Dla Nasima, Naveda i Zebunnisy

Powiadają, że w roku, kiedy żołądek odmówił mu posłuszeństwa, cesarz Szachdżahan[1] zapytał świętego mędrca sufich, jaki los czeka imperium Mogołów.

– Kto zasiądzie na tronie jako mój następca?

– Podaj mi imiona swych synów – odrzekł święty.

– Dara jest najstarszy.

– O los Dary[2] trzeba zapytać Iskandara.

Cesarz poczuł, jak kurczą mu się palce u nóg.

– Drugi to Szudża[3].

– Lecz Szudża nie jest szudża[4].

– A co z Muradem[5]?

– Murad nie wypełni swego muradu[6].

Cesarz zamknął oczy.

– Aurangzeb[7] jest najmłodszy.

– Tak – oznajmił święty. – On będzie ozdobiony koroną.

Cesarz spojrzał ponad równiną na niekompletną wspaniałość mauzoleum swej żony i rozkazał robotnikom podwoić wysiłki. Budowla zostanie ukończona, zanim wybuchnie wojna o sukcesję.

Słowa świętego wkrótce stały się rzeczywistością. Aurangzeba koronowano na cesarza, a teologowie ogłosili fatwę[8] przeciwko jego pokonanemu bratu, oskarżając Daraszikoha o apostazję i skazując go na śmierć. W „Alamgirnama”[9] znajdujemy taką oto relację z owych wypadków: „Filary Wiary[10] obawiały się niepokojów, które mógłby wywołać Daraszikoh, dlatego cesarz, powodowany koniecznością ochrony Świętego Prawa, a także racjami państwowymi, uznał, iż w żadnym razie nie można pozwolić, by pozostał on przy życiu”.

Uwięziony w forcie w Agrze, spoglądając na zbudowany przez siebie Tadż[11], przygnieciony wiekiem Szachdżahan otrzymał w darze od najmłodszego syna głowę najstarszego. Być może zwątpił wtedy we wspomnienia o swoich chłopcach, którzy dawno temu, z dala od jego nadzoru, bawili się zgodnie w Lahore.

Kiedy niepewna przyszłość staje się przeszłością, przeszłość traci wyraziste kontury.

Może wczoraj zwykłego człowieka wyrwano ze snu i zaprowadzono na salę sądową, by wydał wyrok w toczonym o północy cesarskim procesie. Usiłując mruganiem odpędzić z rzęs resztki sennych rojeń, ujrzał przed sobą księcia oskarżonego o najstraszniejsze zbrodnie, poetę i panteistę, możliwą przyszłość. Nikt z obecnych nie był niewinny, z wyjątkiem być może sędziego. A i to nie na pewno.

[1] Szachdżahan (pers. Władca Świata) – cesarz indyjski z dynastii Wielkich Mogołów, panował 1628–1658, syn Dżahangira, ojciec m.in. Daraszikoha i Aurangzeba, z jego rozkazu powstało mauzoleum Tadż Mahal (przyp. red.).

[2] Daraszikoh – najstarszy syn Szachdżahana, 1615-1659, mistyk, poeta, filozof, autor perskiego przekładu Upaniszadów, za głoszenie nieortodoksyjnych poglądów stracony na rozkaz swojego brata Aurangzeba (przyp. red.).

[3] Szudża – 1614–1660, drugi z synów Szachdżahana (przyp. red.).

[4] szudża (pers.) – dzielny (przyp. red.).

[5] Murad Baksz – 1624–1661, syn Szachdżahana, stracony na rozkaz swego brata Aurangzeba (przyp. red.).

[6] murad (arab.) – pragnienie (przyp. red.).

[7] Aurangzeb (pers. Ozdobiony Koroną) – 1618–1707, najmłodszy syn Szachdżahana, ostatni władca z dynastii Wielkich Mogołów, koronował się w 1659, przybierając tytuł Alamgir (pers. Zdobywca Świata), fanatyczny muzułmanin i bezwzględny dyktator, ubezwłasnowolnił swego ojca Szachdżahana, osadzając go w areszcie domowym w Czerwonym Forcie w Agrze (przyp. red.).

[8] fatwa – klątwa w islamie (przyp. red.).

[9] Alamgirnama (pers.) – Księga Alamgira (przyp. red.).

[10] Filary Wiary (arab. Arkan ad Din) – pięć obowiązków muzułmanina zwanych pięcioma filarami islamu; tu chodzi bardziej o autorytety religijne (przyp. red.).

[11] Tadż – Tadż Mahal, indyjskie mauzoleum wzniesione przez Szachdżahana na pamiątkę ukochanej żony Mumtaz Mahal; obiekt nazywany świątynią miłości; w 2007 roku ogłoszony jednym z siedmiu nowych cudów świata (przyp. red.).

Rozdział pierwszy
Jeden

Moja cela pełna jest cieni. Na korytarzu goła żarówka na drucie rzuca światło, które zardzewiałe kraty tną na wąskie pasy wijące się po betonowej podłodze i ścianie. Ludzie niczym plamy roztapiają się w szarości.

Siedzę sam, wysychający odór ludzkich wnętrzności pali mnie w nozdrza. Zbliżające się kroki strażnika z mojej wyobraźni przechodzą do rzeczywistości, podczas gdy ciemność rysuje się za kratami i cień niczym ślepota pada na cienie w celi. Słyszę człowieka, który wcześniej odrzucił zasuwę w kąt, potem zapada cisza.

Strażnik woła moje imię.

Po chwili wahania podnoszę się i podchodzę do krat, plecy mam wyprostowane, brodę podniesioną, ale łokcie przyciśnięte do miękkiego ciała pod żebrami. Z mrocznej sylwetki wysuwa się ręka i coś mi podaje, a ja sięgam po to wolno, spodziewając się, że dłoń zaraz się cofnie, jestem więc zaskoczony, kiedy tak się nie dzieje. Ujmuję ów przedmiot, wyczuwam pod palcami gładką i ostrą kopertę. Strażnik odchodzi, unosi tylko rękę, by lekko pociągnąć za drut żarówki, przez co światło niespokojnie drży. Ktoś przeklina, ja zamykam oczy w obronie przed zawrotem głowy. Kiedy znowu je otwieram, cienie są niemal nieruchome i dostrzegam brud na moich palcach kontrastujący z bielą koperty.

Moje nazwisko napisała kobieta, którą dobrze znam.

Nie czytam listu, nawet kiedy zauważam wilgotne odciski moich palców na papierze.

Rozdział 2
Sąd
(przed antraktem)

Siedzisz za wysokim stołem, odziany w czarną togę i gustownie upudrowaną białą perukę.

Obsada zaczyna zapełniać salę, w której jarzeniówki świecą przytłumionym światłem i pod sufitem wolno obracają się wentylatory. Oto Murad Badszach, wspólnik w zbrodni: niepowstrzymanie potężny, zdumiewająco, bełkotliwie elokwentny. Oto Aurangzeb, najlepszy przyjaciel: słusznie zdradliwy, nieskazitelnie ubrany, niesprawiedliwie seksowny. Oto jaśniejąca, spalająca ćmy Mumtaz[12]: żona, matka i kochanka. Troje graczy w tej rozprawie bliskich sobie ludzi, z których wszyscy są świadkami i kłamcami.

Za nimi podążają dwaj ubrani w czerń i biel mężczyźni o jastrzębich twarzach: obaj złowrodzy, obaj głodni, choć jeden jest wysoki i szczupły, drugi niski i otyły. Dwa odbicia tej samej duszy w kosmicznym domu luster czy przedziwny zbieg okoliczności? Nie da się na to pytanie odpowiedzieć. Ich oczy biegają na wszystkie strony, usta się poruszają, bezgłośnie wypowiadając oracje wypełnione mocą i uczuciami. Być człowiekiem to ich znać, wiedzieć, czym takie istoty są i być muszą: to prawnicy.

Dalej równym strumieniem płyną widzowie, ich różnorodność jest dziełem utalentowanego kierownika obsady. Zajmują miejsca z cichym pomrukiem, poruszają się wolno, każda chwila zawahania została starannie przećwiczona. Krótka, acz stylowa scena zbiorowa, nad którą prezydujesz niczym marmurowy jeździec ze wspaniałego posągu.

Następuje przerwa, zapada milczenie. Wszystkie oczy zwracają się na drzwi.

Wchodzi on. Oskarżony: Daraszikoh Szezad.

Twardy mężczyzna z oczyma ukrytymi w cieniu, w kajdankach, z nogami spętanymi łańcuchami, w rozchełstanym ubraniu, dumny, wyprostowany. Człowiek zdolny do wszystkiego i nieznający strachu. Towarzyszą mu dwaj strażnicy i owszem, są brutalni, choć zapewniliby niewielką ochronę, gdyby więzień nie był skuty. To straszliwy prawie bohater wielkiej opowieści: potężny, tragiczny i niebezpieczny. On jeden patrzy ci w oczy.

Później siada i proces się zaczyna.

Twój młotek spada jak młot Boga.

Niewykluczone, że wątpliwość („Skąd to wziąłem?”) przemyka ci przez głowę, po czym znika na zawsze jak świetlik w brzuchu żaby. Kości jednak zostały rzucone. Nie ma odwrotu.

Rozpoczyna się proces.

Prokurator podnosi się z miejsca, jego mowa wstępna cuchnie zamknięciem.

– Wysoki Sąd – mówi (ma na myśli ciebie) – będzie dzisiaj rozpatrywał sprawę jasnością dorównującą zadaniu kata. Oskarżony podsunął kark pod ciężkie ostrze sprawiedliwości i nie ulega wątpliwości, iż ono spadnie, albowiem człowiek ten ma krew na rękach. Młodą krew, Wysoki Sądzie. Krew dziecka. Zabił nie w gniewie, nie na skutek planu czy intrygi. Zabił w taki sposób, w jaki wąż zabija te stworzenia, których nie zamierza pożreć: z obojętności. Zabił, ponieważ w jego naturze leży zabijanie, ponieważ śmierć dziecka nie ma dla niego najmniejszego znaczenia.

Nie może być tutaj cienia wątpliwości, Wysoki Sądzie; nie istnieją fakty, które jeszcze czekają na odkrycie. Waga stoi w pogotowiu, zadośćuczynienie za zło jest bliskie. Czuła ludzkość krzyczy z przerażenia, gdy musi zmierzyć się z takim potworem, sumienie szlocha z wściekłości. Prawo oblizuje usta na myśl o ukaraniu podobnego nikczemnika, a sprawiedliwość może przymknąć oczy, tak łatwe zadanie ma do wykonania.

Prokurator przerywa, jego słowa skaczą po sali sądowej jak cienie, które w świetle gasnącej świecy rzucają wyciągnięte z pochew noże.

– Taka bowiem, Wysoki Sądzie, jest jego zbrodnia...

[12] Mumtaz – aluzja do Mumtaz Mahal (Wybrana z Pałacu), żony Szachdżahana, dla której wybudował Tadż Mahal (przyp. red.)

Rozdział trzeci
Dwa

Przytrzymując kierownicę kolanami, wyjmuję ostatniego całego papierosa z pogniecionej paczki flake’ów. Koło drogi rosną drzewa, ale tylko z jednej strony, tej złej, ich cienie uciekają ode mnie w długich uśmiechach, które przeskakują przez graniczne murki i szczerzą się do siebie, podczas gdy ja smażę się w samochodzie jak ślimak na rozgrzanym asfalcie.

Kolanami obracam kierownicę w lewo, potem w prawo, omijając solidną dziurę, pęknięcie w asfalcie aspirujące do bycia wąwozem. W palcach obracam papierosa, krusząc tytoń, wypychając go na spoconą dłoń, masując flake’a kciukiem i palcem wskazującym, aż jest niemal pusty. Rozglądając się na wszystkie strony, obserwuję drogę przez łuk, który kierownica wytycza nad deską rozdzielczą. Stopę łagodnie opieram na pedale gazu.

Wysuwam popielniczkę i wsypuję na nią połowę tytoniu. Biorę kompas, który mam dłużej niż ten samochód, a mam go od dawna, i poczerniałą wskazówką nabieram haszysz. Na lewej dłoni leży tytoń, palce trzymają kompas, prawa ściska plastikową zapalniczkę, kciuk obraca kółkiem. Iskry bez płomienia. Znowu tylko iskry. Wreszcie płomyk liże haszysz, słodki zapach unosi się z nagłością niemal ochoczą.

Pokruszyć haszysz do tytoniu, rozgnieść, połamać, poczuć żar mówiący nerwom, by przekazały dalej wiadomość o lekkim bólu. Ugnieść, dokładnie wymieszać. Włożyć pustego flake’a w usta od strony filtra, pociągnąć i napełnić, upchnąć kciukiem, raz-raz-raz, powtórzyć, raz-raz-raz, zakręcić końcówkę. Szczypce chwytają kawałek filtra, ciągną łagodnie jak suka podnosząca szczenię. Zrywam pasek, robiąc ujście dla dymu, wsuwam na miejsce, żeby zamknąć otwartą końcówkę i utrzymać wszystko razem.

Zapalam, równocześnie wycierając w spodnie haszysz i tytoń z dłoni. Robić skręta podczas jazdy, palić podczas smażenia się w upale. To pomaga zabijać czas w długie popołudnia i chociaż nie podróżowałem daleko, to wiem, że nigdzie nie ma dłuższych popołudni niż tutaj, w Lahore, zwłaszcza latem.

Dwie krople visine i jestem gotowy.

Słońce zachodzi. Wieczór. Podjeżdżam do wielkiej bramy w wysokim murze, który otacza – tak przynajmniej myślę – dom Oziego[13]. To znaczy nowy dom. Poprzedni był mniejszy. Jestem trochę zdenerwowany, ponieważ minęło parę lat, a może powodem jest to, że mój dom ma ten sam rozmiar co wtedy, kiedy on wyjechał, przesuwam więc głowę ku wstecznemu lusterku i patrzę sobie w oczy, a potem trąbię na dwóch strażników.

– Proszę pana? – pyta jeden.

– Przyjechałem spotkać się z saabem[14] Aurangzebem.

– Pańska godność?

– Niech mu pan powie, że przyjechał Daru.

Uzyskawszy pozwolenie, jadę podjazdem chyba jednak za krótkim, żeby mógł służyć jako lądowisko dla samolotu przeznaczonego do szybkiej ucieczki, i mijam dwa śliczne nowiutkie mitsubishi pajero. Tak, Bóg okazał przychylność tacie Oziego, poddawanemu częstym śledztwom, ale dotąd nie skazanemu sekretarzowi federalnemu (emerytowanemu) Khurramowi Szachowi.

Otwierają się drzwi frontowe i służący wprowadza mnie do holu, a stamtąd na piętro. Czas nadał twarzy Oziego dojrzałość i przesunął linię włosów ze skroni na środek głowy na odległość dwóch gładkich pociągnięć nożem do owoców. Kucamy, szeroko otwierając ramiona, patrzymy na siebie i uśmiechamy się. Trwamy w tej pozycji przez chwilę, później obejmujemy się i Ozi unosi mnie nad podłogę. Walę go w plecy, wyciskając mu sporo powietrza z płuc. Żaden z nas się nie wita.

– Wyłysiałeś! – wykrzykuję.

– Wielkie dzięki, jar[15] – odpowiada.

Podchodzi Mumtaz i całuje mnie w policzek.

– Witaj, Daru – mówi. Schrypnięty głos, intymnie graniczący z astmą: spieczone plaże, kurz podrywany porywami wiatru. Bardzo seksowny, ale niewiele do picia.

Próbuję przywołać na twarz serdeczny, nieszkodliwy uśmiech. Blokuje się na moich zębach.

– Witaj, Mumtaz.

– A to – mówi Ozi, podnosząc zmęczonego chłopczyka – to jest Muazzam.

Muazzam wybucha płaczem, obejmując ojca za szyję i ukrywając buzię.

– No, no, masz rękę do dzieci, to pewne – mówi do mnie Ozi.

– Pada z nóg – wtrąca Mumtaz. – Powinieneś położyć go do łóżka.

Ze strony malca dobiega stłumione: „Nie”.

Siadamy na niskich sofach wyglądających jak metalowe pająki pokryte czarnymi poduchami. Mumtaz nie spuszcza ze mnie oczu, ja odwracam wzrok, ponieważ jest piękna i nie chcę się gapić. Nie widziałem jej od dnia ślubu i musiałem wtedy wypić więcej niż sądziłem, ponieważ nie pamiętam, żebym myślał, jakim szczęśliwym draniem jest Ozi.

– Szkocka? – pyta Ozi.

– Oczywiście – odpowiadam.

Ozi chce przekazać Muazzama matce, ale ona wstaje.

– Przyniosę.

– Naprawdę uważasz, że wyłysiałem? – pyta Ozi.

– Obawiam się, że tak, przystojniaku – mówię mu, mimo że nadal ma włosy. Ozi jest na tyle próżny, że trochę docinków mu nie zaszkodzi.

Mumtaz wyciąga z barku pełną butelkę Black Label. Mój przemytnik mówi, że w dzisiejszych czasach Black kosztuje cztery tysiące za sztukę. Ja zadowalam się McDowellem szmuglowanym z Indii, osiemdziesiąt pięć za butelkę, cena dobra dla tych z nas, którzy uczciwie zarabiają na życie. Ale Oziego stać na luksusy, a Black Label mi odpowiada, pod warunkiem, że nie ja płacę.

– Ozi twierdzi, że w młodości był prawdziwym łamaczem serc – mówi Mumtaz, odkręcając butelkę.

– O tak – odpowiadam. – W Lahore zabrakło chusteczek higienicznych w wieczór waszego ślubu.

– I to się nie zmieniło – oznajmia Ozi, muskając palcem skroń. – Odrobina skóry jest seksowna.

– Bez dwóch zdań.

– W naszym wieku, mój owłosiony przyjacielu, kobietom zależy wyłącznie na gotówce. A moje konto bankowe ma dość włosów na cały harem.

– Cóż za wyrafinowanie. – Mumtaz podaje mi szkocką z wodą i lodem. – Wszyscy mężczyźni z Lahore są tacy?

– Na pewno nie – odpowiadam.

– Uważaj, Daru – mówi Ozi, odbierając szklankę od żony. – Ona próbuje nas poróżnić.

Mumtaz siada obok niego. Jej drink jest mocniejszy niż nasze.

– Skoro jesteś jednym z najdroższych przyjaciół mojego męża, nie mam wobec ciebie wielkich nadziei – mówi.

Ozi mruga do mnie znacząco.

– Ale odrobina nadziei jest lepsza od jej braku – dodaje Mumtaz.

– Zdrowie – mówię. Stukamy się szklankami.

Wiesz, że masz kłopoty, kiedy nie jesteś w stanie spojrzeć w oczy kobiecie, zwłaszcza jeśli przypadkiem ta kobieta jest żoną twojego najlepszego przyjaciela. Tak więc ja z całą pewnością mam kłopoty, ponieważ ciągle patrzę na Mumtaz i odrywam wzrok w momencie, kiedy ona na mnie spogląda. Mam nadzieję, że tego nie widzi, ale przypuszczalnie się mylę. A z drugiej strony może za dużo myślę. Paranoja ćpuna.

Kiedy dopijamy drugą kolejkę, wyciągam paczkę redsów.

– Zapalisz?

– Rzuciłem – odpowiada Ozi.

– Chyba nie mówisz poważnie. – Ozi, którego znałem, palił pół paczki dziennie. Więcej, to przez niego wciągnąłem się w nałóg, kiedy mieliśmy czternaście lat, bo z papierosem wyglądał super na dachu swojego starego domu.

– Teraz jestem ojcem. Muszę być odpowiedzialny.

– Wobec kogo? – pytam. – Czuję się jak sierota.

– Ty też powinieneś rzucić.

Podsuwam mu paczkę.

– Dajże spokój. Weź jednego. Ze względu na pamięć dawnych czasów.

Kręci głową.

– Przykro mi, jar.

– Cóż, ja nie rzuciłam – mówi Mumtaz i bierze papierosa. – Umierałam z ochoty na dymka.

Ozi ponad głową ich synka spogląda na żonę.

– On śpi – mówi Mumtaz. – Dlaczego nie zaniesiesz go do łóżeczka?

Ozi wychodzi z chłopcem, a ja podaję jej ogień, zapalam też swojego.

– Nie wolno mi palić, kiedy mały jest w pokoju – wyjaśnia, biorąc gazetę ze stolika. – Czytasz to?

– Czasami. Dzisiaj jest artykuł o zaginionej dziewczynie z osiedla Defense. Policja podejrzewa, że rodzina ją zabiła, bo odkryli, że ma kochanka. Kochanek twierdzi, że policja coś z nią zrobiła, kiedy na randce przyłapał ich patrol i zabrał na posterunek. A rodzina upiera się, że nigdy nie miała kochanka. Dziwna sprawa.

– Czytałam. Autorem jest Zulfikar Manto.

– Tak. Nigdy o nim nie słyszałem. Dobry artykuł.

Kiwnęła raz głową, nie odrywając wzroku od pierwszej strony.

– Pogadajmy o tym rzucaniu palenia – mówię do Oziego, kiedy ten wraca, bo nie chcę, żeby tak łatwo się wywinął.

– To cię zabije – odpowiada.

Strzepuję popiół do popielniczki.

– Nie ma powodu rzucać. Trzeba zważyć korzyści i straty.

– A jakie dokładnie są korzyści?

Rozpościeram dłonie i zaciągam się, by mu to zademonstrować.

– Przyjemność, jar.

– A nie mówiłeś mi, że palenie zrujnowało twoją wytrzymałość boksera?

Mumtaz unosi brew – czarna zaokrąglona część pytajnika w pozycji leżącej.

– Zrujnować to mocne słowo – stwierdzam.

– Nigdy nie wygrałeś.

– Wygrywałem cały czas, tylko nigdy nie zdobyłem mistrzostwa.

– Palenie skraca życie.

– Pomaga zwalczyć nudę. Masz więcej do zrobienia i mniej czasu na robienie tego.

– Pewnie nigdy się nie nudziłem. Żona i syn zapewniają interesujące życie.

Patrzę na Mumtaz z papierosem w dłoni, ale powstrzymuję się od uwagi, że przyjemność posiadania męża i syna nie eliminuje jej pragnienia, by od czasu do czasu zapalić.

– Jaki człowiek próbuje przekonać innego, by nie rzucał palenia? – pyta Mumtaz, wydmuchując dym.

– Tylko dobry przyjaciel – odpowiadam. – Kogo poza tym by to obchodziło?

– Już za późno – mówi Ozi. – Od trzech lat nie palę.

– Byłeś za granicą – stwierdzam. – Otoczony przez obłąkanych na punkcie zdrowia Amerykanów. W miesiąc znowu cię nauczę.

– Nie psuj go – mówi do mnie Mumtaz, kładąc nogi na sofie i opierając głowę na ramieniu Oziego.

– Nigdy nikogo nie psułem – odpowiadam.

– Nie wierzę ci.

Skończyła palić, ale nie zgasiła porządnie niedopałka, który nadal dymi się w popielniczce. Rozgniatam swój na nim tak długo, aż oba przestają się palić.

– Nigdy nie kłamię – kłamię.

Uśmiecha się.

Kiedy ruszam do domu, jestem radośnie wstawiony. W sumie to było całkiem przyjemne spotkanie po latach. Ozi i Mumtaz odprowadzają mnie, ściskamy sobie dłonie i całujemy się w policzki, później odjeżdżam pod rozgrzaną pochodnią rzucającego cienie księżyca, który jest większy, jaśniejszy i bardziej żółty niż powinien być. Nie ma chmur ani wiatru, gwiazdy zasłania kurz. Droga wsysa opony mojego samochodu. Rewelacyjna noc na jointa, ale nie sądzę, żebym był dostatecznie trzeźwy na skręcanie, a poza tym powinienem był zwracać większą uwagę na drogę, ponieważ wpadłem na policyjny patrol i jest za późno, żeby zawrócić. To bez znaczenia. Muszę się zatrzymać. Zapalam papierosa, żeby ukryć oddech, i otwieram okno.

W oczy świeci mi latarka, potrafię dostrzec wąsy i niewiele poza tym.

– Niech pan zjedzie na pobocze – mówi wąs.

Wykonuję polecenie.

– Dokumenty wozu. Prawo jazdy – mówi wąs.

Daję mu papiery, oczekując listy możliwych nadających się na łapówkę przedmiotów, o które mnie zapyta. Mam nadzieję, że nie czuje alkoholu.

– Niech pan wysiądzie.

Przeszukują mój samochód: siedzenie kierowcy, schowek, siedzenia pasażerów. Nic. Teraz jeśli szczęście będzie mi sprzyjać, wąs pozwoli mi odjechać. Ale szczęście mi nie sprzyja, a on nie przerywa polowania.

– Skąd pan jedzie?

– Z domu rodziców. – To zawsze jest bezpieczna odpowiedź.

– Gdzie mieszkają?

– W koszarach. – Policja panicznie boi się wojska.

Uśmiecha się i myślę, cholera, wyczuł alkohol. Nie mylę się.

– Pił pan?

– A cóż to za pytanie? Jestem dobrym muzułmaninem. – Idiotyczna odpowiedź. On wie, że jestem zalany. Powinienem błagać o łaskę i dać mu łapówkę.

Wokół gromadzą się inne wąsy.

– Zabierzmy tego dobrego muzułmanina na posterunek – proponuje jeden.

– Zna pan karę za picie? – pyta pierwszy.

– Wieczność w ogniach piekielnych?

– Nie, wcześniej. Wie pan, ile lat spędzi pan w więzieniu?

To zaszło stanowczo za daleko, myślę. Niewykluczone, że jeden z nich jest nerwowym fundamentalistą, więc lepiej szybko się wykupić.

– A może jakoś moglibyśmy to załatwić? – pytam.

– To znaczy?

– Na przykład zapłacę karę, zamiast iść do więzienia – sugeruję.

– Wsadzić go do pudła – mruczy jeden z wąsów.

Pierwszy odprowadza mnie na bok, od pozostałych dzieli nas kilka kroków.

– To bardzo poważna zbrodnia – mówi – ale widzę, że żałuje pan tego, co pan zrobił. Niech mi pan da dwa tysiące, a ja ich przekonam, żeby pana puścili.

– Nie mam dwóch tysięcy – mówię, czując ulgę, że zaczęliśmy się targować.

– Ile pan ma?

Wyciągam portfel i przeliczam banknoty.

– Siedemset osiemdziesiąt trzy.

– Dawaj pan.

– Kończy mi się benzyna. Niech mi pan zostawi te osiemdziesiąt trzy.

– Dobra.

Odjeżdżam w stanie pijanej pustki, która – wiem to dobrze – ustąpi miejsca gniewowi, ponieważ nie stać mnie na pozbywanie się ot tak siedmiuset rupii. Na razie jednak w głowie wciąż szumi mi alkohol, więc biorę ostro zakręty z uśmiechem, który do tego stopnia oddzielony jest od moich oczu, że wydaje się, iż moja twarz należy do dwóch osób. Gdyby kamera filmowała moje życie, wznosiłaby się coraz wyżej, aż wreszcie byłbym tylko parą reflektorów zmierzających krętą drogą do domu.

Kuląc się pod pościelą w zimnej sypialni, słyszę na tle szumu klimatyzacji dźwięk, którego nie chcę słyszeć. To Manuczi puka do drzwi.

– Saab, śniadanie gotowe – mówi.

Manuczi postępuje tak tylko wtedy, kiedy jestem spóźniony. Patrzę na budzik: za dziesięć dziewiąta. Już powinienem wychodzić.

– Śniadanie! – ryczę. Równocześnie biorę prysznic i golę się, zacinając się przy tym, wkładam pośpiesznie garnitur i próbuję wypić wodę, którą przyniósł mi Manuczi, ale jest lodowata i muszę popijać wolno. Boli mnie głowa i mam podrażniony żołądek, znak, że wczorajsza Black Label musiała być podrobiona, a w koszuli brakuje guzika.

Łapię aktówkę, wpycham w usta sadzone jajko na toście i ruszam do drzwi. Na środku podjazdu, tuż za bramą, leży pies; nawet nie drgnie, kiedy na niego wrzeszczę i rzucam kamieniem, który odbija się od jego pleców. Rozglądam się za kijem, ale nigdzie żadnego nie widzę, podchodzę więc, żeby sprawdzić, czy zwierzę nie jest martwe. Jest. Musi być martwe od dłuższego czasu, bo obżarte kleszcze pokrywają jego uszy jak winogrona. Ostatnio jest mnóstwo padłych psów, zabija je upał. Stopą odsuwam truchło w kierunku stosu śmieci koło bramy i zauważam, że już zesztywniało, ścięgna są niczym liny obwiązane wokół kości.

Domki garbiące się nad wysokimi do ramion murami wypluwają na wąską ulicę kilku opieszałych mieszkańców. Mój dom jest prosty, w przeciwieństwie do różowych, zdobionych kolumnami minipotworków w sąsiedztwie. Szary betonowy blok z prostokątnymi oknami, paroma balkonami zbyt wąskimi, żeby z nich korzystać, i najlepszym cholernym drzewem w okolicy: banianem, który rośnie tu od zawsze i ocienia większą część zakurzonego spłachetka ziemi, przeze mnie nazywanego frontowym podwórkiem.

Jadę szybko, od czasu do czasu odbija mi się jajkiem, i myślę o spotkaniu o dziesiątej, którego wolałbym nie odbyć. Mimo to nie cieszę się, kiedy silnik gaśnie i szybkie spojrzenie mówi mi, że skończyło się paliwo. Usiłuję dotoczyć się do najbliższej stacji benzynowej siłą samego rozpędu, ale ruch jest zbyt wielki i muszę nacisnąć na hamulce. Zdejmuję marynarkę, podwijam rękawy, otwieram drzwi i jedną rękę trzymając na kierownicy, spycham samochód na pobocze. Mijający mnie kierowcy niepotrzebnie na mnie trąbią, moja biała koszula miejscami robi się przezroczysta.

Idę pół kilometra albo coś koło tego na stację, gdzie kupuję benzynę i lejek. Jest dziewiąta czterdzieści osiem. Benzyna chlupocze w kanistrze, gdy biegnę z powrotem, wdychając ciemne spaliny, które autobus wypluwa w moim kierunku, i czuję, jak piekący pot spływa mi z brwi do oczu. Włączam silnik i ruszam, prowadząc jedną ręką, drugą zaś odpinając koszulę, żeby się wytrzeć.

Wchodzę do biura jedenaście po dziesiątej i jest mi zimno, bo spociłem się jak mysz, a klimatyzacja w banku zawsze nastawiona jest na niskie temperatury. Cuchnę jak warsztat samochodowy w bezwietrzny dzień i nie wątpię, że wyglądam okropnie.

Raider widzi mnie i kręci głową. Naprawdę nazywa się Haider i marzy, żeby zostać specjalistą od wrogich przejęć na Wall Street. Jako jedyny w naszym banku nosi szelki.

– Nagrabiłeś sobie, jar – mówi.

– Jest już? – pytam.

– A czy kiedykolwiek się spóźnia?

– Jest wkurzony?

– Nie uśmiecha się.

Raider mówi o moim kliencie, Maliku Dżiwanie, właścicielu ziemskim mającym pół miliona dolarów amerykańskich na koncie, fotel w Zgromadzeniu Prowincji i brwi, które stykają się na środku niczym druga para wąsów. Do jego rozrywek należy walka z upowszechnianiem edukacji na poziomie podstawowym i opóźnianie spisu powszechnego. W tej chwili siedzi w moim fotelu za moim biurkiem i władczo się kręci.

– Spóźnił się pan – mówi.

Nie jestem w nastroju na takie rzeczy.

– Przepraszam, panie Dżiwan, mój samochód...

– Nieważne. Czy mój czek został spieniężony?

– Pański czek?

Gładzi się po brodzie i bez słowa na mnie patrzy.

Przypominam sobie, po co Bóg dał bankowcom usta: żebyśmy całowali po tyłku naszych klientów.

– Proszę mi powiedzieć, jaki czek?

– Czek na trzydzieści tysięcy dolarów amerykańskich, który u pana zdeponowałem.

– Proszę poczekać, sprawdzę. – Dzwonię do działu obsługi klienta i podaję numer konta. – Obawiam się, że jeszcze nie przeszedł.

– To idiotyczne. Zdeponowałem go tydzień temu.

Jego zdenerwowanie sprawia mi przyjemność.

– Realizacja czeków międzynarodowych wymaga czasu.

– Nie powiedziałem panu, żeby zajął się pan tym osobiście?

– Nie przypominam sobie, żeby pan tak mówił, panie Dżiwan.

– No cóż, ja pamiętam.

To świetnie.

– Następnym razem naprawdę powinien pan rozważyć czek kasowy.

– Żartuje pan sobie ze mnie?

Boże uchowaj.

– Nie – odpowiadam.

– Młody człowieku, nie podoba mi się sposób, w jaki się uśmiechasz.

Nie jestem jednym z twoich niewolników, ty draniu. I chcę, żebyś natychmiast zlazł z tego fotela.

– Panie Dżiwan, nie próbuję okazać braku szacunku.

– Twój ton jest lekceważący.

Jak każdy dobry bankowiec wiem, Dzień Sądu Ostatecznego poprzedzi Noc Niewypłacalności. I w tę noc zamierzam zadzwonić do moich paru bardziej kłopotliwych klientów. Na razie jednak mój bank trzyma się dobrze i jestem ograniczony, jeśli chodzi o wybór reakcji na próby narzucenia feudalnej hierarchii w moim gabinecie.

– Panie Dżiwan, dokładam wszelkich starań, by zapewnić panu usługi, których pan potrzebuje.

– Wiesz, kim jestem?

Zaczynam tracić cierpliwość.

– Tak, wiem.

– Mogę kazać wyrzucić cię na ulicę.

– Proszę mi nie grozić, panie Dżiwan. Nie pracuję dla pana. Jest pan klientem tego banku i jeśli nie podobają się panu nasze usługi, może się pan przenieść gdzie indziej.

– Zobaczymy, kto gdzie indziej się przeniesie. Chcę rozmawiać z dyrektorem oddziału.

– Oczywiście. – Prowadzę go do gabinetu dyrektora, pozornie spokojny, bo nie chcę, żeby widział, jak się kulę. Ale ze sposobu, w jaki dyrektor oburącz chwyta dłoń Dżiwana, w jaki go wita, lekko zginając się w pasie i chyląc głowę, składając mu podwójny ukłon, wiem, że to będzie nieprzyjemne.

– Ghulam – mówi Dżiwan – ten chłopak mnie obraził.

– Niech pan zamknie drzwi, panie Szezad – zwraca się do mnie dyrektor. – Co się stało?

Wiem, że muszę zdecydowanie przedstawić swoją sprawę.

– Sir – zaczynam.

– Nie ty – przerywa dyrektor. – Saab Malik, proszę powiedzieć, co się stało.

– Kazałem temu chłopcu osobiście zająć się depozytem. Dzisiaj odkrywam, że tego nie zrobił, ale on nazywa mnie kłamcą i twierdzi, że nic takiego nie mówiłem. Jest wobec mnie arogancki, a kiedy mówię, że nie zniosę takiego traktowania, on podnosi głos i mówi, żebym przeniósł się do innego banku.

Dyrektor patrzy na mnie twardo.

– To nie do przyjęcia, panie Szezad.

– Proszę mi pozwolić opowiedzieć, co się stało, sir.

– Powiedział pan saabowi Malikowi, żeby przeniósł się do innego banku?

– Widzi pan, sir...

– Panie Szezad, nie po raz pierwszy klient skarży się na sposób, w jaki pan go traktuje. Stąpa pan po bardzo niebezpiecznym gruncie. Niech pan odpowie na moje pytanie.

– Nie, sir. Nie powiedziałem tego.

– Więc mówisz, że kłamię? – pyta Dżiwan.

Mam zły dzień. Zły miesiąc, ściślej rzecz biorąc. Szanujący się człowiek może przyjąć tylko określoną dawkę bzdur od tych megalomanów, więcej nikt nie powinien się po nim spodziewać, więc odpowiadam:

– To jest bank, nie mieszkanie pańskich służących, panie Dżiwan. Jeśli domaga się pan lepszej obsługi, to może najpierw powinien się pan nauczyć lepszych manier.

– Dość! – wrzeszczy dyrektor.

Nigdy wcześniej nie słyszałem, żeby wrzeszczał.

Wraca mi rozsądek. Co ja wyprawiam? Strach łapie mnie za gardło i każe wymachiwać rękami, jakbym zmazywał z tablicy złą odpowiedź.

– Bardzo przepraszam, sir – mówię. – Przepraszam, panie Dżiwan.

Obaj milczą.

– Nie wiem, co we mnie wstąpiło – ciągnę. – To się więcej nie powtórzy. Jeszcze raz bardzo przepraszam.

– Zwalniam pana, panie Szezad – mówi dyrektor.

Szybki krok w bok w nierzeczywistość, jak spotkanie z matką, kiedy jesteś na haju. Czy ja tracę pracę? W tej chwili? To prawdopodobne?

Zbierz się do kupy.

– Proszę, sir – mówię.

– Nie, panie Szezad.

– Ale ja błagam, sir. Bardzo proszę.

– Nie.

Opuszczam gabinet dyrektora, zostawiam ich obu odprowadzających mnie wzrokiem. Podchodzę do biurka i rozglądam się, tyle jest do zrobienia, tyle pracy do wykonania i ja mogę ją wykonać. Mogę. Ale nie potrafię się skupić. Z nosa mi cieknie, w ustach czuję brzydki smak, twarz mam rozgrzaną, choć jest mi zimno.

Wszyscy na mnie patrzą. Skąd już wiedzą? Chcę im powiedzieć, że to błąd, ale zamiast tego kieruję wzrok na biurko. Zachowuj się naturalnie. Nie ściągaj na siebie uwagi.

Dyrektor odprowadza Dżiwana. Biorę długopis i przesuwam jakieś papiery. Oni nic do mnie nie mówią. Wszystko będzie dobrze.

– Panie Szezad.

Podnoszę głowę. To dyrektor, koło niego stoi ochroniarz.

– Tak, sir?

– Pan już tu nie pracuje, panie Szezad.

– Ale, sir, ja naprawdę bardzo, bardzo przepraszam. Proszę mnie nie wyrzucać. Będę pracował przez miesiąc bez wynagrodzenia.

– Ma pan poważny problem psychologiczny, panie Szezad. Odprawę wyślemy do domu pocztą poleconą. Niech pan przestanie płakać, pozbiera rzeczy osobiste i idzie do domu.

– Mam wypełnić jakieś formularze?

– Nie, panie Szezad. Proszę iść.

Obserwuje mnie. Szukam przedmiotów osobistych na biurku, ale żadnych nie znajduję. Chwytam aktówkę. Nogi się poruszają, jedna stopa przed drugą. Patrzę prosto przed siebie, kiedy ochroniarz otwiera drzwi. Przekręcam kluczyk w stacyjce. Jadę. Dokąd? Do domu. Oddaję aktówkę Manucziemu i ignoruję słowa wychodzące z jego ust, idę prosto do sypialni, zamykam drzwi na klucz, zaciągam zasłony, rozbieram się, wsuwam pod pościel i zwijam się w mrocznym, mrocznym mroku.

Nie wiem, czy spałem, czy śniłem na jawie, bo nagle pod pościelą otwieram gwałtownie powieki i wracam z innej, dziwnej krainy. Czuję się tak, jakbym miał gorączkę, i jestem zlany potem, ale myślę, że to dlatego, że nie włączyłem klimatyzacji ani nawet wentylatora. Muszę iść do łazienki.

Siedząc zgarbiony na sedesie, czuję wilgotną gładkość skóry, bo brzuch mi się zwija i dotyka samego siebie. Żołądek do tego stopnia mam rozstrojony, że wydalam ciecz. Piecze. Łapię lotę i myję się.

Nagi podchodzę do okna, rozciągam zasłony i widzę przejrzałe słońce nabrzmiewające na horyzoncie.

Przypominam sobie, że zgodziłem się pójść na imprezę z Ozim i Mumtaz. Kiedy po mnie przyjeżdżają, Mumtaz ma na sobie czarny strój odsłaniający ramiona. Całuje mnie w policzek. Jej zapach pozostaje przy mnie.

– Dobrze się czujesz? – pyta. W jej głosie szorstkość miesza się z troską.

– Nie.

Uśmiecha się współczująco.

– Co się dzieje?

– Kłopoty żołądkowe.

– Weź immodium i zbieramy się – mówi Ozi.

– Nie idę – odpowiadam.

– Daj spokój, jar. – Ozi unosi dłonie i przekrzywia głowę.

– Naprawdę czuję się fatalnie.

– Jutro rano wszyscy będziemy się tak czuli. Ty po prostu wcześniej zacząłeś.

– Przykro mi, jar. Nie idę.

– Ależ idziesz. Nalegam.

– Popatrz na mnie: nie jestem ubrany i wyglądam strasznie.

– Ty zawsze wyglądasz strasznie. Wrzuć coś na siebie i jedźmy. Poczekamy w samochodzie.

Oszołomiony wkładam czarne dżinsy, czarny T-shirt, czarny pasek i czarne mokasyny, wsuwam trochę haszu w pustą do połowy paczkę papierosów i wychodzę.

– Pasujecie do siebie – mówi Ozi, mając na myśli Mumtaz i mnie.

Siadam na tylnym siedzeniu pajero Oziego. Nigdy dotąd nie jechałem pajero. Kosztuje więcej niż mój dom i porusza się jak byk, potężny i skupiony na celu. Ozi prowadzi, mknąc prosto przed siebie, i naciska na gaz z wiarą, że inni zejdą mu z drogi. Czasami, kiedy za bardzo się zbliża i musi skręcić, by uniknąć zmiażdżenia innego samochodu, silnik pajero warczy rozczarowany, a Ozi przeklina.

– Głupi drań.

– Było czerwone światło – zauważa Mumtaz.

– No i co z tego? Przecież widział, że nadjeżdżam.

– Wiesz, są zasady.

– A pierwsza brzmi, że większe samochody mają pierwszeństwo.

Ulubione zdanie. Nie słyszałem go od bardzo długiego czasu. Pamiętam, jak pędziliśmy z Ozim po mieście w jego corolli rocznik 82, gołe stopy pociły się nam w podniszczonym żeglarskim obuwiu, a my śledziliśmy śliczne dziewczęta na bulwarze, zapamiętywaliśmy numery rejestracji i unikaliśmy gliniarzy, bo żaden z nas nie miał prawa jazdy. Włosy ostrzyżone zgodnie z regułami szkolnymi. Za jego wayfarerami i moimi aviatorami oczy zaczerwienione od zioła. Przyklejone do tylnej szyby nalepki uniwersytetów, na których nigdy nie będę studiował. Podziwialiśmy dziewczęta w czasach taniej benzyny, wagarów i heavymetalowych kaset magnetofonowych z nadmiarem basu i jeszcze większą ilością wysokich tonów. Zanim wyjechał, przeżyliśmy mnóstwo dobrych chwil, Ozi i ja.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

[13] Ozi – zdrobnienie od Aurangzeb (przyp. red.).

[14] saab (hindi/urdu) – w potocznej wymowie sahib, sahab; forma honoryfikacyjna używana w językach indyjskich; w hindi słowo funkcjonuje jako tytuł grzecznościowy (przyp. red.).

[15] jar (hindi/urdu) – koleś, ziomal, brachu (przyp. red.).

Rozdział 4
Otwarcie fioletowego pudełka:
wywiad z profesorem
Juliusem Superbem

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 5
Trzy

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 6
Wielki człowiek

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział siódmy
Cztery

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 8
Jaką piękną mamy pogodę
(albo o ważnej roli klimatyzacji)

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 9
Pięć

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 10
Żona i matka
(część pierwsza)

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 11
Sześć

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 12
Najlepszy przyjaciel

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 13
Siedem

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 14
Sąd
(po przerwie)

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 15
Osiem

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 16
Żona i matka
(część druga)

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 17
Dziewięć

Dostępne w wersji pełnej

Tytuł oryginału:
MOTH SMOKE

Copyright © 2000 by Mohsin Hamid

Copyright © 2014 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2014 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Kula

Redakcja: Joanna Drzazga

Korekta: Magdalena Bargłowska, Barbara Mesiner

ISBN: 978-83-7999-134-1

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2014

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl