzał to, póki w końcu Mamusia nie zgodziła się zostać wspólniczką w oszustwie: zapisała go do nowej szkoły i potwierdziła wymyśloną przez niego wersję o rodzicach podróżnikach.

Mamusia miała pewną przewagę nad innymi ludźmi: umiała przegrywać i robiła to z ochotą. Mimo że z pewną regularnością płakała z jego powodu, to jednak wciąż patrzyła na niego jak na największą dumę zrodzoną z jej krwi. Jak pojąć, że później, wiele lat później, miała dołożyć wszelkich starań, by ową dumę wymazać? Czyż nie uczył się w najlepszych szkołach? Nie dostał skutera na trzynaste urodziny i nawet auta na piętnaste? Czy nie wyjeżdżał każdego lata na obóz do Wisconsin? Pig nie potrafił pojąć, że Mamusia mówiła tyle o przeszłości, bo nie miała żadnej przyszłości, z którą mogłaby wiązać nadzieje. W każdym razie nie dla siebie; jeśli lekarze się nie mylili, rak miał z nią skończyć w ciągu kilku lat. Kiedy poznała diagnozę, która przepełniła ją niepokojem o niepewną przyszłość jej jedynego wnuka, Mamusia miała prawie siedemdziesiąt lat; Pig właśnie skończył dziewiętnaście. Oboje wiedzieli, każde na swój sposób, że ich pociągi jadą w przeciwnych kierunkach, ale chyba tylko Mamusia rozumiała, że w pewnym momencie jednocześnie się wykoleją.