Tytuł oryginału:

MAÑANA EN LA BATALLA PIENSA EN MI

Copyright © Javier Marías, and Editorial Anagrama S.A., 1994

Copyright © 2014 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2014 for the Polish translation by Carlos Marrodán Casas

Ta książka została wydana dzięki dotacji Hiszpańskiego Ministerstwa Edukacji, Kultury i Sportu

Projekt graficzny okładki: www.studio-kreacji.pl

Korekta: Magdalena Bargłowska

ISBN: 978-83-7999-271-3

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2015

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- Dedykacja

- Jutro, w czas bitwy, o mnie myśl

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Nakładem Wydawnictwa Sonia Draga ukazały się

następujące powieści tego autora:

Czarne plecy czasu

Serce tak białe

Twoja twarz jutro. Gorączka i włócznia

Twoja twarz jutro. Taniec i sen

Twoja twarz jutro. Trucizna, cień i pożegnanie

Zakochania

Dla Mercedes López-Ballesteros,

która usłyszawszy z mych ust słowa z Bakia,

raczyła mi je zachować

Nikomu nigdy przez myśl nawet nie przejdzie, że będzie trzymać w objęciach ciało dopiero co zmarłej i że już nigdy nie ujrzy jej twarzy, choć jej imię pamięta. Nikomu nigdy przez myśl nawet nie przejdzie, że można umrzeć w najmniej stosownym momencie, mimo iż zdarza się to co chwila, i przekonani jesteśmy, że nikomu, przynajmniej nikomu przygodnemu, nie zdarzy się umrzeć przy nas. Wielokrotnie zatajane są fakty lub okoliczności; zarówno żywych, jak i umierającego – o ile czasu mu starcza, by zdać sobie z tego sprawę – często zawstydza to, w jaki sposób, być może, umiera, towarzyszące temu objawy, jak również przyczyna śmierci. Zatrucie ostrygą, zapalony tuż przed zapadnięciem w sen papieros, od którego zajmuje się prześcieradło lub, co gorsza, wełniany koc; poślizgnięcie się pod prysznicem – kark – a rygielek w drzwiach do łazienki zasunięty, piorun trafiający w drzewo przy wielkomiejskiej alei, wskutek czego drzewo pada i roztrzaskuje lub ścina głowę przechodniowi, być może cudzoziemcowi; umrzeć w skarpetkach albo u fryzjera, z ogromnym śliniakiem pod szyją, w burdelu albo u dentysty; lub przy rybie od tkwiącej w gardle ości, udławić się na śmierć jak dziecko pozbawione opieki matki, która mogłaby je uratować, pakując palce w usta; umrzeć w trakcie golenia, z jednym policzkiem w pianie i z niedogolonym już po wsze czasy zarostem, o ile nikt się nie spostrzeże i zdjęty litością estetycznej natury nie dokończy podjętego trudu; nie wspominając o najmniej uduchowionych chwilach jestestwa, tych najskrytszych, o których nigdy, poza szczenięcymi latami dorastania, się nie mówi, bo poza tym okresem nie ma po temu powodu, choć zdarzają się i tacy, co o tych chwilach potrafią głośno rozprawiać, sadząc się na dowcipy, które wcale nie są dowcipne. Co za paskudna śmierć, mawia się o niejednej śmierci; co za kretyńska śmierć – mawia się również, parskając śmiechem. A parskamy śmiechem, bo mowa jest o zmarłym wreszcie wrogu lub o kimś bardzo dalekim, o kimś, kto dopiekł nam do żywego albo też należy do zamierzchłej już przeszłości, rzymski cesarz, pradziadek, lub też o kimś potężnym, w czyjej groteskowej śmierci dostrzega się jedynie wyraz istniejącej, mimo wszystko, sprawiedliwości i mimo wszystko sprawiedliwości po prostu ludzkiej, jakiej w głębi ducha pragnęlibyśmy dla wszystkich, nas samych nie wyłączając. Jakże się cieszę z tej śmierci, jakże mi przykro, nachwalić się tej śmierci nie mogę! Czasem odruch wesołości wzbudzić może całkiem nieznany zmarły, o którego nieodparcie komicznym nieszczęściu czytamy w gazecie, biedaczysko, mawia się śród śmiechów, śmierć jako przedstawienie lub widowisko, o którym głośno, wszystkie historie opowiadane, czytane, wysłuchiwane, odbierane jako teatr, zawsze jest jakiś stopień nierzeczywistości w tym, w co się nas wtajemnicza, jakby wszystko działo się nie do końca, nawet to, co przydarza się nam samym i czego nie zapominamy. Nawet to, czego nie zapominamy.

Jest jakiś stopień irrealności w tym, co mi się było przydarzyło i nie dobiegło zresztą końca, gramatyka nie tylko myślom kłamie, czas zaprzeszły w ogóle wyszedł z użycia, czas przeszły, którego wszyscy, opowiadając, używamy, nie oddaje tego, co w pewnym stopniu jeszcze trwa. Być może teraz, w trakcie opowiadania, ogarnie mnie śmiech. Choć nie sądzę, bo to, co się stało, nie jest jeszcze aż tak odległe w czasie, a moja zmarła nie należy jeszcze do zamierzchłej przeszłości i nie była nikim potężnym ani wrogiem, i nie mogę również stwierdzić – co do tego nie mam najmniejszej wątpliwości – iż była całkiem nieznaną mi osobą, choć niewiele o niej wiedziałem, gdy zmarła w moich ramionach – teraz za to wiem więcej. – Całe szczęście, że nie była jeszcze rozebrana, w każdym razie nie całkiem, bo byliśmy właśnie w trakcie rozbierania – ja jej, ona mnie, jak to zazwyczaj się zdarza, kiedy zdarza się po raz pierwszy, otóż to, podczas owych inauguracyjnych nocy, już to obrastających pozorami zaskoczenia i niespodzianki, już to udawaniem, że nic nie było zaplanowane i przewidywane, a wszystko po to, by zachować poczucie własnej przyzwoitości, później zaś dojść do przekonania, że tak widocznie stać się musiało, i w ten sposób wyzbyć się ewentualnych skrupułów, ludzie, jeśli im to w danym momencie odpowiada, wierzą w predestynację i w interwencję czarodziejskich mocy. Jakby wszystkim okropnie zależało na tym, by w odpowiedniej chwili móc powiedzieć: „Ja tego nie szukałem, ja tego nie chciałem”, kiedy sprawy kończą się źle lub wprawiają nas w zakłopotanie albo gdy człowiek poczuje skruchę czy też gdy okaże się, że wyrządził sobie krzywdę. Ja nie szukałem i nie chciałem, powinienem powiedzieć teraz, gdy wiem, że ona nie żyje i że nie w porę umarła w mych ramionach, prawie mnie nie znając – nie było mi pisane, choć nie wiem dlaczego, przebywać u jej boku. – Nikt by mi nie uwierzył, gdybym to opowiedział, zresztą nieważne, bo to właśnie ja opowiadam i albo się mnie słucha, albo nie słucha, i tyle. A jednak i ja teraz mówię, nie szukałem tego, nie chciałem tego, ona zaś ani tego nie może powiedzieć, niczego w ogóle nie może powiedzieć, ani nie może zaprzeczyć moim słowom, a ostatnimi jej słowami były: „Och, mój Boże, a dziecko?”. Pierwsze zaś, które powiedziała, brzmiały: „Nie czuję się dobrze, nie wiem, co mi jest”. To znaczy, pierwsze po przerwaniu tego, co zaczęliśmy, bo już byliśmy w jej sypialni i ni to siedzieliśmy, ni to leżeliśmy, ni to ubrani, ni to rozebrani. Nagle odsunęła się i położyła mi palce na ustach, jakby nie chciała zbyt gwałtownie przerwać ich całowania, a jedynie zastąpić całowanie innym dotykiem, innym uczuciem, i odsunęła mnie łagodnie wewnętrzną stroną dłoni, by odwrócić się do mnie plecami i położyć na boku, a kiedy zapytałem: „Co się dzieje?”, odpowiedziała właśnie tak: „Nie czuję się dobrze, nie wiem, co mi jest”. Po raz pierwszy zobaczyłem wówczas jej głowę od tyłu, bo przedtem nigdy jej nie widziałem, głowę pokrytą nieco nastroszonymi i nieco zmierzwionymi, i spoconymi nieco włosami, a nie było zbyt gorąco, dziewiętnastowieczny kark, ku któremu opadały drobniusieńkie wyżłobienia lub ździebełka włosów czarnych i sklejonych jak na pół zakrzepła krew albo błoto, niczym kark kogoś, kto poślizgnął się pod prysznicem, ale zdążył jeszcze zakręcić kran. Wszystko stało się ogromnie szybko i na nic nie było już czasu. Na nic wzywanie lekarza (bo niby jakiego lekarza o trzeciej nad ranem, teraz lekarze odmawiają wizyt domowych nawet w biały dzień), na nic wzywanie sąsiada na pomoc (a którego to niby sąsiada, nie znałem żadnego, byłem nie u siebie, nigdy przedtem nie byłem w tym domu, byłem tu gościem, a teraz jestem intruzem, nawet na tej ulicy nigdy przedtem nie zdarzyło mi się być, a i w tych okolicach też rzadko, i to dawno temu), na nic dzwonienie do męża (ja? do męża? wolne żarty, a zresztą, mąż był w podróży, nawet nie znałem jego pełnego imienia i nazwiska), na nic budzenie dziecka (po co niby miałbym budzić dziecko, skoro tyle trzeba było mozołu, żeby wreszcie zasnęło) i na nic, gdybym sam podjął się jej ratowania, poczuła się źle nagle i nieoczekiwanie, z początku pomyślałem – czy też pomyśleliśmy – że zaszkodziła jej kolacja zbyt często przerywana, albo tylko ja pomyślałem, że może już zaczyna odczuwać przygnębienie albo wyrzuty sumienia, lub strach, te trzy stany często przybierają postać złego samopoczucia i choroby, strach, przygnębienie i wyrzuty sumienia, a już szczególnie, gdy te ostatnie pojawiają się jednocześnie z czynem, który owe wyrzuty wywołuje, wszystko naraz, jakieś tak, jakieś nie, i jakieś może jednak, a tymczasem wszystko toczyło się dalej lub już całkiem minęło, i nieszczęście, że się nie wie, a tu już trzeba działać, bo należy jakąś treścią wypełnić czas, który przynagla i nieustannie mija, w ogóle na nas nie czekając, jesteśmy wolniejsi: decydować nie wiedząc, działać nie wiedząc, a jednak przewidując, największe i najpowszechniejsze nieszczęście, przewidując, co później nastąpi, odbierane zazwyczaj jako mniejsze nieszczęście, ale odbierane jako takie przez wszystkich, każdego dnia. Można się przyzwyczaić, w sumie nie przywiązujemy do tego zbyt wielkiej wagi. Poczuła się źle, więc, nie mam odwagi wymówić jej imienia, Marta, właśnie, Marta, Téllez na nazwisko, powiedziała, że robi jej się słabo, więc zapytałem: „Słabo? To znaczy co? Kręci ci się w głowie?”. „Sama nie wiem, strasznie mi słabo, niedobrze mi, w całym ciele mi słabo, chyba umieram”. Całe to ciało, które było już niemal w moich rękach, w docierających wszędzie rękach, w uciskających lub pieszczących rękach czy też dociekających, a nawet uderzających (och, to nieumyślnie, zupełnie niechcący, zapomnijmy o tym), machinalne czasami ruchy rąk, rozpoznających całe ciało, niezbyt jeszcze pewnych, czy jest to ciało, które je zadowoli, i nagle ciału temu robi się słabo, najbardziej nieuchwytna ze wszystkich dolegliwości, w całym ciele, jak powiedziała, a słów ostatnich, których użyła, „czuję, że umieram”, nie użyła w sensie dosłownym, ale jako zwrotu stylistycznego, hiperboli. Nie wierzyła w to i ja w to nie wierzyłem, więcej, powiedziała: „Nie wiem, co mi jest”. Ja nalegałem, bo zadawanie pytań jest jednym ze sposobów, który pozwala nic nie robić, zresztą nie tylko zadawanie pytań, bo również kiedy się mówi i opowiada, nie trzeba całować, uderzać ani podejmować się czegokolwiek, pozbywać się nadziei, bo i co ja mogłem zrobić, szczególnie na początku, kiedy wyglądało na to, że to chwilowe, jak to zwykle bywa z tym, co się dzieje i nie dzieje, choć są odstępstwa od reguły. „Ale chce ci się wymiotować?”. Zaprzeczyła, ale nie słowami, lecz kręcąc karkiem na wpół zakrzepłej krwi lub błota, jakby mówienie sprawiało jej zbyt wielką trudność. Wstałem z łóżka, obszedłem je, uklęknąłem przed nią, by zobaczyć jej twarz, położyłem dłoń na jej przedramieniu (dotyk pomaga, ręka lekarza). Oczy miała w tym momencie zamknięte, zaciskała powieki, długie rzęsy, jakby przeszkadzało jej światło nie wyłączonej jeszcze przez nas lampki nocnej (ale miałem zamiar niebawem to zrobić, zanim poczuła się źle, zacząłem zastanawiać się, czy już wyłączyć lampkę czy jeszcze nie: chciałem widzieć, trzeba było przyjrzeć się temu ciału, które najpewniej mnie zadowoli, nie wyłączyłem lampki). Zostawiłem ją zapaloną, teraz pewnie nam się przyda wobec jej nieprzewidzianego stanu, choroby albo depresji, czy też strachu lub wyrzutów sumienia. „Chcesz, żebym wezwał lekarza?” – i pomyślałem o mało prawdopodobnych karetkach, omamach i zwidach książki telefonicznej. Znowu pokręciła przecząco głową. „Gdzie cię boli?”, zapytałem, a ona dość niepewnie zatoczyła ręką, pokazując na piersi, brzuch i niżej, prawdę mówiąc, właściwie całe ciało, poza głową i kończynami. Brzuch już był odsłonięty, piersi nie całkiem, miała jeszcze na sobie (choć rozpięty) stanik bez ramiączek, letnie remanenty, jakby góra od bikini, ciasnawy był trochę, może założyła go dlatego – nie był to ostatni krzyk mody – że spodziewała się mnie tej nocy i wszystko było starannie przemyślane, wbrew pozorom i zbiegom okoliczności skrzętnie aranżowanym, które doprowadziły nas właśnie do jej małżeńskiego łoża (wiem, że są kobiety specjalnie używające mniejszych rozmiarów, żeby dodać sobie powabu). To ja rozpiąłem jej stanik, ale w ogóle się jej nie zsunął, Marta przytrzymywała go sobie ramionami, a może tylko przyciskała pachami, może nawet – w tej właśnie chwili – bezwiednie. „Przechodzi?”. „Nie, nie wiem, chyba nie”, na to ona, Marta, Marta Téllez, głosem już nie tyle słabym, co zniekształconym przez ból lub przerażenie, bo prawdę mówiąc to nie wiem, czy odczuwała jakiś ból. „Jeszcze chwilę, proszę, prawie nie mogę mówić” – dodała; jak coś dolega, to nic się nie chce, a mimo to jeszcze coś powiedziała, widać nie czuła się na tyle źle, żeby całkiem o mnie zapomnieć, a może zawsze potrafiła zachowywać trzeźwość umysłu, cokolwiek by się działo, nawet w chwili śmierci, choć znałem ją krótko, odniosłem wrażenie, że jest osobą trzeźwo myślącą (ale wtedy nie wiedzieliśmy jeszcze, że właśnie umiera): „Biedaku – powiedziała – nie na to pewnie liczyłeś, co za okropna noc”. Na nic nie liczyłem, a może liczyłem, pewnie na to samo, na co i ona liczyła. Noc nie była aż tak okropna, jak dotąd przynajmniej, owszem, trochę nudna, nigdy się jednak nie dowiedziałem, czy już przeczuwała, co ją czeka, czy też miała na myśli przedłużające się, z winy ociągającego się ze spaniem dzieciaka, oczekiwanie. Wstałem, ponownie obszedłem łóżko i położyłem się na zajmowanym przedtem, z lewej strony, miejscu, myśląc sobie (znów widziałem jej nieruchomy i pobrużdżony kark, jakby kurczący się z zimna): „Może będzie lepiej, jak poczekam i przez jakiś czas o nic nie będę jej pytał i nie będę zmuszać, by mi odpowiadała ani oceniała, czy czuje się już trochę lepiej, czy trochę gorzej, myślenie o chorobie jeszcze bardziej w nią pogrąża, tak samo zresztą jak czyjaś nadmierna troskliwość”.

Rozejrzałem się po sypialni, dopiero teraz, wcześniej bowiem, przekraczając jej próg, nie zwracałem na nic uwagi, bo oczy skierowane miałem wyłącznie na prowadzącą mnie za rękę kobietę, pełną jeszcze wtedy życia, a może zawstydzoną, teraz zaś całkowicie zmaltretowaną. Naprzeciw łóżka wisiało lustro dużych rozmiarów, jakby to nie był pokój sypialniany, lecz hotelowy apartament (para małżeńska, która lubi rzucić na siebie okiem, przed wyjściem na miasto, przed wejściem do łóżka). Za to reszta była najnormalniejszą dwuosobową domową małżeńską sypialnią, z mężowskimi drobiazgami na stoliczku znajdującym się po mojej stronie (ona, Marta, natychmiast przesunęła się na miejsce, które zajmowała pewnie każdej nocy – machinalny i oczywisty odruch – i każdego ranka): kalkulator, nóż do papieru, maseczka samolotowa chroniąca oczy przed blaskiem oceanu, bilon, brudna popielniczka i radio z budzikiem, na dolnej półeczce karton papierosów, ale z jedną tylko paczką, flakonik supermęskiej wody kolońskiej Loewe’go, pewnie prezent, być może od samej Marty z okazji niedawnych urodzin, dwie powieści – też pewnie prezent (albo i nie, ale nie widzę siebie w roli ich nabywcy), tubka musujących tabletek Redoxon, pusta szklanka, której nie zdążył chyba odnieść przed podróżą, dodatek telewizyjny do jakiejś gazety, nie będzie oglądał telewizji, jest w podróży. Telewizor stał w nogach łóżka, przy lustrze, wygoda przede wszystkim, przez chwilę miałem ochotę złapać za pilota i włączyć telewizor, ale pilot leżał na drugim stoliczku, na stoliku Marty, musiałbym więc ponownie obejść łóżko albo bez ceremonii sięgnąć po niego nad głową Marty, o czym też mogła myśleć, depresja ją opadła czy strach ją obleciał? Sięgnąłem i chwyciłem pilota, nawet nie zauważyła, choć musnąłem jej włosy podwiniętym rękawem mojej koszuli. Na lewej ścianie wisiała reprodukcja nieco kiczowatego i znanego mi obrazu pędzla Bartolomeo da Venezia, znajduje się we Frankfurcie, przedstawia kobietę z diademem na czole, z gałązką wawrzynu opasującą czepiec, z opadającymi drobnymi i rzadkimi loczkami, i z małym bukiecikiem kwiatków w podniesionej ręce, i z odsłoniętą piersią (raczej płaską); prawa ściana obudowana była pomalowaną na biało, tak jak i reszta ścian, szafą wnękową. Zapewne wisiały tam ubrania, których mąż nie wziął ze sobą w podróż, większość, to krótki wyjazd, powiedziała mi jego żona Marta podczas kolacji, do Londynu. W pokoju stały również dwa krzesła z rzuconą na nie odzieżą, może przeznaczoną do prania albo świeżo upraną, ale jeszcze nie uprasowaną, lampka ze stolika Marty rzucała zbyt skąpe światło. Na jednym z krzeseł zauważyłem męską odzież, marynarkę powieszoną na oparciu, jakby oparcie było wieszakiem, spodnie z nie wyciągniętym paskiem, masywna sprzączka (zamek błyskawiczny otwarty, jak u wszystkich rzuconych byle gdzie spodni), parę jasnych nie zapiętych koszul, mąż jeszcze niedawno tu przebywał, tego ranka wstał z tego właśnie łóżka, zwlekł się z tej poduszki, o którą teraz opierałem się plecami, i nagle postanowił włożyć inne spodnie, pośpiech, może Marta nie chciała mu ich uprasować. Ta odzież jeszcze oddychała. Na drugim z kolei krześle leżały części damskiej garderoby, zobaczyłem czarne pończochy i dwie spódnice Marty Téllez, w zupełnie innym stylu niż ta, którą jeszcze miała na sobie, jakby bardziej wyjściowe, może, niezdecydowana, przymierzała to jedną, to drugą, jeszcze na kilka chwil przed tym, nim zapukałem do drzwi, nigdy właściwie nie wiadomo, w co się ubrać na tajemną schadzkę (ja nie miałem problemu, nie byłem pewien, czy to schadzka czy nie, a zasoby mojej garderoby nie są zbyt urozmaicone). Wybrana w końcu spódnica musiała strasznie się gnieść w tej pozycji, w jakiej Marta się ułożyła, leżała skulona, widziałem, jak ściska kciuki, z nogami tak podkurczonymi, jakby z całych sił próbowały zapanować nad brzuchem i piersiami, jakby chciały je zatrzymać w miejscu, w pozycji tej spódnica odsłaniała majtki, z kolei majtki odsłaniały, po części, pośladki, to były małe majteczki. Nawet przeszło mi przez myśl, czy nie obciągnąć i nie poprawić jej spódnicy, w nagłym odruchu zażenowania, i nie chcąc, żeby jej się tak dalej gniotła, ale przecież to, co widziałem, podobało mi się, a raczej wątpiłem, bym mógł to – a może nawet i więcej – nadal oglądać, jeśli Marcie się nie poprawi, zresztą Marta pewnie brała pod uwagę wszystkie możliwe zgniecenia, bo już wcześniej zaczęły pojawiać się na spódnicy, jak to zwykle bywa w trakcie inauguracyjnych nocy, ponieważ wtedy nie zwraca się uwagi na kolejno zdejmowane ani na nie zdejmowane części garderoby, za to najwyższą uwagę przywiązuje się do nowego, nieznanego ciała: może właśnie dlatego nie tknęła niczego z odłożonej do prasowania sterty ubrań, bo wiedziała, że tak czy owak następnego dnia będzie musiała również uprasować spódnicę, którą włoży tej nocy, tę, a może jednak tę, a może w tej jest jej lepiej, w nocy, kiedy mnie przyjmie, wszystko się gniecie lub brudzi, albo uszkadza, stając się natychmiast czymś całkowicie w takich momentach bezużytecznym.

Włączając telewizor ściszyłem jednocześnie pilotem dźwięk i tak, jak tego chciałem, pojawił się tylko obraz bez dźwięku, Marta nawet nie zareagowała, choć w pokoju od razu się rozjaśniło. Na ekranie był Fred MacMurray, z napisami, stary film, na późne godziny nocne. Zacząłem przeskakiwać z kanału na kanał, by wrócić w końcu do czarno-białego MacMurraya i jego niezbyt inteligentnej twarzy. I właśnie wtedy, bo już dalej nie dawało się tego uniknąć, dopuściłem do głosu myśli, choć w ogóle nigdy za dużo się nie myśli, a zwłaszcza w tak uładzony sposób, w jaki się to później opowiada albo w jaki zostaje to spisane: „Co ja tu robię? – pomyślałem. – Siedzę w nieznanym sobie domu, w sypialni faceta, którego na oczy nie widziałem i o którym wiem tylko, jak ma na imię, bo jego żona, tyleż spontanicznie, co niedopuszczalnie, wypowiedziała je wielokrotnie w ciągu tego wieczoru. To również jej sypialnia, dlatego tu jestem, doglądając jej w nagłej chorobie, uprzednio zdjąwszy z niej to i owo i dotknąwszy jej tu i ówdzie, ją, owszem, znam, choć nie za bardzo i dopiero od dwóch tygodni, widzę ją trzeci raz w życiu. Ów mąż dzwonił parę godzin temu, gdy już jadłem kolację w jego mieszkaniu, dzwonił, żeby powiedzieć, że doleciał szczęśliwie do Londynu, że zjadł w Bombay Brasserie cudowną kolację i że nie zwlekając, kładzie się do łóżka w swym hotelowym pokoju, jutro czeka go ciężki dzień, masa służbowych obowiązków, to krótka, służbowa podróż”. A jego żona, Marta, nie powiedziała mu, że tu jestem, na kolacji. Dzięki temu nabrałem niemal całkowitej pewności, że to jednak schadzka, a nie tylko kolacja, choć dziecko jeszcze nie spało. Mąż niewątpliwie zapytał o dziecko, odpowiedziała, że właśnie kładzie je do łóżka; mąż zapewne powiedział: „Daj mi go, powiem mu dobranoc”, bo Marta odpowiedziała: „Nie, nie, lepiej nie, dziś jest jakiś rozkapryszony, a jak z tobą porozmawia, rozbudzi się jeszcze bardziej i już sama nie wiem, jak go uśpię”. Był to czysty absurd, z mojego przynajmniej punktu widzenia, bo dziecko niespełna dwuletnie, wnosząc ze słów jego matki, ledwo dukało i na dodatek niezrozumiale, Marta musiała więc wyławiać i tłumaczyć poszczególne słowa, matki – pierwsze wysławiaczki i tłumaczki świata, przekładające, a następnie ujmujące w słowa to, co nie jest jeszcze nawet językiem, nie wyłączając gestów, min i najróżniejszych znaczeń płaczu, kiedy płacz jest nieartykułowany i nie odpowiada żadnemu słowu albo uniemożliwia jakiekolwiek słowo, albo więzi je w gardle. Może ojciec też potrafił zrozumieć swoje dziecko, stąd prośba, by dać mu do telefonu malca, który, na domiar wszystkiego, gaworzył, nie wypuszczając smoczka z ust. Odezwałem się do niego raz, gdy Marta zniknęła na moment w kuchni, a ja i dzieciak zostaliśmy sami w salonie służącym również za pokój stołowy, ja przy stole z serwetką na kolanach, dzieciak na sofie z karłowatym zajączkiem w rączkach, obaj wpatrzeni w ekran telewizora, mały prosto przed siebie, ja z ukosa: „Przez ten smoczek nie rozumiem, co mówisz”. I mały posłusznie wyjął smoczek i trzymając go w rączce gestem niemal wymownym (w drugiej karłowaty zajączek), powtórzył, jak sądzę, to, co chciał powiedzieć, ale i tym razem bez powodzenia mimo nie zajętych niczym ust. To, że Marta Téllez nie chciała dać dzieciaka do telefonu, jeszcze bardziej mnie upewniło, co do jej zamiarów, bo dzieciak niezależnie od swej koślawej mowy nie mowy, mógł swemu ojcu dać do zrozumienia, że siedzi przy kolacji z jakimś obcym mężczyzną. Dość szybko zdałem sobie sprawę, że mały wymawia jedynie końcowe sylaby słów, jeśli mają ich więcej niż dwie, a i to niedokładnie („aty” zamiast wąsaty, „acek” zamiast śliniaczek, „ony” zamiast czerwony, smażony też może być; na ekranie pojawił się wąsaty burmistrz, ja wąsów nie noszę; Marta podała na kolację polędwicę, irlandzką polędwicę, powiedziała); trudno było trafić, nawet znając zasadę, ale może jego ojciec był do tego przyzwyczajony i ucho już wyczulone, by rozszyfrowywać ów prymitywny język jedynego tylko użytkownika, który zresztą i tak niebawem przestanie się nim posługiwać. Dzieciak używał jeszcze niewiele czasowników, więc i zdań tworzył niewiele, ograniczał się właściwie do rzeczowników, może paru przymiotników, a wszystko w trybie wykrzyknikowym. Mały zawziął się, że dopóki trwa kolacja czy nie kolacja, nie pójdzie do łóżka, czekałem więc, aż Marta wreszcie siądzie spokojnie przy stole po nieustannej krzątaninie pomiędzy kuchnią a salonem i niezmiernie cierpliwym zajmowaniem się dzieckiem. Matka włączyła dziecku wideo z kreskówkami w znajdującym się w salonie telewizorze – wówczas jedynym dla mnie telewizorze – a nuż przed migocącym ekranem zmorzy go wreszcie sen. Ale dzieciak był czujny i zdecydowanie odmawiał pójścia do łóżka, przy swej nieznajomości czy też skąpej znajomości świata i ludzi, wiedział swoje, i to znacznie więcej ode mnie, miał baczenie na matkę i baczenie na owego gościa, którego nigdy przedtem w tym domu nie widział, strzegł ojcowskiego miejsca. Parokrotnie przyszło mi do głowy, że powinienem wstać i pójść sobie, czułem się już bardziej intruzem niż gościem, coraz większym intruzem, w miarę jak nabierałem pewności, że spotkanie jest od początku schadzką oraz że dzieciak intuicyjnie – jak koty – wie o tym, i próbuje ją udaremnić swoją obecnością, padając ze zmęczenia i walcząc z tym zmęczeniem, siedząc potulnie na sofie i gapiąc się w swoje kreskówki, których nie rozumie, choć rozpoznaje postaci, bo od czasu do czasu celował palcem wskazującym w ekran i mimo smoczka nawet go rozumiałem, bo widziałem to samo, co widział dzieciak: „Tittin!” mówił albo raczej: „Itan!”, a matka na chwilę przestawała się mną zajmować, by poświęcić uwagę swemu dziecku i przetłumaczyć mu coś lub mu przytaknąć, tak aby żadne z jego wykluwających się i godnych pochwały słów nie pozostało niezauważone czy też nieskwitowane aplauzem: „Tak, mój skarbie, to jest Tintín i kapitan”. Czytałem Tintina, jak byłem mały, w komiksowych zeszytach, dzisiejsze dzieciaki oglądają Tintina na ruchomych obrazkach i słyszą go, jak odzywa się obrzydliwie śmiesznym głosem, nie byłem więc w stanie skupić się całkowicie na i tak rwącej się co chwila rozmowie i na przerywanej co chwila kolacji, i rozpoznawałem nie tylko bohaterów, ale również ich przygody, czarną wyspę, i gapiłem się w nie, trochę jakby bezwiednie, nie ruszając się ze swego miejsca, patrząc z ukosa.

To właśnie dzięki owemu zaciętemu opieraniu się dziecka przed pójściem do łóżka nabrałem ostatecznej pewności, co mnie czeka (jeśli zaśnie wreszcie, a ja będę chciał). To jego czujność i baczenie, jego instynktowne podejrzenia zdradziły matkę bardziej niż jej milczenie podczas rozmowy z Londynem (milczenie dotyczące mojej obecności) czy też to, że czekała na mnie zbyt wyszykowana, zbyt wymalowana i zbyt zaczerwieniona jak na wieczór spędzany w domu po całym dniu (a może to światło). Ujawnienie strachu podsuwa różne myśli temu, kogo strach ogarnia, lub temu, kto ten strach wywołuje, zapobieganie temu, co się jeszcze nie stało, sprawia, że najprawdopodobniej to się stanie, podejrzenia nadają pewność temu, co było niepewne, i puszczają to w ruch, obawy i oczekiwanie zmuszają do wypełniania tworzonych przez nie i nieustannie pogłębianych wyżłobień, coś musi się zdarzyć, jeśli chcemy zdławić strach, a najlepiej niech się to dokona. Dziecko oskarżało matkę swą irytującą czujnością, matka zaś oskarżała samą siebie swą daleko posuniętą pobłażliwością (święty spokój przede wszystkim, myślała pewnie, od samego początku tak myślała; jeśli mały dostanie ataku złości, to jesteśmy urządzeni), ale ani zachowanie dzieciaka, ani zachowanie matki nie wpływało na zachowywanie pozorów, owych nieuchronnych w trakcie inauguracyjnych nocy pozorów, dzięki którym można później powiedzieć albo wierzyć, że nikt niczego nie szukał i niczego nie chciał: ja tego nie szukałem, ja tego nie chciałem. Ja też czułem się oskarżany i oskarżała mnie nie tylko walka dziecka z pokusą poddania się, ale oskarżało mnie również całe jego zachowanie i sposób, w jaki mi się przyglądał: ani razu nie zbliżył się do mnie zanadto, patrzył na mnie z podejrzliwością pomieszaną z potrzebą lub pragnieniem ufności, przy czym owa potrzeba uwidaczniała się przede wszystkim wtedy, kiedy odzywał się do mnie swymi wykrzyknikowymi i izolowanymi, i niemal zawsze nieodgadnionymi wyrazami, głosem niewiarygodnie mocnym jak na kogoś tak niewielkiej postury. Niewieloma ze swoich rzeczy mi się pochwalił i nie dał mi potrzymać swego karłowatego zajączka. „Dzieciak ma rację i dobrze robi – pomyślałem – bo ledwie zaśnie, ja zajmę miejsce zajmowane zwykle przez jego ojca, zajmę na krótko, na bardzo krótko. Przeczuwa to i chce ochronić to miejsce, które jest gwarancją również jego miejsca, ale że nie zna świata i nie wie, co naprawdę wie, wyprostował mi ścieżki swym widomym przestrachem, dał mi wskazówki, bez których mógłbym sobie nie poradzić: bądź co bądź i mimo tego, że nic nie wie, zna swoją matkę lepiej niż ja, ona jest tym światem, który on zna najlepiej i nie posiadającym dla niego żadnych tajemnic. Dzięki niemu i o ile tego zechcę, nie będę się już wahał”. W miarę, jak ogarniała go senność, osuwał się coraz bardziej i bardziej, aż w końcu zległ na sofie, meblu zbyt wielkim jak na taki drobiazg – mrówka w pudełku po zapałkach, ale mrówka się rusza – nie odrywając wzroku od swojego wideo, twarz opierając o poduszki, ze smoczkiem w ustach trzymanym niczym rodzinna pamiątka lub drobna odznaka swego niezaawansowanego wieku, z nóżkami podkulonymi jak w czasie snu albo w oczekiwaniu na sen, ale jednak z szeroko otwartymi oczami, przez chwilę nie pozwalał sobie na ich zamknięcie, matka co jakiś czas nachylała się, by sprawdzić, czy jej dziecko może wreszcie zasnęło, biedaczka, chciała go mieć z głowy, choćby nie wiadomo jakim był skarbem, biedaczka chciała zostać ze mną, sam na sam, na krótko choćby, nic takiego, na krótko tylko (ale dopiero teraz mówię „biedaczka”, bo wtedy wcale tak nie myślałem, a może powinienem). O nic jej nie pytałem i w ogóle najmniejszym słowem nie skomentowałem sytuacji, nie chciałem i w ogóle nie było po mojej myśli wyjść na zniecierpliwionego czy pozbawionego skrupułów gościa, zresztą po każdym nachyleniu się powiadamiała mnie z całą naturalnością: „No nie, wciąż ma oczy jak talerzyki”. Obecność dziecka zdominowała wszystko, choć ono zachowywało się bardzo spokojnie. Mały był spokojnym dzieciakiem, nawet wyglądało na to, że jest w dobrym humorze, i nie naprzykrzał się zanadto, ale za żadne skarby nie chciał zostawić nas samych, za żadne skarby nie chciał zniknąć nam z oczu i odejść do swego pokoju, za żadne skarby nie chciał spuścić z oka matki, która teraz przyjmowała tę samą pozycję, co jej zmagające się z sennością dziecko na przeogromnej sofie, z tą różnicą, iż matka zmagała się z chorobą albo ze strachem i z depresją lub ze skrupułami, i nie wyglądała na drobiazg w swoim własnym łożu małżeńskim, i nie była sama, bo ja leżałem przy niej, trzymając w ręku pilota od telewizora i nie mając najmniejszego pojęcia, co właściwie począć. „Mam sobie pójść?” – zapytałem. „Nie, nie, poczekaj trochę, na pewno mi przejdzie, nie zostawiaj mnie” – odpowiedziała Marta Téllez i odpowiadając, obróciła swą twarz ku mnie, a raczej bardziej zamierzała, niż obróciła: nie była w stanie spojrzeć na mnie, bo nie obróciła twarzy dostatecznie, za to w jej polu widzenia znalazł się włączony telewizor, tępa twarz Freda McMurraya, która stawała się dla mnie twarzą nieobecnego męża w miarę rozmyślania o nim i o tym, co się zdarzyło lub się nie zdarzyło, ale co, jak dotąd, było zaplanowane. Dlaczego teraz właśnie nie zadzwoni, z bezsennego Londynu, trochę spokoju by to przyniosło, lżej by było, gdyby teraz zadzwonił telefon, odebrałaby go i powiedziała mężowi słabym głosem, że kiepsko się czuje i że nie wie, co się z nią dzieje. I choć znajduje się daleko, zająłby się tym, a ja zostałbym zwolniony z odpowiedzialności i przestałbym być świadkiem (odpowiedzialność przypadkowego przechodnia tylko i wyłącznie), mąż mógłby zadzwonić do lekarza albo do sąsiada (na pewno, w przeciwieństwie do mnie, zna swoich sąsiadów, przecież to jego sąsiedzi, nie moi), albo do siostry lub szwagierki, zerwać ich z łóżka w środku nocy, by którekolwiek zajrzało do jego mieszkania i pomogło jego chorej żonie. A ja tymczasem poszedłbym sobie, może bym wrócił kiedy indziej, jakby się nadarzyło, kiedy już nie trzeba byłoby żadnych zachodów ani wstępnych procedur, mógłbym odwiedzić ją choćby jutro o tej właśnie porze, późno, kiedy dzieciak na pewno by już spał. Nie w porę mógłby zjawić się mąż, ale na pewno nie ja.

„Może chcesz zadzwonić do męża? – zapytałem Martę. – Może rozmowa z nim cię uspokoi, dobrze, żeby dowiedział się, że się źle czujesz”. Nie znosimy tego, żeby nasi bliscy nic nie wiedzieli o tym, co nas właśnie dręczy, nie znosimy uchodzić w ich oczach za mniej lub bardziej, ale ciągle jednak szczęśliwych, jeśli nagle przestajemy czuć się szczęśliwi, w życiu każdego istnieją takie cztery osoby, może pięć, które powinny natychmiast wiedzieć, co się z nami dzieje, nie znosimy, by coś, czego już nie ma, uznawali za wciąż istniejące, by uważali nas wciąż za małżonków, gdy zostajemy wdowcami, za posiadających rodziców, gdy zostajemy sierotami, żyjących z kimś, gdy nas właśnie opuszczono, albo przy zdrowiu, gdy jesteśmy chorzy. Przy życiu, gdy właśnie umarliśmy. Ale to była dziwna noc, dla Marty Téllez szczególnie, najdziwniejsza noc w jej życiu, bez wątpienia. Teraz Marta obróciła się jeszcze bardziej twarzą w moją stronę, przez chwilę mogłem ujrzeć jej twarz, a ona pewnie moją, od jakiegoś czasu widziałem jedynie jej kark, coraz bardziej mokry od potu, coraz bardziej napięty, z gęstniejącymi coraz bardziej, jakby oblepianymi przez błoto pasemkami włosów; ale plecy wciąż gładkie, jakby nigdy nic. Gdy udało jej się całkowicie odwrócić twarz, pomyślałem, że niewiele chyba widzi, aż tak mrużyła oczy, długie rzęsy niemal całkowicie je przysłaniały, i nie wiem, czy przeczuwane przeze mnie zadziwienie w jej spojrzeniu wynikało z tego, że chwilowo o mnie zapomniała i nie bardzo wie, kim jestem i co tu robię, czy też był to skutek mojego pytania lub komentarza, równie dobrze zaś mogło to wynikać z tego, że nigdy dotąd nie czuła się tak jak teraz. Przypuszczam, że była już w stanie agonii, a ja nie zdawałem sobie z tego sprawy, po prostu, moment agonii dla każdego jest czymś zaskakująco nieznanym. „Zwariowałeś? – powiedziała. – Przecież by mnie zabił, gdybym zadzwoniła”. Gdy przekręcała się, ześlizgnął się jej stanik, przytrzymywany dotąd przez nią, świadomie czy bezwiednie, może pod pachami albo łokciami, zsunął jej się i opadł na kołdrę; piersi wysunęły jej się całkowicie, ale ona w ogóle nie zareagowała: przypuszczam, że była już w stanie agonii, a ja nie zdawałem sobie z tego w ogóle sprawy. I dodała, jakby pragnąc pokazać, że jednak nie zapomniała o mnie i nie zobojętniała: „Włączyłeś telewizor, biedaku, nudzisz się pewnie, możesz włączyć dźwięk, jeśli chcesz, a co oglądasz?”. I wypowiadając te słowa (ale mówiła jakby do siebie) położyła mi dłoń na udzie, zapowiedź pieszczoty, do której spełnienia nie mogło dojść; następnie cofnęła ją i przybrała poprzednią pozycję, odwrócona plecami, skulona jak dziewczynka albo dziecko, które w końcu usnęło, zobojętniałe na wszystko, i wobec mnie, i wobec swojej matki, we własnym pokoiku, pewnie w kołysce, nie wiem, czy dwuletnim niemal dzieciom grozi jeszcze wypadnięcie na podłogę, jeśli śpią w normalnych, jak dorośli, łóżkach; czy też, dla bezpieczeństwa, kładzie się je do kołysek. „A, taki stary film z Fredem MacMurrayem” – odpowiedziałem (była młodsza ode mnie: zacząłem się zastanawiać, czy aby wie, kto to jest MacMurray) – ale nie oglądam go”. I pewnie spał też obojętny na wszystko mąż w Londynie, obojętny wobec niej i nieświadom mojego istnienia, dlaczego się nie przebudzi dręczony lękiem, dlaczego nie trapi go złe przeczucie, dlaczego nie zadzwoni do Madrytu, szukając otuchy, do siebie, by usłyszeć głos przepełniony jeszcze większym lękiem, który przyćmiłby jego strach, dlaczego nie chce nas wybawić i ratować? Ale dla całej reszty świata, dla wszystkich pozostałych osób i możliwych postaci, zapóźnionych w informacjach, wszystko było w porządku i normalne: dla przebywającego tuż obok, pod tym samym dachem, i nie znającego zupełnie świata syna i dla znajdującego się daleko ojca, na wyspie, na której zwykło się łagodnie zapadać w sen; dla szwagierek lub sióstr, śniących teraz pewnie o abstrakcyjnej przyszłości w tym żyjącym nieustannie mieście, w którym trudno jest zasnąć – raczej pada się tu ze zmęczenia, niż idzie spać z przyzwyczajenia; dla jakiegoś umęczonego i wykończonego lekarza, który może mógłby uratować komuś życie, gdyby udało się go wyrwać z dręczących go tej nocy koszmarów; dla bliższych i dalszych sąsiadów, pogrążających się pewnie w coraz większej rozpaczy na dręczącą ich we śnie myśl o jutrze, zbliżającym się niechybnie jutrze i niechybnym wstawaniu, niebawem znowu trzeba będzie stanąć przed lustrem, znowu umyć zęby, włączyć radio, jeszcze jeden dzień znowu, to straszne, jeszcze jeden dzień, co za szczęście. Tylko dla mnie i dla Marty nic nie było normalne, nie zachowywałem się obojętnie, nie spałem, choć było już późno, przedtem powiedziałem, że wszystko stało się bardzo szybko, i wiem, że tak właśnie było, ale wspominanie tego przebiega tak wolno, jak wolno przebiegało uczestnictwo w tym wszystkim, odnosiłem wrażenie, że czas mija, i mijał, ale znacznie wolniej, sądząc przynajmniej po zegarkach (i tego ze stolika Marty, i z tego na moim przegubie), chciałem, by upływał powoli przed każdym moim następnym zdaniem czy ruchem, ale nic z tego, między jednym zdaniem a drugim, między jednym a drugim ruchem, między ruchem a zdaniem mijała minuta zaledwie, podczas gdy mnie wydawało się, że minęło już dziesięć, może pięć minut – co najmniej. Gdzie indziej też pewnie coś się w mieście działo, może niezbyt ważnego, ale coś się działo, nienormalnie i normalnie: dochodził, nie za bliski co prawda, ale jednak szum samochodów, na ulicy, na której się znalazłem, nie było zbyt wielkiego ruchu, raczej boczna ulica, Conde de la Cimera się nazywała, ale wiedziałem za to, że nieopodal znajduje się szpital, szpital de la Luz, właśnie, w którym pielęgniarki na dyżurze pewnie drzemią teraz, wspierając głowy na dłoniach – odrobina snu skazanego od samego początku na gwałtowne przerwanie, drzemią, siedząc na niewygodnych krzesłach, ze skrzyżowanymi nogami – w białawych, zmechaconych przy szwach, rajstopach, podczas gdy nieco dalej jakiś student w okularach wkuwa zapewne coś z podręcznika prawa albo fizyki czy farmacji przed oczekującym go rano i całkiem zbytecznym egzaminem, wszystko uleci z głowy już po wyjściu z sali egzaminacyjnej; a dalej, jeszcze dalej, w innej już części miasta, u wylotu schodzącej w dół ulicy Braci Bécquer pojedyncza kurwa, po przejściu trzech albo czterech, wyczekujących i niedowierzających kroków, zatrzymuje się zapewne tuż przy jezdni, widząc kolejny nadjeżdżający, zwalniający lub karnie respektujący czerwone światło samochód; ubrana w zimną, wtorkową noc w swój najlepszy strój, by można było jej się przyjrzeć z jak najbliższej odległości albo jedynie dostrzec z daleka, a może to nie kobieta tylko młody chłopak, być może potykający się na swych wysokich obcasach z braku nawyku albo z powodu choroby i zmęczenia, i kierujący się ku samochodom, i znikający co jakiś czas w ich wnętrzach jedynie po to, by w nikim nie pozostał najmniejszy ślad po nim lub by nałożyło się wszystko w jego niepewnej, defetystycznej i kruchej pamięci. Może żegnają się jeszcze jakieś pary kochanków, nie bacząc na porę swych samotnych powrotów, z osobna i w różne strony, do swych łóżek, jednego sponiewieranego, drugiego nietkniętego, ale ociągają się jeszcze, całując się w otwartych drzwiach – to on odchodzi albo ona – gdy on lub ona czeka na windę, stojącą spokojnie na piętrze i od godziny już, a więc od powrotu z dyskoteki ostatnich i najdłużej balujących lokatorów, nie uruchamianą przez nikogo: pocałunki osoby odchodzącej w drzwiach tej, która zostaje, nieodróżnialne od przedwczorajszych i tych z pojutrza, pamiętna noc pierwsza, inauguracyjna, była tylko jedna i też natychmiast stała się niebyłą, wessana przez następujące po niej i niczym nie odróżniające się, ale zajmujące jej miejsce tygodnie i miesiące; i gdzieś pewnie toczy się bójka, leci butelka albo ktoś ją rozbija – trzymając za szyjkę niczym rękojeść sztyletu – o stół tego, przeciwko komu coś ma, i nie butelka się rozbija, ale szklany blat stołu, choć od tego tryska spienione niczym mocz piwo; i dochodzi do morderstwa, a może zabójstwa, bo nie z premedytacją zostaje ono popełnione, po prostu do niego dochodzi, kłótnia i cios, krzyk i coś ulega rozdarciu, olśnienie albo nagłe uprzytomnienie sobie utraty złudzeń; odkryć, usłyszeć, stwierdzić lub zobaczyć, potwierdzenie i działanie niejednokrotnie przynosi ze sobą śmierć, odpędzić lub odwlec ją może niewiedza i gnuśność, i oczywiście zawsze najlepsza z możliwych odpowiedzi: „Nie wiem, nie słyszałem, poczekamy, zobaczymy”. Trzeba poczekać i zobaczyć, i nikt o niczym nie słyszy i o niczym nie wie, nawet o tym, co robi, jaką podejmuje decyzję, co widzi lub czego doznaje, każda chwila rozmywa się wcześniej czy później, choć zawsze z coraz większym stopniem irrealności, zmierzając ku rozpłynięciu się w niebyt w miarę upływu dni, nawet sekundy, które wydają się podtrzymywać rzeczy, a w istocie rzeczy je unicestwiają: przerwany sen pielęgniarki i noc bez sensu zarwana przez studenta, wzgardzony lub niedostrzeżony usłużny krok kurwy, która może jest przebranym, chorym chłopakiem, pocałunki kochanków, których się wyparto po paru miesiącach lub tygodniach, niosąc zarazem – bez zapowiedzenia – noc ostatnią – ulga rozstania, cierpkie pożegnanie: szklany blat stołu wymieniony, kłótnia rozwiewa się jak dym, w którego kłębach się zrodziła, choćby ten, który ją wszczął, wszczynał ją nadal i zawsze; i morderstwo czy zabójstwo po prostu dołączone, jakby było nieznaczącym i zbędnym ogniwem – tyle ich jest – do tych wszystkich zbrodni, o których już zapomniano i o których nic nie wiadomo, i do zbrodni przygotowywanych, o których będzie wiadomo, ale tylko po to, żeby kiedyś o nich nie było wiadomo. I w Londynie zapewne, i na całym świecie dzieje się coś, o czym nigdy nam nie będzie wiadomo, ani mnie, ani Marcie, i w tym nie będziemy się różnić, tam jest godzina wcześniej, być może mąż też jeszcze nie śpi na wyspie i walczy z bezsennością, wyglądając przez okno zimowe swojego hotelu – okno zsuwane jak gilotyna, Wilbraham Hotel, tak się nazywa hotel – w stronę stojących naprzeciwko budynków lub ku – w większości ciemnym już – oknom innych pokoi hotelu, od którego to frontu odchodzą pod kątem prostym i niewidoczne z ulicy dwa skrzydła, Wilbraham Place – tak się to miejsce nazywa, i w stronę okna owego pokoju, w którym wieczorem zobaczył ciemnoskórą pokojówkę ścielącą łóżka po tych, co już odjechali, dla tych, którzy jeszcze nie przyjechali, a może widzi ją teraz w jej pokoiku na poddaszu – w jednym z tych mieszczących się na ostatnim piętrze hotelu najciaśniejszych, o skośnych i niskich sufitach, a które przeznaczone są dla hotelowych pracowników nie posiadających mieszkań – jak po całym dniu pracy rozbiera się, zdejmując czepeczek i buciki, pończochy i fartuszek, i mundurek, i myje twarz, i myje się pod pachami nad umywalką, on również widzi kobietę ni to rozebraną, ni to ubraną, ale w odróżnieniu ode mnie on jej nie dotykał ani nie obejmował i nic go nie łączy z tą kobietą, która przed udaniem się na spoczynek myje się trochę tu, trochę tam, z brytyjska się myje nad byle jaką umywalką angielskich pokoików, których lokatorzy muszą korzystać ze wspólnej dla całego piętra łazienki na korytarzu. Nie wiem, nic mi nie wiadomo, zobaczymy albo raczej nigdy się nie dowiemy, nieżyjąca Marta nigdy się nie dowie, co się działo z jej mężem w Londynie tej właśnie nocy, gdy konała u mojego boku, i kiedy mąż wróci, nie do słuchania jej będzie ani do wysłuchania tej opowieści, którą postanowił jej opowiedzieć, być może zmyślonej. Wszystko zmierza ku własnemu rozpłynięciu się w niebyt i mało co pozostawia ślad po sobie, szczególnie jeśli już nigdy się nie powtarza, jeśli zdarza się raz tylko i nie powraca, tak samo jak i to wszystko, co znajduje swoje wygodne miejsce i powtarza się codziennie, i umieszcza się w ciągu zdarzeń, bo i to nie pozostawia po sobie również śladu.

Wówczas jednak nie wiedziałem jeszcze, do jakiego rodzaju zdarzeń należy moja pierwsza wizyta na Conde de la Cimera, dziwna ulica, owej nocy zamierzałem pójść sobie i już nigdy tu nie wracać, trzeba mieć pecha, choć równie dobrze mogłem wrócić tu jutro, dziś już według zegarków, ale wrócę czy nie wrócę, ślad tej inauguracyjnej czy raczej jedynej nocy zacznie zacierać się już w chwili, gdy będę opuszczać to mieszkanie i w miarę przybywania dnia. „Już jutro nie będzie tu śladu po mnie – pomyślałem – kiedy Marta wydobrzeje i odzyska siły; wyczyści z resztek i umyje talerze po naszej kolacji, uprasuje swoje spódnice, wytrzepie pościel i zaścieli starannie łóżko, które mnie ominęło, i wcale nie będzie chciała pamiętać o swojej zachciance i swojej porażce. Pokrzepiona, pomyśli o swoim mężu w Londynie i zapragnie jego powrotu, popatrzy chwilę przez okno w trakcie sprzątania i porządkowania świata – we wczorajszej dłoni jeszcze nie opróżniona popielniczka – choć w jej oczach błąkać się może będzie cień zadumy, cień coraz bardziej mglisty, mnie dotyczący i tych kilku skąpych zresztą pocałunków, gdy już wymazane zostały jej wspomnienia, jej pożądanie i skutki wynikłe z jej złego samopoczucia, strachu lub skrupułów. Moja tu obecność, tak teraz widoma, już jutro zostanie przekreślona przeczącym ruchem głowy i odkręceniem kranu, i dla niej to będzie tak, jakby mnie tu nigdy w ogóle nie było, i pewnie nie było, bo nawet czas, który nie chce przeminąć, w końcu przemija i spływa rurą, i wystarczy, że pomyślę o zbliżającym się ranku, by wyobrazić sobie siebie, jak opuszczam ten dom, być może ani się spostrzegę, jak opuszczę ten dom, nocą jeszcze, i przeszedłszy kawałek aleją Reina Victoria, będę się wałęsać po ulicy General Rodrigo, by ochłonąć i otrząsnąć się, nim zamacham na taksówkę. A może Marta zaśnie, wówczas będę miał wystarczające powody i usprawiedliwienie, żeby sobie pójść”. Nagle otworzyły się drzwi do sypialni, dotychczas tylko nieco przymknięte, żeby Marta mogła usłyszeć ewentualny płacz dziecka. „Nigdy się nie budzi, choćby się paliło i waliło – powiedziała – ale w ten sposób jestem spokojniejsza”. I zobaczyłem opierające się o framugę dziecko ze swym nieodłącznym karłowatym króliczkiem, ze smoczkiem i w piżamce, które obudziło się, bez płaczu jednak, przeczuwając być może wyrok wydany na swój świat. Nie całkiem jeszcze przebudzony, patrzył na Martę i na mnie przez sen swój dziecięco prosty, nie wypowiadając żadnego ze swych nielicznych i niepełnych słów. Marta z niczego nie zdawała sobie sprawy – zaciśnięte oczy, długie rzęsy, choć zacząłem natychmiast i w popłochu zapinać koszulę, której nie zdążyłem zdjąć, ale Marta zdążyła rozpiąć (za dużo guzików i wówczas, i teraz, by je szybko zapiąć). Z Martą Téllez musiało być naprawdę bardzo źle, jeśli nie poczuła obecności swego dziecka w sypialni, w środku nocy, lub nie przeczuła jej, gdyż nie patrzyła w stronę drzwi, nigdzie nie patrzyła. Zacząłem, pełen niepewności i wątpliwości, zastanawiać się, czy dzieciak wtargnie, wrzeszcząc, do pokoju, by wgramolić się do łóżka i położyć przy chorej matce, czy też uderzy w płacz, by zwrócić na siebie jej uwagę – uwagę skupioną jedynie na sobie samej i na swym krnąbrnym ciele – i czy zrobi to lada moment. Mały spojrzał na włączony telewizor i zobaczył MacMurraya, któremu w tej scenie, kolejnej zresztą, od jakiegoś czasu, scenie, towarzyszyła teraz Barbara Stanwyck, kobieta o niezbyt sympatycznej twarzy i lisiej minie. Chyba poczuł się zawiedziony czarno-białym obrazem i brakiem głosu albo widokiem MacMurraya i Stanwyck miast Tintina i Haddocka czy też równie sławnych gwiazd filmów animowanych, bo w odróżnieniu od innych dzieci bezzwłocznie wlepiających wzrok w ekran włączonego telewizora, prześliznął się jedynie po nim oczami, by szybko skierować je ponownie na Martę. Zawstydziłem się na myśl, iż z mojej winy widzi swoją matkę na wpół obnażoną – właściwie dość obnażoną, stanik zsunięty, a ona nie zrobiła nic, żeby się okryć, choć pewnie żadna to dla niego nowina, był na tyle mały, że rodzice mogli wcale na to nie zwracać uwagi, zresztą są rodzice, którzy dzielenie własnej nagości z nagością swych potomków, zupełnie naturalną, bo i niemal permanentną, gdy są małymi dziećmi, uważają za wyraz niczym nieskrępowanej swobody i zdrowia. Ale mimo tych nowoczesnych myśli i tak się zawstydziłem i niezbyt zgrabnie złapałem za stanik leżący wciąż tam, gdzie się zsunął, na pościeli, jak ochłap, chcąc okryć nim piersi jego właścicielki, z grubsza i byle jak. Nie zdążyłem tego zrobić, bo zdołałem sobie w porę uprzytomnić, że mój ruch i zetknięcie materiału z ciałem obudzą Martę, o ile śpi, a w każdym razie zmuszą ją do obejrzenia się, pomyślałem zaś, że lepiej będzie, by nie dotarło do niej, że dziecko nas nakryło, o ile w ogóle mały tego nie sprowokuje, to znaczy, o ile nie uderzy w płacz, nie zacznie gramolić się do łóżka i w ogóle słowem się nie odezwie. Pewnie spał nie w kołysce, tylko w łóżku, w małym łóżku osłoniętym prętami, na tyle wysokimi, by podczas snu z niego nie wypadł, ale nie na tyle, by nie mógł, w razie potrzeby, wyjść z niego. Rad nierad znieruchomiałem na czas jakiś, trzymając w powietrzu ów stanik o numer za mały, niczym trofeum żałosne i wątłe, jakbym chciał unaocznić swój podbój, którego nie dało się doprowadzić do zwycięskiego końca, podczas gdy w rzeczywistości było zupełnie na odwrót: w tej właśnie chwili ujrzałem w nim dowód mojej zachcianki i mojej porażki, a i jej porażki również. Dziecko nie spało, bo stało na własnych nogach, w drzwiach i z otwartymi oczyma, ale tak naprawdę to jeszcze spało albo to sobie wmówiłem. Dzieciak spojrzał na stanik, zwabiony moim gestem, ja zaś natychmiast zgniotłem stanik w dłoni i położywszy rękę z wolna na łóżku, schowałem ją za plecy. Dzieciak chyba nie całkiem mnie poznawał, moja twarz z kimś mu się pewnie kojarzyła, tak jak kojarzyły mu się twarze dziecięcych bohaterów z jego wideo lub psy z jego snów, z tą różnicą, że mnie nie nadał jeszcze imienia, a może i nadał, Marta wypowiedziała je wielokrotnie podczas kolacji, może je znał, ale w zmaganiach z sennością nie mógł go sobie przypomnieć.

Niczego nie mógł sobie przypomnieć, a jego oczy były bez wyrazu, chcę powiedzieć, bez rozpoznawalnego wyrazu, to znaczy takiego, którym dorośli zwykli je określać – zdziwienia, nadziei, strachu, obojętności, zakłopotania, gniewu; jego mało przyjazne spojrzenie wynikało z niecałkowitego przebudzenia, i tyle, albo tak sobie wmówiłem. Wstałem jak najostrożniej i powoli podszedłem do niego, uśmiechając się leciutko i odezwałem się bardzo cicho, szeptem: „Musisz iść spać, Eugenio, jest bardzo późno. No, bądź grzeczny, trzeba iść do łóżka”. Nie schylając się, położyłem mu dłoń na ramieniu – w drugiej wciąż trzymałem w garści stanik, jakby to była używana serwetka. Mały pozwolił się dotknąć, po czym położył dłoń na moim przedramieniu. Następnie odwrócił się i zobaczyłem, jak stawiając drobne, szybkie kroczki, odchodzi korytarzem w kierunku swego pokoju. I zanim w nim zniknął, zatrzymał się, odwrócił się ku mnie, jakby czekał, żebym poszedł za nim, może potrzebował świadka, który widziałby, jak on się kładzie, by w ten sposób samemu z kolei mieć pewność, że przynajmniej jedna osoba wie, gdzie on przebywa, kiedy śpi. Cichutko – na czubkach butów, miałem je jeszcze na nogach, sądziłem, że raczej już ich nie zdejmę – poszedłem za nim i zatrzymałem się przy drzwiach do jego sypialni tonącej w ciemnościach, dzieciak nie zapalił światła, może nie potrafił, choć żaluzje nie były opuszczone i przez okno wpadało żółtawo-czerwone światło nocy – przez normalne okno, otwierane na boki, a nie spuszczane jak gilotyna. Stwierdziwszy, że mu towarzyszę, ponownie zajął swoje łóżeczko, z nieodłącznym króliczkiem – drewniane łóżeczko, nie metalowe, pręty nie za wysokie, tak jak przypuszczałem. Wydaje mi się, że spędziłem w pokoju dziecka kilka minut, choć ani wychodząc z sypialni Marty, ani tam wracając, nie spojrzałem na zegarek. Przebywałem tam, dopóki nie nabrałem pewności, że dzieciak zasnął znowu, głębokim snem, a nabrałem tej pewności, usłyszawszy jego oddech i podszedłszy do łóżka, by przyjrzeć się jego twarzy z bliska. Gdy podchodziłem, głową potrąciłem o coś, co nie sprawiło mi bólu, i dopiero wówczas, dojrzałem w półmroku, że z sufitu zwisają na nitkach, do wysokości znajdującej się poza zasięgiem dziecka, małe modele samolotów. Wycofałem się z pokoju, zatrzymałem na progu i oparłem się bokiem o framugę – tak jak dzieciak przedtem, gdy nie śmiał wejść do sypialni swojej matki – by przypatrzyć się im lepiej pod światło, mętnawe światło. Zauważyłem, że są to modele zrobione z kartonu lub z metalu albo gotowe modele do pomalowania, że jest ich bardzo dużo, i na pewno są stare, modele zabytkowych samolotów ze śmigłami, pochodzące zapewne z kolekcji zbieranej w latach odległego dzieciństwa przez ojca przebywającego teraz w Londynie, który pewnie marzył w swoim czasie o tym, by urodził mu się syn, co pozwoliłoby mu znowu powiesić swoje modele i wystawić je na pokaz w miejscu im należnym, w dziecięcym pokoju. Wydawało mi się, że widzę spitfire’a i messerschmitta 109, dwupłatowca nieuport i camela, i miga, „szczura”, jak nazywano ten rosyjski samolot podczas wojny domowej na tej ziemi; i japoński zero, i lancastera, i być może mustanga P-51H z charakterystycznie uśmiechniętą paszczą rekina wymalowaną w niższej części dziobu; i wisiał tam trójpłatowiec, może fokker i być może czerwony, w takim razie byłby to samolot barona von Richthofena: myśliwce i bombowce z pierwszej i drugiej wojny światowej, wymieszane, kilka samolotów z naszej wojny i z wojny koreańskiej, też miałem takie w dzieciństwie, nie tak dużo, można pozazdrościć, i dlatego byłem w stanie je rozpoznać na tle upstrzonego i żółtawego nieba w oknie, tak jak pewnie w dzieciństwie rozpoznałbym je w trakcie lotu, gdybym je w locie zobaczył. Zatrzymałem ręką samolot, który uderzony przeze mnie głową, ciągle się kołysał: chciałem otworzyć okno, było zamknięte, więc nie mogło być przeciągu, samoloty nie ruszały się, nie kołysały, a mimo to wszystkie ulegały lekkiemu drganiu – bezwładność wahadłowa, a może hieratyczna – którego nie są w stanie uniknąć lekkie zawieszone na nitce rzeczy; jakby nad głową i ciałem dziecka wszyscy przygotowywali się z wolna do mozolnej nocnej walki, maleńkiej, upiornej i niemożliwej walki, do której przecież jednak wielokrotnie już w odległej przeszłości dochodziło, a może i nie tak dawno dochodziło każdej nocy, anachronicznie, kiedy dziecko i mąż, i Marta zasypiali w końcu, śniąc każde z osobna o ciężarze dwojga pozostałych. „Jutro, w czas bitwy, o mnie myśl” – pomyślałem lub raczej przypomniałem sobie.

Ale tej nocy nie spali, całkiem możliwe, że żadne z nich nie spało, albo niezupełnie, jednym ciągiem, jak należy, matka niedysponowana, na wpół naga i nie do końca w łóżku, z czuwającym u jej boku przelotnie poznanym mężczyzną, dziecko pewnie źle teraz przykryte (samo wlazło do łóżka, a ja nie śmiałem wyciągnąć spod niego kołderki i go przykryć), ojciec, a któż to wie, pewnie był na kolacji, kto wie z kim, Marta powiedziała mi tylko, odłożywszy słuchawkę, nieco zamyślona i z odrobiną zazdrości – pocierając sobie nieznacznie skroń palcem wskazującym: ona, choć nie sama, jest jednak, jak co noc, u siebie na Conde de la Cimera: „Powiedział, że był na wspaniałej kolacji w hinduskiej restauracji, Bombay Brasserie, znasz tę restaurację?”. Owszem, znałem, bardzo ją lubię, parokrotnie znalazłem się w jej ogromnych salach urządzonych w stylu kolonialnym, pianista w wieczorowym stroju przy wejściu i pełen rewerencji maître, oraz niemniej usłużni kelnerzy, pod sufitem ogromne wentylatory, włączone latem i zimą, dość teatralne miejsce, jak na Anglię raczej drogie, ale nie zaporowe, kolacje w gronie przyjaciół, albo z jakiejś szczególnej okazji, lub biznesowe raczej niż intymne czy schadzkowe kolacje, chyba że chodzi o to, żeby wywrzeć wrażenie na młodej, nieprzywykłej do tego dziewczynie albo na kobiecie z niższych sfer, na kimś, kogo cała ta sceneria mogłaby nieco oszołomić i kto mógłby idiotycznie się upić indyjskim piwem, na kimś, kogo nie trzeba zapraszać do jeszcze jednego, pośredniego lokalu, zanim zatrzyma się taksówkę, by podjechać do hotelu czy wynajętego apartamentu, na kimś, z kim nie trzeba już rozmawiać po kolacji obfitującej w pikantne przyprawy, a jedynie wziąć jej głowę w dłonie i całować, rozebrać, dotykać, objąć dłońmi tę głowę kupioną i kruchą gestem tak bardzo podobnym do gestu koronowania lub miażdżenia skroni. Z powodu choroby Marty zaczęły nawiedzać mnie ponure myśli i choć czułem się znacznie lepiej i bardziej swojsko w drzwiach dziecięcego pokoju, patrząc na samoloty w mroku i przypominając sobie jak przez mgłę własną odległą przeszłość, uznałem, że powinienem jednak wrócić już do sypialni, zobaczyć, jak czuje się Marta, albo jakoś jej pomóc, może całkiem ją rozebrać, ale tym razem wyłącznie po to, by ułożyć ją w łóżku i przykryć, i ułożyć do snu, który być może – równie dobrze i na szczęście – już ją zmorzył podczas mej krótkiej nieobecności, i mógłbym sobie pójść.

Ale tak się nie stało. Kiedy wszedłem do pokoju, podniosła wzrok i spojrzała na mnie wpółprzymkniętymi i zamglonymi oczyma, skulona wciąż i znieruchomiała, z tą jednak różnicą, iż teraz osłaniała ramionami swą nagość, jakby się wstydziła albo jakby było jej zimno. „Chcesz się położyć do łóżka? Przeziębisz się” – powiedziałem. „Nie, nie ruszaj mnie, błagam, w ogóle mnie nie ruszaj, nawet o milimetr – odparła i dodała od razu: – Gdzie byłeś?”. „W łazience. Widzę, że ci nie przechodzi, trzeba coś zrobić, zadzwonię po pogotowie”. Ale ona chciała tylko, żeby jej nie ruszano, nie męczono i nie zabawiano („Nie, nic nie rób, nic jeszcze nie rób, poczekaj”), i pewnie nie chciała żadnych głosów nad sobą, i żadnego ruchu wokół siebie, tak jakby nagromadziło się w niej tyle obaw, iż wolała, by bezruch całkowity ogarnął wszystko naokoło, a ona mogłaby przynajmniej trwać w sytuacji i w pozycji pozwalającej jej żyć, niż narażać się na jakąkolwiek, choćby najmniejszą zmianę, która mogłaby zburzyć jej chwilową i tak wątłą równowagę – jej spokój już przeraźliwy; odmianę wywołującą w niej paniczny strach. Bo takie są skutki paniki, nierzadko doprowadzające do zguby tych, których ona ogarnia: każe im wierzyć, że w niebezpieczeństwie lub w nieszczęściu właśnie w panice znajdą bezpieczne schronienie. Żołnierz, który pozostaje w okopach, powstrzymując oddech, bez ruchu, choć dobrze wie, że niebawem okopy zostaną zajęte przez wroga; przechodzień, który nie chce rzucić się do biegu, gdy słyszy, że krok w krok podąża ktoś za nim ciemną nocą na ulicy, gdzie nie ma żywego ducha; kurwa, która nie woła pomocy, wlazłszy do samochodu z automatycznie zatrzaskującymi się zamkami i zrozumiawszy, że nigdy nie powinna była włazić do tego wozu prowadzonego przez faceta o tak ogromnych łapach (być może nie woła o pomoc dlatego, że nie uważa siebie za najbardziej do tego uprawnioną); przyjezdny, który widzi, jak wali się na niego drzewo trafione piorunem i nie odskakuje, ale patrzy, jak to drzewo przy dużej alei powoli na niego pada; mężczyzna, który widzi, jak w stronę zajmowanego przezeń stolika idzie człowiek z wyciągniętym nożem, i nie rusza się ani się nie broni, bo w głębi duszy wierzy, że to, co mu się przydarza, nie przydarza się naprawdę i że ten nóż nie wbije mu się w brzuch, bo nie w jego skórę i nie w jego trzewia nóż ten celuje; albo pilot, który mimo iż widzi, że na ogonie siedzi mu nieprzyjacielski myśliwiec, nie robi nic, by zejść mu z celownika, w przekonaniu, że choćby wszystko sprzyjało przeciwnikowi, ten chybi celu, właśnie dlatego, że to on jest tym razem celem. „Jutro, w czas bitwy, o mnie myśl i niech wypadnie tępy miecz z twej ręki”. Marta świadoma była pewnie każdej sekundy, uważnie licząc każdą, jedną po drugiej, świadoma tej ciągłości, która nie tylko obdarza nas życiem, ale również poczuciem tego, że żyjemy, dzięki czemu możemy myśleć i mówić sobie: „Jeszcze myślę albo jeszcze mówię, jeszcze czytam albo jeszcze oglądam film, a więc żyję; przewracam stronę gazety albo pociągam jeszcze jeden łyk mojego piwa, albo wpisuję jeszcze jedno hasło w mojej krzyżówce, jeszcze patrzę i rozpoznaję wszystko wokół – Japończyka, stewardesę – a to znaczy, że mój samolot jeszcze leci i nie spadł, palę papierosa i to jest ten sam papieros sprzed kilku sekund, i wierzę, że wypalę go do końca i zapalę następnego, wszystko więc jeszcze trwa i nawet nie jestem w stanie w jakkikolwiek sposób temu przeciwdziałać, bo nie mam myśli samobójczych i nie chcę się zabić, i nie zabiję się; ten mężczyzna o tak ogromnych łapach obejmuje i pieści moją szyję, nie zaciska jeszcze dłoni, choć niezgrabnie obejmuje i pieści, i sprawia mi trochę bólu – jego palce jak klawisze – jeszcze czuję te jego niezgrabne i twarde palce na moich policzkach i moich skroniach, moich biednych skroniach; jeszcze słyszę kroki tego, który chce mnie w ciemnościach obrabować, a może się mylę i są to kroki kogoś, kto wcale nie ma złych zamiarów, tylko po prostu nie może mnie wyprzedzić, bo nie daje rady iść szybciej, może nawet powinienem dać mu szansę, sięgnąć po okulary i zatrzymać się przed jakąś wystawą, ale wtedy być może przestanę słyszeć owe kroki, a przecież póki je słyszę, póty jestem uratowany; i tkwię tu jeszcze w moich okopach, z bagnetem na sztorc, z którego niebawem będę musiał zrobić użytek, jeśli nie chcę zostać nadziany na bagnet mego wroga: ale jeszcze nie, jeszcze nie, i póki trwać będzie to jeszcze nie, czuć się będę w okopach bezpieczny, choć znajdujemy się na otwartej przestrzeni i marzną mi uszy, mimo hełmu; a nóż, skierowany ku mnie i znajdujący się coraz bliżej mnie, jeszcze nie dotarł do swojego celu, ja zaś jeszcze siedzę przy swoim stole i nic się nie rozcina, i mimo wszystko jeszcze sobie łyknę, i jeszcze, i jeszcze, piwa z mojego kufla; jak to możliwe, że to drzewo jeszcze nie padło i nie spadnie, choć wali się trafione piorunem i przełamane na pół, ale nie na mnie się zwali i jego gałęzie nie zmiażdżą mi głowy, to niemożliwe, bo w tym mieście i na tej alei jestem tylko przejazdem i w ogóle mogłoby mnie tu nie być; i jeszcze widzę świat z wysoka, z mojego spitfire’a supermorskiego, i nie doznaję jeszcze wrażenia spadania, trafienia, wirowania, narastającego przygniatania, które będę odczuwał, gdy siedzący mi na ogonie i trzymający mnie na linii strzału messerschmitt otworzy ogień i trafi mnie: ale jeszcze nie, jeszcze nie i póki trwać będzie to jeszcze nie, póty mogę jeszcze myśleć o walce i patrzeć na pejzaż, i snuć plany na przyszłość; a ja, biedna Marta, dostrzegam jeszcze światło bijące od telewizora i ciepło tego mężczyzny, który znowu jest przy mnie i dotrzymuje mi towarzystwa. I dopóki jest przy mnie, nie mogę umrzeć: niech tu zostanie i siedzi, i niech nic nie robi, niech nic nie mówi i do nikogo nie dzwoni, i niech wszystko zostanie, jak jest, żadnych zmian, niech będzie czuły i niech mnie przytula, muszę leżeć spokojnie, żeby nie umrzeć, każda sekunda jest taka sama jak poprzednia, więc nie ma sensu, żebym właśnie ja miała się zmieniać, a światła miały nadal się palić tutaj i na ulicy, a telewizja nadal nadawać, gdy ja będę umierać, stary film Freda MacMurraya. Więc jakże to tak – ja mam przestać istnieć, a cała reszta, i rzeczy, i ludzie, pozostanie tutaj i żyć będzie nadal, a na ekranie jakaś historia toczyć się będzie dalej swoim torem? To nie ma sensu, żeby moje spódnice nadal żyły i leżały sobie na krześle, jeśli ja ich nigdy już na siebie nie włożę, albo żeby moje książki oddychały sobie na półkach, jeśli ja już nigdy nie spojrzę na nie, żeby moje kolczyki, naszyjniki i pierścionki czekały w szkatułce na swój moment, który nigdy nie nadejdzie; żeby moja nowa, dziś po południu kupiona szczoteczka do zębów musiała lądować w koszu, bo raz jej już użyłam, i żeby wszystkie drobiazgi, które człowiek zbiera przez całe życie, miały trafić na śmieci, bez wyjątku, a może zostaną rozdzielone, tyle tego wszystkiego, w głowie się nie mieści, ile człowiek potrafi tego nagromadzić i poupychać w całym mieszkaniu, i dlatego nikt nie robi inwentarza tego wszystkiego, co posiada, chyba że spisuje testament, to znaczy, chyba że myśli już o porzuceniu tych wszystkich rzeczy i ich nieuchronnej i całkowitej dla siebie nieprzydatności. Nie spisałam testamentu, nie mam co zostawiać, niewiele tego, a i o śmierci nie myślałam zanadto, a ta, zdaje się, w końcu jednak nadchodzi, i to nadchodzi w jednej chwili, przewracając wszystko do góry nogami, dosłownie wszystko, to, co było użyteczne i stanowiło część czyjejś historii, w tej jednej jedynej chwili staje się czymś zupełnie bezużytecznym i pozbawionym historii, już nikt nie wie, po co, dlaczego, jak albo kiedy został kupiony ten obraz albo to ubranie, albo kto mi podarował tę broszkę, skąd się wzięła, albo od kogo jest ta torebka czy ta chusteczka, która to podróż lub czyja nieobecność sprawiła, że się tu znalazła, i czy miała wynagrodzić czas oczekiwania czy też była haraczem za jakiś podbój lub okupieniem wyrzutów sumienia; wszystko, co miało jakieś znaczenie, co było śladem po czymś, w jednej chwili przestaje mieć cokolwiek z tego i przestaje być czymkolwiek, i wszystko, co do mnie należało, usycha nagle, w jednej chwili pozbawione możliwości wyjawiania swojej przeszłości i swego pochodzenia; ktoś, to zbierze wszystko na jedną kupkę i być może, zanim to w coś zapakują lub włożą do plastykowych toreb, moje siostry albo przyjaciółki zechcą wziąć sobie coś na pamiątkę, a może tylko dlatego, że szkoda im będzie to wyrzucić, a może będą chciały zatrzymać broszkę, żeby mój mały, jak dorośnie, mógł ją podarować jakiejś kobiecie, której pewnie nie ma jeszcze na świecie. A będą i takie rzeczy, których nikt nie zechce, bo tylko dla mnie są przydatne – moje pęsety albo otwarta woda kolońska, moja bielizna i mój szlafrok, i gąbka, moje buty i moje wiklinowe krzesła, których Eduardo serdecznie nie znosi, moje kremy i lekarstwa, moje okulary słoneczne, moje zeszyty i fiszki, i wycinki, i stosy książek, które tylko ja czytam, moja kolekcja muszli i moje stare płyty, pluszak z dzieciństwa, którego dotąd trzymam w szafie, moje małe lwiątko – a może trzeba będzie zapłacić, żeby ktoś zabrał to wszystko z domu, już nie ma pazernych ani usłużnych szmaciarzy jak w czasach mojego dzieciństwa, co to nie kręcili na wszystko nosem i krążyli po ulicach, tamując ruch, nie taki duży jak dziś, ale jednak, swoimi wozami ciągniętymi przez muły, aż dziw bierze, że na własne oczy to jeszcze widziałam, przecież to nie było tak bardzo dawno temu, jeszcze jestem młoda, to tak niedawno, wozy, które pęczniały, ogromniały w miarę tego, co na nie wrzucano i ładowano, osiągając wysokość piętrowych autobusów, takich, jakie są w Londynie, tyle tylko że były niebieskie i jeździły prawą stroną; im bardziej zaś rosła i narastała kupa wrzucanych na wóz rupieci, tym bardziej kołysało wozem, do którego zaprzężony był jeden tylko i pół żywy muł – chybotanie – i odnosiło się wrażenie, że cały ten stos zdobycznych gratów – rozwalone lodówki, pudła kartonowe i skrzynki, zrolowany i ustawiony pionowo dywan oraz sfatygowane i połamane krzesło – lada chwila, przy następnym już obrocie kół, zawali się, pociągając za sobą małą Cygankę, zawsze utrzymującą tę stertę w równowadze i siedzącą na jej szczycie, jakby była figurą na feretronie albo Najświętszą Panienką, patronką szmaciarzy, dziewczynka brudna, blondynka czasem, która siedząc plecami do kierunku jazdy, ze zwieszonymi ze sterty nogami, spoglądała z wysokości lub zdobytych szczytów na uciekający do tyłu świat i spoglądała na ubrane w mundurki dziewczynki, a my z kolei, gdy ją wyprzedzałyśmy, spoglądałyśmy na nią, przyciskając do siebie z całych sił nasze teczki i żując gumę, z pięter autobusów w drodze do szkoły i o zmierzchu, gdy wracałyśmy ze szkoły. Patrzyłyśmy na siebie ze wzajemną zazdrością, życie pełne przygód i życie według rozkładu lekcji, życie koczownicze i życie wygodne, a mnie zawsze męczyło, jak ona to robi, że zawsze zdąży uchylić się przed wychodzącymi daleko nad jezdnię gałęziami, smagającymi okna na piętrze autobusu, jakby w proteście przeciwko naszej zbyt szybkiej jeździe i jakby chcąc wedrzeć się do środka i nas schłostać: jej nic nie osłaniało i jechała sama, wyniesiona w górę i zawieszona w powietrzu, ale wydaje mi się, że jadąc wolniutko na tym swoim wozie, pewnie miała dość czasu, by dojrzeć gałęzie i zdążyć schylić odwróconą głowę albo osłonić się przed nimi i odtrącać je umorusaną ręką, która wyłaniała się z długiego rękawa wełnianego, tu i ówdzie podziurawionego swetra z zamkiem błyskawicznym. I rzecz nie tylko w tym, że w jednej chwili znika maleńka historia przedmiotów, ale i w tym, że znika to wszystko, co wiem, i to wszystko, czego się nauczyłam, i również moje wspomnienia i to, co widziałam – piętrowy autobus i wozy szmaciarzy, i mała Cyganeczka, i tysiąc i jedna rzecz – wszystko, co przewinęło się przed moimi oczyma i co nikogo nic a nic nie obchodzi – moje wspomnienia, które tak samo jak tyle innych rzeczy stanowiących wyłącznie moją własność przydatne są tylko dla mnie, a z moją śmiercią staną się całkowicie bezużyteczne, i znika nie tylko to, kim jestem, ale i to, kim byłam, nie tylko ja, biedna Marta, ale cała moja pamięć, tkanina z poszarpanym wątkiem, ciągle niewykończona, wciąż inna, tu i ówdzie podziurawiona, a zarazem tkana bardzo cierpliwie i starannie, materiał migotliwy i mieniący się jak moje spódnice połyskliwe i delikatny jak moje jedwabne bluzki, które natychmiast się drą, od dawna już nie noszę tych spódnic, znudziły mi się, ale dziwne, że to wszystko jest tylko chwilą i dlaczego akurat ta chwila, a nie inna, dlaczego nie wcześniejsza lub następna, dlaczego w tym dniu właśnie, w tym miesiącu, w tym tygodniu, w styczniowy wtorek czy wrześniową niedzielę, obrzydliwe miesiące i dni, których człowiek sobie nie wybiera – co takiego decyduje o tym, że zatrzymuje się to, co było w ruchu, bez jakiegokolwiek udziału naszej woli, a może tak, może jednak wola ma w tym swój udział, usuwając się, i ustępując, może to właśnie nasza wola nagle czuje się znużona i usuwając się, zsyła na nas śmierć, nie chcieć już chcieć i niczego już nie chcieć, nawet poddania się leczeniu, nawet wyjścia z choroby i z bólu, w których odnajduje się schronienie z braku tego wszystkiego innego, co i choroba, i ból odrzucają, a może i przywłaszczają sobie, bo dopóki jeszcze są, ciągle istnieje jeszcze nie, jeszcze nie, i można jeszcze myśleć, i można jeszcze się żegnać, i ciągle się żegnać. Żegnaj, śmiechu radosny, i żegnajcie, troski. Już nigdy was nie ujrzę i wy mnie nie ujrzycie. I żegnaj, żarliwości, żegnajcie, wspomnienia”.

Posłuchałem, nic nie zrobiłem, nie zadzwoniłem po nikogo, ponownie zająłem na łóżku swoje miejsce, które nie było moim miejscem, ale tej nocy stawało się nim, ponownie położyłem się przy niej i wówczas powiedziała mi, nie odwracając głowy, nie widząc mnie: „Weź mnie, weź mnie, proszę, weź mnie”, chcąc powiedzieć, żebym ją przytulił, i tak też zrobiłem, objąłem ją i przytuliłem plecami do siebie, moja rozpięta ciągle koszula i tors mój zetknęły się ze skórą gładką i ciepłą, moje ręce oplotły jej ramiona, którymi się osłaniała, i teraz chroniły ją cztery ramiona i cztery dłonie, podwójny uścisk, a i tak pewnie to nie wystarczało, w telewizorze zaś ciągle szedł film bez dźwięku, niemo, jakby nigdy nic, nie zważając na nas, pomyślałem, że kiedyś powinienem go obejrzeć, by dowiedzieć się, o co w nim chodzi, czarno-biały. Poprosiła mnie, „proszę” – powiedziała, tak mocno siedzą w nas nasze przyzwyczajenia językowe, nigdy nie zapominamy, jak zostaliśmy wychowani, i w żadnym momencie nie rezygnujemy z właściwej nam wymowy i stylu wysławiania się, nawet w chwilach rozpaczy czy wściekłości, cokolwiek by się działo, nawet gdy już konamy. Leżałem w tej pozycji przez czas jakiś, na jej łóżku i przytulony do niej, jak tego w ogóle nie planowałem, a zarazem jak było przewidziane i jak można się było tego spodziewać od momentu, kiedy pojawiłem się w tym domu, a nawet wcześniej, bo z chwilą, kiedy umówiliśmy się na spotkanie, a ona poprosiła czy też zaproponowała, żeby spotkanie nie odbyło się na ulicy. Ale to było co innego, to był inny rodzaj nieprzeczuwanego przytulania, teraz byłem całkowicie pewien tego, czego do tej pory nie dopuszczałem do myśli czy też do uświadomienia sobie, że o tym myślę: zrozumiałem, że nie jest to przejściowe, i pomyślałem, że to może być ostateczne, zrozumiałem, że przyczyną nie są ani skrupuły, ani depresja, ani strach, i że jest to nieuchronne: pomyślałem, że umiera w moich ramionach; pomyślałem i nagle straciłem wszelką nadzieję, że kiedykolwiek stąd wyjdę, tak jakby zaraziła mnie swym pragnieniem bezruchu i spokoju, a może to było już pragnienie śmierci, jeszcze nie, jeszcze nie, ale zarazem już dłużej nie mogę, już dłużej nie mogę. I możliwe, że już dłużej nie mogła, że już nie mogła wytrzymać, bo po kilku zaledwie minutach – po jednej, dwóch, trzech, może czterech – usłyszałem, że jeszcze coś mówi, i powiedziała: „Och, mój Boże, a dziecko?”, i poruszyła się nieznacznie, choć ruchem konwulsyjnym, przypuszczalnie niedostrzegalnym dla postronnego obserwatora, ale ja poczułem, bo byłem do niej przyklejony, jakby reakcja na wysłany z głowy sygnał, który ciało odebrało jako lęgnący się dopiero zamiar, odruch przelotny i zimny, jakby było to drgnienie nie całkiem fizyczne, lecz takie, jakie nam się zdarza podczas snu, gdy człowiek ulega wrażeniu, że spada i wali o ziemię albo roztrzaskuje się, kopnięcie nogą, która nie czuje już gruntu i usiłuje przyhamować owo wrażenie spadania, zlatywania i zawrotu – winda lecąca w dół – upadku, rosnącej siły przyciągania, narastającego ciężaru – rozbijającego się samolotu albo ciała skaczącego z mostu do rzeki – jakby właśnie w tym momencie Marta, pod wpływem impulsu, chciała wstać nagle i pójść po dziecko, ale mogła się na to zdobyć jedynie w myślach, ograniczając się do lekkiego tylko drgnięcia. A po upływie kolejnej minuty – piątej, może szóstej – poczułem, że leży spokojnie, choć i tak leżała spokojnie, no właśnie, że leży jeszcze bardziej spokojnie i poczułem, że opada temperatura jej ciała, i przestałem czuć napięcie w jej ciele, wspierającym się plecami o moje ciało, tak jakby napierało, jakby chciało w nie wniknąć, by schronić się w nim i uciec od tego, czego jej ciało doświadczało, nieludzkiego przeobrażenia i nieznanego stanu ducha (tajemnica): napierała plecami na mój tors i swoim tyłkiem na mój brzuch, i tylną stroną ud na moje piszczele, swoim karkiem we krwi lub w błocie na moją szyję i swoim lewym policzkiem na mój prawy policzek, szczęką na szczękę i moje skronie, jej skronie, moje biedne i jej biedne skronie, swymi ramionami na moje ramiona, jakby jej uścisk nie wystarczał, i nawet podbiciem swych bosych stóp na moje obute stopy, depcąc je, i tu rozdarła swe pończochy o sznurowadła moich butów – swe ciemne, dochodzące do połowy ud pończochy, których jej nie zsunąłem, bo miły mi był ten niegdysiejszy widok – całą swą siłę kierując za siebie i przeciw mnie, nacierając na mnie, i tak trwaliśmy w uścisku niczym bliźnięta syjamskie, którym przyszłoby urodzić się w postaci tak złączonych ciał, iż nigdy nie mogłyby ujrzeć swych twarzy, może kątem oka, ona odwrócona do mnie plecami i napierając na mnie, napierając do tyłu i niemal przygniatając, póki to wszystko nie ustało i nie zaczęła leżeć spokojnie albo jeszcze bardziej spokojnie, zanikł jakikolwiek nacisk, nawet odruch samego opierania się, za to poczułem, jak moje plecy zalewa pot, jakby objęły mnie jakieś nienaturalne ręce, gdy ja obejmowałem Martę, i przywarły do mojej koszuli, zostawiając tam swoje żółtawe i ociekające czymś ślady, lepiąc ją zarazem do mojej skóry. Natychmiast zrozumiałem, że umarła, ale odezwałem się do niej i powiedziałem: „Marta” i powtórzyłem raz jeszcze jej imię, i dodałem: „Słyszysz mnie?”. A potem powiedziałem do siebie: „Umarła”, powiedziałem sobie: „Ta kobieta umarła, a ja jestem tu i widziałem to, i nie mogłem nic zrobić, żeby temu przeciwdziałać. A teraz już jest za późno, żeby po kogokolwiek zadzwonić, żeby ktokolwiek dzielił ze mną to, co widziałem”. I choć powiedziałem to sobie i zrozumiałem, wcale mi się nie spieszyło, żeby się odsunąć albo odmówić jej uścisku, o który mnie prosiła, bo sprawiał mi przyjemność – a może coś więcej – ten tak bliski kontakt z jej spoczywającym i odwróconym, i na wpół obnażonym ciałem, i nawet jej śmierć w niczym tego, ani na chwilę, nie zmieniła: ciało, choć martwe, wciąż leżało przy mnie i nie różniło się niczym od żywego ciała, może było spokojniejsze i mniej zatrwożone, i może bardziej delikatne, niczym już nie dręczone, tylko w spoczynku, i kątem oka raz jeszcze spojrzałem na jej długie rzęsy i na wpół otwarte usta, które były wciąż tymi samymi, niczym nie różniącymi się niesfornymi rzęsami i wydatnymi ustami, które mówiły, jadły, piły i uśmiechały się, i śmiały, i paliły, i całowały mnie, i nadal były całowalne. Jak długo jeszcze? „Jesteśmy tu nadal, i ja, i ona, wciąż w tej samej pozycji i w tym samym pomieszczeniu, jeszcze ją czuję; nic się nie zmieniło, a mimo to wszystko się zmieniło, wiem o tym i nie rozumiem tego. Nie wiem, dlaczego ja żyję, a ona nie żyje, nie wiem, co oznacza i jedno, i drugie. W tej chwili nie rozumiem zanadto ani jednego określenia, ani drugiego”. I dopiero po upływie wielu, wielu sekund – a może minut: jednej, drugiej; może i trzech – zacząłem odsuwać się bardzo ostrożnie, jakbym nie chciał jej zbudzić lub jakbym nie chciał uczynić jej krzywdy, zabierając jej ciepło mojego dotyku, a gdybym w tym momencie musiał z kimś rozmawiać – z kimś, kto byłby, razem ze mną, świadkiem tego wszystkiego – mówiłbym pewnie cichutko albo konspiracyjnym szeptem, z szacunku, jaki zawsze wzbudza pojawienie się tajemnicy, o ile nie towarzyszy temu ból i płacz, bo wtedy nie ma ciszy albo zalega ona znacznie później. „Jutro, w czas bitwy, o mnie myśl i niech wypadnie tępy miecz z twej ręki: rozpaczaj i giń”.

Nie śmiałem jeszcze włączyć dźwięku w telewizorze, właśnie przez wzgląd na tę ciszę, ale i z powodu zupełnie absurdalnego odruchu: pomyślałem nagle, że nie powinienem dotykać pilota i że w ogóle niczego nie powinienem dotykać, by nigdzie nie zostawiać odcisków palców, poniewczasie oczywiście, bo pozostawiłem je już wszędzie, a poza tym, kto miałby ich w ogóle szukać. Przez sam fakt, że ktoś umiera, a ktoś inny pozostaje przy życiu, ten ktoś inny czuje się przez chwilę jak zbrodniarz, ale rzecz nie tylko w tym: ale i w tym, że nagle, w obliczu śmierci Marty, moja tu obecność stawała się niewytłumaczalna lub wytłumaczalna w niewielkim stopniu, nawet jeśli uwzględnić matactwo, przecież byłem kimś prawie nieznajomym, najmniejszego więc sensu nie miało moje późnonocne przesiadywanie w sypialni, która być może nie jest już jej sypialnią, skoro ona przestała już istnieć, ale sypialnią jej męża wyłącznie, w domu, do którego zostałem zaproszony, by znaleźć się tam pod jego, nieodzowną, nieobecność; ale kto teraz potwierdzi, że zostałem zaproszony, nie istnieje już nikt, kto mógłby to zaświadczyć. Zerwałem się na nogi i nagle zaczęło mi się strasznie spieszyć, myślowo bardziej niż ruchowo, bo nie tyle musiałem coś szybko zdziałać, ile szybko coś przemyśleć, puścić w ruch to, co było tłumione dotąd przez wino, oczekiwanie i pocałunki, onieśmielenie, i złudzenia, osłupienie i popłoch, nie wiem, czy akurat w tej kolejności; a teraz również przez żałobę. „Nikt nie wie, że tutaj jestem, że byłem tutaj” – pomyślałem i natychmiast skorygowałem czas, którego użyłem, bo już widziałem siebie z dala od tej sypialni i mieszkania, i domu, nawet z dala od tej ulicy, widziałem już siebie wsiadającego do taksówki, gdzieś za aleją Reina Victoria, a może nawet na samej alei, tam złapać można taksówkę o każdej porze, piękny bulwar w swej końcowej, sąsiadującej z willami i drzewami miasteczka uniwersyteckiego części. „Nikt nie wie, że byłem tutaj, i wiedzieć nie musi – powiedziałem sobie – tym samym więc nie ja powinienem kogokolwiek zawiadamiać i ile sił w nogach lecieć w przerażeniu, do szpitala de la Luz, by potrząsać pielęgniarką, która drzemie, siedząc na krześle ze skrzyżowanymi nogami, teraz nieco rozchylonymi przez nieuwagę, to nie ja będę wyrywał ją z jej kruchego i zachłannego snu, i nie ja będę tym, przez kogo spanikowanemu studentowi w okularach nagle i przedwcześnie wyleci z głowy wszystko, czego zdążył się wykuć tej nocy, ani tym, kto zakłóci pożegnanie zaspokojonych kochanków, odwlekających rozstanie w drzwiach tego z nich dwojga, które zostaje, a zarazem łaknących już rozstania, być może na tym samym piętrze; bo nikt nie powinien wiedzieć i wiedzieć nie będzie jeszcze, że Marta Téllez umarła, nie zadzwonię również anonimowo na policję ani do drzwi sąsiadów sam we własnej osobie, ani nie pójdę kupić świadectwa zgonu w dyżurnej aptece dla tych wszystkich, którzy ją znają, Marta Téllez będzie tej nocy wciąż żyła, dopóki wszyscy śpią lub cierpią na bezsenność, tutaj czy w Londynie, lub w jakimkolwiek innym miejscu, nikt niczego się nie dowie o przemianie czy też nieludzkim przeistoczeniu, niczego nie zrobię i z nikim nie będę rozmawiał, to nie ja powinienem być tym, który podzieli się wieścią. Gdyby nadal żyła, nikt nie dowiedziałby się ani dzisiaj, ani jutro, być może nigdy, że byłem tutaj, zataiłaby to, i tak być powinno, nie inaczej, a może i tym bardziej, gdy już nie żyje. A dziecko, och, mój Boże, dziecko”. Ale o tym postanowiłem pomyśleć później, jak złapię oddech, bo inna myśl mi się nasunęła, albo i dwie, jedna po drugiej: „Być może jutro opowiedziałaby to komuś, jakiejś przyjaciółce, siostrze, czerwieniąc się i z lekkim uśmieszkiem. Być może jest już ktoś, komu coś mówiła, opowiedziała już, ktoś, kogo poinformowała o moich odwiedzinach – telefon szybko się niesie – i wyznała swoje niezdecydowane pragnienie lub swoją pełną pewności nadzieję, być może właśnie o mnie mówiła i odłożyła słuchawkę, usłyszawszy, że pukam do drzwi, właśnie idzie, nigdy człowiek nie wie, co też się dzieje w domu tuż przed naciśnięciem dzwonka i przerwaniem tego, co się dzieje”. Zapiąłem koszulę, którą sztywne teraz palce Marty rozpięły, kiedy jeszcze były wprawne i radosne, rozpiąłem spodnie i wsunąłem poły koszuli w spodnie, moja marynarka została w jadalni czy też w salonie, zawieszona na oparciu krzesła niczym na wieszaku, a gdzie mój płaszcz, mój szalik gdzie, gdzie moje rękawiczki, wzięła je ode mnie, od razu jak wszedłem, a ja nie zwróciłem uwagi, gdzie je odłożyła. To też mogło jeszcze poczekać, nie chciałem na razie zachodzić do salonu, bo moje buty narobiłyby hałasu, a dziecko zasnęło przecież nie tak dawno, w każdym razie czułem skrępowanie na myśl, że miałbym teraz przejść obok jego pokoju, z każdym swoim krokiem wprowadzając samoloty w drżenie, dla niego życie się odmieniło, cały świat się odmienił, a ono jeszcze o tym nie wie, więcej nawet: jego dotychczasowy świat dobiegł końca, bo niebawem nawet nie będzie go pamiętał, i będzie tak, jakby ten świat w ogóle nie istniał, czas nietrwały i wymazany, pamięć dwulatka nie ulega zachowaniu albo ja nic nie zachowałem z mojej pamięci dwulatka. Spojrzałem teraz na Martę z mojej wysokości, z wysokości osoby stojącej i spoglądającej na kogoś, kto leży, zobaczyłem jej krągłe i twarde pośladki, wymykające się spod przykusych majteczek, ściągniętą ku górze spódnicę i nogi podkurczone, wystawiające to wszystko na widok, ale nie jej piersi, nadal osłonięte przez ramiona, szczątek, śmieć, teraz już naprawdę odpadek, coś, czego się nie zachowuje, lecz wyrzuca – spala, grzebie – jak wszystkie niemal rzeczy należące do niej, nagle przeistoczone w bezużyteczne graty, jak to wszystko, co trafia do śmieci, bo wciąż się przeistacza i nie da się tego zatrzymać, i to wszystko ulega rozkładowi – skórka gruszki albo nieświeża ryba, zewnętrzne liście karczocha albo przypalone kawałki kurczaka, zbyt tłuste skrawki irlandzkiej polędwicy, które, nie tak znów dawno, zanim przeszliśmy do sypialni, sama pewnie zsunęła z naszych talerzy do kubła – kobieta w bezruchu i nawet nie przykryta, nie pod kołdrą nawet. Była odpadkiem, a mimo to dla mnie była wciąż tą samą co przedtem osobą: nie nastąpiła w niej żadna odmiana, rozpoznawałem ją. Powinienem ją ubrać, nie powinni jej znaleźć w takim stanie, natychmiast odrzuciłem ten pomysł, nie takie to łatwe, niebezpieczne nawet, pomyślałem, że mógłbym złamać jej kość wsuwając jej rękę do rękawa wszystko jedno czego, a właściwie gdzie jest jej bluzka, może łatwiej byłoby otworzyć łóżko i włożyć ją do środka, teraz można z nią było zrobić wszystko, biedna Marta, zmanipulować ją, ruszyć, przyodziać jakoś przynajmniej.

Ileś sekund stałem w miejscu, unieruchomiony przez własny pośpiech myślowy, nie robiąc nic, a pośpiech nasuwa nam myśli krańcowo przeciwstawne, przyszło mi do głowy, że pewnie gdyby mogła to przewidzieć lub wiedzieć, przykro by się jej zrobiło, że jej najbliżsi są w zupełnej nieświadomości, że przeświadczeni są, iż ona żyje, gdy tymczasem ona nie żyje, jak długo jeszcze, i że nie dowiedzą się tego natychmiast, że nic się w jednej chwili gwałtownie nie odmieni w związku z jej nagłą śmiercią, że nie rozdzwonią się beztroskie telefony z rozmowami tylko o niej, a wszyscy, którzy ją znali, nie poświęcą jej swych słów żalu ani swych myśli; a tym, którzy ją znali, ciężko niebawem będzie żyć z ową nieświadomością, której ofiarami będą albo już byli tej nocy, mężowi wspominanie za czas jakiś, że spał sobie najspokojniej na wyspie – jak długo jeszcze, i wstawał, i jadł śniadanie, i prowadził rozmowy na Sloane Square albo na Long Acre i może spacerował – podczas gdy jego żona umierała i umarła, i nikogo przy niej nie było, kto by pospieszył z pomocą, i nikt się nią nie zajął, wpierw to pierwsze, potem to drugie, bo nigdy nie będzie miał całkowitej pewności, czy rzeczywiście była sama, aczkolwiek mieć będzie podejrzenia, nie dałbym rady zatrzeć wszystkich śladów mojej kilkugodzinnej tu bytności, o ile bym się na to zdecydował. Pewnie gdzieś tutaj zostawił swój telefon i adres londyński, przy telefonie może, na nocnym stoliku Marty nie zauważyłem żadnej kartki przy aparacie z włączoną już sekretarką automatyczną, może przy aparacie w salonie, z którego rozmawiała przedtem ze swoim mężem, w mojej obecności. Byłoby lepiej, żebym miał ten adres i ten numer, na wszelki wypadek, gdyby to potrwało na przykład kilka dni, ale nie może potrwać, to niemożliwe, to byłaby za długa cisza, nagle zmroziła mnie myśl: ktoś tu powinien przyjść, i to niebawem. Marta pracowała, więc musiała z kimś zostawiać dziecko, przecież nie brała ze sobą dzieciaka na uczelnię, na pewno jakoś to miała zorganizowane, ktoś do opieki nad dzieckiem, jakaś niania, przyjaciółka, może siostra albo matka, chyba że, znowu struchlałem z przerażenia, dziecko chodzi do żłobka i Marta odprowadza je tam codziennie przed swoimi zajęciami. No i masz, co teraz, jutro nikt nie odprowadzi dziecka do żłobka, a może jutro Marta w ogóle nie ma zajęć, albo dopiero po południu, i do tego czasu nikt się w domu nie pojawi, nie wyglądało, żeby się przejmowała ranną pobudką, mimochodem nawet wspomniała, że zajęcia ma raz rano, raz po południu, ale nawet nie codziennie, pytanie, kiedy ich nie ma, a może mówiła o dyżurach, a nie o zajęciach, nie zapamiętałem, kiedy ktoś już nie żyje i nie może już niczego powtórzyć, człowiek poniewczasie chciałby staranniej wysłuchać każde wypowiedziane przez zmarłą osobę słowo, zwrócić uwagę na obowiązujące kogoś godziny pracy, kto by tego słuchał, grzecznościowe formuły. Zdecydowałem się przejść do salonu, zdjąłem buty i udałem się tam, stąpając na palcach, przechodząc obok pokoju dziecka, zawahałem się, czy nie zamknąć drzwi, ale skrzypnięcie mogłoby je obudzić, więc szedłem dalej w samych skarpetkach i bardzo cichuteńko, na palcach, z trzymanymi w jednej ręce i zwisającymi z palca wskazującego i palca serdecznego butami, niczym gach z jakiegoś kawału albo z filmu niemego, a podłoga i tak skrzypiała. Dotarłszy do salonu, zamknąłem za sobą drzwi i włożyłem buty – nie zawiązałem sznurowadeł, mając na uwadze powrót, bo czekał mnie powrót, w salonie zaś stała wciąż butelka wina i stały kieliszki, jedyne, czego Marta nie sprzątnęła ze stołu, a była przecież kobietą dbającą o porządek, więc wino nie zostało przez nieuwagę, tylko dlatego, że piliśmy trochę, przesiadłszy się na sofę, przedtem zajmowaną przez dziecko i wreszcie przez nie zwolnioną, po waniliowych lodach Häagen-Dazs, a przed całowaniem się i przejściem do sypialni. To wszystko było tak niedawno; teraz, gdy wszystko się skończyło: wszystko wydaje nam się takie krótkotrwałe, wszystko się kurczy i wydaje nam się, że mija zbyt szybko, gdy już dobiegło końca, wtedy zawsze okazuje się, że zabrakło nam czasu. Przy znajdującym się w salonie aparacie telefonicznym leżały trzy, może cztery, żółte, wyrwane z leżącego obok prostokątnego notesiku samoprzylepne karteczki z jakimiś zapiskami, na jednej z nich zaś znalazłem to, czego szukałem, bo napisane tam było: „Eduardo”, a pod spodem: „Wilbraham Hotel”, a jeszcze niżej: „Wilbraham Place”, i jeszcze pod tym: „4471/7308296”. Wyrwałem czystą karteczkę z notesiku, by szybko przepisać owe dane piórem wyjętym z marynarki, którą właśnie na siebie wkładałem (coraz szybciej zbierałem się do wyjścia), wisiała tam, gdzie ją powiesiłem, na oparciu krzesła, które posłużyło mi za wieszak. W końcu jednak nie przepisałem, gdy się zdobędzie numer telefonu, zawsze nas korci, żeby natychmiast tam zadzwonić, miałem numer londyński rzeczonego Eduarda, o nieznanym mi jeszcze nazwisku, nic jednak prostszego jak je odnaleźć w jego własnym mieszkaniu, rozejrzałem się wokół, na stoliku przy sofie leżały jakieś listy, na które wcześniej nie musiałem wcale, z braku powodu, zwracać uwagi, i nie zwróciłem, przypuszczalnie bieżąca poczta, odebrana po jego wyjeździe i odkładana do czasu jego powrotu, tyle że teraz będzie musiał szybko wracać i nic już nie będzie odkładane. „Eduardo Deán” widniało na dwóch z trzech kopert, ta trzecia, korespondencja bankowa, była bardziej precyzyjna, podane było na niej również drugie nazwisko, ale gdybym miał zadzwonić do Londynu, pierwsze w zupełności powinno by mi było wystarczyć, niezbyt często spotykane, ale nawet nie musiałbym go przeliterowywać, bo zapytałbym o Mr Deana, to znaczy, Mr Dina, pewnie pod tak wymawianym nazwiskiem jest w tym hotelu znany lub rozpoznawany, mimo akcentu nad a, na który Anglicy w ogóle nie zwracają uwagi. Zadzwonić, powiedzieć, co mam do powiedzenia, nie podawać swojego nazwiska, ale podzielić się wiadomością, zmusić, by przejął odpowiedzialność i zajął się teraz tym, co się stało, jeśli nie zdołał wybawić nas i uratować przedtem, żebym ja przestał już sobie tym zawracać głowę i mógł wreszcie odejść i – już zobojętniały – zaczął o tym zapominać, ot, po prostu niefart, żebym zaczął podawać wspomnienie obróbce, sprowadzać wspomnienie tej nocy do niefartownego przypadku, i być może do anegdoty – czy bardziej elegancko: do historii – którą można opowiedzieć najbliższym przyjaciołom, nie teraz, oczywiście, ale po jakimś czasie, kiedy trochę się odrealni, dzięki czemu będzie łatwiejsza do zniesienia i sympatyczniejsza, ten facet na delegacji zbyt długo już nie troszczy się o swą rodzinę (o najbliższych trzeba troszczyć się nieustannie), nie, to nieprawda, dzwonił po kolacji w restauracji hinduskiej, ale Marta Téllez to jego, a nie moja żona, i to dziecko nie moim jest dzieckiem, Eugenio Deán, tak brzmi jego imię i – siłą rzeczy – nazwisko, Deán ojciec i mąż w jednej osobie, wcześniej czy później będzie musiał się tym zająć, więc dlaczego nie już, teraz, i dlaczego nie z Londynu. Po raz pierwszy od dłuższego czasu spojrzałem na zegarek, dochodziła już trzecia, ale na wyspie było o godzinę wcześniej, prawie druga, dla mieszkańca Madrytu jeszcze niezbyt późno, nawet przy czekających go jutro obowiązkach służbowych, w Anglii zresztą ludzie też nie wstają zbyt wcześnie. I wykręcając numer, pomyślałem (palce przy telefonie są szybsze od woli, szybsze od decyzji, działać nie wiedząc, decydować nie wiedząc): „Przecież wszystko jedno, która jest godzina, jeśli mam mu anonimowo przekazać taką wiadomość, to mniejsza o godzinę, i mniejsza, że go obudzę, i tak się natychmiast obudzi, jak tylko ją usłyszy, pomyśli, że to jakiś dowcip, w jak najgorszym guście, albo niepojęty akt nienawiści jakiegoś wroga, zadzwoni natychmiast tutaj i nikt nie odbierze telefonu; wówczas zadzwoni do kogoś, do szwagierki, siostry, przyjaciółki i poprosi ją, żeby tu zaszła i zobaczyła, co się właściwie dzieje, ale zanim którakolwiek z nich tu zajdzie, mnie już tu nie będzie”.

Angielskiemu głosowi niespieszno było się odezwać, pięć sygnałów, niewątpliwie recepcjonista przysnął nieco, wtorkowa zimowa noc, pewnie śniło mu się, że gdzieś tam dzwonią, zanim się ocknął, z głową, być może, na kontuarze, niczym skazaniec tuż przed ścięciem, ze stopami zahaczonymi o przednie nogi krzesła i ze zwisającą bezwładnie nad podłogą ręką.

– Wilbraham Hotel, dzień dobry – odezwał się ów głos po angielsku, mocno niewyraźny, ale taka to i pora.

– Czy mogę prosić o połączenie z panem Deanem? – odpowiedziałem. Z panem Dinem. Mr Diinem raczej.

– A który to numer pokoju, proszę pana? – odparł głos, uwolniony już od sennej chropowatości, neutralny, zawodowy głos, głos majordomusa.

– Nie znam numeru pokoju. Eduardo Deán.

– Proszę się nie rozłączać. – Czekałem parę sekund, podczas których słyszałem, jak recepcjonista cichutko pogwizduje, rzecz szczególna u Anglika wyrwanego właśnie ze snu w samym środku – jak na niego – nocy, psia wachta. A niebawem, gdy gwizd ustanie, powinienem już usłyszeć chrapliwy głos zaskoczonego męża Marty. Przygotowałem się, psychicznie bardziej niż dobierając jak najwłaściwsze i naturalnie brzmiące słowa, które powinienem powiedzieć, zanim szybko i bez pożegnania odłożę słuchawkę. Ale nie doszło do tego, bo powrócił brytyjski głos i rzekł: – Halo, proszę pana? W hotelu nie ma obecnie żadnego gościa o nazwisku Deán, proszę pana. To d, e, a, n, tak, proszę pana?

– Tak jest d, e, a, n – powtórzyłem. W końcu musiałem to przeliterować. – Jest pan tego pewien?

– Tak, proszę pana, nie ma dziś w nocy w hotelu nikogo o nazwisku Deán. Czy znana jest panu ewentualna data przyjazdu?

– Dziś. Dziś powinien był przyjechać.

– Chce pan powiedzieć wczoraj, we wtorek, nieprawdaż? Proszę nie odkładać – powtórzył recepcjonista, dla którego czymś odległym już był i dzień, i noc, podczas gdy dla mnie oba ciągle trwały, i znowu usłyszałem pogwizdywanie, zadowolony z siebie człowiek i pełen wigoru, być może nawet człek młody mimo wyrobionego zawodowo i zawodowo namaszczonego głosu; a może zdążył się już przedtem wyspać i teraz czuje się wypoczęty, nocna zmiana. Pogwizdywał Strangers in the Night, melodię jak najbardziej i przewrotnie odpowiednią, teraz miałem więcej czasu na jej rozpoznanie, ale to znaczy, że nie jest zbyt młody, młodzi nie gwiżdżą Sinatry. Po upływie kolejnych sekund powiedział: – Nie wpłynęła żadna rezerwacja na to nazwisko, proszę pana, na dzień wczorajszy. Może została anulowana, ale nie, na wczoraj żadnej rezerwacji, proszę pana.

W pierwszym odruchu nie chciałem jeszcze kapitulować i zamierzałem zapytać, czy przypadkiem nie ma rezerwacji na dziś, na środę. Ale nie zapytałem, podziękowałem mu, on zaś odparł „Do widzenia, proszę pana”, więc odłożyłem słuchawkę i dopiero gdy ją odłożyłem, nasunęło mi się ewentualne wyjaśnienie: w Anglii, tak jak i w Portugalii, i w Ameryce, przy wieloczłonowych imionach i nazwiskach ważny jest człon ostatni, toteż na przykład Arthur Conan Doyle znajduje się w leksykonach pod Doyle. Możliwe, że zajrzawszy do jego dowodu czy paszportu, wpisano go pod drugim jego nazwiskiem, które dla nas, z kolei, jest mało istotne: Ballesteros. Mógłbym spróbować zapytać o Mr Ballesterosa, ale w tym samym momencie zdałem sobie sprawę, że nie powinienem tego robić i nie powinienem był pytać o Mr Deana, i że uratowałem się w ostatniej chwili: gdyby mi się udało przekazać swą nieszczęsną wiadomość, Deán mógłby zadzwonić nie tylko do swojej szwagierki, siostry, przyjaciółki, ale i do sąsiadki, nawet do portiera, którzy bez chwili zwłoki ruszyliby do mieszkania i natknęliby się na mnie zjeżdżającego windą, schodzącego po schodach albo siedzącego tutaj: najprawdopodobniej w momencie, kiedy by się zjawili, nie zdążyłbym jeszcze stąd odejść. Musiałem więc odejść stąd jak najszybciej, nie powinienem mitrężyć tu tyle czasu, nawet jeśli nikt jeszcze o niczym nie wie, a tym samym nie ma nikogo, kto mógłby tu o tej porze zajrzeć. Niemniej powinienem zrobić tu co nieco porządku: zdjąłem więc buty i zawróciłem do sypialni, a gdy przechodziłem znowu obok dziecięcego pokoju, dotarła do mnie z całą ostrością, kołacząca się nieustannie w mej głowie i wciąż odsuwana myśl, ostatnie słowa Marty, „Mój Boże, a dziecko”. Nie zatrzymałem się, ale teraz, po zetknięciu się ze światem zewnętrznym, choćby ograniczonym wyłącznie do kontaktu z zagranicznym recepcjonistą, o którym nic nie wiedziałem i wiedzieć nigdy nie będę, sytuacja, otóż to, jawiła mi się nieco inaczej, gdy znalazłem się w sypialni po raz pierwszy, odczułem wstyd na widok półnagiego ciała Marty, choć to była moja robota. Podszedłem i zsunąłem narzutę i kołdrę, po wolnej od jej ciała stronie, czyli od mojej, tej nocy, strony, od męża strony w inne noce, zsunąłem od góry w dół, od poduszki do nóg łóżka, następnie obszedłem łóżko i odważyłem się przepchnąć od tej strony Martę na naszą stronę, wpierw delikatnie, następnie bardziej zdecydowanie, gdy natrafiłem na opór złożonej na środku i wzdłuż pościeli, i teraz jednak poczułem odrazę do martwego ciała (lewa dłoń na jej ramieniu, prawa na udzie, obie spychające całe ciało), teraz już dotyk był mało przyjemny, zdaje mi się, że gdy ją przepychałem, odwróciłem oczy. Przeturlałem ją, bo nie było innego sposobu, by pokonać stromy grzbiet pościeli, i kiedy znalazła się na nie swojej stronie łóżka (przeturlała się raz i drugi, i spoczęła w tej samej co przedtem pozycji, na boku, patrząc na prawo od siebie), szarpnąłem za kołdrę i narzutę, naciągnąłem je i w końcu ją przykryłem. Okryłem ją, otuliłem, spowiłem po szyję i kark, który już nie wyglądał, jakby wyszedł prosto spod prysznica, przemknęło mi nawet przez myśl, czy nie powinienem zakryć również jej twarzy, widziałem to setki razy w filmach i w telewizyjnych wiadomościach. Ale stanowiłoby to niezbity dowód, że ktoś tu z nią był, a mnie chodziło o to, żeby powstało jedynie podejrzenie, choćby i mocno uzasadnione (a to było nieuniknione), ale nie pewność. Przyjrzałem się jej twarzy, jakżeż podobnej wciąż do twarzy, którą miała, jakżeż rozpoznawalna byłaby dla niej samej, gdyby mogła teraz siebie ujrzeć, tak jak rozpoznawalna pewnie była każdego dnia, gdy spoglądała na siebie w lustrze przez wszystkie, przeliczalne już teraz, ranki swego życia – coś, co dobiegnie końca, uzyskuje zarazem swoją liczbę, nic jej nie zapowiada i nic już nie zmienia się z dnia na dzień – jakżeż rozpoznawalna i przeze mnie samego, również w twarzy widocznej na fotografii, jej ślubnej fotografii, stojącej na komodzie pewnie cały czas, dzięki sile przymusowego i nienaruszalnego bezwładu, od chwili, gdy została tu postawiona, i na którą użytkownicy sypialni być może nawet już od dawna nie patrzyli: sprzed pięciu lat, jak mi powiedziała, nieco młodsza, z upiętymi do góry włosami, dziewiętnastowieczny kark był pewnie widoczny przez całą ceremonię, a na twarzy radość pomieszana ze strachem – śmiech trwożliwy – ubrana krótko, ale na biało (a może to écru, zdjęcie nie było kolorowe), konwencjonalnie wsparta na ramieniu męża, poważnego i z nijakim wyrazem twarzy, jak to mężowie na ślubnych zdjęciach, we dwoje tylko w kadrze, podczas gdy na pewno pełno wokół nich było gości, Marta z bukietem w ręku i ze wzrokiem skierowanym nie ku niemu i nie przed siebie, lecz na osoby stojące pewnie z jej lewej strony – siostry, szwagierki i przyjaciółki, rozbawione i podekscytowane przyjaciółki, które znają się wszystkie od dziecka, gdy były jeszcze małymi dziewczynkami, to te, które nie są w stanie uwierzyć, że to ona wychodzi właśnie za mąż, to te, które wciąż uważają to za jedną ze swych dziewczyńskich zabaw, więc nie przywiązują do tego większej wagi, to właśnie przyjaciółki od serca, wypróbowane powierniczki, najlepsze przyjaciółki, bo są jak siostry, a siostry są jak przyjaciółki, zazdrosne i solidarne. I mąż Deán, bacznie mu się przyglądam, a jest on nie tylko śmiertelnie poważny, ale również, sądząc po twarzy wydłużonej i jakiejś niewyraźnej, cokolwiek nieswój, jakby przyplątał się na zabawę u znanych sobie tylko z widzenia sąsiadów albo na uroczystość, z którą sam nie ma nic wspólnego, bo to babska ceremonia (śluby są dla kobiet, nawet nie dla panny młodej, ale dla wszystkich pozostałych i obecnych na nich kobiet), intruz niezbędny, ale w gruncie rzeczy służący wyłącznie ku ozdobie, z którego można, prócz kulminacji sprzed ołtarza – kark – zrezygnować w dowolnym momencie trwającej uroczystości, która trwać może i całą noc ku jego rozpaczy i zazdrości, i samotności, i skrupułom, świadom, że stanie się znowu potrzebny – osoba zobowiązana – dopiero wtedy, kiedy wszyscy już odejdą lub też to on z panną młodą odejdzie, a ona odchodzić będzie, oglądając się za siebie i opornie, w jej oczach wymalowana ciemna noc. Eduardo Deán ma wąsy, patrzy prosto w obiektyw i zagryza wargę, jest chyba wysoki i chudy i choć jego twarz wydała mi się pamiętna, nie pamiętałem już jej, gdy znalazłem się poza tym mieszkaniem, poza ulicą Conde de la Cimera i poza tym osiedlem. Nie miałem już jej w oczach.