Dla M.J., nareszcie

I dla Alexa, który napisał ostatnie słowo tej historii

W skali kosmicznej tylko fantastyka ma szansę okazać się prawdą.

PIERRE TEILHARD DE CHARDIN

Próżne i niedorzeczne jest odrzucanie i potępianie jako fałszu tego, co nie wydaje się nam pewne.

MICHEL DE MONTAIGNE

Próby

– Co wam wiadomo o Marsie? – zapytał [Gusiew]. – Mieszkają tam ludzie czy może potwory?

ALEKSY TOŁSTOJ

Aelita

CZĘŚĆ PIERWSZA

Naprzód, drogi Czytelniku, zapuść się bez lęku w gąszcz stronic naszego melodramatu – czekają cię tu niewiarygodne przygody, które wystawią na próbę twe serce, a być może również twój zdrowy rozsądek!

Jeżeli uważasz, że nasza planeta krąży w bezkresnym wszechświecie, w którym niczego nie trzeba się obawiać, oto odkryjesz, że najbardziej niepojęty strach może do nas przybyć właśnie z gwiazd.

Moją powinnością jest jednak ostrzec cię, dzielny Czytelniku, że przyjdzie ci stanąć wobec grozy takiego rodzaju, o jakiego spłodzenie twoja niewinna dusza nigdy nie podejrzewałaby Stwórcy.

Jeśli ta historia nie wywoła w tobie ogromnych emocji, zwrócimy ci twoje pięć centów, abyś je przeznaczył na coś bardziej ekscytującego... o ile zdołasz coś takiego znaleźć.

I

Herbert George Wells wolałby żyć w świecie bardziej sprawiedliwym i pełnym poszanowania dla drugiego człowieka, świecie, w którym istniałoby coś w rodzaju artystycznej moralności zakazującej wykorzystywania cudzych pomysłów dla własnej korzyści, a niegodziwcy, którzy odważyliby się to zrobić, zostawaliby nagle pozbawieni swego wątpliwego talentu i skazani na niewdzięczny żywot zwykłych zjadaczy chleba. Niestety jednak świat, w którym przyszło mu wieść życie, przedstawiał się inaczej. Wszystko w nim było dozwolone, albo przynajmniej tak uważał Wells. Sądził tak nie bez powodu, ponieważ zaledwie kilka miesięcy po opublikowaniu Wojny światów pewien amerykański gryzipiórek, niejaki Garrett P. Serviss, miał czelność napisać kontynuację tej historii, nawet nie powiadamiając go o tym, a wręcz będąc zdania, że autora powieści może to jedynie ucieszyć.

Z tej właśnie przyczyny w południe owego gorącego czerwcowego dnia prozaik podpisujący się na swoich dziełach jako H.G. Wells pogrążony w myślach przemierzał ulice Londynu, największej, najbardziej próżnej i zadufanej w sobie ziemskiej metropolii tamtych czasów. Przecinał Soho, kierując się do tawerny Pod Koroną i Kotwicą, dokąd rzeczony Serviss, przebywający z wizytą w Anglii, zaprosił go na lunch w złudnej nadziei, że za sprawą piwa i smacznego poczęstunku ich dusze połączy braterstwo, do którego on czuł się zobowiązany. Lecz jeśli wszystko pójdzie dobrze, spotkanie nie przebiegnie tak, jak naiwnie wyobrażał sobie Serviss, ponieważ Wells ma zupełnie inne plany, bynajmniej niezakładające braterstwa równych sobie twórców, którego domagał się Amerykanin. I nie chodzi o to, że angielski pisarz miał zamiar przekształcić w sąd wojenny to, co mogło się rozwinąć w przyjemny posiłek, ponieważ uważał swą powieść za mistrzowskie dzieło, którego walory zostałyby w nieunikniony sposób splamione, gdyby ktoś dodał doń drugą część. Nie, tak naprawdę Wells obawiał się czego innego – że pomysł tamtego człowieka okaże się lepszy od jego własnego. Ta możliwość poruszała go do głębi, wywołując wszelkiego rodzaju wzburzone fale na spokojnym stawie, do którego lubił porównywać swą duszę.

Prawdę rzekłszy, Wojna światów wydawała mu się, tak jak wszystkie jego poprzednie powieści, dziełem niesatysfakcjonującym, które podobnie jak one chybiło celu. Opowiedział o podboju Ziemi przez Marsjan posiadających technologię znacznie przewyższającą osiągnięcia ludzi, a zrobił to, naśladując weryzm, jakim sir George Chesney przesycił swą powieść Bitwa pod Dorking: Reminiscences of a Volunteer, w której nie skąpiąc soczystych szczegółów, zdaje relację z rzekomej inwazji Niemiec na Anglię. Posługując się podobnym realizmem, umocnionym przyporami opisów tyleż drobiazgowymi, ile przerażającymi, Wells przedstawił zniszczenie Londynu, którego Marsjanie dokonują bez najmniejszego wysiłku czy cienia litości, jak gdyby ludzie nie zasługiwali na więcej szacunku niż karaluchy. W ciągu kilku dni nasi kosmiczni sąsiedzi podeptali prawa i poczucie własnej wartości Ziemian, okazując im taką samą pogardę, z jaką Brytyjczycy traktowali tubylczą ludność podbijanych krain. Sami zamierzali objąć Ziemię w posiadanie, jej mieszkańców przekształcając w niewolników, a planetę w coś na podobieństwo uzdrowiska dla marsjańskiej elity. Nic nie było ich w stanie powstrzymać. Absolutnie nic. Za pomocą tej mrocznej fabuły Wells chciał wymierzyć miażdżącą krytykę w nieznającego umiaru ducha brytyjskiego imperializmu, którego nienawidził aż do mdłości. Jednakże pogląd, jakoby Mars był zamieszkany – dzięki nowym, zaawansowanym teleskopom, takim jak wynalazek Włocha Giovanniego Schiaparellego, na powierzchni Czerwonej Planety odkryto przecinające ją linie, a niektórzy astronomowie pośpiesznie zapewnili, jak gdyby sami tam często bywali, że są to kanały zbudowane przez inteligentną cywilizację – zaszczepił ludziom strach przed inwazją Marsjan, taką jak ta opisana w powieści, która przyciągnęła całą uwagę czytelnika, odwracając ją od prawdziwych intencji pisarza. Trzeba przyznać, że Wellsa taka reakcja zbytnio nie zaskoczyła, jako że coś podobnego zdarzyło się już z Wehikułem czasu – głupie tytułowe urządzenie przesłoniło czytelnikom atak na ówczesne społeczeństwo klasowe, który autor zawoalował na kartach swej powieści.

A teraz ten cały Serviss, najwyraźniej cieszący się reputacją dziennikarza propagującego w swoim kraju naukę, napisał kontynuację Wojny światów: Edison podbija Marsa. I co zawarł Serviss w swym dziele? Tytuł nie pozostawiał złudzeń: bohaterem powieścidła jest sam Thomas Edison, którego niezliczone wynalazki w oczach Amerykanów już dawniej uczyniły kogoś na podobieństwo herosa i zapewniły mu główną rolę w najróżniejszych rodzimych utworach literackich. W „kontynuacji” Wojny światów niewyczerpany w swoim geniuszu Edison wynajduje potężną broń rażącą promieniami i z pomocą wszystkich narodów świata buduje flotę statków kosmicznych o antygrawitacyjnym napędzie, których załoga pchana żądzą zemsty wyrusza na Marsa. Taki, ni mniej, ni więcej, jest przebieg wypadków w tym dziele.

Gdy Serviss przesłał mu swoją powieść – wraz z listem, w którym wychwalał jego twórczość z tak groteskowym zapałem, że robiło się od tego niedobrze, a wśród rozmaitych omówień i podchodów niemal żądał, aby angielski pisarz pobłogosławił sequel – Wells nawet mu nie odpowiedział. Ani na ten list, ani na kilka następnych, w których Amerykanin niestrudzenie domagał się aprobaty, a wręcz odważył się zaproponować – opierając się na podobieństwie tematyki i wspólnych zainteresowaniach, jakie jego zdaniem ich łączą – aby kolejną powieść napisali wspólnie. A Wells nie odpowiadał, ponieważ po przeczytaniu tamtego utworu odczuwał tylko mieszaninę gniewu i odrazy. Dzieło Amerykanina, tyleż dziecinne, co nieporadne, było bezczelną zniewagą dla pozostałych pisarzy, którzy – tak jak on – dokładali wysiłków, aby zapełnić witryny księgarń mniej lub bardziej wartościowymi wytworami własnej fantazji. Jego milcząca rezerwa nie powstrzymała jednak napływu listów; przeciwnie, zdawała się go nasilać. W ostatnim z nich niestrudzony Serviss błagał go, aby – wykorzystując fakt, że w przyszłym tygodniu przybędzie do Londynu i pozostanie tam przez kilka dni – był tak uprzejmy i przyjął zaproszenie na wspólny lunch, ponieważ nic bardziej by go nie uszczęśliwiło aniżeli spędzenie paru godzin na miłej rozmowie z podziwianym pisarzem, z którym tak wiele go łączy.

Skoro przyszło do tego, Wells postanowił przerwać swoje z zamierzenia zniechęcające, a najwyraźniej nieskuteczne milczenie, i zgodzić się na spotkanie. Lunch wydał mu się doskonałą okazją, by usiąść przed Amerykaninem i wyjawić mu, za co naprawdę uważa jego powieść. Czy Serviss chce jego opinii? Czy pragnie usłyszeć prawdę? Bo on mu ją wyłoży kawa na ławę. Jasne, że tak. Wells już sobie wyobrażał przebieg tego spotkania: usiądzie przed nim uzbrojony w niezmącony spokój i opanowanym głosem, nie popadając w nieuprzejmość, która zdradziłaby jego wściekłość, powie, jaki wstręt wzbudziła w nim powieść z wyidealizowanym Edisonem w roli głównej, ponieważ jemu wynalazca żarówki jawił się jako niegodny zaufania typ, który udoskonalał swoje pomysły kosztem innych osób, i obdarzony geniuszem zły charakter rozmiłowany w projektowaniu śmiercionośnej broni. Powie Servissowi, że powieść, którą napisał, nie jest godna być następczynią jego dzieła – zarówno ze względu na jej nikłą wartość literacką, jak i z powodu odrażającej fabuły. Powie mu, że jej przesłanie, zupełnie przeciwne do tego, które niesie Wojna światów, byłoby bardziej odpowiednie dla patriotycznego pamfletu, ponieważ dziecinny morał, jaki pozostawał po wyciśnięciu tej garści ohydnych stron, można streścić w kilku słowach: nie jest dobrze zadzierać z ludźmi, a dokładniej: nie jest rozsądnie drażnić wielkiego Thomasa Edisona ani tym bardziej Stany Zjednoczone. Po owej reprymendzie dodatkową porcją mądrości dla upokorzonego Servissa będzie ta nauczka, że to on, zapraszający, zapłaci za cały posiłek.

Wells tak był pogrążony w swych rozmyślaniach, że kiedy wrócił do rzeczywistości, odkrył, iż nogi zaniosły go na Greek Street, którędy nie miał zamiaru przechodzić. W ten sposób mimo woli znalazł się przed starym zamkniętym teatrem stojącym pod numerem dwunastym. Nie dajcie się jednak zwieść jego zdziwionej minie, ponieważ nie był to przypadek – w życiu pisarza wszystko podlegało jakiemuś celowi, nic nie działo się na chybił trafił, nie było miejsca na spontaniczne impulsy. Wells miał świadomość, dlaczego tu zawędrował, choć próbował obarczyć odpowiedzialnością swe niewinne stopy o to, że go zaprowadziły akurat przed ten teatr, którego fasadzie przyglądał się teraz z emocjami dającymi się określić jedynie jako podniosły gniew. A ponieważ – w przeciwieństwie do was – doskonale znam powody, które go tutaj przywiodły, oraz wiem, jakie przemyślenia właśnie nim zawładnęły, mogę obliczyć bez obawy o pomyłkę, że rozważania zajmą mu co najmniej dziesięć minut, mam więc aż nadto czasu, aby wprowadzić was w tę historię. Ogłada to oprócz uśmiechu i cudzołóstwa jedna z niewielu rzeczy, jakie nas odróżniają od zwierząt, i chciałbym wierzyć, że moja sytuacja, chociaż niezwykła, nie ma nic wspólnego z bestiami. Witajcie więc i przygotujcie się na historię obfitującą w emocje stosowne zarówno dla dam o romantycznym usposobieniu – zapewne spodoba się im sielanka przeżywana przez uroczą, kapryśną pannę Harlow, którą będę miał przyjemność przedstawić wam później – jak i dla dżentelmenów o mężnym sercu – tych bez wątpienia wstrząsną zdumiewające, ekscytujące przygody bohaterów, do których zalicza się niepozorny człowiek o ptasiej twarzy właśnie z powagą przypatrujący się budynkowi teatru. Przyjrzyjcie mu się uważnie. Zauważcie jego niezwykłą szczupłość, blond wąsy, za pomocą których próbuje przydać dorosłości swej chłopięcej twarzy, delikatnie zarysowane usta oraz jasne żywe oczy, w których nie można nie dostrzec błysku inteligencji, tyleż ciętej, co mało praktycznej. Mimo swojego zwyczajnego, niezbyt heroicznego wyglądu Wells będzie głównym bohaterem tej opowieści, której prawdziwy początek trudno dokładnie określić, jednak dla niego – i oczywiście dla was wszystkich – zaczyna się ona tego spokojnego poranka 1898 roku, poranka wyjątkowo pogodnego, który – jak sami widzicie – nie nasuwa pisarzowi podejrzeń, iż zaledwie za kilka godzin dokona odkrycia tak niewiarygodnego i doniosłego, że na zawsze odmieni ono jego osobiste postrzeganie świata.

Ale porzucę wielosłowne dygresje, aby wam w końcu wyjawić to, nad czym zapewne zastanawiacie się od kilku minut: dlaczego Wells zatrzymał się przed tym starym teatrem? Czyżby żałował zamknięcia lokalu, w którym spędził tyle wieczorów, napawając się najlepszymi sztukami teatralnymi swojej epoki? Nic podobnego. Jak się przekonacie, Wells niełatwo padał ofiarą melancholii. Zatrzymał się tu, ponieważ dwa lata temu w tym budynku mieściła się pewna szczególna firma, Podróże w Czasie Murraya. Czy te uśmieszki, które pojawiły się na ustach niektórych z was, znaczą, że owo przedsiębiorstwo jest wam znane? Muszę wam wyznać z niejakim rumieńcem na twarzy, że nic nie sprawia mi większej przyjemności, lecz powinienem uszanować pozostałych widzów, jako że oprócz wspomnianych uśmieszków widzę też wiele uniesionych brwi, co spowodowała niewątpliwie ciekawa nazwa firmy. Wyjaśnię więc nowo przybyłym, że ów ekstrawagancki lokal otworzył swoje podwoje dwa lata wcześniej, aby urzeczywistnić bodaj najbardziej ambitne marzenie człowieka: podróżowanie w czasie. Pragnienie, które zresztą wzbudził w społeczeństwie sam Wells swoją pierwszą powieścią, zatytułowaną Wehikuł czasu. Przedsiębiorstwo oferowało klientom podróż w przyszłość, konkretnie do dwudziestego maja dwutysięcznego roku, czyli dnia, w którym rozgrywała się finałowa bitwa rozstrzygająca o losach świata, co nadal obwieszczał umieszczony na fasadzie afisz przedstawiający dzielnego kapitana Shackletona godzącego rapierem w arcywroga ludzkości, Salomona, króla automatów. Choć do pamiętnej bitwy, w której kapitan uratuje ludzką rasę przed wyginięciem, pozostawało jeszcze ponad sto lat, dzięki Podróżom w Czasie Murraya wydarzenie to zdążyła poznać niemal cała Anglia. Mimo wysokiej ceny biletu ludzie tłumnie zdążali do wrót agencji, chętni do obejrzenia – jakby chodziło o nową operę – walki, której w normalnych okolicznościach nieszczęsny żywot śmiertelników nie pozwoliłby im zobaczyć. Wszyscy z wyjątkiem Wellsa, którego powieść rozpętała tę powszechną gorączkę. Pisarz uparcie odmawiał udania się w podróż do przyszłości, mimo że otrzymywał niezliczone zaproszenia od samego Gilliama Murraya, właściciela firmy, którego prasa z charakterystycznym przemieszaniem oportunizmu i braku wyobraźni nie omieszkała okrzyknąć Panem Czasu i którego przedwczesna śmierć – w czwartym wymiarze – wstrząsnęła całym światem, być może dlatego, że przedsiębiorca zabrał ze sobą do grobu sekret przemieszczania się w czasie. Wells zapewne jako jedyny człowiek pod słońcem nie uronił łzy po zgonie tego tłustego pyszałka, ku którego pamięci wzniesiono nawet pomnik na pobliskim placu. Stał tam na piedestale w kształcie zegara i uśmiechał się arogancko, jedną ręką łaskocząc powietrze, jak gdyby rzucał jakieś zaklęcie, a drugą wspierając na głowie Wiecznego, swego psa, którego Wells darzył taką samą awersją jak jego właściciela, nie tyle ze względu na wierność, jaką zwierzę bezwiednie okazywało panu, ile z powodu żywionego od dzieciństwa strachu przed psami. Kiedy jako chłopiec przechodził przez drogę, wracając do domu w Bromley, z zarośli wychynął ogromny brytan i ugryzł go w rękę z taką determinacją, że można było pomyśleć, iż działa zgodnie z ustalonym planem.

I dlatego teraz zatrzymał się tam – ponieważ teatr ten przypomniał mu konsekwencje, jakie on sam ściągnął na siebie w przeszłości, szczerze wypowiadając opinię, na którą zasługiwała pewna powieść. Wówczas to młody Gilliam Murray, niebędący jeszcze bynajmniej Panem Czasu, aspirował do cokolwiek skromniejszej metamorfozy: pragnął się przeobrazić w pisarza. Wells właśnie wtedy go poznał, trzy lata temu. Przyszły milioner prosił o pomoc w opublikowaniu szmirowatej powieści własnego autorstwa, lecz Wells mu odmówił. Zrobił to może z niepotrzebnym okrucieństwem, ale nie umiał się powstrzymać. Owa odarta ze skrupułów szczerość nieuniknioną koleją rzeczy uczyniła z nich wrogów, jak to wam opowiedziałem szczegółowo przy innej okazji, a z tego wszystkiego Wells wyciągnął naukę: zdarzają się takie sytuacje w życiu, gdy lepiej jest kłamać. Co mu z tego przyszło, że wygarnął Murrayowi prawdę? Nic. Gdyby tego nie zrobił, sprawy potoczyłyby się zupełnie innym torem. A na co mu się zda, że powie ją Servissowi? – zapytał teraz sam siebie. Przypuszczalnie znów na nic. Niewątpliwie lepiej będzie skłamać. Ale podczas gdy Wells potrafił bez drżenia głosu łgać w wielu sprawach, niestety na jednym polu nie umiał uniknąć prawdy: jeśli jakaś powieść mu się nie podobała, nie był w stanie jej chwalić. Człowieka w głównej mierze określa jego gust, a Wells nie mógł nawet znieść myśli o tym, że miałby uchodzić za kogoś o tak obmierzłym guście, komu podoba się utwór Edison podbija Marsa.

Zerknąwszy na zegarek, pisarz stwierdził, że nie może już więcej marnować czasu przed teatrem. Dochodziła godzina jego spotkania, rzucił więc ostatnie spojrzenie na budynek i skierował się ku Charing Cross Road, zostawiając za sobą Soho, w stronę Strandu oraz tawerny, w której umówił się z Servissem. Jeszcze niedawno miał zamiar kazać dziennikarzowi czekać na siebie, aby od samego początku dać mu wyraźnie odczuć swoją absolutną pogardę dla tego, co tamten zrobił, ale jeśli coś odstręczało Wellsa bardziej niż kłamstwo na temat własnego gustu, to było to spóźnione przybycie na spotkanie, ponieważ naiwnie sądził, że jeśli on stawi się punktualnie na swoje, za sprawą jakiejś kosmicznej równowagi inni również nie każą mu na siebie czekać, choć do tej pory nie udało mu się dowieść prawdziwości tej teorii: nieraz wychodził na patentowanego durnia, siedząc samotnie w jakimś zakamarku albo spożywając obiad w pojedynkę przy stoliku w zatłoczonej restauracji. Tak więc Wells przeciął ruchliwą aleję zwaną Strandem, na której zdawał się skupiać i kłębić cały zgiełk wszechświata, i narzucając swym nogom żwawe tempo, truchcikiem udał się w stronę zaułka, gdzie mieściła się rzeczona tawerna. To pozwoliło mu dotrzeć na miejsce spotkania z przykładną punktualnością, choć zarazem z niewielką zadyszką.

Jako że pisarz nie wiedział, jak wygląda Serviss, nie tracił czasu na zaglądanie do wnętrza przez okna, jak to miał w zwyczaju – w ten sposób sprawdzał, czy ten, z kim się umówił, już przybył, jeśli tak nie było, wymykał się na pobliską ulicę, aby po kilku minutach wrócić spokojnie i uniknąć oczekiwania w środku, gdzie naraziłby się na współczujące spojrzenia innych gości. Jednak ponieważ akurat tego dnia owa taktyka nie miała sensu, Wells wszedł do tawerny, udając pewnego siebie światowca, zatrzymał się pośrodku dobrze widoczny, aby Serviss mógł go rozpoznać, i powiódł lekko zaciekawionym spojrzeniem po pełnym ludzi wnętrzu z nadzieją, że Amerykanin już jest na miejscu i zaoszczędzi mu wędrowania po całym lokalu na oczach wszystkich klientów. Na szczęście niemal natychmiast zwrócił jego uwagę mniej więcej pięćdziesięcioletni człeczyna, chudy i zniszczony przez życie – podniósł prawe ramię w geście powitania, a jednocześnie uśmiechnął się blado spod bujnego wąsa. Rozumiejąc, że zapewne ma do czynienia z Servissem, Wells powściągnął grymas niesmaku. Wolałby, żeby jego oponent wyglądał na groźniejszego i bardziej próżnego, tak by nie budził w nim wyrzutów sumienia, a tymczasem ten człowiek przypominał mu bezbronnego, niedożywionego sępa. Aby odegnać litość, jaką nieuchronnie wywoływał ten wygląd, pisarz, zanim skierował się do czekającego nań miejsca przy stole, musiał sobie przypomnieć, co ten chuderlak zrobił. Widząc, że gość się zbliża, Serviss szeroko otworzył ramiona, a na jego twarzy wykwitł groteskowy uśmiech jak u sieroty, która pragnie, by ją adoptowano.

– Jaki to zaszczyt i jakaż przyjemność, panie Wells! – wykrzyknął, prezentując bogaty wachlarz gestów, wśród których brakowało tylko poważania. – Nie wie pan, jak się cieszę, że mogę pana poznać. Pan będzie łaskaw usiąść. Piwa? Kelner, drugą kolejkę, z łaski swojej. Gdy rozmawiają tytani literatury, trzeba to odpowiednio podlać. Świat nigdy by nam nie wybaczył, gdybyśmy przerwali nasze wzniosłe refleksje tylko dlatego, że nam zaschło w ustach. – Po tej pośpiesznie wygłoszonej przemowie, która sprawiła, że kelner, człek bez wątpienia zaprawiony w fizycznych i namacalnych zmaganiach z życiem, zaczął ich traktować z lekceważącą uczynnością, jaką miał zarezerwowaną dla klientów zajmujących się czymś tak eterycznym jak sztuka, Serviss utkwił swoje maleńkie oczka w Wellsie. – Powiedz mi, George... Mogę panu mówić po imieniu? Jakie to uczucie, kiedy każda z twoich powieści wstrząsa społeczeństwem? Masz jakiś sekret? Piszesz piórem z innej planety? Cha, cha, cha...

Wells nie zadał sobie trudu, by się roześmiać. Rozparł się na krześle i czekał, aż piskliwy chichot wygaśnie w powietrzu, a tymczasem sam przybrał poważny wyraz twarzy, bardziej odpowiedni dla pracownika domu pogrzebowego aniżeli dla kogoś, kto właśnie ma zjeść lunch z przyjacielem.

– Dobrze, dobrze... Nie mam zamiaru cię gnębić, George – ciągnął Serviss, udając, że ustępuje wobec sztywności rozmówcy. – Ale nie mogę się oprzeć i nie wyrażać swojego podziwu.

– Jak dla mnie może pan sobie oszczędzić komplementów – rzekł Wells, zdecydowany jak najszybciej przejąć kontrolę nad rozmową. – Fakt, że napisał pan kontynuację mojej ostatniej powieści, mówi sam za siebie, panie Ser...

– Garrett, z łaski swojej, George.

– Zgoda, Garrett – ustąpił Wells, rozdrażniony. Poufałość, którą narzucił spotkaniu Amerykanin, nie bardzo sprzyjała połajance, jaką szykował Anglik, a jeszcze mniej stosowny był wesoły ton, uparcie nadawany rozmowie przez tamtego. – Mówiłem, że...

– W każdym razie komplementów nigdy dość, nie sądzisz, George? – znów przerwał mu dziennikarz. – Zwłaszcza jeżeli są zasłużone, jak w twoim przypadku. Wyznam ci, że mój podziw dla ciebie nie pojawił się wczoraj. Zaczął się... kiedy? Co najmniej dwa lata temu, gdy przeczytałem Wehikuł czasu, dzieło jak na czyjąś pierwszą powieść tym bardziej niezwykłe.

Wells apatycznie skinął głową, skorzystawszy z tego, że Serviss, zamierzając pociągnąć łyk piwa, zawiesił na chwilę swój słowotok sprzedawcy odżywki na porost włosów. Będzie musiał jak najszybciej znaleźć przerwę w bezustannej gadaninie dziennikarza, żeby mu przekazać swoją opinię o jego powieści. Im dłużej z tym zwleka, tym mniej wygodne okaże się to dla nich obu. Ale Serviss najwyraźniej nie zamierzał spocząć.

– I jakiż to szczęśliwy zbieg okoliczności, że wkrótce po wydaniu twojej powieści wynaleziono sposób na podróżowanie w czasie – zagaił ponownie, przesadnie potrząsając głową, jakby wciąż nie mógł się otrząsnąć ze zdumienia. – Wyobrażam sobie, że się wybrałeś do roku dwutysięcznego, aby na własne oczy zobaczyć epicką batalię rozstrzygającą o losach ludzkości, co nie?

– Nie, nigdy nie podróżowałem w przyszłość – odparł Wells, nie mając najmniejszej ochoty na rozwijanie tego tematu.

– Ach, nie? A to dlaczego? – zapytał tamten z zaskoczeniem.

Wells milczał przez kilka sekund, przypominając sobie, jak w okresie prosperowania Podróży w Czasie Murraya musiał się powstrzymywać od okazywania lodowatej rezerwy, ilekroć ktoś z uśmiechem zafascynowania wspominał o tej firmie. W takich sytuacjach – zdarzających się irytująco często – pisarz zazwyczaj rzucał w odpowiedzi kilka sarkastycznych uwag, które miały wykpić entuzjazm rozmówcy. Jakby on sam znalazł się ponad rzeczywistością albo gdzieś przed nią, a w każdym razie daleko od jej wzlotów i upadków, czego – nawiasem mówiąc – pospólstwo oczekuje od wszystkich pisarzy, błędnie przypisując im wznioślejsze zainteresowania i mniej przyziemne zachowania niż typowe dla zwykłego zjadacza chleba. Czasami, kiedy Wells nie był w nastroju do sarkazmu, wolał wyrażać oburzenie z powodu wygórowanej ceny biletu. W rozmowie z Servissem zdecydował się na tę drugą opcję, wyobrażając sobie, że pierwszej tamten by nie przełknął, skoro sam też jest pisarzem.

– Ponieważ uważam, że przyszłość należy do nas wszystkich i nikt nie powinien być pozbawiony możliwości ujrzenia jej tylko dlatego, że go nie stać na bilet.

Serviss przez chwilę patrzył na niego, nie rozumiejąc, a potem szybkim ruchem przesunął sobie dłonią po twarzy, jakby ściągał z niej pajęczynę.

– A, jasne! Wybacz mi brak delikatności, George: cena biletu była za wysoka dla takich biednych pisarzy jak my... – źle zrozumiał. – Ja też nie mógłbym sobie na to pozwolić, jeśli mam być szczery. Jednak zacząłem oszczędzać na przejażdżkę słynnym „Cronotilusem”, wiesz? Chciałem zobaczyć wojnę przyszłości. Pragnąłem tego z całej duszy. Zamierzałem nawet, gdy znajdę się już w roku dwutysięcznym, potajemnie odłączyć się od grupy i uścisnąć rękę dzielnemu kapitanowi Shackletonowi, aby mu podziękować za to, że sprawił, iż wszystkie nasze sny i marzenia nie zostały zniweczone. Bo czyż moglibyśmy spokojnie pracować dalej nad swymi wynalazkami i dziełami sztuki, wiedząc, że w roku dwutysięcznym na Ziemi nie będzie już ani jednego człowieka, który by mógł z nich korzystać, że nie pozostanie najmniejszy ślad naszych osiągnięć, ponieważ z winy nikczemnych automatów człowiek i wszystko, co zdołał stworzyć, zniknie, jak gdyby nigdy nie istniało? – Po tej tyradzie Serviss oklapł na krześle, jakby uszło z niego powietrze, i przybrał melancholijny ton. – Ale nie mamy już możliwości, aby się wybrać w przyszłość, ani ty, ani ja, George. Prawdziwa szkoda, ponieważ teraz, zdaje się, mam aż nadto pieniędzy na bilet. Przypuszczam, że ciebie tak samo jak mnie zmartwiła wiadomość o tym, że firma przewożąca ludzi w czasie została zamknięta z powodu śmierci pana Murraya.

– Tak, to doprawdy wielka strata – rzucił ironicznie Wells.

– Według doniesień prasowych został pożarty przez jednego ze smoków zamieszkujących czwarty wymiar – przypomniał Serviss ze smutkiem. – I to na oczach kilku pracowników, którzy nie mogli nic zrobić, by temu zapobiec. To musiało być okropne.

Tak, Murray umiał „umrzeć” w wielkim stylu, pomyślał Wells.

– I jak można się teraz dostać do czwartego wymiaru? Myślisz, że pozostanie zamknięty na zawsze? – zapytał dziennikarz.

– Nie wiem – odrzekł angielski pisarz z absolutnym brakiem zainteresowania.

– Cóż, być może dane nam będzie ujrzeć inne rzeczy. Może naszym przeznaczeniem jest podróżować w kosmosie, nie w czasie – pocieszył się Amerykanin, wychylając do dna swoją szklankę piwa. – Firmament niebieski jest rozległy i niezgłębiony. I pełen niespodzianek, prawda, George?

– Może... – zgodził się Wells. Wiercił się nerwowo na krześle, jakby miał poparzone pośladki. – Ale chciałbym porozmawiać o pana... o twojej powieści, Garrett.

Serviss wyprostował się nagle i wbił czujne spojrzenie w rozmówcę, niczym pies gończy, który złapał trop. Wells, zadowolony, że wreszcie zdążają do sedna, dopił swoje piwo długim haustem, zamierzając w ten sposób zebrać się na odwagę i zyskać opanowanie niezbędne do przeprowadzenia sprawy, a gest ten nie uszedł uwadze Amerykanina.

– Kelner, z łaski swojej, nowa kolejka! Tutaj, gdzie siedzi najlepszy pisarz świata! – zawołał, robiąc przy tym przesadne zamieszanie. – Potem znów wyczekująco popatrzył na Wellsa. – Powiedz, mój przyjacielu, spodobała ci się powieść?

Wells milczał, podczas gdy kelner stawiał na stole nowe pinty piwa i jednocześnie obrzucał go taksującym spojrzeniem. Czując się przedmiotem oceny, automatycznie wyprostował się na krześle i ukradkiem wypiął pierś, jak gdyby wielkość pisarza musiała się przejawiać nie tylko w jego książkach, lecz także w wyglądzie fizycznym, owej przypadkowej mieszaninie genów, z którą przychodzimy na świat i w której braki powagi możemy jedynie modyfikować, zapuszczając wąsy, brodę i bokobrody, a także zakładając drogie ubrania lub tyjąc do zastraszających krągłości.

– Cóż... – zaczął Wells, gdy kelner się oddalił. Nie dało się nie zauważyć, że Serviss z niepokojem wyczekuje jego słów.

– Tak? – zapytał żarliwie jak dziecko.

– Pewne rzeczy są w niej... – Wells przez kilka sekund wytrzymywał jego spojrzenie. Cisza, która zapadła, otworzyła się między nimi niczym bezdenna otchłań. – Doskonałe.

Serviss opadł hałaśliwie na krzesło, porwany falą nagłego uniesienia.

– Pewne. Rzeczy. Są. Doskonałe – powtórzył jak w transie, rozkoszując się każdym słowem z osobna. – Jakie na przykład...?

Wells, by zyskać na czasie, znów sięgnął po piwo. Co, u diabła, doskonałego jest w tej powieści?

– Kosmiczne stroje. Albo pastylki tlenowe – odparł, ponieważ rekwizyty były jedynym walorem, który mógł ratować tę powieść. – Są bardzo... pomysłowe.

– O, dziękuję, George! Wiedziałem, że moja powieść wyda ci się doskonała, wiedziałem – piał Serviss, wpadając niemal w ekstazę. – Czyż mogło być inaczej? Jasne, że nie. Ty i ja jesteśmy bratnimi duszami, oczywiście w dziedzinie literatury. Chociaż kto wie, w ilu jeszcze aspektach... O, mój przyjacielu, robimy coś do tej pory nieznanego, zdajesz sobie sprawę? Nasze powieści wkrótce oddzielą się od głównego nurtu literatury, by szukać własnej drogi. Ty i ja, George, tworzymy historię. Zostaniemy uznani za ojców nowego gatunku. Rzecz jasna, razem z Verne’em. Byłoby nie w porządku zapominać o żabojadzie. Jest nas trzech, we trzech razem zmieniamy literaturę.

– Nie mam najmniejszego zamiaru tworzyć żadnego gatunku – uciął Wells, coraz bardziej zły na siebie, że nie udało mu się pokierować rozmową tak, jak chciał.

– Cóż, nie sądzę, abyśmy mieli w tej kwestii coś do powiedzenia... – Serviss zaprzeczył lekkim ruchem głowy, zamykając temat, jakby nie chciał podążać tym torem. – Ale porozmawiajmy o twojej ostatniej powieści, George. Jest tak zaskakująca, z tymi marsjańskimi statkami kosmicznymi w kształcie ryby płaszczki, które latają nad Londynem... Chociaż uderzyło mnie coś, i o to cię chciałem zapytać: czy po tym, jak napisałeś Wehikuł czasu i krótko potem odkryto sposób podróżowania w przyszłość, nie boisz się, że teraz napadną na nas Marsjanie?

Wells spojrzał na Amerykanina chłodno, próbując dociec, czy mówi serio, czy może jest to kolejny z jego niedorzecznych żartów, ale Serviss czekał na odpowiedź z poważną miną.

– To, że opisałem inwazję Marsjan, nie oznacza koniecznie, iż wierzę w istnienie życia na Marsie, Garrett – wytłumaczył z niechęcią. – To tylko alegoria. Wybrałem Marsa jako metaforę, ponieważ nosi imię boga wojny i jest czerwonawy.

– Ach, ten niepokojący kolor nadają mu tlenki żelaza obecne w bazaltowej skale wulkanicznej, która pokrywa powierzchnię planety niczym płaszcz krwi – wyjaśnił Serviss, dumny ze swojej wiedzy.

– Zamierzałem jedynie skrytykować europejską kolonizację Afryki – ciągnął Wells, nie zwracając uwagi na popisy rozmówcy. – I przestrzec przed niebezpieczeństwem płynącym z badań prowadzonych nad udoskonaleniem broni w czasach, gdy Niemcy przechodzą proces militaryzacji, który wydaje mi się co najmniej niepokojący. A moim nadrzędnym celem, Garrett, było ostrzeżenie ludzkości, że wszystko, co nas otacza, nie wyłączając nauki i religii, może się okazać bezużyteczne wobec czegoś tak niepojętego jak atak wyższej cywilizacji.

W swojej litanii pominął, jeśli już przy tym jesteśmy, że w powieści pozwolił sobie uregulować rachunki z własną przeszłością, ponieważ pierwsze miejscowości zniszczone przez Marsjan, jak Horsell czy Addlestone, to były te, w których upłynęło jego niezbyt szczęśliwe dzieciństwo.

– I osiągnąłeś to z naddatkiem, George! Jeszcze jak osiągnąłeś! – przyznał Serviss z melancholijnym podziwem. – Właśnie dlatego czułem się zobowiązany do napisania mojej powieści: żeby dać ludziom nadzieję, której ty im odmawiasz.

„I tą nadzieją ma być Edison?” – zastanowił się Wells, rozbawiony tą myślą. Pozwolił, aby go ogarnęło ciepławe, miłe uczucie, chociaż nie umiał stwierdzić, czy pochodziło od wychylonych kufli piwa, które na stole powoli tworzyły już tłumek pustego szkła, czy od rozbrajającej pasji tego człeczyny zgadzającego się ze wszystkim, co wychodziło z jego ust. Tak czy inaczej nie mógł zaprzeczyć, że spotkanie zaczynało mu się podobać, mimo że przedtem wyobrażał je sobie jako znacznie mniej przyjemne. Nie wiedział, jak to się stało, ale już poruszyli temat powieści Servissa i nic się nie wydarzyło. Jakże się miało wydarzyć – powiedział Wells sam do siebie – skoro jedynie wymamrotał przed autorem słowo „doskonałe”, któremu nikt nie mógłby nadać negatywnego znaczenia, skoro od zarania dziejów używano go wyłącznie w sensie pozytywnym... W rezultacie Serviss teraz uważa, że właśnie to Wells naprawdę myśli o jego powieści, on zaś nie czuje się na siłach, aby zaprzeczyć własnym słowom. Od kilku minut rozmowa toczyła się innymi torami, po co więc wracać do tamtej sprawy, by bez ogródek przedstawić Amerykaninowi swoją opinię, tak jak trzy lata temu zrobił to z Murrayem? Ku swemu zaskoczeniu Wells nie chciał tego zrobić Servissowi. Może dziennikarz zasługiwał na reprymendę za to, że śmiał kontynuować jego wątek, ale Wells nie doświadczyłby żadnej przyjemności, udzielając mu takiej nagany. W pewnym momencie przypomniał sobie, że kiedy czytał tamto dzieło, przesycający je szalony humor sprawił, że na jego ustach kilka razy zupełnie bez jego udziału zagościł przelotny uśmiech. I chociaż wiele razy rzucał książką o ścianę, zirytowany takim popisem nieudolności słownej i głupoty, zawsze brał ją z powrotem do ręki, by wznowić lekturę. W sposobie pisania Servissa było coś, co wzbudzało dziwną sympatię. To samo dotyczyło jego zwariowanych listów. Zawsze kończyły w kominku, ale Wells nie mógł się oprzeć i uprzednio je czytał. I jakby na potwierdzenie, ich autor, tak nieporadny i mający błędne pojęcie o wszystkim, budził te same serdeczne odczucia co jego pisanina. To oznaczało, że Wells bez trudu potrafił zatrzymać swoje osądy dla siebie, aby nie urazić rozmówcy – co sam stwierdził z zaskoczeniem. Jeśli nie zrobił tego wcześniej z Murrayem, to tylko z powodu niechęci, jaką natychmiast wywołała w nim buta tego człowieka. Nagle zrozumiał, czemu tamtego potraktował aż tak bezlitośnie: pod pretekstem niszczenia jego dzieła próbował zmiażdżyć jego wybujałe ego. Serviss, przeciwnie, nie był nikim więcej jak biedaczyskiem niepewnym siebie i nazbyt spłoszonym, aby hodować jakiekolwiek ego.

– Nie przyszło ci nigdy do głowy, że mógłbyś dać inne zakończenie, takie, w którym zwyciężamy Marsjan? – Pytanie Servissa wyrwało Wellsa z zamyślenia.

– Jak? – odparł zbulwersowany. – Co takiego mielibyśmy na Ziemi, żeby pokonać marsjańską technologię, którą opisałem?

Amerykanin wzruszył ramionami, nie wiedząc, co odpowiedzieć.

– Cóż, tym bardziej było moim obowiązkiem zaoferować alternatywę, promyk nadziei... – mruknął w końcu markotnie, ze smętnym uśmiechem spoglądając na wypełniający wnętrze tłum klientów. – Zarówno ja, jak i oni wszyscy wolelibyśmy myśleć, że jeśli pewnego dnia zostaniemy zaatakowani z kosmosu, będziemy mieli jakąś możliwość przetrwania.

– Może tak będzie – łagodniej odezwał się Wells. – Ale mój brak wiary w człowieka jest zbyt głęboki, Garrett. Jeśli istnieje jakiś sposób pokonania Marsjan, zwycięstwo nie stanie się naszym udziałem, jestem o tym przekonany. Może należy go szukać tam, gdzie się go najmniej spodziewamy? Poza tym, czemu tak się tym przejmujesz? Naprawdę uważasz, że zostaniemy napadnięci przez sąsiadów z Marsa? – zażartował.

– Oczywiście, że tak, George – zapewnił Serviss z całą powagą. – Chociaż przypuszczam, że stanie się to po roku dwutysięcznym. Najpierw musimy się zająć automatami.

– Automatami? A, tak, jasne... automatami.

– Jestem jednak pewien, że wcześniej czy później nastąpi inwazja – upierał się Amerykanin. – Czyżbyś nie wierzył, że kanały na Marsie zostały zbudowane przez inteligentną cywilizację, jak nas zapewnia w swej książce Lowell?

Wells czytał dzieło Percivala Lowella zatytułowane Mars, w którym autor broni wspomnianej tezy, a nawet wykorzystał je do podparcia swojej powieści, ale stąd do wiary w istnienie życia na Marsie było jeszcze daleko.

– Wyobrażam sobie, że miliony milionów planet krążących we wszechświecie spełniają funkcje nie tylko dekoracyjne – odpowiedział, choć dyskusja o istnieniu życia w innych światach wydawała mu się jałowa. – Znacznie rozsądniej jest myśleć, że na setkach z nich panują warunki sprzyjające życiu. Ale jeśli trzymamy się wyłącznie Marsa...

– I nie jest nawet konieczne, żeby były tam tlen czy woda – zauważył z egzaltacją Serviss. – Na naszej planecie mamy stworzenia, takie jak bakterie beztlenowe, które nie potrzebują tlenu. To podwaja liczbę planet zdatnych do podtrzymania życia. Powiedziałbym, że na ponad stu tysiącach z nich może istnieć cywilizacja bardziej rozwinięta od naszej, George. I jestem pewien, że przyszłe pokolenia znajdą bujne a nieoczekiwane życie na różnych ciałach niebieskich i na końcu uświadomią sobie z rezygnacją, choć my nie będziemy już przy tym obecni, że nasza inteligencja nie jest jedyna ani zapewne najstarsza w kosmosie.

– Zgadzam się z tobą, Garrett – przyznał Wells – ale też jestem przekonany, że to „życie” nie musi mieć nic wspólnego z naszym pojęciem o życiu. Trudno nam będzie je zrozumieć, podobnie jak psu trudno byłoby pojąć działanie lokomotywy. Możliwe na przykład, że w swojej koncepcji istnienia tamta inteligencja nawet nie zetknęła się z pragnieniem poznania kosmosu, w przeciwieństwie do Ziemian, którzy nie przestają spoglądać w niebo i zastanawiać się nad tym, czy są sami we wszechświecie. A zadają sobie to pytanie od czasów samego Galileusza.

– Tak, ale muszą bardzo uważać, żeby nie pytać zbyt głośno i nie narazić się Kościołowi – zażartował Serviss.

Przez usta Wellsa z delikatnością motyla przemknął uśmiech. Pisarz odkrył, że alkohol rozluźnił jego twarz na tyle, by nie bał się już grymasu niechęci, z którym zmagał się od początku pogawędki. Ku swemu zaskoczeniu, nie czuł więcej żadnej urazy. Na ten uśmiech Serviss uczciwie zasłużył, i tak już powinno zostać. Psuć to byłoby jak zaszywać rany podczas pojedynku na florety.

– Rzecz jasna, nie można negować wysiłku, jaki człowiek wkłada w próby skontaktowania się z domniemanymi istotami z kosmosu – stwierdził Serviss i gestem, który Wellsowi wydał się ruchem iluzjonisty, sprawił, że na stole pojawiły się dwa nowe kufle po brzegi pełne piwa. – Pamiętasz tego niemieckiego matematyka, który zamierzał wysyłać do innych planet sygnały świetlne, odbijając światło słoneczne urządzeniem własnego wynalazku, które sam ochrzcił heliotropem? Jakżeż on się nazywał? Grove?

– Grau. Albo Gauss – zawahał się Wells.

– A, tak, Gauss. Nazywał się Carl Gauss.

– Proponował też, by na rosyjskich stepach tak posadzić sosny, żeby tworzyły kształt olbrzymiego trójkąta prostokątnego, i w ten sposób dać znać obserwatorom z innych światów, że Ziemię zamieszkują istoty będące w stanie pojąć twierdzenie Pitagorasa – przypomniał sobie Wells.

– Tak, doprawdy! – Serviss roześmiał się. – Utrzymywał, że takiej figury geometrycznej nie można zinterpretować inaczej niż jako twór zamierzony.

– A ten astronom, który wpadł na pomysł, żeby wypełnić naftą okrągły kanał wykopany na Saharze i podpalić ją nocą, by wysłać w kosmos sygnał o naszej obecności?

– Tak, idealny cel na ciemnej tarczy!

Wellsowi wyrwał się chichot. Serviss uczcił to, podnosząc swoją szklanicę i zachęcając rozmówcę, by zrobił to samo. Pisarz uległ z niejakim przymusem.

– Ostatnie, o czym słyszałem, to umieszczenie kilku zwierciadeł na wieży Eiffla i skierowanie odbitego światła słonecznego w stronę Marsa – rzekł, podczas gdy Amerykanin zamawiał nową kolejkę.

– Święty Boże, co za upór! – wykrzyknął Serviss, podsuwając pisarzowi kolejny kufel.

– Nawet mi nie mów! – potwierdził Wells, zauważając ze zdumieniem, że wysławia się z coraz większym trudem, jakby mu się plątał język. – Widocznie na Ziemi wszyscy uważają, że istoty z kosmosu wypatrują czegoś, co nam przyszło do głowy zmajstrować.

– Jakby wydały wszystkie pieniądze na teleskopy! – zażartował Serviss.

Wells nie mógł się powstrzymać i wybuchnął śmiechem. Jego towarzysz widocznie zaraził się tą wesołością, bo w śmiechu kilka razy nawet walnął dłonią w stół, wywołując mały skandal, przejawiający się potępiającymi spojrzeniami kelnera i paru pobliskich współbiesiadników. To poruszenie jednak najwyraźniej nie onieśmieliło Amerykanina, przeciwnie – wyzywającym gestem jeszcze głośniej grzmocił w blat. Wells obserwował go z zadowoleniem, dumny niczym ojciec z żarciku syna.

– No, no... A więc nie uważasz, że ktoś mógłby się pofatygować i najechać tę maleńką planetę niepostrzeżenie przemierzającą bezmiar kosmosu, tak, George? – podsumował Serviss, gdy wreszcie zdołał się uspokoić.

– Powiedziałbym, że nie. Przemyśl to dobrze: wypadki nigdy nie przebiegają tak, jak je sobie wyobrażamy. To niemal matematyczna reguła. Wobec tego nie czeka nas dokładnie taka inwazja Marsjan, jaką opisałem w swojej powieści.

– Ach, więc nie?

– W żadnym wypadku – rzekł z przekonaniem Wells. – Zobacz, Garrett, ile się ukazuje powieści traktujących o kontaktach z innymi światami. Wygląda na to, że każdy może się stać autorem takiej fikcji. Gdyby w przyszłości miało dojść do spotkań z pozaziemskimi istotami, tak jak je opisujemy, byłby to przypadek literackiego przeczucia, nie sądzisz?

Po tych słowach pociągnął łyk piwa, a jego rozdrażniona mina zdradzała, że to, co właśnie powiedział, nie było dlań niczym więcej jak snuciem dziwacznych refleksji.

– Tak – przyznał Serviss. Po nim z kolei nie dało się poznać, czy tę dysputę uważał za oderwaną od rzeczywistości. – Możliwe nawet, że nasze naiwne władze już podejrzewają, że nikczemni kosmici, posługując się ultradźwiękowymi promieniami lub hipnozą, wprowadzili do naszej podświadomości całe to urojenie, aby przygotować świat na przyszłą inwazję.

– Bardzo prawdopodobne! – Wells wybuchnął śmiechem.

Serviss po raz drugi zadudnił dłonią o stół, ściągając na siebie wściekłe spojrzenia kelnera i najbliższych sąsiadów.

– A więc, jak powiedziałeś... – podjął rozważania Wells, gdy jego towarzysz przestał hałasować – choćby faktycznie istniało życie na Marsie czy którejkolwiek z planet naszego rozległego Układu Słonecznego... – Majestatycznym gestem uniósł rękę ku niebu i stwierdził z poirytowaniem, że widok przesłania mu sufit tawerny, przecięty zwykłymi drewnianymi belkami. Zawiedziony, przez chwilę wpatrywał się w niego w milczeniu. – Do diabła... O czym to ja mówiłem?

– Chyba miałeś powiedzieć coś o... życiu na Marsie – podsunął Serviss, spoglądając w górę z tym samym niedowierzaniem.

– A, tak, na Marsie... – przypomniał sobie z wielkim trudem Wells. – Chciałem powiedzieć, że choćby nawet istniało tam życie, przypuszczalnie nie dałoby się go porównać z naszym, zatem wyobrażanie sobie statków kosmicznych wyprodukowanych na Marsie jest zarówno niedorzeczne, jak i po prostu śmieszne.

– Dobrze. Ale... gdybym ci powiedział – Serviss starał się zachować powagę – że się mylisz?

– Że się mylę? Nie mógłbyś mi powiedzieć, że się mylę, mój drogi Garretcie.

– O ile ci nie udowodnię, że jest przeciwnie, mój drogi George’u.

Wells skinął głową, a Serviss rozparł się na swoim krześle, uśmiechając się tajemniczo.

– Wiesz, że w młodości byłem trawiony obsesją istnienia życia w innych światach? – wyznał.

– Naprawdę? – bąknął Wells z głupawym uśmiechem na ustach, przyjemnie ukołysany oparami alkoholowymi.

– Tak, i przeczesywałem czasopisma, stare traktaty oraz opowieści w poszukiwaniu... – zastanowił się, jakiego użyć słowa – świadectw. Czy wiesz, na przykład, że w 1518 roku nad statkiem hiszpańskiego konkwistadora Juana de Grijalvy pojawiło się „coś w rodzaju gwiazdy”, co następnie oddaliło się, ciskając ogniem i wysyłając świetlisty promień w stronę Ziemi?

– Do diabła, nie miałem pojęcia! – Wells udał, że ta wiadomość nim wstrząsnęła.

Serviss na jego kpinę odpowiedział pogodnym uśmiechem.

– Mógłbym ci podać dziesiątki podobnych przykładów, które zgromadziłem. Wszystkie dotyczą pojawienia się w przeszłości latających maszyn z innych światów, George – zapewnił go wciąż z tym samym uśmiechem. – Ale to nie z ich powodu jestem przekonany, że gwiezdne istoty odwiedzały już Ziemię.

– Ach, nie? Wobec tego dlaczego?

Amerykanin nachylił się ku niemu nad stołem i zniżając teatralnie głos, wyjawił:

– Ponieważ widziałem Marsjanina.

– Cha, cha, cha... Gdzie? W teatrze, na ulicy? Może to nowy ulubieniec królowej?

– Nie żartuję, George – odparł Serviss, prostując się z powrotem i spoglądając na rozmówcę z sympatią. – Widziałem go.

– Jesteś pijany!

– Nie jestem pijany, George! Albo przynajmniej nie tak, żeby nie wiedzieć, co mówię. A mówię ci, że widziałem cholernego Marsjanina. Miałem go przed oczyma. A nawet dotknąłem go tymi rękami – upierał się, wyciągając przed siebie dłonie niczym Piłat czekający na misę z wodą. – Właśnie tymi.

Wells przez kilka sekund patrzył na niego poważnie. A potem wybuchnął gromkim śmiechem, przypominającym kwakanie, które przestraszyło połowę obecnych w sali osób.

– Jesteś bardzo zabawnym gościem, Garrett – orzekł, kiedy się uspokoił. – Wybaczę ci nawet, że napisałeś powieść, żeby czerpać korzyści z...

– Zdarzyło się to dziesięć lat temu lub może nieco więcej, nie pamiętam dokładnie – zaczął opowiadanie Serviss, ignorując rozbawienie Anglika. – Zatrzymałem się wówczas na kilka dni w Londynie, aby się zapoznać ze zbiorami Muzeum Historii Naturalnej, co było mi potrzebne do artykułów, które pisałem.

Zrozumiawszy, że jego towarzysz nie stroi sobie żartów, Wells wyprostował się na krześle i starał skupić na tym, co słyszał, a tymczasem czuł, że podłoga tawerny kołysze się z wolna, jak gdyby pili piwo na łodzi płynącej z nurtem strumienia. Czyżby faktycznie widział tego marsjańskiego gościa?

– Jeśli mnie pamięć nie myli, to muzeum, które jak wiesz, zbudowano, aby udzielić schronienia coraz potężniejszym zbiorom skamieniałości i szkieletów, niemieszczącym się już w Muzeum Brytyjskim, w tamtym czasie dopiero zostało otwarte – ciągnął marzycielskim tonem Serviss. – Wszystko było nowe i wystawione z dbałością o dydaktykę, jakby organizatorzy w sposób uporządkowany i zarazem zajmujący chcieli dać zwiedzającym pojęcie o świecie. Mając świadomość, że wielu podróżników ryzykowało życie albo przynajmniej zdrowie, aby damy z West Endu mogły wzdychać z zaskoczeniem na widok żarłocznych wojowniczych mrówek, przemierzałem sale muzeum niczym wdzięczny losowi wędrowiec. Z urn uśmiechało się do mnie nieprzebrane nagromadzenie cudów wzniecających przemożne pragnienie przygody, nieodpartą chęć poznania odległych krajów, którą, na szczęście, natychmiast tłumiło wrodzone mi przywiązanie do wygód cywilizacyjnych. Czy warto było tracić cały sezon teatralny, żeby zobaczyć gibona skaczącego z gałęzi na gałąź? Po co wyprawiać się tak daleko, skoro inni gotowi są sprowadzać do domu całą egzotykę świata, wystawiając się na ulewne deszcze, nieznośne zimno i zamorskie choroby? Ograniczyłem się więc do oglądania różnorodnej zawartości witryn, niczym prawdziwy prostak w świecie wielkiej wiedzy. Jednak to, co rzeczywiście przyciągnęło moją uwagę, nie było wystawione w żadnej z gablot.

Wells spoglądał na niego w pełnym szacunku milczeniu, nie chcąc przerywać, póki nie zobaczy, jak kończy się ta historia. Ponadto sam odniósł podobne wrażenie, gdy po raz pierwszy odwiedził to muzeum, toteż sugestywna relacja Servissa nie wywoływała w nim niecierpliwości.

– Drugiego czy trzeciego dnia zacząłem zauważać, że dyrektor placówki od czasu do czasu dyskretnie prowadzi grupki zwiedzających do podziemnej części budynku. I muszę ci powiedzieć, że w grupkach tych rozpoznawałem znanych naukowców, a chyba też jakiegoś ministra. Zwiedzającym oprócz dyrektora muzeum zawsze towarzyszyli dwaj oficerowie Scotland Yardu. Jak sobie możesz wyobrazić, owe dziwne regularne pochody zmierzające do piwnic wzbudziły moją ciekawość, tak że pewnego popołudnia zostawiłem moje sprawy i odważyłem się pójść za nimi. Orszak przemierzył labirynt podziemnych korytarzy, aż dotarł do tajemniczych drzwi, które zawsze pozostawały zamknięte. Gdy się zatrzymał, starszy funkcjonariusz, otyły człowiek z ekstrawagancką opaską na oku, skinął na drugiego. Ten, będący zaledwie chłopcem, skwapliwie sięgnął po klucz, który miał na szyi, otworzył drzwi i wpuścił grupę do sali, po czym zamknął za sobą. Wystarczyło, abym rzucił kilka pytań wśród pracowników muzeum, by się dowiedzieć, że nikt właściwie nie wie, co się znajduje w tym pomieszczeniu, nazwanym Kryptą Osobliwości. Gdy zapytałem o to dyrektora, jego odpowiedź rozbroiła mnie: „Rzeczy, których istnienia świat nigdy by nie podejrzewał” – powiedział ze znaczącym uśmieszkiem, a potem zasugerował, abym dalej podziwiał wystawy owadów i roślin, mające granice, na których przekroczenie nikt w świecie nie jest przygotowany. Jak zapewne rozumiesz, taka odprawa oburzyła mnie, podobnie jak fakt, że nigdy nie okazał się na tyle miły, by mi pozwolić na dołączenie do którejś z owych grup, tak regularnie otrzymujących dostęp do nieznanego. Najwyraźniej nie byłem dlań wystarczająco ważny, nie dorównywałem naukowym sławom, które zasługiwały na oprowadzanie po tajemnych zakamarkach. Schowałem zatem dumę do kieszeni i postanowiłem wrócić do Stanów Zjednoczonych, poznawszy świat jedynie w takim stopniu, na jaki pozwoliła mi garstka nieczułych ważniaków. Jednak w odróżnieniu od dyrektora muzeum opatrzność najwidoczniej uznała, że powinienem poznać zawartość tamtego gabinetu. Gdyby tak nie było, nie udałoby mi się tak łatwo do niego wejść.

– Jak tego dokonałeś? – zapytał zdziwiony Wells.

– Widzisz, ostatniego dnia mojego pobytu w Londynie natknąłem się w windzie na młodszego oficera Scotland Yardu i próbowałem wydobyć z niego jakieś informacje o tym, co znajduje się w pomieszczeniu, nad którym polecono mu czuwać. Na próżno się jednak trudziłem, ponieważ młodzieniec okazał się nieugięty. Odrzucił nawet moje zaproszenie na piwo w pobliskiej tawernie pod pretekstem, że pija wyłącznie sarsaparillę[1]. Wiesz, kto w dzisiejszych czasach to pije? Ale do rzeczy: kiedy wysiedliśmy z windy, pożegnał się ze mną uprzejmie i skierował do korytarza prowadzącego do wyjścia, nieświadom pełnego głębokiej urazy spojrzenia, jakie mu posłałem. Wówczas, ku swemu zaskoczeniu, ujrzałem, że jego krok staje się niepewny. Młody człowiek zatrzymał się nagle w pół drogi, jakby raptem zapomniał, dokąd idzie, po czym osunął się na podłogę niczym marionetka, której przecięto sznurki. Wystraszyłem się, jak możesz sobie wyobrazić, bo pomyślałem, że umarł na moich oczach z powodu ataku serca czy czegoś podobnego. Natychmiast do niego podszedłem, rozpiąłem mu kołnierzyk koszuli, by sprawdzić, czy jeszcze żyje, i z ogromną ulgą stwierdziłem, że daje się wyczuć puls. Po prostu zemdlał jak panna, kiedy jej zasznurują gorset. Twarz miał mocno zakrwawioną, ale zauważyłem, że tylko rozciął sobie łuk brwiowy, gdy upadł, i to rozcięcie tak krwawi.

– Może przydarzył mu się nagły spadek ciśnienia. Albo udar cieplny – wtrącił Wells.

– Możliwe, możliwe – przytaknął w roztargnieniu Serviss. – Wtedy...

– Albo spadek poziomu cukru we krwi. Choć raczej skłaniałbym się ku...

– Czy to, do cholery, ważne, co mu było, George? Zemdlał i już! – wyrzucił z siebie gniewnie Serviss, nie mogąc się doczekać, by ciągnąć swoją opowieść.

– Przepraszam, Garrett – rzekł Wells, cokolwiek speszony. – Mów dalej.

– Dobrze, na czym skończyłem? – burknął Amerykanin. – A, tak, byłem zakłopotany. Ale moje zakłopotanie trwało krótko, ponieważ nagle, zauważywszy, że oficer ma na szyi dziwny złoty klucz z dwoma ładnymi anielskimi skrzydełkami, pozwoliłem, aby konsternacja zamieniła się w coś bardziej przypominającego chciwość. Od razu uświadomiłem sobie, że tym wymyślnym kluczem otwierano Kryptę Osobliwości.

– I ukradłeś go! – Wells tym razem naprawdę był w szoku.

– Cóż... – Serviss wzruszył ramionami i rozpiął kołnierzyk koszuli, ukazując łańcuszek, na którym wisiał dopiero co opisany przezeń klucz.

– Nie mogłem się oprzeć, George – wytłumaczył się z teatralnym smutkiem. – I nie było to jak ograbienie z butów nieboszczyka. Oficer był tylko omdlały. O-mdla-ły.

Wells z dezaprobatą potrząsnął głową, co było ryzykownym ruchem, zważywszy na ilość alkoholu, którą dopiero co wlał w siebie tak beztrosko. Zawroty głowy przybrały na sile, aż odnosił wrażenie, że go posadzono na konia rozpędzonej karuzeli. Amerykanin kontynuował:

– Właśnie w ten sposób udało mi się wejść do sali, w której ukrywano wszystko to, czego z różnych powodów postanowiono nie pokazywać światu. Nawet sobie nie wyobrażasz, co tam zgromadzono, George. Gdybyś ujrzał zawartość tego pomieszczenia, przestałbyś pisać fantazje, zapewniam cię.

Wells patrzył na niego z rezerwą, prostując się na krześle.

– Lecz wszystko to, w gruncie rzeczy, nie miało znaczenia – ciągnął swój wywód Serviss. – To, co naprawdę ważne, znajdowało się w kącie sali. Na piedestale umieszczono imponującą maszynę latającą. – Przerwał, by się uśmiechnąć przeciągle do rozmówcy. – Była to wyjątkowo dziwna rzecz. Naukowcy mający przywilej badania jej podejrzewali, że jest zdolna do lotu. Wywnioskowałem to z tego, co przeczytałem w piętrzących się na pobliskim stole zeszytach i kartkach, na których zapisano wszelkie szczegóły dotyczące odkrycia. W przeciwieństwie do „Albatrosa”, opisanego przez Verne’a w Roburze Zdobywcy, to urządzenie nie miało skrzydeł ani śmigieł. Nie było również wyposażone w żaden aerostatyczny balon. Wyglądało raczej jak talerz.

– Talerz? – powtórzył zdumiony Wells.

Opisana przez Verne’a genialna maszyna latająca, najeżona śmigłami i zbudowana ze sprasowanej masy papierowej, w Stanach Zjednoczonych wywołała istną gorączkę – co rusz ktoś zarzekał się, że widział podobne urządzenie, Wells zaś kwitował sceptycznym uniesieniem brwi, choć była to reakcja przypuszczalnie bardziej spowodowana niechęcią odczuwaną wobec sukcesów Francuza niż niewiarą w działanie jego wynalazku. Ale... talerz?

– Tak, głęboki talerz. Albo dokładniej taki instrument, jakiego używają w orkiestrach – uściślił Serviss, robiąc gest klaśnięcia, jakby chciał dłońmi zmiażdżyć muchę.

– Latający talerz – podsumował Wells, nie mogąc się doczekać dalszego ciągu.

– Właśnie. Według tego, co przeczytałem w notatkach, niedawno zakończona ekspedycja do bieguna południowego znalazła tę maszynę w lodach Antarktydy. Najwyraźniej rozbiła się przypadkowo na łańcuchu górskim, daleko od morza, dlatego naukowcy przypuszczają, że urządzenie to umie latać, choć nie potrafią go otworzyć, ponieważ nie ma żadnej klapy ani niczego podobnego.

– Rozumiem. Ale dlaczego uznali, że pochodzi z innej planety? – spytał Wells. – Można by je na przykład uznać za wytwór niemieckich fabryk. Niemcy stale prowadzą eksperymenty nad...

– Nie – przerwał mu ostro Serviss. – Wystarczyło spojrzeć na tę maszynę, by się przekonać, że została skonstruowana ze znacznie wyższą znajomością technologii niż ta, którą mogliby dysponować Niemcy, George. Właściwie znacznie wyższą, niż mogłoby mieć jakiekolwiek ziemskie państwo. Na przykład nic nie wskazuje na to, że napędza ją para. Tak czy inaczej, że pochodzi z kosmosu, nie wywnioskowali wyłącznie na podstawie jej wyglądu.

– Nie? Wobec tego skąd to wiedzą?

Amerykanin dla lepszego efektu zrobił pauzę i wykorzystał ją, żeby pociągnąć łyk piwa.

– Znaleźli tę maszynę koło „Annawanu”, zaginionego statku, który 15 października 1829 roku wyruszył z Nowego Jorku w celu zbadania bieguna południowego. Jednostkę strawił ogień, a załoga zginęła. Na wpół spalone, zamarznięte zwłoki marynarzy leżały rozrzucone dookoła w lodzie. Większość była zwęglona, ale ci, którzy zachowali twarze, mieli na nich wyraz przerażenia, jakby desperacko usiłowali uciec przed ogniem albo... przed nie wiadomo jakim okropieństwem. Było tam też kilka ciał psów, niektóre dziwnie rozerwane. Widok, wedle opisu członków wyprawy, przedstawiał się niczym dantejska scena. Ale prawdziwego odkrycia dokonali dopiero kilka dni później, kiedy w pobliżu znaleźli pogrzebanego w lodzie przypuszczalnego załoganta talerza. Zabrali go do Londynu wraz z jego maszyną. I nie był to Niemiec, George, zapewniam cię: dowiedziałem się tego, gdy tylko otworzyłem urnę, w której go trzymają.

Po raz kolejny zawiesił opowieść, by się uśmiechnąć do kolegi z niemal matczyną czułością, jakby prosił o wybaczenie za to, w jaki sposób go zastrasza. Wells patrzył na niego z całym przejęciem, na jakie mu pozwalało jego zamroczenie.

– Jak wyglądał...? – zapytał cicho.

– Oczywiście nie przypominał Marsjan, których opisałeś w swojej powieści, George. Wydawał mi się raczej kimś w rodzaju bardziej mrocznego i nadnaturalnego Spring Heeled Jacka. Słyszałeś zapewne o tej dziwnej skaczącej postaci, która terroryzowała Londyn jakieś sześćdziesiąt lat temu?

Wells skinął głową, nie rozumiejąc, jakie podobieństwo mogłoby łączyć te dwie istoty.

– Tak, mówiono, że ma sprężyny w stopach, dlatego może sadzić takie wielkie susy, prawda?

– I że pojawia się znikąd przed dziewczętami, aby łakomie pieścić całe ich ciało, zanim zniknie. Wiele z nich opisywało go z diabelskimi cechami, takimi jak szpiczaste uszy i ostre pazury.

– Przypuszczam, że to z powodu chwilowej histerii – zastanawiał się na głos Wells. – Ten typek mógł być nikim więcej, jak cyrkowym akrobatą, który wykorzystywał sceniczne umiejętności w służbie własnych żądzy.

– To prawdopodobne, George, prawdopodobne. Ale ten trzymany w muzeum przypominał mi monstrualną wersję tamtego z najbardziej makabrycznych ilustracji w czasopismach. W dzieciństwie widziałem kilka egzemplarzy tamtych starych gazet i jego wygląd zmroził mi krew w żyłach. Do dziś nawiedza mnie w najgorszych koszmarach sennych. Ale w porządku, może to wyłącznie moje osobiste wrażenie spowodowane własnymi najgłębszymi lękami.

– Chcesz zatem powiedzieć, że... w Muzeum Historii Naturalnej znajduje się Marsjanin? – spróbował podsumować Wells.

– Tak. Choć oczywiście jest martwy – odparł Serviss takim tonem, jakby to ujmowało kosmicie atrakcyjności. – Właściwie jest czymś w rodzaju wysuszonego humanoida niebudzącego większego zainteresowania. Jedyne, co mogłoby stanowić jakąś ciekawą niespodziankę, to zawartość maszyny. Może jest tam jakaś wskazówka co do jego pochodzenia albo mapy przestrzeni czy coś takiego, kto wie. I nie powinniśmy zapominać o postępie, jaki oznaczałoby to dla ziemskiej nauki, gdyby zrozumiała funkcjonowanie statku. Ale niestety naukowcy nie potrafią go otworzyć. Nie wiem, czy nadal próbują to zrobić, czy też znudzili się do tej pory i zarówno maszyna, jak i Marsjanin pokrywają się kurzem. Jedyne, co pewne, mój drogi George’u, to fakt, że ta rzecz nie pochodzi z Ziemi.

– Marsjanin! – wykrzyknął Wells, swobodnie dając wyraz swej konsternacji, gdy jego towarzysz wreszcie zakończył opowieść. – Święty Boże... Marsjanin!

– Tak, Marsjanin, George. Brzydki, potworny Marsjanin – potwierdził Serviss. – A ten klucz umożliwia dostanie się do niego. Widziałem go tylko wtedy, ten jeden raz. Od tamtej pory nie używałem klucza. Noszę go po prostu na szyi jak talizman, a jego jedyna rola polega na tym, aby mi przypominał, że żyjemy w świecie, w którym istnieje więcej nieprawdopodobnych rzeczy, niż moglibyśmy sobie wyobrazić my, piszący fantastyczne historie.

Zdjął łańcuszek z szyi i ceremonialnym gestem podał go Wellsowi, jakby mu wręczał jakiś święty przedmiot. Wells przyjrzał mu się z najwyższą uwagą, przejęty podniosłym nastrojem, jaki wprowadził Serviss.

– Jestem przekonany, że prawdziwa historia naszych czasów to nie ta, o której donosi prasa, ani ta, którą spisują historycy – dywagował Amerykanin, podczas gdy Anglik oglądał klucz. – Prawdziwa historia jest prawie niewidoczna, płynie niczym podziemny strumień. Wszystko odbywa się w cieniu i ciszy, George. I tylko nieliczni wybrańcy wiedzą, o co chodzi.

Szybkim, zwinnym ruchem wyrwał klucz z dłoni Wellsa i schował go do kieszeni marynarki.

– Chcesz zobaczyć Marsjanina? – zapytał z przewrotnym uśmieszkiem.

– Teraz?

– Czemu nie? Wątpię, czy będziesz miał inną okazję, George. Tak jak ci powiedziałem, nas, pisarzy, nie uznaje się za równie ważnych jak naukowców, choć nasza wyobraźnia niemal wybiega przed ich wynalazki.

Wells patrzył na niego z zainteresowaniem. Potrzebował czasu, aby przetrawić wszystko, co usłyszał. Czy raczej dokładniej: potrzebował co najmniej kilku godzin, żeby przestało mu się kręcić w głowie, a umysł oczyścił się na tyle, by mógł ocenić zasłyszaną opowieść w racjonalny sposób. Może wtedy uznałby ją za fałszywą, ponieważ to oczywiste, że w błogim alkoholowym rozkołysaniu bardzo sympatycznie było się zgodzić z twierdzeniem, że rzeczy niemożliwe są częścią tego świata. Prawdę mówiąc, w stanie euforycznej pogody ducha, w jakim się znajdował, miał nawet ochotę uczcić to, że – jak się okazuje – rzeczywistość, w której przyszło mu żyć, ma drugie dno, że mury, jakie wzniósł człowiek, by ją ograniczyć, runęły pod jednym ciosem, to zaś, co było po drugiej stronie, miesza się z nią i tworzy nową rzeczywistość: taką, w której magia unosi się w powietrzu, a fantazja, do tej pory zamieszkująca książki, staje się wiernym zapisem wydarzeń, których świadkami byli autorzy. Czy to właśnie mówił Serviss? Niczym biały królik, który powiódł Alicję do Krainy Czarów, ten sterany życiem człeczyna zdawał się prowadzić Wellsa do swej nory, by w niej przestąpił próg świata, w którym wszystko się może zdarzyć. Świata rządzonego przez Boga obdarzonego znacznie większą wyobraźnią niż tutejszy. Ale świat nie jest taki, to niepodobna, chociaż w tej chwili wydaje się bardziej naturalny niż ten prawdziwy.

– Boisz się? – zapytał zaskoczony Serviss. – A, rozumiem. Może za dużo tego wszystkiego dla ciebie, George. Może wolałbyś, aby potwory pozostały bezpiecznie zapieczętowane w więzieniu twej wyobraźni, skąd się nie wydostaną, a co najwyżej wywołają u czytelników ciarki. Może brakuje ci odwagi, aby im stawić czoło w rzeczywistości, poza papierem.

– Jasne, że mogę się z nimi zmierzyć w rzeczywistości – odparł Wells, oburzony wnioskiem, do którego doszedł jego rozmówca. – Nie chodzi o to, Garrett, tylko że...

– Nic nie szkodzi, George, naprawdę. Rozumiem cię, rozumiem – pocieszył go Serviss. – Ja też lękałbym się zobaczyć Marsjanina. Co innego pisać o nich powieść, a zupełnie co innego...

– Jasne, że mogę się z nimi zmierzyć w rzeczywistości, do cholery! – wykrzyknął Wells, wstając z pokracznym wdziękiem szympansa. – Chodźmy tam w tej chwili, Garrett! Pokaż mi w końcu tego Marsjanina!

Serviss spojrzał na niego rozbawiony, po czym podniósł się ze swojego krzesła z takim samym entuzjazmem.

– Zgoda, George, jak sobie życzysz! – ryknął, z największym trudem utrzymując równowagę. – Kelner, rachunek! I szybko, bo muszę zaprowadzić mego przyjaciela do pewnej istoty z gwiazd!

Wells próbował go uciszyć, ale Amerykanin już zwracał się do pozostałych stołów.

– Czy ktoś chciałby nam towarzyszyć? Ktoś jeszcze chce zobaczyć Marsjanina? – wołał, otwierając ramiona ku zdumionym klientom. – Tak, chodźcie ze mną, a ja pokażę wam autentycznego mieszkańca planety Mars!

– Przymknij się wreszcie, pijanico! – zawołał ktoś od stołu w głębi.

– Idź spać i pozwól nam jeść w spokoju! – dodał drugi.

– Widzisz, George? – odezwał się Serviss z rozczarowaniem. Rzucił na stół garść monet i dumnym krokiem ruszył zygzakiem do wyjścia. – Nikt nie chce wiedzieć, nikt. Ludzie wolą żyć w zaślepieniu. Niech im będzie! – Zatrzymał się chwiejnie przed drzwiami i godził palcem w biesiadników, balansując, żeby nie upaść. – Zatem wiedźcie swe nędzne żywoty, idioci! Żyjcie nadal w swojej cuchnącej rzeczywistości!

Wells zauważył, że kilku mniej lub bardziej krzepkich mężczyzn zrobiło ruch, jakby mieli wstać od stolików z raczej niezbyt przyjaznymi zamiarami, dopadł więc swego towarzysza truchcikiem i zmagając się z jego mizernym ciałem, zdołał go wywlec za drzwi, jednocześnie gestem prosząc bywalców lokalu o zachowanie spokoju. Na ulicy zatrzymał pierwszą przejeżdżającą dorożkę i wepchnął Servissa do środka, a sam podał woźnicy adres. Amerykanin spadł bokiem na siedzenie i przez chwilę trwał w tej pozycji, z głową opartą o okno, uśmiechając się głupawo do Wellsa, który usiadł naprzeciw niego w niewiele bardziej godnej pozycji. Turkot powozu okrążającego Green Park trochę ich otrzeźwił. Obaj uśmiali się z żałosnego przedstawienia, jakie dali w tawernie, i nadal ożywieni alkoholem, poświęcili czas przejazdu na snucie absurdalnych teorii dotyczących celu wizyt pozaziemskich istot, czy to przybywających z Marsa, czy z jakiegokolwiek innego miejsca. Kiedy dorożka zatrzymała się na Cromwell Road, przed imponującym neogotyckim gmachem o fasadzie hojnie ozdobionej rzeźbami roślin i zwierząt, Wells i Serviss wysiedli i podążyli chwiejnie w stronę wejściowego portyku, odprowadzani osłupiałym spojrzeniem woźnicy. Dorożkarz nazywał się Neal Hamilton i miał około czterdziestu lat. Jego życie nigdy nie będzie już takie samo po tym, co usłyszał z rozmowy owych dwóch dżentelmenów, z wyglądu szanowanych i kulturalnych, a twierdzących, że pochodzące z kosmosu inteligencje, odpowiedzialne za zapładnianie wszechświata i rozszerzanie go, dawno temu sprowadziły na Ziemię życie w ogromnych latających maszynach oraz że istnieją niezaprzeczalne tego ślady w każdym niemal zabytku starożytnych cywilizacji, jak również w wielkiej różnorodności ras, kolorów skóry, budowy ciała i innych cechach fizycznych ludzi rozproszonych na całej planecie. Neal trzasnął batem i skierował dorożkę do domu, gdzie kilka godzin później z kieliszkiem wina w ręce przyglądał się uważnie rozgwieżdżonemu niebu, po raz pierwszy w życiu zastanawiając się nad tym, kim jest i skąd pochodzi, a nawet czemu postanowił zostać dorożkarzem. Niestety, nie mam czasu, by się zająć historią Neala Hamiltona, ponieważ Wells i Serviss, wmieszani w tłum zwiedzających, przebyli już bramę kolosalnego budynku Muzeum Historii Naturalnej.

Spowity lepką mgiełką Wells pozwolił, aby towarzysz wlókł go przez niekończące się galerie. Był w takim stanie, że ledwie zdawał sobie sprawę z tego, co się dzieje. Świat przybrał dla niego nierealną strukturę, rzeczy straciły znaczenie, wszystko było znajome i zarazem nierozpoznawalne. Miał ulotne wrażenie, że przemierza słynną salę wielorybów, wypełnioną szkieletami i olbrzymimi odtworzonymi ciałami waleni, a w pewnym momencie z zaskoczeniem stwierdził, że klęczy u boku Servissa wraz z grupą ssaków naczelnych, próbując ukryć się pośród nich i umknąć uwadze strażników. I wreszcie znalazł się w piwnicach – chwiejnym krokiem podążał za Amerykaninem przez podziemne korytarze, aż dotarli do drzwi, o których tamten mówił przy lunchu. Istniały. Przynajmniej drzwi istniały. Ceremonialnym gestem Serviss wyjął z kieszeni skradziony niegdyś klucz, przekręcił go w zamku i z cokolwiek rozchwianą galanterią zaprosił Wellsa do królestwa niemożliwości.

– Są rzeczy, które wolałbym oglądać na trzeźwo – użalał się Wells, z wahaniem wkraczając do pomieszczenia.

Tak jak opowiadał mu Amerykanin, Krypta Osobliwości była przestronną salą, w której bez ładu i składu spiętrzono najniezwyklejsze rzeczy z całego świata, tak że tworzyły oszałamiającą mieszaninę niczym jakiś piracki łup. Wszędzie dokoła leżało tak wiele cudów, że Wells nie wiedział, na czym zatrzymać wzrok, a nieprzyjemne poszturchiwanie w plecy, którym towarzysz chciał go skłonić do szybszego marszu przez to fantastyczne składowisko, również niczego nie ułatwiało. Zdołał przynajmniej spostrzec, że niektóre ze gromadzonych tu przedmiotów mają etykiety wyjaśniające ich przeznaczenie czy pochodzenie. Z rosnącym zdumieniem Wells patrzył na płetwę potwora z Loch Ness, na coś w rodzaju kotka zwiniętego w kłębek w szklanym słoju z etykietą zapewniającą, iż jest to sierść yeti, na szkielet domniemanej syreny, dziesiątki fotografii przedstawiających maleńkie świetliste wróżki, koronę zrobioną z piór feniksa, olbrzymią byczą głowę podobno należącą do Minotaura, a także setki innych niespodzianek, których w większości nie umiał rozpoznać, aż wreszcie położył kres owej karuzeli fantastycznych artefaktów, zatrzymując się przed obrazem ukazującym zdeformowanego, monstrualnie postarzałego człowieka, z podpisem głoszącym: Portret Doriana Graya.

Nie otrząsnął się jeszcze ze strachu, gdy w swoim otoczeniu rozpoznał kilka znajomych przedmiotów. Był to słój pełen czerwonawego płynu i mała koperta zawierająca coś w rodzaju białej soli krystalicznej. Na etykiecie napisano: „Ostatnia, brakująca część otrzymana z magazynu produktów chemicznych panów Maw, niezbędna do uzyskania eliksiru doktora Henry’ego Jekylla”. Wells z niedowierzaniem wziął do ręki szklany pojemnik. Zrobił to niemal odruchowo – musiał dotknąć czegoś, co się tutaj znajduje, aby sprawdzić, czy owe cuda nie są złudzeniem, wytworem jego własnej osłupiałej wyobraźni, rozpalonej opowieściami Servissa. Potrzebował tego, by się przekonać, że wszystko to istnieje naprawdę, poza książkami, bajkami i legendami. Kiedy tak trzymał słój, spowity przenikliwą wonią wydzielaną przez ciecz koloru krwi, przypomniał sobie, że według powieści Stevensona, jeśli się rozpuści tę brakującą sól w owym płynie, otrzyma się napój, który przemieniał cywilizowanego doktora Jekylla w potwornego pana Hyde’a. „W kogo przemieniłby mnie, gdybym zażył eliksir? – zapytał sam siebie. – Jaka byłaby moja zła strona? Czy zmniejszyłbym się natychmiast, posiadł siłę tuzina mężczyzn albo może błyskotliwy umysł i poczuł nieodparty pociąg do perwersyjnych przyjemności, jak wedle słów Stevensona przydarzyło się doktorowi Jekyllowi, co zawsze uważałem za czystą fikcję?”

– Chodźmy, George, nie mamy na to całego wieczoru! – ponaglił go Amerykanin, ciągnąc za ramię.

Wells, nagle szarpnięty przez towarzysza, drgnął tak niefortunnie, że szkło wyśliznęło mu się z dłoni i roztrzaskało na podłodze. Patrzył ze zdumieniem, jak czerwonawy płyn rozlewa się po płytkach. Ukląkł z zamiarem posprzątania bałaganu, ale osiągnął tylko tyle, że jednym z odłamków szkła skaleczył się w prawą rękę.

– Rozbiło się, Garrett! – wykrzyknął zmartwiony. – Eliksir doktora Jekylla wylał się!

– Phi, zapomnij o tym i chodź ze mną, George – odrzekł Serviss, przywołując go gestem. – To tylko tanie bibeloty fantazji w porównaniu z tym, co chcę ci pokazać.

Wells podążył za nim, torując sobie drogę pośród nagromadzenia przedmiotów, a jednocześnie niezdarnie próbując palcami lewej ręki zatamować krew płynącą z prawej dłoni. Serviss zaprowadził go do kąta sali, w którym czekał na nich latający talerz. Urządzenie było ustawione poziomo na postumencie i – tak jak powiedział wcześniej Amerykanin – miało kształt ogromnego dysku, spłaszczonego przy brzegach, a pośrodku zwieńczonego kopułą. Tak więc przypominało głęboki talerz, zbudowany, by podać rosół tytanowi, jeśli mi pozwolicie na to niepoważne porównanie. Wells nieśmiało zbliżył się do maszyny, będąc pod wrażeniem zarówno jej wielkości, jak i dziwnego połyskliwego materiału, z którego była zrobiona, a który nadawał jej wygląd zarówno solidnej, jak i lekkiej. Wtem zauważył kilka wyrytych na jej powierzchni nieznanych znaków, emitujących miękki blask w kolorze miedzi. Przypominały wschodnie systemy pisma, ale były nieco bardziej zawiłe. Co miały oznaczać te kreski?

– Wygląda na to, że jeszcze nie udało się go otworzyć – stwierdził Serviss za jego plecami. – Jak widzisz, z żadnej strony nie ma otworu, nie wydaje się też, żeby pojazd był wyposażony w jakiś silnik. Nietrudno jednak przypuścić, biorąc pod uwagę jego wygląd, że w powietrzu charakteryzuje się fantastyczną zwrotnością, i możliwe, że błyskawicznie osiąga wielką prędkość.

Wells skinął głową cokolwiek rozkojarzony. Właśnie spostrzegł stojący z boku maszyny szeroki stół zarzucony po brzegi papierami, w których – jak twierdził Serviss – zapisano wszelkie szczegóły dotyczące tego niewiarygodnego odkrycia. Podszedł tam i będąc w stanie absolutnego zafascynowania, zaczął kartkować zaścielające blat zeszyty i dokumenty, wśród których wyróżniały się dwa grube albumy zawierające zdjęcia i wycinki prasowe. Przerzucając papiery na chybił trafił, natknął się na dziennik pokładowy spalonego statku, spisany przez kapitana jednostki, niejakiego MacReady’ego. Sądząc po charakterze pisma, zwartym i pozbawionym jakichkolwiek zakrętasów, musiał to być człowiek surowy, obdarzony praktycznym zmysłem, w przeciwieństwie do dowódcy ekspedycji polarnej, noszącego godność Jeremiah Reynolds, którego dziennik okazał się znacznie bardziej zagmatwany i chaotyczny. Wells przejrzał również bogaty zbiór wycinków prasowych umieszczonych w jednym z albumów, a opisujących makabryczny los „Przeklętej Wyprawy” – jak ją okrzyknęły media – która 15 października 1829 roku wypłynęła z Nowego Jorku, biorąc kurs na Antarktydę. Wciąż będąc pod wrażeniem, przeczytał kilka z ponurych pierwszostronicowych nagłówków, którym towarzyszyły fotografie ciał i tego, co zostało ze statku: „Kto lub co zmasakrowało załogę »Annawanu«?”, „Jakie okropieństwa skrywają lody bieguna południowego?”. Jednak z tego, co mógł stwierdzić, w żadnym artykule nie wspominano o prawdziwym odkryciu związanym z tą sprawą: o latającym talerzu i Marsjaninie. W drugim albumie znalazł liczne zdjęcia dziwnej maszyny, ukazujące ją na wpół zagrzebaną w śniegu i odcinającą się na tle groźnego ołowianego nieba niczym błyszcząca moneta upuszczona ze znacznej wysokości przez jakiegoś olbrzyma. Oprócz zdjęć było też sporo raportów naukowych, które Wells ledwie umiał zrozumieć, a które najwyraźniej miały pozostać tajne, niedostępne dla dziennikarzy i opinii publicznej.

– Nie trać na to czasu, George. To, co interesujące, znajduje się w tej urnie – ogłosił Serviss, wyrywając towarzysza z rozważań. Jednocześnie skierował się do czegoś w rodzaju drewnianej skrzyni z miedzianymi okuciami, do której dołączono niewielką chłodziarkę. Amerykanin uroczyście położył dłonie na wieku i zwracając się do Wellsa, zapytał z psotnym uśmiechem: – Jesteś gotowy, żeby zobaczyć Marsjanina?

Nie trzeba nawet nadmieniać, że Wells nie był gotowy, jednak skinął głową i przełknął ślinę. Serviss przystąpił zatem do otwierania skrzyni, a robił to irytująco powoli, nie szczędząc intrygujących gestów, podczas gdy z wnętrza urny uciekało kłębami zimne powietrze. Gdy wreszcie odchylił wieko, odsunął się, aby jego kolega mógł zajrzeć do środka. Wells nachylił się nad skrzynią z przesadną ostrożnością i zaciśniętymi szczękami. I przez kilka minut nie rozumiał, na co, u diabła, patrzy, ponieważ to, co miał przed sobą, nie poddawało się żadnej znanej mu klasyfikacji biologicznej. Nie mogąc opisać czegoś, co nieopisane, w swojej powieści Wells usytuował Marsjan gdzieś między amebą a gadami. Przedstawił ich jako lepkie, bezkształtne bryły wykazujące pewne podobieństwo do ziemskich ośmiornic, ale mieszczące się w zakresie ludzkiego pojmowania. Jednakże obca istota zajmująca trumnę urągała wszelkim próbom zoologicznego skatalogowania czy choćby określenia znanymi słowami, ponieważ ewidentnie nie dało się tego zrobić. Mimo to Wells próbował, zdając sobie sprawę, że choćby nie wiedzieć jak precyzyjnie ją przedstawił, jego opis nie będzie bliski ani też daleki od prawdziwego wyglądu tej istoty. Marsjanin był szarawy, w podobnym kolorze jak ćmy, chociaż miejscami ciemniejszy. Jego ciało zapewne mierzyło około trzech metrów wzrostu, jeżeli nie więcej, było szczupłe i wydłużone jak cienie o zachodzie słońca, oraz spowite czymś w rodzaju błoniastego kokonu. Osłona ta zdawała się stanowić część jego fizjonomii, jako że wyrastała z tego, co powinno być ramionami, i okrywała go od głowy po początek nóg, bardzo cienkich i podzielonych na trzy odcinki, jak u modliszki. Z błony wystawały także kończyny górne, równie chude, ale zakończone czymś, co w oczach Wellsa wyglądało na dwa ostre kolce. Jednak najbardziej rzucała się w oczy głowa – schowana w kapturze z tej samej grudowatej chrzęstnej tkanki co wcześniej opisana osłona. Choć ledwie dawała się rozróżnić wśród okrywających ją fałdów, Wells dostrzegł, że ma trójkątny kształt i – co oczywiste – jest pozbawiona rozpoznawalnych rysów twarzy z wyjątkiem widniejących po bokach dwóch szczelin, które mogły być odpowiednikiem oczu. Domniemane oblicze, z wyglądu posępne i straszne, było pokryte guzami, a na wysokości szczęk Wells – jak sądził – widział wiązkę skłębionych biczowatych wici, spomiędzy których wystawało coś w rodzaju szpiczastej trąby podobnej do aparatu gębowego much, teraz zwieszającej się bez ruchu nad długą szyją stworzenia. Rzecz jasna przypomina wszystko, tylko nie postać wspominaną jako Jack Spring Heels – zauważył pisarz. I nie mogąc się oprzeć, wyciągnął rękę, by pogładzić jedną z górnych kończyn Marsjanina, zaintrygowany, jakie też wrażenie dotykowe wywiera ta przedziwna skóra. Nie zdołał jednak rozeznać, czy jest gładka czy szorstka, wilgotna czy sucha, odpychająca czy miła w dotyku. Wydawało się, że wszystko naraz, choć trudno w to było uwierzyć. Przyszło mu do głowy, że przynajmniej jednego można być pewnym: z majestatyczności oblicza i braku błysku w domniemanych oczach wynikało, iż ta przerażająca istota jest martwa.

– Dobra, pora się zbierać, George – ogłosił Serviss, zamykając wieko urny. – Nie powinniśmy zostawać tutaj zbyt długo.

Wells kiwnął głową, wciąż nieco otumaniony, i pozwolił, aby towarzysz odholował go do drzwi, starając się nie zawadzić o żaden z cudów wypełniających salę.

– Dobrze sobie zapamiętaj to, co widziałeś, George – zasugerował Serviss, popychając go do wyjścia. – I uznaj te skarby za autentyczne cuda albo za fałszerstwa, zależnie od śmiałości twojego umysłu, ale nie opowiadaj nikomu o tej sali albo przynajmniej sprawdź, czy masz do czynienia z człowiekiem godnym zaufania.

Serviss otworzył drzwi i upewniwszy się, że korytarz jest pusty, kazał Wellsowi wyjść. Razem przemierzyli niekończące się galerie podziemia, po czym niepostrzeżenie wynurzyli się na parterze, gdzie wmieszali się w tłum, nieświadomi tego, że pod ich chwiejnie stąpającymi stopami, we wnętrzu drewnianej urny, skóra gwiezdnej istoty wchłania krople krwi, które Wells zostawił na niej, gładząc ramię Marsjanina, i zarysy postaci niczym u wystawionej na deszcz glinianej figurki zaczynają się rozmywać i przyjmować wygląd nadzwyczaj szczupłego, bladego młodzieńca o ptasiej twarzy, identycznego jak ten, który właśnie opuszcza muzeum jako jeszcze jeden zwiedzający.

Gdy się znaleźli na ulicy, Serviss zaproponował Wellsowi wspólną kolację, lecz ten odrzucił zaproszenie, twierdząc, że droga do jego domu w Worcester Park jest za długa i woli wyruszyć w nią jak najszybciej. Już się przekonał, że posiłki z Servissem charakteryzują się brakiem jedzenia, a był zbyt nietrzeźwy, by pić z Amerykaninem dalej. Ponadto pragnął jak najszybciej zostać sam, aby w spokoju przemyśleć wszystko, co zobaczył. Rozstali się, składając sobie mglistą obietnicę, że się znowu spotkają przy kolejnej wizycie Servissa w Londynie. Zaraz potem Wells złapał pierwszą nadjeżdżającą dorożkę. Podał woźnicy adres, po czym, siedząc już w powozie, próbował oczyścić umysł, aby uporządkować pełne majaków wspomnienia ostatnich zdarzeń, ale otępiająca moc alkoholu okazała się zbyt silna i bardzo szybko zmorzył go sen.

I podczas gdy ten Wells, zmęczony i zamroczony, zamykał oczy, wewnątrz skrzyni ukrytej w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie drugi Wells właśnie je otwierał.

[1] Sarsaparilla – płynny lek wytwarzany z korzeni kolcorośli (południowoamerykańskich roślin), niegdyś stosowany w leczeniu kiły (przyp. tłum.).

II

Ze zdumienia, jakie odbija się w tym momencie na waszych twarzach, wnioskuję, że zaintrygowały was tajemnice, jakie owa opowieść kryje wśród swoich meandrów. Co tak naprawdę przydarzyło się statkowi „Annawan” i jego załodze pod biegunem południowym? Czy Marsjanin z Krypty Osobliwości jest żywy? Ja też byłbym zaintrygowany, gdyby nie moja rola, rzecz jasna, ponieważ znam wszystkie odpowiedzi. Odpowiedzi, które będę wam ujawniał po trochu, z największą przyjemnością, ponieważ jest to jedno z najwdzięczniejszych zadań każdego narratora, jako że mimo dzielącej nas odległości pozwala nam rywalizować z magikami występującymi w teatrach. Na przykład nie ma to nic wspólnego ze żmudnym tworzeniem opisów, pracą bardziej odpowiednią dla robotników. Jednak abym mógł przedstawić wam wszystko w sposób uporządkowany, jak należy, musimy się cofnąć w czasie do prawdziwego początku tej historii, czyli dokładnie do tego momentu, w którym tkwią korzenie małej przedmowy, jaką wam właśnie dałem. Już was przecież ostrzegałem, że punkt wyjściowy jakiejkolwiek opowieści jest zawsze trudny do sprecyzowania, ponieważ każda fabuła ma nieskończenie wiele początków, ale ja – na szczęście czy na nieszczęście – widzę je wszystkie. Zrozumiecie zatem mój lęk o to, czy się nie pomyliłem w wyborze. Który z nich powinienem wybrać? Czy istnieje jakiś początek, który może się kwalifikować jako taki? I czy przypadkiem początek nie jest zawsze końcem innej historii? Tak czy inaczej, gdzieś muszę zacząć, i po krótkim zastanowieniu dochodzę do wniosku, że najlepiej będzie cofnąć się w dziewiętnastym stuleciu do roku Pańskiego 1830, przenosząc się zarazem w przestrzeni aż na lodowe pustkowie Antarktydy. Jak sobie przypominacie – jeżeli zwróciliście uwagę na wycinki prasowe przeglądane przez Wellsa w podziemiu muzeum – chodzi o czas, w którym ugrzązł w lodach smutnej pamięci „Annawan”, oraz o miejsce, gdzie jego dzielni marynarze mieli nieszczęście powitać przybywającego na Ziemię Marsjanina, a więc odegrać rolę, do której żaden z nich bez wątpienia nie był przygotowany.

Przenieśmy się zatem tam i zobaczmy, jak – podczas gdy latająca maszyna w kształcie talerza zbliża się do naszej planety, przecinając ciemność przestrzeni kosmicznej – Jeremiah Reynolds, dowódca owej feralnej wyprawy polarnej, bada krę lodową, która uwięziła ich statek, i zastanawia się, jak się zdołają z niej wydostać, nie podejrzewając, że już wkrótce będzie to ich najmniejsze zmartwienie. Odkrywca uświadomił sobie wówczas, że prawdopodobnie na tej antarktycznej pustce nie spoczęły dotąd oczy żadnej istoty ludzkiej, i pożałował, że nie jest zakochany, bo mógłby ją nazwać kobiecym imieniem, jak to było w zwyczaju. Temu skrawkowi lodu, temu łańcuchowi górskiemu majaczącemu na południowym horyzoncie, tej poznaczonej śniegiem zatoce otwierającej się po prawej, a nawet którejś z gór lodowych, jakich zapewne sporo tutaj pływa – wszystkiemu nadałby tę samą nazwę. Najważniejsze, aby pokazać światu, że jego serce należy do kogoś. Ale niestety Reynolds nigdy nie doświadczył żadnego uczucia, które by choć w niewielkim stopniu przypominało miłość, a jedyne imię, jakim mógł się posłużyć w tym celu, Josephine, należało do zamożnej dziewczyny z Baltimore, do której zalecał się z zupełnie innych względów. I szczerze rzekłszy, nie wyobrażał sobie, jak mówi pannie przy herbatce pitej pod czujnym okiem jej matki: „A przy okazji, najdroższa, nadałem twoje imię lądowi usytuowanemu na odległym kole podbiegunowym. Mam nadzieję, że cię to uszczęśliwi”. Nie, Josephine nie doceniłaby takiego prezentu. Ceniła tylko to, co można założyć na palce, nadgarstki albo szyję, rzecz jasna pod warunkiem że nie są to kajdany. Do czego miałby jej się przydać prezent, którego nie da się zobaczyć ani dotknąć? Byłby to dar zbyt subtelny dla kogoś takiego jak ona, daleka od subtelności. A więc tam, pośród lodu, w temperaturze znacznie poniżej czterdziestu stopni – kto by to pomyślał! – Reynolds powziął decyzję, której nie byłby w stanie podjąć w żadnym innym miejscu: przestanie starać się o rękę Josephine. Tak, postanowione. Było raczej mało prawdopodobne, że zdoła wrócić żywy do Nowego Jorku, ale na wypadek gdyby mu się jakimś cudem udało, obiecał sobie uroczyście, że w przyszłości będzie zabiegał wyłącznie o względy osoby obdarzonej wystarczającą wrażliwością, by ją poruszyła wiadomość o istnieniu na biegunie południowym oblodzonej skały nazwanej jej imieniem. Jakby tego było mało, uczciwy praktyczny zmysł kazał mu dodać, że rzeczona dziewczyna powinna mieć wystarczająco dużo pieniędzy, aby mu wybaczyć, iż w razie gdyby nie dopisało mu szczęście, ta odległa wysepka będzie wszystkim, co mógłby zaoferować wybrance swego serca.

Potrząsnął głową, aby przegnać romantyczne medytacje, które w tym miejscu zdawały się odnosić do jakiegoś absurdalnego, jakże odległego świata – trudno było wręcz uwierzyć w jego istnienie tutaj, gdzie wzrok gubił się na bezkresnej, trzymającej ich w okowach lodu równinie, tak oddalonej od cywilizacji, że Stwórca nie pofatygował się nawet, żeby ją ozdobić życiem. Wyruszyli z Nowego Jorku w październiku z zamiarem dotarcia na biegun południowy w ciągu trzech miesięcy, w pełni lata na półkuli południowej, lecz seria niefortunnych zdarzeń, które spadały na nich niemal od początku, fatalnie opóźniła podróż. Tak że kiedy minęli archipelag Sandwich Południowy, kierując się w stronę Wyspy Bouveta, wszyscy, do ostatniego kuchcika, wiedzieli, że będą mieli szczęście, jeśli uda im się tam dotrzeć przed końcem lata. Niemniej ekspedycja pochłonęła ogromne koszty i zaszła już zbyt daleko, aby odwrót miał być satysfakcjonującym rozwiązaniem dla kogokolwiek, dlatego kapitan MacReady rozkazał obrać kurs na Wyspy Kerguelena, ufając, że noszone przez marynarzy królicze łapki okażą się bardziej skuteczne na kole podbiegunowym niż w Ameryce. Stamtąd podążyli na południowy zachód, dzięki sprzyjającym wiatrom płynąc z prędkością jedenastu węzłów, i natychmiast zaczęli wymijać pierwsze pływające bryły lodu strzegące brzegów Antarktydy niczym rozstawieni wartownicy. Korzystając z kanałów otwierających się wśród gór lodowych i grubszych kawałków kry oraz nieustannie znosząc gradobicia, zdołali bez wypadków przebyć spory odcinek, aż wreszcie morze skute niemal litym lodem obwieściło im, że w tym roku zima postanowiła przyjść w połowie lutego, z ponadmiesięcznym wyprzedzeniem. Mimo to zaczęli się przedzierać przez lód z naiwnym entuzjazmem, ośmieleni podwójnym poszyciem z afrykańskiego dębu, którym Reynolds przed wyprawą wzmocnił kadłub starego statku wielorybniczego. Był to długi i desperacki wysiłek, ale w końcu pojawienie się niepokonanego pola lodowego zamieniło ten pojedynek w ułudę. Znalazłszy się w tym punkcie, kapitan MacReady okazał się zaradnym człowiekiem – rozkazał rzucać na więżący ich lód żar węglowy, aby go szybciej topić, kłaść na powierzchni lodu świece, a nawet wysłał oddział ludzi, by kłuli bloki lodu dłutami, łopatami i kilofami oraz wszelkimi ostrymi narzędziami, jakie dało się znaleźć w ładowni. Brakowało jedynie, aby spróbował wydobyć statek z oków lodu sam, niczym bogowie olimpijscy. Na nic się jednak zdały te zmagania – potęgowały tylko żałosność sytuacji. Byli skazani na porażkę od momentu, kiedy się odważyli wkroczyć na morze usiane pakiem lodowym, a może nawet od chwili, gdy Reynolds zaczął planować wyprawę. Zatem, nie mając możliwości manewru, statek utknął, wmarznięty w bezkresne pole lodowe, a oni z rezygnacją przyjęli do wiadomości klęskę. Z tyłu za rufą „Annawanu” ciągnął się jeszcze pasek wolnej od lodu wody, z każdą godziną nieco węższy, jakby zamarzając, uszczuplał ich nadzieje na przetrwanie. Później, kiedy udało im się zejść ze statku, który przechylił się nieco na sterburtę, MacReady rozkazał jednemu ze swych ludzi, aby się wspiął na szczyt najbliższej góry lodowej i poinformował ich, co widzi. Po pokonaniu wydłubanych kilofem małych stopni w lodzie obserwator wyjął mosiężną lunetę i potwierdził to, co Reynolds i tak podejrzewał: dla nich świat sprowadzał się teraz do rozpościerającej się zewsząd niezmierzonej lodowej równiny, tu i tam najeżonej torosami i górami lodowymi, do białej nicości pozbawionej jakiegokolwiek schronienia czy choćby osłony, a oni za jednym zamachem zostali zamienieni w nic nieznaczące byty – obojętne, czy żywe, czy martwe, ponieważ było to zupełnie nieistotne w tym oderwanym od wszystkiego bezmiarze lodu.

Dwa tygodnie później – nie dałoby się zaprzeczyć – sytuacja była taka sama, bez żadnej poprawy. Lodowe okowy więżące „Annawan” nie poluzowały swego żelaznego uścisku ani o milimetr. Przeciwnie, z niepokojących jęków, jakie wydawał lód, można było wywnioskować, że coraz mocniej napiera on na kadłub statku. Zacznie się cofać dopiero za osiem czy dziewięć miesięcy, może więcej, kiedy nadejdzie kolejne lato, i to jeśli dopisze im szczęście, ponieważ Reynolds znał aż nadto wiele podobnych historii, w których wyczekiwana odwilż nigdy nie nastąpiła. W rzeczywistości gdy człowiek zapuszczał się w krainę lodu, choćby nie wiedzieć jak duże miał doświadczenie, wszystko było nieprzewidywalne. Na przykład ekspedycja, którą w 1822 roku sir John Franklin poprowadził poprzez północną Kanadę w poszukiwaniu Przejścia Północno-Zachodniego, nie mogła liczyć na względy Fortuny. Nieszczęsna karawana z konieczności spędziła wśród lodów tyle czasu, że Franklin zmuszony był zjeść własne buty, żeby oszukać dojmujący głód. Ale przynajmniej udało mu się wrócić do domu, a nie wszystkim powiodło się tak dobrze. „Czy skończymy, powiększając sporządzany skrupulatnie przez admiralicję długi spis przeklętych wypraw, zaginionych statków, marzeń pochłoniętych przez nieznane?” – pytał sam siebie Reynolds z obawą, oglądając własne przemrożone buty.

Melancholijnie przyjrzał się statkowi, który – mimo licznych wysiłków załogi – tak łatwo dał się uwięzić przez lód jako zakładnik. „Annawan” był ogromną łodzią wielorybniczą – pamiętał lepsze czasy, kiedy uczestniczył w polowaniach na kaszaloty i humbaki na południowym Atlantyku. Jedyne, co pozostało z owej chwalebnej przeszłości, to kilka harpunów i lanc, które trzymano w zbrojowni jako mrożące krew w żyłach przypomnienie, ponieważ tylko długość tej broni oddzielała olbrzymie wieloryby od dzielnych harpunników, z łodzi nabijających na ostrza wielkie cielska w owych wiekopomnych morskich zmaganiach. Teraz „Annawan” niedorzecznie spoczywał na czymś, co wyglądało jak marmurowy piedestał, przechylony, z dziobem lekko zadartym. Aby nie dopuścić do przewrócenia statku, MacReady rozkazał ściągnąć z masztów żagle i takielunek oraz od strony sterburty spiętrzyć lodowy nasyp, który służył zarazem jako podpora i rampa do schodzenia. Wiszące nisko słońce jeszcze przez kilka tygodni ukazywało się tuż nad horyzontem, przeplatając ciemność półmrokiem, po czym ostatecznie zgasło w kwietniu, aby ustąpić miejsca długiej polarnej nocy i pogrążyć „Annawan” w słabym, zamierającym świetle. Podróżnik pomyślał, że czy mu się to podoba czy nie, ten widmowy statek będzie jego domem przez nieokreślony czas. Być może nawet jego ostatnim domem.

Mając dość poruszania się w ciasnocie pod pokładem, gdzie raz po raz uderzali głowami o sprzęt zwisający u sufitu niczym kiście winogron oraz potykali się o piętrowe prycze i zgromadzone wszędzie zapasy żywności, ludzie tworzyli u stóp „Annawanu” zbite grupki – kulili się w nieludzkim mrozie, figlarnie szlifującym diamenty z oddechu wydobywającego się z ich ust. Oprócz Reynoldsa, który figurował w dokumentach jako osoba odpowiedzialna za tę wynikającą z fanaberyjnego uporu wyprawę, załoga dowodzona przez kapitana MacReady’ego składała się z dwóch oficerów, bosmana, dwóch artylerzystów, chirurga, kuka, dwóch kuchcików, dwóch cieśli, dwóch elektryków i tuzina marynarzy, z których jeden, zajmujący się psami pociągowymi, był ogromnym milczącym Metysem, owocem „świętokradczej” alchemii, jaka połączyła Indiankę z plemienia Wron z białym mężczyzną. I jak Reynolds mógł się już przekonać, żaden z nich nie przejawiał nadmiernej troski czy choćby zainteresowania celem podróży, wykazywali tylko coś w rodzaju podyktowanej doświadczeniem rezygnacji. Mimo to dowódca ekspedycji miał nadzieję, że cokolwiek stanie się z węglem i prowiantem, zapas rumu nie wyczerpie się nigdy. Wcześniej, przed wyruszeniem w drogę, słyszał w tawernach portowych, że w takich warunkach nie trzeba się niczym martwić, jeżeli ma się z sobą wystarczająco dużo alkoholu. Kiedy napitek się kończy, wszystko drastycznie się zmienia: szaleństwo, które do tej pory krążyło z daleka niczym nieśmiały konkurent do ręki panny, kusi załogantów i w końcu uwodzi najsłabszych, a ci niezwłocznie przykładają sobie do skroni pistolet i pociągają cyngiel. I niczym w makabrycznym rytuale w różnych częściach statku rozbrzmiewają regularne wystrzały z broni, przekształcając się w jedyne urozmaicenie długiej zimy. Reynolds zastanawiał się, ile galonów rumu mają w ładowni. MacReady, który – sądząc po jego codziennym oddechu – dysponował własnym zapasem brandy, rozkazał Simmonsowi, jednemu z kuchcików, aby wydawał ludziom rum rozcieńczony wodą, tak by starczyło go na jak najdłużej. I w tamtej chwili nikt z marynarzy nie zaprotestował, jak gdyby oni też wiedzieli, że tylko codzienna racja alkoholu może ich ochronić przed nimi samymi.

Reynolds spojrzał następnie na kapitana MacReady’ego, który zdawał się zarażony tą samą wiszącą w powietrzu obojętnością. W tym momencie oficer również znajdował się poza statkiem – siedział na jakimś tobole koło żelaznej klatki, którą Metys Peters sklecił na śniegu, żeby zamknąć psy. Jak większość jego ludzi, był poowijany w kilka wełnianych koców oraz ubrany w płaszcz nieprzemakalny i jedną z tych czapek z klapkami na uszy, z drwiną nazywanych walijskimi perukami. Przyglądając się postawnemu oficerowi, który trwał tak nieruchomo, jakby pozował do fotografii, Reynolds zrozumiał, że powinien natychmiast wydobyć ich z tego marazmu, zanim załoga zupełnie pogrąży się w nieprzezwyciężonym letargu. Utknęli, to prawda, ale nie oznacza to, że nic się już nie liczy. Przyszedł czas, aby poprosić MacReady’ego, by sformował ze swoich ludzi grupę w celu zbadania okolicy z zamiarem kontynuowania planu, który zaprowadził ich aż tutaj – planu, który miał im przynieść więcej chwały i bogactwa, niż mogliby sobie zamarzyć – znalezienia wejścia do wnętrza Ziemi.

Jednak mimo swoich zamysłów Reynolds nie przesunął się naprzód ani o milimetr. Został tam, gdzie stał, przyglądając się kapitanowi z daleka i nie mogąc się zdecydować, by do niego podejść. MacReady nie podobał mu się. Dowódca wyprawy uważał kapitana za człowieka nieokrzesanego, cynicznego i pozerskiego, typ mężczyzny, którego nie można sobie wyobrazić, jak pociesza kogoś, kto przeżył zawód miłosny, lecz owszem, ratuje psa złapanego w potrzask. Nie dało się ukryć, że była to wzajemna animozja, awersja, która z powodu hierarchii nieuniknioną koleją losu zaraziła resztę załogi, tak że Reynolds szybko odkrył, iż dowodzi ekspedycją bez ani jednego poplecznika z wyjątkiem Allana, sierżanta artylerii, który chce zostać poetą. Obaj byli młodsi od pozostałych i może właśnie z tej przyczyny – ponieważ sierżant jako jedyny nie postrzegał go jako humorzastego fircyka – zakiełkowało między nimi coś podobnego do przyjaźni. Teraz jednak Allan przypuszczalnie znajdował się w swojej kabinie i przelewał na papier słowa – Reynolds widywał go już przy tym zajęciu – niemal nie dotykając piórem kartki, z taką samą gładkością, z jaką przelotna chmura kreśli coś na wodzie rzeki. Dowódca zaczął więc grzebać w śniegu czubkiem buta, próbując zebrać się na odwagę, by w pojedynkę stawić czoło MacReady’emu, jako że ostatnio jego rozmowy z kapitanem przypominały raczej pojedynki bez broni w ręku, w których oficer usiłował metaforycznie przebić mu serce. Dziesięć minut później zacisnął pięści w kieszeniach swego nieprzemakalnego płaszcza i zdecydowanym krokiem ruszył przez śnieg w stronę kapitana. Po ogromnym wysiłku, jaki włożył w dotarcie do tego punktu, nie zamierzał pozwolić, by jakiś bezczelny, tępy oficer przeszkodził mu w dokończeniu przygody, choćby miał się wychylić i dać pokaz swojej siły, wyrywając tamtemu ramię własnymi rękami.

– Kapitanie MacReady – pozdrowił tego człowieka, którego niedorzeczne samozadowolenie zdawało się stanowić ostatnią przeszkodę do osiągnięcia założonego celu.

– Czego pan chce, Reynolds? – zapytał oficer urażony, że mu się przeszkadza w wykonywaniu ważnego zadania, najwyraźniej niepolegającego na niczym innym, jak na odczuwaniu zimna w kościach i pilnowaniu, czy śnieg jest nadal biały.

– Chciałbym, abyśmy dziś rozpoczęli rozpoznawanie terenu – odparł niezrażonym tonem Reynolds. – Nie sądzę, aby to było pożyteczne, byśmy się ograniczali do wyczekiwania odwilży.

Kapitan uśmiechał się do siebie przez kilka sekund. Potem celowo powoli podniósł się z miejsca, na którym siedział, w całej rozciągłości demonstrując młodemu odkrywcy swoje niebezpieczne cielsko.

– Uważa pan, że to właśnie robimy: czekamy na odwilż? – spytał.

– Jeśli robicie co innego, doskonale to ukrywacie, kapitanie – odpowiedział Reynolds, siląc się na ironię.

MacReady wybuchnął pogardliwym śmiechem.

– Zdaje mi się, że nie rozumie pan dobrze sytuacji, Reynolds. Pozwoli pan, że go oświecę. Problem polega nie tylko na tym, że utknęliśmy w tym przeklętym miejscu. Wie pan, skąd pochodzą te powtarzające się trzaski, które nas wyrywają ze snu? To lód, Reynolds. Tak, przeklęty lód coraz mocniej napiera na nasz biedny statek i miażdży jego kadłub, tak że przypuszczalnie kiedy uwolni nas odwilż, o ile w ogóle to nastąpi, „Annawan” będzie tak uszkodzony, że nie da się nim płynąć. Tak dokładnie przedstawia się nasza sytuacja. Nie powiedziałem tego moim ludziom, aby ich nie niepokoić, choć wyobrażam sobie, że większość podejrzewa, iż owe zgrzyty nie obwieszczają nic dobrego. Ale pan jest odpowiedzialny za tę ekspedycję i powinien pan znać prawdę. Ponadto wcale mnie nie obchodzi, czy będzie się pan niepokoić. A co możemy zrobić? Powiem panu, zanim mnie pan zapyta: opuścić statek i wyruszyć po lodzie, aż trafimy na brzeg, który może być oddalony o setki kilometrów, a musielibyśmy zabrać ze sobą sprzęt, żywność, szalupy i co najmniej dwa żelazne piecyki z odpowiednim zapasem węgla, żebyśmy nie zamarzli w drodze. Niech mi pan powie: czy ten plan pana zdaniem ma szanse powodzenia?

Reynolds się nie odezwał. Naturalnie jemu też takie rozwiązanie wydawało się niedorzeczne. Nikt nie wiedział dokładnie, jak daleko ani w jakim kierunku znajduje się brzeg lodu, a wędrowanie na oślep z wyładowanymi saniami przez równinę najeżoną grzbietami spiętrzonego śniegu wyczerpałoby ich, nie wspominając o tym, że w tej rozpaczliwej drodze donikąd byliby narażeni na ataki niedźwiedzi polarnych. A kiedy zostawił na boku to szaleństwo, zaraz mu przyszło do głowy kolejne, jeszcze większe. Słyszał, że w podobnych sytuacjach niektórzy kapitanowie rozkazują rozbić tymczasowy obóz na lodowym bloku, aby na tej zaimprowizowanej z kry szalupie dać się nieść prądom morskim, chociaż przypadki, w których ten pomysłowy plan zdał egzamin, dało się policzyć na palcach jednej ręki: ścinające się lodem fale i burzowe wichry zatapiały większość z owych obozowisk bez najmniejszej litości dla tych zabawnych przejawów ludzkiego geniuszu. Reynolds nawet nie odważył się zasugerować MacReady’emu tej opcji. Mimo wszystko lepiej było pozostać w schronieniu, jakie oferował statek, i pijąc rum, czekać, aż się coś wydarzy, cokolwiek. On jednak nie zamierzał stać z założonymi rękami w oczekiwaniu na cud. Absurdem byłoby nie zbadać okolicy, skoro już tutaj dotarli.

– A misja? – zapytał, chociaż ryzykował, że wzbudzi gniew kapitana. – Nie znajduję żadnego powodu, żeby jej nie kontynuować. Może byłaby najlepszym sposobem na pokonanie nudy, która, sądzę, że pan wie, łatwo przeradza się w obłęd.

– A, tak... pańska misja – rzekł MacReady z sarkazmem. – Pański zamiar znalezienia dziury prowadzącej do środka Ziemi, który według pana jest zamieszkany i oświetlony przez słońce mniejsze niż nasze. Czy raczej dwa?

Słysząc, jak MacReady wyszydza jego idee, Reynolds, chcąc nie chcąc, wrócił pamięcią do swojego kolegi Symmesa i śmiechów, które obaj musieli znosić podczas wyczerpujących objazdowych wykładów na temat teorii pustej Ziemi. Teraz kapitan przeniósł owe docinki z przeszłości do Antarktyki, zmuszając eksploratora, by sobie przypomniał przysłowie: ten się śmieje, kto się śmieje ostatni, które powtarzał sobie do znudzenia jak mantrę i dzięki temu nie poddawał się zniechęceniu.

– Czy pan w to wierzy czy nie, kapitanie, jak pan dobrze wie, taki jest cel tej wyprawy – odparł niezrażony.

Oficer ryknął śmiechem, który zadudnił na białej pustyni.

– Pańska naiwność jest wzruszająca, Reynolds. Naprawdę myśli pan, że nasza ekspedycja ma tak altruistyczny cel? Pan Watson mało dba o istnienie jakiejś polarnej szczeliny, która dawałaby dostęp do wnętrza Ziemi.

– Co pan chce przez to powiedzieć? – zapytał podróżnik.

Kapitan uśmiechnął się wyrozumiale.

– Nie zorganizowaliśmy tego wszystkiego, żeby wykazać, czy pańska bezsensowna teoria jest prawdziwa czy nie, Reynolds. Nasz sponsor pragnie tego, czego chcą wszystkie światowe potęgi: sprawdzić strategiczne znaczenie ostatnich ziem, które nie zostały jeszcze podbite.

Odkrywca spoglądał na oficera z udawanym niedowierzaniem, a tymczasem w duchu uśmiechał się pobłażliwie. Tymi słowami MacReady upewnił go ostatecznie, że połknął haczyk. On, Reynolds, wiedział, że Watson wierzy w teorię pustej Ziemi, podobnie jak wierzą polityczne potęgi – wspierające go potajemnie instytucje rządowe, tak samo jak garść sponsorów, którzy również woleli zachować anonimowość. Wszyscy jednak postanowili działać ostrożnie i maskować swoje prawdziwe cele, przynajmniej do czasu. Jeśli wyprawa się nie powiedzie i poniesie głośną klęskę, tylko on popadnie w niełaskę, stanie się przedmiotem drwin i szyderstw opinii publicznej. Ci, którzy pozostali w cieniu, przeciwnie, stracą jedynie pewne sumy dolarów; umyją ręce, powiedzą, że mieli inne zamiary, że nigdy zbytnio nie wierzyli temu biednemu szaleńcowi i wykorzystali go tylko do własnych celów. Sprawy tak się przedstawiały, że lepiej było, aby zwykli ludzie nie wiedzieli, iż marnuje się pieniądze na tak niedorzeczne przedsięwzięcia. I Reynolds przyjął zaoferowaną mu rolę frajera, chociaż w zamian zawarł tajny pakt: jeśli zdoła znaleźć tamten inny świat i będzie pewien, że go odszuka ponownie, jego aspiracje związane z bogactwem i chwałą zostaną sowicie zaspokojone, ponieważ w kancelarii jego adwokatów leżał dobrze zabezpieczony dokument wzorowany na umowie z Santa Fe zawartej między Królami Katolickimi a Kolumbem – gwarancja, w której Reynoldsowi przyrzeczono tytuły admirała, wicekróla i gubernatora wszystkich krajów odkrytych pod skorupą ziemską, a także dziesiątą część wszelkich towarów, jakie się znajdą w odkrytych miejscach. Dlatego MacReady mógł sobie nadal myśleć, że dowódca wyprawy jest tylko marionetką poruszaną przez ukrytych lalkarzy, tak było nawet wygodniej – im mniej kapitan wiedział, tym lepiej. Reynolds mu nie ufał. Właściwie nie ufał nikomu: historia obfituje w przypadki ludzkich miernot, które uzurpowały sobie chwałę odkrywców, odbierając ją podstępnie prawdziwym śmiałkom, przywłaszczały sobie wszystkie laury, a faktycznych bohaterów skazywały na zapomnienie. Reynolds nie chciał podejmować takiego ryzyka. Tak więc im bardziej MacReady uważał go za głupca, tym lepiej, ponieważ to dawało mu nad nim cenną przewagę.

Kapitan milczał z drwiącym uśmiechem, czekając na jego odpowiedź. Reynolds, postanawiając jeszcze bardziej udoskonalić swą rolę naiwnego idealisty, gotów był odpowiedzieć jakąś głupotą na temat przedsiębiorcy. W tym momencie jednak światem wstrząsnął dobiegający z nieba ogłuszający hałas. Zarówno MacReady, jak i Reynolds zaskoczeni podnieśli wzrok. Pozostali członkowie załogi również spojrzeli w górę, przekonani, że taki grzmiący hałas nie może oznaczać nic innego, jak tylko to, iż niebo wali im się na głowy.

I jeśli latający talerz zdołał wywrzeć wrażenie na takim człowieku jak Wells, mającym rozległą wiedzę naukową i wyobraźnię, dzięki której sam potrafił wymyślać podobne rzeczy, wyobraźcie sobie, jaką grozę musiał wywołać w tej garstce zwykłych marynarzy – ci prości ludzie, patrząc, jak dysk spada z nieba, nieświadomie rywalizowali o to, który z nich potrafi zrobić bardziej zdziwioną minę. Talerz niespodziewanie ukazał się na horyzoncie, zbliżył z ogromną prędkością, przeleciał ponad głowami przerażonych mężczyzn, ogłuszając ich iście smoczym rykiem, po czym oddalił się w kierunku odległych gór, kreśląc krętą bliznę światła na mrocznym płótnie nieba. Widzieli go wyraźnie, jak przelatywał nad nimi, ale żaden z nich nie zdołał rozpoznać, czym był ten ogromny, płaski i okrągły przedmiot, który zdawał się wirować wokół własnej osi, gdy z hukiem pędził nad światem. Wkrótce po tym, jak zniknął za oblodzonymi górami, widoczny już tylko jako gorejący punkt na niebie, rozległ się straszliwy hałas, jakby coś bardzo ciężkiego i przypuszczalnie żelaznego albo wykonanego z innego równie dużo ważącego materiału rozbiło się o lód. Jeszcze przez kilka minut słyszeli echo tego grzmotu. Gdy ustał, zapadła cisza zdawała im się nie do zniesienia, jakby się pogrążyli w oceanicznej głębinie. Dopiero wtedy kapitan MacReady odważył się odezwać.

– Co to, u diabła, było...? – wymamrotał, nie trudząc się nawet, by ukryć konsternację.

– Święty Boże, nie wiem... Wyobrażam sobie, że meteoryt – odparł Reynolds, nie odrywając zdumionego wzroku od odległych gór lodowych.

– Nie wydaje mi się – usłyszał zaprzeczenie.

Powiedział to chudy marynarz zwany Griffinem. Reynolds obrócił się w jego stronę z zaciekawieniem, zaskoczony pewnością, z jaką tamten wygłosił to zdanie.

– Jego trajektoria lotu była zbyt... nieprzypadkowa – wyjaśnił marynarz cokolwiek zmieszany tym, że nagle wszyscy zwrócili na niego spojrzenia. – Kiedy się zbliżał do gór, skręcił pod kątem prostym, i próbował się wznieść, jakby chciał uniknąć fatalnego zderzenia.

– Co sugerujesz? – zapytał MacReady, niebędący w nastroju do zagadek.

Griffin zwrócił się do niego i odpowiedział nieco speszony:

– No, wyglądało to, jakby ktoś usiłował celowo nadać mu kierunek, kapitanie. Jakby ktoś tym... kierował.

– Kierował? – wykrzyknął MacReady.

Griffin kiwnął głową.

– To prawda, kapitanie. Mnie też się tak zdawało – poparł go Wallace, inny marynarz.

MacReady spojrzał na Griffina bez słowa, próbując przetrawić to, co właśnie usłyszał. Ludzie, którzy w momencie zderzenia znajdowali się pod pokładem „Annawanu”, wyszli na zewnątrz zaalarmowani hałasem i zszedłszy po śniegowej rampie, skupili się wokół kolegów, wypytując ich o to, co się wydarzyło.

– Może to było coś w rodzaju... obiektu latającego – odważył się wysunąć przypuszczenie Griffin, ignorując zamieszanie i zwracając się do zamyślonego kapitana.

Spostrzeżenie marynarza zaskoczyło Reynoldsa. Obiekt latający? Ale jakiego typu? Było jasne, że na pewno nie balon. Przemierzał niebo z potępieńczą prędkością, jakby go coś napędzało, choć nie zauważyli, aby był do niego przyczepiony jakiś silnik parowy. Kapitan MacReady jeszcze bardziej udoskonalił wizerunek pogrążonego w zadumie myśliciela i skierował wzrok ku górom, jakby zamierzał zbudować tam dom.

– Cóż, jest tylko jeden sposób, żeby to sprawdzić – orzekł w końcu. – Pójdziemy tam, gdzie spadło.

W niespodziewanym przypływie energii, jakby sobie nagle przypomniał, że jest kapitanem tego statku, zrobił przegląd swych ludzi, wywołał kilka nazwisk i w ciągu zaledwie sekund zorganizował grupę badawczą. Porucznikowi Blairowi powierzył tymczasowe dowództwo nad „Annawanem” i pozostającymi na miejscu marynarzami. Następnie z kolejnym drwiącym uśmiechem zwrócił się do eksploratora:

– Może pan nam towarzyszyć, jeśli pan sobie tego życzy, Reynolds. Może po drodze natkniemy się na pańską dziurę.

Reynolds nie potrudził się, by odpowiedzieć na zaczepkę. Potakująco skinął głową i wraz z innymi wyznaczonymi ludźmi ruszył, aby się zaopatrzyć we wszystko, co niezbędne do przemierzania lodowej pustyni. Zszedł pod pokład i starając się ignorować buchające mu w twarz ciepło, pochodzące z ogrzewania oraz z kuchni, wyminął prycze oraz rozwieszone wszędzie hamaki, po czym kierując się słabym światłem olejowych lamp, zdołał przebyć ciasne przejście prowadzące do kabin oficerskich, jak eufemistycznie nazywano klitki, w których cisnęli się dowódcy. Znalazłszy się w swojej maleńkiej norze, kiepsko oświetlonej skąpym blaskiem sączącym się przez brudny świetlik, Reynolds przyjrzał się melancholijnie niewygodnej siedzibie, w której ostatnio pędził dni: wbudowanej na stałe pryczy z brzuchatym materacem z końskiego włosia, malutkiemu biurku, stolikowi i dwóm krzesłom, fotelowi, który uparł się zabrać z domu, wąskiej spiżarce, gdzie ledwie mieściło się cokolwiek innego niż butelki brandy i kilka serów, umocowanej w kącie umywalce z zamarzniętą już wodą oraz kilku półkom zapełnionym książkami, których raczej nie ważył się ruszać, ponieważ odkrył ich funkcję, jakiej nigdy by się nie spodziewał po tak wielkich klasykach – że chronią przed zimnem przenikającym z drugiej strony ściany. Ciasnota nie pozwalała tańczyć walca, czego Reynolds nie miał najmniejszego zamiaru robić, choćby za sprawą magii w kajucie pojawiła się jakaś dama, ale niestety nie umożliwiała także bardziej ambitnych przedsięwzięć, takich jak zwykła ochrona przed zimnem. Gdy wziął to, po co przyszedł, obijając się przy tym o wszystkie możliwe rzeczy, wrócił na pokład, dołożywszy starań, aby żadne z utensyliów zwieszających się z sufitu w kubryku nie powaliło go ciosem w głowę.

Dwadzieścia minut później wybrani przez MacReady’ego ludzie znów stali na lodzie, ciepło ubrani i uzbrojeni, z dwojgiem sań i kilkoma psami. Grupa, oprócz Reynoldsa i samego kapitana, składała się z doktora Walkera, sierżanta artylerii Allana i siedmiu marynarzy, z którymi Reynolds do tej pory niewiele miał do czynienia, a byli to: Griffin, Wallace, Foster, Carson, Shepard, Ringwald i Metys Peters. Upewniwszy się, że są wszyscy, MacReady energicznym ruchem głowy wskazał oblodzone góry i bez dalszej zwłoki ruszyli w ich kierunku.

III

Podczas marszu Reynolds trzymał się z dala od kapitana, choć miejsce u jego boku byłoby dlań najbardziej odpowiednie. Nie miał ochoty na wdawanie się w utarczki słowne z MacReadym podczas przeprawy przez lody, ponieważ wynikłoby tylko z tego celowe opóźnianie pochodu, tak więc ostatecznie znalazł się obok Griffina, wątłego marynarza, który swoimi uwagami zdążył już wzbudzić w nim ciekawość. Przypomniał sobie, że Griffin zaokrętował się na „Annawana” w ostatnim momencie, kiedy załoga była już w komplecie. Jego nalegania, by go przyjęto do Służby Odkrywczej, wygrały z oporem MacReady’ego, co dowodziło zarówno zapału marynarza dla tej podróży, jak i jego zdolności do pokonywania napotykanych przeszkód, zwłaszcza nieokrzesanych, nieustępliwych kapitanów. „Ale dlaczego było dlań takie ważne, żeby się tutaj znaleźć i zamarzać z zimna?” – zastanawiał się Reynolds.

– Uważam, że ma pan rację, Griffin – powiedział, kiedy się z nim zrównał. – Przypuszczalnie w tych górach znajdziemy jakąś latającą maszynę.

Griffina zaskoczyło, że zwraca się do niego dowódca wyprawy, który prawie nie zadawał się z załogą, i w dodatku mówi w charakterystycznym miłym tonie, jakby chciał przyjemnie pogawędzić. Wyraźnie zakłopotany, marynarz skinął tylko głową, wyglądającą jak zawiniątko z chustek i szali, spośród których wystawał jedynie zziębnięty nos. Jednak jego powściągliwość nie zraziła Reynoldsa – badacz był zdeterminowany, aby nawiązać rozmowę z nieufnym załogantem, czy ten tego chce czy nie.

– Czemu dołączył pan do naszej ekspedycji, Griffin? – spytał bez owijania w bawełnę. – Wierzy pan w teorię pustej Ziemi?

Marynarz przez kilka sekund spoglądał na niego ze zdumieniem. Miał bujne oszronione wąsy – eksplorator pomyślał, że po powrocie na statek nie pozostanie mu nic innego, jak obciąć zamarznięte włosy. Właśnie po to, aby uniknąć owego bolesnego, nieprzyjemnego zabiegu, Reynolds golił się regularnie, choć musiał się przy tym posługiwać miską pełną stopionego lodu. Najwyraźniej Griffin wolał nie poddawać się tym torturom co rano.

– To bardzo poetycka idea, proszę pana – odparł wreszcie.

– Bardzo poetycka idea, taak... Ale pan w nią nie wierzy – wywnioskował dowódca, posyłając marynarzowi nieufne spojrzenie. – Przypuszczam, że jest pan tu dla pieniędzy, tak jak wszyscy. Proszę mi jednak powiedzieć, dlaczego tak pan nalegał, żeby się zaokrętować na „Annawan”? Na każdym innym statku płacą tak samo albo nawet więcej, a warunki nie są tak niebezpieczne.

Griffin, coraz bardziej zażenowany tym wypytywaniem, odpowiedział dopiero po kilku sekundach.

– Chciałem się dostać na statek, który nie zapewniał powrotu, proszę pana – odrzekł w końcu.

Reynolds nie potrafił ukryć konsternacji. Przypomniał sobie ogłoszenie, które MacReady zamieścił w kilku nowojorskich czasopismach, aby zwerbować załogę. Pamiętał, że gdy je przeczytał, jemu samemu zmroziło krew w żyłach.

Poszukuje się ludzi do podróży na Antarktydę z zamiarem znalezienia wejścia do środka Ziemi. Warunki niebezpieczne: skrajne zimno i nieustanne ryzyko. Nie zapewnia się powrotu przy życiu. W razie sukcesu – cześć, uznanie i hojna premia.

– Nigdy bym nie pomyślał, że to może być dla kogoś zachętą – rzekł, spoglądając na wątłego człeczynę z czymś bliskim szacunku.

Do tej pory sądził, że Griffin nie różni się zbytnio od pozostałych śmiertelników – zakładał, że wszyscy zaciągnęli się na „Annawan” zwabieni ostatnim zdaniem ogłoszenia. Lecz ten chuderlawy marynarz zrobił to ze względu na przedostatnie zdanie. Najwyraźniej ścieżki ludzkiego serca są tak samo niezbadane jak wyroki Boże. Griffin wzruszył ramionami i dalej szedł w milczeniu, dopóki pytające spojrzenie Reynoldsa nie zmusiło go do dodania kilku słów.

– Nie wiem, dlaczego zaciągnęli się pozostali, proszę pana – wyznał, nie przestając patrzeć przed siebie – ale ja jestem tu po to, by uciec przed kobietą. Przynajmniej na jakiś czas.

– Przed kobietą? – powtórzył odkrywca jeszcze bardziej zaintrygowany.

Marynarz podsumował swoje zmartwienie smutnym westchnieniem.

– Chodzi o dziewczynę, do której się zalecałem. Trwało to nieco ponad cztery miesiące i nawet nie wiem za bardzo jak, zaręczyłem się i przyrzekłem, że się z nią ożenię. – Griffin zdawał się uśmiechać z rezygnacją pod licznymi warstwami tkaniny, które skrywały jego oblicze. – I jak pan zapewne rozumie, nie zamierzam się jeszcze żenić. Mam dopiero trzydzieści dwa lata! Zostało mi jeszcze tyle do zobaczenia na świecie!

Reynolds skinął głową, udając zrozumienie.

– Dzień po tym, jak podpisałem zaręczyny, poszedłem do portu i zaciągnąłem się na tę ekspedycję. Nie cierpię zimna, ale jak już panu powiedziałem, „Annawan” był jedynym statkiem, który nie zapewniał powrotu. Dostałem też tyle czasu, że mogłem postanowić, co tak naprawdę chcę zrobić ze swoim życiem.

– Pojmuję – powiedział Reynolds, chociaż go absolutnie nie rozumiał. – A ona? – dodał, uważając za oczywiste, że kobieta zerwała zaręczyny z człowiekiem, który zanim ją poślubił, uznał za stosowne wybrać się na samobójczą wyprawę.

– Jak może pan sobie wyobrazić, niezbyt dobrze to przyjęła, że nasze zaręczyny nagle przeciągają się o kilka miesięcy, a może i lat, ale zrozumiała moją... żądzę przygód.

– Pojmuję – powtórzył mechanicznie Reynolds.

Griffin kiwnął głową, dziękując mu za akceptację, i jakby już nierozważnie roztrwonił większość zapasu słów, jakie zabrał z sobą w podróż, zakończył rozmowę, ponownie pogrążając się w bezdennej ciszy, która odrzucała jakiekolwiek próby zbratania się, czemu Reynolds ostatecznie się poddał. Nadal szedł obok niego, dzieląc z nim to samo milczenie, tak że wędrowali niczym dwaj przechadzający się po krużganku mnisi, podczas gdy dookoła zaczęła się podnosić uciążliwa mgła, a zimno zdawało się wzmagać.

Próbując nie zwracać uwagi na pogodę, Reynolds zajmował myśli upadkiem dziwnej maszyny. Wydało mu się szczególnie ciekawe, że wydarzyło się to akurat teraz, kiedy tam byli, jakby ktoś na zamówienie urządził pokaz. Gdyby wcześniej nie utknęli tu w lodzie, nikt by tego nie widział i może pilot – jeżeli to prawda, że urządzeniem kierował ktoś w środku – umarłby bez świadków, błagając o pomoc, której nikt nie mógłby mu zaoferować. Potem eksplorator zadał sobie pytanie: które państwo może dysponować wiedzą i środkami niezbędnymi do wyprodukowania takiego jak ten aparatu, tnącego niebo z tak przerażającą prędkością, ale zaraz potrząsnął głową – snucie tego rodzaju domysłów nie miało sensu. Powiedział sobie, że za godzinę, może nawet wcześniej, sam się o tym przekona, i skupił uwagę na majestatycznym pięknie krajobrazu – otaczającej ich zewsząd czystej bezkresnej bieli, na pozór imitującej pałacowe marmury. Jak na ironię, cechy, które przesądzały o pięknie tej scenerii, w końcu mogły sprowadzić na nich śmierć.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

IX

Dostępne w wersji pełnej

X

Dostępne w wersji pełnej

XI

Dostępne w wersji pełnej

XII

Dostępne w wersji pełnej

XIII

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ DRUGA

XIV

Dostępne w wersji pełnej

XV

Dostępne w wersji pełnej

XVI

Dostępne w wersji pełnej

XVII

Dostępne w wersji pełnej

XVIII

Dostępne w wersji pełnej

XIX

Dostępne w wersji pełnej

XX

Dostępne w wersji pełnej

XXI

Dostępne w wersji pełnej

XXII

Dostępne w wersji pełnej

XXIII

Dostępne w wersji pełnej

XXIV

Dostępne w wersji pełnej

XXV

Dostępne w wersji pełnej

XXVI

Dostępne w wersji pełnej

XXVII

Dostępne w wersji pełnej

XXVIII

Dostępne w wersji pełnej

XXIX

Dostępne w wersji pełnej

XXX

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ TRZECIA

XXXI

Dostępne w wersji pełnej

XXXII

Dostępne w wersji pełnej

XXXIII

Dostępne w wersji pełnej

XXXIV

Dostępne w wersji pełnej

XXXV

Dostępne w wersji pełnej

XXXVI

Dostępne w wersji pełnej

XXXVII

Dostępne w wersji pełnej

XXXVIII

Dostępne w wersji pełnej

XXXIX

Dostępne w wersji pełnej

XL

Dostępne w wersji pełnej

XLI

Dostępne w wersji pełnej

XLII

Dostępne w wersji pełnej

XLIII

Dostępne w wersji pełnej

Podziękowania

Dostępne w wersji pełnej

Tytuł oryginału:

EL MAPA DEL CIELO

Copyright © 2012 Cronotilus, S.L.

Copyright © 2014 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2014 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Redakcja: Jolanta Olejniczak-Kulan

Korekta: Joanna Rodkiewicz, Mariusz Kulan

ISBN: 978-83-7999-146-4

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2014

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl