Dla Zahry

Rozdział 1
Przenieś się do miasta

Zauważ, że jeśli nie ty sam zajmujesz się jego pisaniem, samouczek jest swego rodzaju oksymoronem. Czytasz samouczek po to, aby ktoś, kim bynajmniej nie jesteś ty, mógł cię uczyć, a tym kimś jest autor. Ta prawidłowość dotyczy całej kategorii poradników. Tak jest na przykład z książkami traktującymi o tym, jak coś robić. A także z książkami o samodoskonaleniu. Można by nawet powiedzieć, że odnosi się to do książek o religii. Ale można też powiedzieć, że tych, którzy coś takiego twierdzą, należałoby przygwoździć do ziemi i powoli przeciągając ostrzem po ich gardłach, toczyć z nich krew, aż wyschną na wiór. Dlatego też najrozsądniej jest po prostu odnotować różnicę poglądów na tę kategorię i szybko przejść nad tym do porządku dziennego.

Powyższe rozważania wcale nie miały oznaczać, że samouczki są bezużyteczne. Wręcz przeciwnie, mogą być bardzo przydatne. Mają natomiast znaczyć, że myślenie o sobie samym w krainie samokształcenia to dosyć śliska sprawa. A to, co śliskie, może być dobre. Śliskie może być przyjemne. Śliskie może uprzystępniać coś, co by ocierało i drażniło, gdyby wchodziło na sucho.

Niniejsza książka jest samouczkiem. Jej celem, co już określono na okładce, jest wskazać, jak stać się obrzydliwie bogatym w rozwijającej się Azji. I by mogła to uczynić, musi pewnego zimnego, wilgotnego poranka odnaleźć ciebie, skulonego i drżącego na ubitej ziemi pod matczynym łóżkiem. Cierpisz męczarnie chłopca, któremu wyrzucono czekoladkę, któremu wyczerpały się baterie w pilocie zdalnego sterowania, któremu nawalił skuter, któremu skradziono nowe tenisówki. Jest to tym bardziej niezwykłe, ponieważ nigdy w życiu żadnej z tych rzeczy nie widziałeś.

Białka twoich oczu są żółte w wyniku pikującego poziomu bilirubiny we krwi. Dręczy cię wirus zapalenia wątroby typu E. Zazwyczaj jest przenoszony drogą fekalno-oralną. Pychota. Zabija mniej więcej jedną osobę na pięćdziesiąt, więc masz spore szanse na wyzdrowienie. Jednak w tej chwili czujesz się, jakbyś zaraz miał umrzeć.

Twoja matka już wielokrotnie doświadczyła czegoś takiego, a przynajmniej podobnego, może więc nie uważa, że umrzesz. Ale możliwe też, że tak uważa. Może obawia się tego. Wszyscy kiedyś umrą, ale kiedy taka matka jak twoja widzi swoje trzecie dziecko, ciebie, cierpiące ból powodujący, że jęczysz pod jej łóżkiem, może mieć wrażenie, że twoja śmierć przyspiesza o kilka dziesięcioleci, zdejmuje ciemną, zakurzoną chustę z głowy i z poufałością rozpuszczonych włosów oraz pożądliwym uśmiechem rozgaszcza się tu, w tej lepiance z jednym pomieszczeniem, które matka dzieli z całym swoim pozostałym przy życiu potomstwem.

Jedyne, co matka mówi, to:

– Nie zostawiaj nas tu.

Twój ojciec już wcześniej słyszał tę jej prośbę, co jednak nie czyni go zupełnie na nią niewrażliwym. Jest mężczyzną o nienasyconym popędzie seksualnym i kiedy jest daleko od domu, często myśli o ciężkich piersiach twojej matki, o jej masywnych, pełnych udach i nadal pragnie wchodzić w nią co noc, a nie tylko podczas trzech czy czterech wizyt w roku. Lubi też jej wyjątkowo sprośne poczucie humoru, a czasami też jej towarzystwo. I chociaż zazwyczaj nie jest zbyt wylewny wobec dzieci, chciałby patrzeć, jak ty i twoje rodzeństwo dorastacie. Jego własny ojciec czerpał sporą radość z obserwacji codziennego wzrastania upraw na polach i pod tym względem, na tyle, na ile jest to analogiczne do rozwoju dzieci, między tymi dwoma mężczyznami istnieje spore podobieństwo.

Teraz odpowiada:

– Nie stać mnie na to, żeby zabrać was do miasta.

– Moglibyśmy zamieszkać z tobą w hotelu pracowniczym.

– Mieszkam w pokoju z kierowcą. To kawał wała, masturbuje się, pali papierosa za papierosem i cierpi na wzdęcia. W hotelu pracowniczym nie ma żadnych rodzin.

– Zarabiasz już dziesięć tysięcy. Nie jesteś biedakiem.

– W mieście, mając dziesięć tysięcy, jesteś biedakiem.

Wstaje i wychodzi na dwór. Twój wzrok podąża za nim, za jego rozpiętymi z tyłu skórzanymi sandałami ze swobodnie trzepoczącymi paskami, za jego spierzchniętymi piętami, zgrubiałymi i twardymi jak u skorupiaka. Wychodzi przez drzwi na podwórze pośrodku gospodarstwa waszej wielopokoleniowej rodziny. Trudno oczekiwać, żeby miał się tam zatrzymać i zatopić w rozmyślaniach nad samotnym, rzucającym cień drzewem, dającym ukojenie w lecie, ale teraz, wiosną, wciąż jeszcze surowym i rozczochranym. Być może wychodzi spomiędzy domostw i podąża w stronę zagonu, za którym jest jego ulubione miejsce do wypróżniania się, gdzie nisko kuca i prze z mocą, by wyrzucić z siebie zawartość okrężnicy. Być może jest sam, a może też nie.

Za zagonem znajduje się rozległy rów, na chłopa głęboki, a na jego dnie wąziutka strużka wody. O tej porze roku jedno do drugiego zupełnie nie pasuje, niczym chudy jak szkielet więzień obozu koncentracyjnego i fartuch otyłego cukiernika. Tylko w krótkich okresach, podczas monsunu, rów wypełnia się prawie po brzegi, co też nie jest już tak regularne jak w przeszłości, uzależnione od coraz bardziej kapryśnych prądów atmosferycznych.

Mieszkańcy wioski wypróżniają się poniżej miejsca, w którym piorą ubrania, a to z kolei znajduje się poniżej punktu czerpania wody. Wioska położona dalej w górę rzeki robi to samo. A jeszcze wyżej, tam gdzie wypływa spośród wzgórz, czasami w postaci tryskającego potoku, woda jest częściowo zatrudniana w procesach przemysłowych starego, pordzewiałego, niewielkiego zakładu włókienniczego, a częściowo wykorzystywana do systemu kanalizacyjnego, odprowadzającego generowane szare i śmierdzące bąkami ścieki.

Twój ojciec jest kucharzem, ale chociaż jest dosyć dobrym fachowcem, a do tego pochodzi ze wsi, nie ma obsesji na punkcie świeżości czy też jakości składników. Jego zdaniem gotowanie to sztuka operowania przyprawami i olejem. Przyrządzane przez niego jedzenie pali w język i zatyka tętnice. Kiedy tak tu stoi i się rozgląda, nie widzi wokół siebie kłujących liści i włochatych małych jagód na orzeźwiającą sałatkę czy jasnobrązowych łodyg pszenicy na niebiański balonik mielonego na żarnach i pieczonego na piecu placka chlebowego. Zamiast tego widzi jednostki katorżniczego znoju. Widzi godziny, dni, tygodnie i lata. Widzi pracę, która służy rolnikowi do uzyskania przydziału czasu na tym świecie w zamian za jego przydział czasu na tym świecie. Tutaj, pośród oszałamiającego bukietu zapachowego spiżarni natury twój ojciec wciąga woń śmiertelności.

Większość obecnie pracujących w mieście, a pochodzących z wioski mężczyzn powraca tu na żniwa. Jednak teraz jest na to jeszcze za wcześnie. Twój ojciec przyjechał na urlop. Mimo to chętnie towarzyszy braciom przy porannym ścinaniu trawy i koniczyny na paszę. Znowu będzie przysiadał na zgiętych nogach, tym razem jednak z sierpem w dłoni, i w kółko będzie i zgarniał, i ścinał, i puszczał, i chodził w kucki, powtarzając te ruchy, w miarę jak również słońce odtwarza swoją własną, stopniowo pokonywaną, ścieżkę na niebie.

Tuż obok przez pola biegnie droga gruntowa. Gdyby pojawił się na niej SUV z właścicielem ziemi czy jego synami, ojciec i jego bracia unieśliby dłonie do czoła, pochylili się nisko i odwrócili wzrok. W tych stronach już od stuleci, a być może od zarania dziejów, patrzenie właścicielowi ziemi prosto w oczy było ryzykowne. Ostatnio w taki sposób zaczęli zachowywać się niektórzy mężczyźni. Ale oni noszą brody i zarabiają na swoje utrzymanie w seminariach duchownych. Chodzą wyprostowani, z piersią wypiętą do przodu. Twój ojciec nie ma z tymi ludźmi nic wspólnego. W rzeczywistości nie lubi ich prawie tak samo jak właściciela ziemi, i to z tego samego powodu. Wydają mu się apodyktyczni i leniwi.

Leżąc na boku z uchem przyłożonym do ubitej ziemi i patrząc z perspektywy wyprostowanego robaka, widzisz matkę wychodzącą za ojcem na podwórze. Matka karmi uwiązaną tam na postronku bawolicę, wrzucając do drewnianego koryta naciętą wczoraj paszę zmieszaną ze słomą, i doi jedzące zwierzę, a silne strumienie płynu z impetem stukają w ocynkowanym wiaderku. Kiedy kończy, dzieciaki z waszej zagrody, twoje rodzeństwo i kuzynostwo, wyprowadzają bawolicę oraz jej cielaka i kozy na pastwisko. Słyszysz świst trzymanych przez dzieci okorowanych gałązek i już ich nie ma.

Następnie zagrodę opuszczają ciotki, z glinianymi garnkami na wodę na głowie niosą ubrania i mydło do prania. To są zadania towarzyskie. Obowiązki twojej matki są wypełniane w pojedynkę. Ona w samotności, one razem. I nie jest to zbieg okoliczności. Matka przysiada na zgiętych nogach tak, jak mógłby to robić twój ojciec, w jej dłoni zamiast sierpa miotła bez kija, i podobnie jak on wykonuje w kółko swoje ruchy, i zmiata, i zmiata, i chodzi w kucki. Kucanie pozwala zaoszczędzić energię, jest lepsze dla pleców i w związku z tym ergonomiczne, a do tego nie sprawia bólu. Ale jeśli robi się to przez całe godziny, całe dni, tygodnie i lata, delikatny dyskomfort odbija się w głowie echem na podobieństwo przytłumionych krzyków z podziemnej sali tortur. Można coś takiego znosić w nieskończoność, jeśli tylko się na to nie zważa.

Matka sprząta podwórze pod okiem swojej teściowej. Stara kobieta siedzi w cieniu, z rąbkiem chusty w ustach, raczej nie po to, aby ukryć swoje kuszące atrybuty, ale brak zębów, i spogląda z nienasyconą dezaprobatą. W rodzinnej zagrodzie twoja matka jest uważana za próżną, arogancką i upartą, a te określenia mają swą siłę, bowiem wszystkie są prawdziwe. Babcia mówi twojej matce, że czegoś nie zauważyła. Ponieważ nie ma zębów i w ustach trzyma materiał, jej słowa brzmią, jakby spluwała.

Matka i babcia grają na przeczekanie. Starsza kobieta czeka, aż młodsza się zestarzeje, a młodsza czeka, aż starsza umrze. W tej grze obie nieuchronnie zwyciężą. A tymczasem babcia, gdy tylko może, daje odczuć swoją władzę, a matka daje odczuć swoją siłę fizyczną. Gdyby nie dodająca im otuchy obecność mężczyzn, pozostałe kobiety z zagrody bałyby się twojej matki. W społeczeństwie składającym się wyłącznie z kobiet twoja matka prawdopodobnie zostałaby królową, z krwawym berłem w dłoni i stosem zmiażdżonych czaszek pod stopami. A tutaj udało jej się jedynie uzyskać to, że z reguły nikt jej na serio nie prowokuje. Ale nawet to jest niemałym sukcesem, zważywszy, jak bardzo odizolowana jest od wioski, z której pochodzi.

Ojciec i matka nie wspominają o tym, że za dziesięć tysięcy miesięcznie on mógłby, chociaż z trudem, utrzymać waszą matkę i was, dzieciaki, w mieście. Byłoby ciężko, ale nie jest to niemożliwe. Obecnie udaje mu się przesyłać większość pensji do wioski, gdzie jest dzielona między matkę i resztę klanu. Gdyby nagle okazało się, że ona wraz z wami, dzieciakami, wprowadza się do niego, strumień płynących tutaj pieniędzy skurczyłby się do strużki, wzbierającej jak woda w rowie tylko w okresie dwóch świątecznych miesięcy, kiedy ojciec mógł spodziewać się premii i, przy odrobinie szczęścia, nie miałby długów do spłacenia.

Obserwujesz matkę, która kroi długą białą rzodkiew i gotuje ją na otwartym ogniu. Słońce przegnało rosę i chociaż nadal nie czujesz się dobrze, nie jest ci zimno. Wciąż jeszcze jesteś jednak osłabiony, a w brzuchu czujesz ból, jakby jakiś pasożyt żywcem wyjadał cię od środka. Nie opierasz się więc, kiedy matka podnosi twoją głowę z ziemi i łyżeczką podaje ci do ust przygotowany eliksir. Napój cuchnie smrodem bekania, jak gazy z czyjegoś żołądka. Przyprawia cię o mdłości. W twoich wnętrznościach nie ma jednak nic, czym mógłbyś zwymiotować, więc wypijasz to bez żadnych niespodziewanych incydentów.

Kiedy tak później leżysz bez ruchu, chory na żółtaczkę, młody wiejski chłopak z kapiącym z kącika ust i tworzącym małą plamę błota na ziemi sokiem z rzodkwi, może się wydawać, że stanie się obrzydliwie bogatym jest dla ciebie czymś nieosiągalnym. Nie trać jednak wiary. Nie jesteś tak bezsilny, jak mogłoby się wydawać. Twój czas się zbliża. Tak, ta książka da ci nowe możliwości.

Chwila decyzji nadchodzi kilka godzin później. Słońce już zaszło, a twoja matka przeniosła cię na łóżko, gdzie leżysz opatulony w koc, chociaż wieczór jest ciepły. Mężczyźni wrócili z pól i cała rodzina, wszyscy z wyjątkiem ciebie, zjedli wspólnie na podwórzu. Przez drzwi dobiega cię bulgotanie fajki wodnej i dostrzegasz błysk jej węgli, kiedy jeden z twoich wujków wciąga dym.

Rodzice stoją nad tobą i spoglądają z góry. Jutro ojciec wróci do miasta. Właśnie się zastanawia.

– Wydobrzejesz? – rzuca ci pytanie.

To pierwsze pytanie, jakie ci zadał podczas tej wizyty, być może jest to nawet pierwsze zdanie, jakie od miesięcy bezpośrednio do ciebie skierował. Cierpisz i jednocześnie jesteś przerażony. Dlatego też oczywiste wydaje się zaprzeczenie.

Mówisz jednak:

– Tak.

I w tym momencie bierzesz własny los w swoje ręce.

Ojciec słucha twego rzężenia i kiwa głową. Mówi do matki:

– To silne dziecko. Ten nasz chłopak.

Matka potwierdza.

– Jest bardzo silny.

Nigdy się nie dowiesz, czy to właśnie twoja odpowiedź wpłynęła na zmianę decyzji ojca. Ale jeszcze tej nocy informuje matkę o tym, że ona wraz z wami, dzieciakami, ma dołączyć do niego w mieście.

Dla przypieczętowania układu odbywają stosunek. W wiosce współżycie w sferze prywatnej odbywa się jedynie na polach. W domu żadna para nie ma izby tylko dla siebie. Twoi rodzice dzielą swój z całą trójką pozostałych przy życiu dzieci. Ale jest ciemno, więc niewiele widać. Ponadto twoja matka i ojciec pozostają prawie zupełnie ubrani. Nigdy w życiu nie rozebrali się do naga w celu spółkowania.

Uklęknąwszy, ojciec poluzowuje w pasie tasiemki przytrzymujące workowate spodnie. Leżąca brzuchem na ziemi matka kręci miednicą, starając się zrobić to samo. Matka wyciąga rękę do tyłu, aby pomiętosić go dłonią, gestem mocnym i bezpośrednim, który niewiele różni się od ruchów, jakie wykonuje podczas porannego dojenia bawolicy, ale natychmiast zauważa, że ojciec już jest gotowy. Matka podnosi się na czworakach. Ojciec wchodzi w nią, wsparty na jednej ręce drugą przykłada do jej piersi, na zmianę obmacując i opierając się, kiedy porusza się do przodu. Chociaż, na ile to możliwe, starają się nie wydawać żadnych dźwięków, postękiwanie mięśni, kolizje ciał, traumatyczny oddech oraz hydrauliczne zasysanie i tak są słyszalne. Ty i twoje rodzeństwo śpicie albo udajecie, że śpicie, dopóki oni nie skończą. Następnie rodzice dołączają do ciebie na łóżku twojej matki, wyczerpani, i chwilę później są zatopieni w snach. Twoja matka chrapie.

Miesiąc później czujesz się na tyle dobrze, żeby wraz z bratem i siostrą jechać na dachu przeładowanego autobusu, który wiezie twoją rodzinę i całą kopę stłoczonych innych pasażerów do miasta. Gdyby nagle się przewrócił, skręcając gwałtownie i przechylając się na drodze w szalonej rywalizacji z innymi, równie zatłoczonymi konkurentami gnającymi, żeby zebrać jeszcze jedną i jeszcze jedną grupkę pasażerów na swojej trasie, prawdopodobieństwo twojej śmierci lub przynajmniej poszatkowania byłoby nad wyraz wysokie. Takie rzeczy często się zdarzają, choć wcale nie tak często, jak się nie zdarzają. Ale dziś jest twój szczęśliwy dzień.

Uchwyciwszy się lin, które przede wszystkim skutecznie mocują bagaż do pojazdu, jesteś świadkiem upływu czasu, który prześciga swój chronologiczny odpowiednik. Podobnie jak podczas wyprawy w góry szybka zmiana wysokości może nagle przerzucić kogoś z subtropikalnej dżungli w niemal polarną tundrę, tak też kilka godzin spędzonych w autobusie jadącym z wiejskiej prowincjonalności do miejskiej centralności jakby pokonuje tysiąclecia.

Z dachu plującego atramentowym dymem, przechylonego na prawą stronę wehikułu z zapartym tchem obserwujesz zmiany. Drogi gruntowe ustępują miejsca brukowanym, wyboje stają się coraz rzadsze i niebawem znikają zupełnie, a straceńczy pęd nadjeżdżających samochodów znika i zastępuje go przymusowe uporządkowanie dwupasmowej jezdni. Pojawia się elektryczność, najpierw przelotnie, gdy przemykasz pod stalowym rzędem olbrzymów wysokiego napięcia, później w postaci drutów biegnących po obu stronach drogi na wysokości osoby patrzącej z dachu autobusu, a na koniec w formie ulicznych latarń, sklepowych szyldów i olśniewających, wspaniałych billboardów. Lepianki zmieniają się w domy z cegły, potem z betonu, po czym wystrzeliwują w niewyobrażalne cztero-, a nawet pięciopiętrowe budynki.

Przy każdym kolejnym napotkanym cudzie myślisz, że z pewnością właśnie tak będzie wyglądać twoje przeznaczenie, i za każdym razem okazuje się, że się mylisz, aż wreszcie przestajesz myśleć i po prostu poddajesz się pokładom cudów i wizji spływających na ciebie jak ściany deszczu, jedna po drugiej nadciągające pozornie bez końca podczas monsunu, bez końca, to znaczy dopóki się nie skończą, niespodziewanie, i wówczas autobus zatrzymuje się z gwałtownym szarpnięciem, a ty ostatecznie i nieodwołalnie znajdujesz się na miejscu.

Gdy wraz z rodzicami i rodzeństwem wysiadacie z autobusu, stanowicie ucieleśnienie jednej z wielkich przemian waszych czasów. Chociaż w przeszłości wasz klan był nieprzeliczony, może nie niezliczony, ale o tak wielkiej liczebności, że niełatwo byłoby ją określić, obecnie jest was tylko piątka. Pięcioro. Palce u jednej ręki, palce u jednej stopy, malutka liczba w porównaniu z ławicami ryb czy stadami ptaków albo, w rzeczy samej, plemionami ludzi. Ty i miliony podobnych tobie przesiedleńców reprezentujecie w historii ewolucji rodziny toczący się proces rozpowszechniania się jej dwupokoleniowej wersji. Jest to przemiana gwałtowna, podczas której wspomagające, dławiące, stabilizujące więzi wielopokoleniowych relacji słabną i ustępują, pozostawiając po sobie poczucie zagubienia, niepokój, produktywność i potencjał.

Przeprowadzka do miasta jest pierwszym krokiem na drodze do zostania obrzydliwie bogatym w rozwijającej się Azji. A ty właśnie to uczyniłeś. Gratulacje. Siostra odwraca się i spogląda w twoją stronę. Lewą ręką podtrzymuje umieszczony na głowie olbrzymi tobół ubrań i bagaży. W prawej trzyma rączkę popękanej i zniszczonej walizki, prawdopodobnie wyrzuconej na śmieci przez pierwszego właściciela jeszcze w czasach, gdy narodził się twój ojciec. Uśmiecha się, a ty odpowiadasz tym samym, wasze twarze stanowią małe owale swojskości w tym, pod każdym innym względem zmienionym nie do poznania, świecie. Sądzisz, że siostra chce dodać ci otuchy. Będąc tak młodym, nawet nie podejrzewasz, że to ona potrzebuje otuchy, że ona patrzy za tobą nie po to, aby cię pocieszyć, ale raczej w poszukiwaniu pociechy, którą ty, niedawno wyzdrowiały braciszek, jesteś w stanie jej podarować w tej chwili kruchej bezbronności.

Rozdział 2
Zdobądź wykształcenie

Aż dziw bierze, jak wiele książek można zaliczyć do kategorii samouczków. Dlaczego, na przykład, nie ustajesz w czytaniu tej tak bardzo wychwalanej, nudnej, że aż dech zapiera, zagranicznej książki, przedzierając się mozolnie strona po stronie, strona po – proszę, niech to się wreszcie skończy – stronie ciągnącej się jak smoła prozy i zawstydzającej czytelnika formalnej i wydumanej górnolotności, jeśli nie z przemożnej chęci poznania odległych krain, które w zglobalizowanym świecie coraz bardziej wpływają na życie w twoim własnym kraju? Bo czymże jest ta twoja przemożna chęć, w rzeczy samej, jeśli nie pragnieniem samokształcenia?

A co z innymi powieściami, tymi, które ze względu na fabułę, język lub wiedzę bądź częsty, nieuzasadniony i nadmiernie obrazowy, seks rzeczywiście ci się podobają i pożądliwie czytasz je z zachwytem? Z pewnością również one stanowią formę samokształcenia. A przynajmniej pomagają ci zabić czas, a czas jest czymś, co tworzy ciebie samego. To samo dotyczy beletrystycznej literatury faktu, a nawet po dwakroć bardziej niebeletrystycznej literatury faktu.

Bo w rzeczywistości o wszystkich książkach, wszystkich bez wyjątku kiedykolwiek napisanych książkach, można by powiedzieć, że są pewną formą samouczka. Szczególnie wyraźnie potwierdzają tę tezę podręczniki, te dziwki, a w tym momencie właśnie z podręcznikami, po kilku latach spędzonych w mieście, kroczysz ulicą.

Twoje miasto nie jest rozplanowane jak organizm jednokomórkowy, w którym bogate jądro otacza muł slumsów. Brakuje tu środków masowego transportu, które pozwoliłyby w odpowiedni sposób dwa razy dziennie przewieźć wszystkich pracowników. Brakuje również, odkąd kilka pokoleń temu skończyła się era kolonizacji, na tyle silnych rządów, żeby pozbawić dostateczną liczbę osób własności. I dlatego też biedacy mieszkają obok bogatych. Często pojedynczy bulwar rozdziela dzielnice bogatych od fabryk, targowisk i cmentarzy, a z kolei te bywają oddzielone od domów biedoty jedynie przez otwarty kanał ściekowy, tory kolejowe czy wąską alejkę. Twoja trójkątna dzielnica, co nie należy do rzadkości, ograniczona jest wszystkimi trzema.

Dotarłszy do celu, widzisz pobielony budynek z tabliczką informującą o jego nazwie i funkcji. To twoja szkoła, wciśnięta między budę reperacji opon i narożny kiosk, zarabiający głównie na sprzedaży papierosów. Przed ukończeniem mniej więcej dwunastu lat, do czasu, kiedy koszt korzyści traconych z powodu rezygnacji z potencjalnych zarobków staje się znaczący, większość dzieciaków z twojej okolicy jest w stanie chodzić do szkoły. Większość, co wcale nie znaczy, że wszystkie. W punkcie reperacji opon pracuje rozebrany do pasa chłopiec twojego wzrostu. Obserwuje cię, kiedy przechodzisz obok.

W twojej klasie jest pięćdziesięciu uczniów, ale stołków starcza dla trzydziestu. Pozostali albo siedzą na podłodze, albo stoją. Wasze lekcje prowadzi jeden nauczyciel, z zapadniętymi policzkami, plujący żutym betelem, prawdopodobnie gruźlik. Dzisiaj powtarza z wami tabliczkę mnożenia. W tym celu stosuje metodę bezmyślnej recytacji, ponieważ preferowanym przez niego, a w rzeczywistości jedynym narzędziem pedagogicznym jest przymusowe wkuwanie na pamięć. Te obszary jego mózgu, które nie są odpowiedzialne za sterowanie tkankami i kośćmi narządów mowy, błądzą gdzieś bardzo, bardzo daleko.

Nauczyciel recytuje:

– Dziesięć razy dziesięć równa się sto.

Klasa powtarza za nim.

Nauczyciel recytuje:

– Jedenaście razy jedenaście równa się sto dwadzieścia jeden.

Klasa powtarza.

Nauczyciel recytuje:

– Dwanaście razy dwanaście równa się sto trzydzieści cztery.

W tym momencie wtrąca się lekkomyślny głos. Mówi:

– Czterdzieści cztery.

Zapada absolutna cisza. Ten głos należy do ciebie. Odezwałeś się bez zastanowienia albo przynajmniej nie zastanawiając się, co z tego może wyniknąć.

Nauczyciel pyta:

– Co ty powiedziałeś?

Wahasz się. Ale to już się wydarzyło. Nie można się wycofać.

– Czterdzieści cztery.

Ton głosu nauczyciela robi się niemal łagodny od pobrzmiewającej w nim groźby.

– Dlaczego to powiedziałeś?

– Dwanaście razy dwanaście równa się sto czterdzieści cztery.

– Uważasz mnie za idiotę?

– Nie, proszę pana. Myślałem, że pan powiedział sto trzydzieści cztery. Pomyliłem się. Pan powiedział sto czterdzieści cztery. Przepraszam pana.

Cała klasa doskonale zdaje sobie sprawę, że nauczyciel wcale nie powiedział sto czterdzieści cztery. Choć może nie cała. Większość uczniów nie zwracała uwagi, pogrążona w marzeniach o latawcach lub karabinach szturmowych albo zajęta zwijaniem palcem wskazującym i kciukiem wydzieliny z nosa w kulki. Ale niektórzy wiedzą. A już na pewno wszyscy wiedzą, co się stanie teraz, choć może nie mają pewności co do formy, jaką to przyjmie. Zafascynowani z przerażeniem patrzą, niczym foki na skale obserwujące żarłacza białego wynurzającego się o rzut kamieniem spod jednej z nich.

Prawie wszyscy w przeszłości byliście karani przez nauczyciela. Jako jeden z najbardziej rozgarniętych uczniów zebrałeś najostrzejsze kary. Starasz się ukrywać swoją wiedzę, ale od czasu do czasu, jak właśnie w tym momencie, brawura bierze górę, a wówczas nie ma zmiłuj się. Dzisiaj nauczyciel sięga do kieszeni swojej bluzy mundurowej, gdzie trzyma trochę gruboziarnistego piasku, i chwyta cię za ucho, a piasek na opuszkach palców zwiększa przykładany przez niego niesamowity nacisk dodatkowo o tarcie, przez co twoja małżowina uszna nie tylko jest miażdżona, ale jednocześnie zdzierana i lekko krwawi. Powstrzymujesz się przed krzykiem, nie chcąc dać satysfakcji twemu oprawcy, tym samym zapewniając sobie przedłużenie wymierzanej kary.

Twój nauczyciel wcale nie chciał być nauczycielem. Chciał być inkasentem w zakładzie energetycznym. Inkasenci nie muszą użerać się z dzieciakami, nie przepracowują się, a co najważniejsze, mogą korzystać z ogromnych możliwości, jakie daje korupcja, i w związku z tym są zarówno lepiej sytuowani, jak i wyżej cenieni przez społeczeństwo. A też zostanie inkasentem nie leżało poza zasięgiem twojego nauczyciela. Jego wuj pracował w zakładzie energetycznym. Tylko że wuj był w stanie załatwić jedno stanowisko inkasenta, a ono, podobnie jak niezmiennie wszystkie najbardziej pożądane w życiu rzeczy, przypadło starszemu bratu nauczyciela.

I dlatego nauczyciel, który o mało co nie oblał egzaminów końcowych w szkole średniej, ale udało mu się sfałszować wyniki i dzięki tym sfałszowanym wynikom i łapówce w wysokości sześćdziesięciu procent potencjalnych rocznych zarobków oraz odpowiednim kontaktom niższego szczebla w postaci kuzyna w biurokracji szkolnej mógł załatwić sobie tylko takie stanowisko, jakie obecnie zajmuje. Trudno byłoby powiedzieć, że jest człowiekiem, dla którego uczenie jest życiowym celem. W rzeczywistości nie cierpi uczyć. Wstydzi się tego. Dręczy go jednak obawa, niewielka, ale niezupełnie nieobecna, przed utratą pracy, przed tym, że w jakiś sposób wyjdzie na jaw prawda o nim, a jeśli nie przed utratą pracy, to przynajmniej przed znalezieniem się w sytuacji, w której musiałby zapłacić kolejną, i to jeszcze większą łapówkę, aby ją zachować, a ta obawa, dodatkowo powiększona przez poczucie niezmiennego rozczarowania oraz niezupełnie bezpodstawne przekonanie, że świat jest dogłębnie niesprawiedliwy, objawia się w stałych dawkach przemocy, jaką aplikuje swoim podopiecznym. Jak sam sobie mówi, z każdym ciosem wspomaga edukację w penetracji jeszcze jednej grubej czaszki.

Penetracja i edukacja, i jedno, i drugie splatają się w życiu wielu otaczających cię osób. Na przykład w życiu twojej siostry. Wracając do domu, widzisz, że ona szlocha. Ostatnio z niepokojącą częstotliwością na jej twarzy na zmianę pojawiają się tłumione, ale okrągłe łzy albo spokojna mina triumfującej wyższości. W tym momencie dominuje to pierwsze.

Odzywasz się do niej:

– Znowu?

– Siadaj na moim fiucie, cipeczko.

Kręcisz głową. Jesteś zbyt słaby, by stosownie to skomentować, a ponadto zbyt wycieńczony, by mieć pewność, że zdążysz uchylić się przed jednym z jej błyskawicznie wymierzanych policzków.

Ona jednak zauważa, że z tobą coś jest nie w porządku. Pyta:

– Co ci się stało w ucho?

– To nauczyciel.

– Co za kawał wała. Chodź tu.

Siadasz obok niej, a ona obejmuje cię ramieniem i głaszcze po włosach. Zamykasz oczy. Jeszcze pociąga nosem raz czy dwa, ale już nie będzie płakać.

– Boisz się? – pytasz ją.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Rozdział 3
Nie zakochuj się

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 4
Unikaj idealistów

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 5
Ucz się od mistrza

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 6
Pracuj na własny rachunek

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 7
Bądź gotów użyć przemocy

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 8
Zaprzyjaźnij się z urzędnikiem

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 9
Wspieraj artystów wojny

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 10
Żongluj długiem

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 11
Skup się na kwestiach zasadniczych

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 12
Przygotuj zawczasu
strategię wyjścia

Dostępne w wersji pełnej

Tytuł oryginału:

HOW TO GET FILTHY RICH IN RISING ASIA

Copyright © 2013 by Mohsin Hamid. All rights reserved.

Copyright © 2014 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2014 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Kula

Redakcja: Mariusz Kulan

Korekta: Anna Just, Aneta Iwan

ISBN: 978-83-7508-898-4

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o. o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32A 782A 64A 77, fax 32A 253A 77A 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2014

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl