Pamięci nas, którzy zawiedliśmy

Często tak siedzi zapatrzona przed siebie, a potem zmieniają się jej piękne oczy. Nabierają zagadkowego nieodgadnionego blasku. Tęczówki napełniają się smutnymi ognikami, wewnętrznym żarem, który poszukuje paliwa dla światła duszy, żeby to światło nie zgasło. Pewnie bardzo by chciała, żebyśmy wzięli do ładnej ręki łyżkę śmierci, zjedli pożegnalną kolację i odeszli.

Harry Martinson, Aniara

Wieża swobodnego spadania

Koszmar nawiedza Sztokholm w kurtce barwy kobaltowego błękitu, która jest trochę ciemniejsza niż wieczorne niebo nad dzielnicą Djurgården i zatoką Ladugårdslandsviken. Ma jasne włosy, niebieskie oczy i niesie niewielką torebkę przewieszoną przez ramię. Ciasne czerwone buty obcierają jej pięty, ale jest do tego przyzwyczajona, bo rany po otarciach nie są dla niej niczym nowym. Ból sprawia, że jest czujna.

Wie, że jeśli tylko będzie potrafiła wybaczyć, wyzwolenia dozna zarówno ona, jak i ci, którym wybaczy. Przez wiele lat próbowała zapomnieć, lecz nigdy jej się to nie udawało.

Nie wie, że jej zemsta wywołuje reakcję łańcuchową.

Jakieś ćwierć życia temu, w drewnianej szopie na narzędzia koło wydziału humanistycznego szkoły w Sigtunie, zaczęła się toczyć śnieżna kula. Porwała ją i dopiero potem potoczyła się w stronę tego, co nieuniknione.

Można sobie zadać pytanie, co ci, którzy mieli tę śnieżną kulę w dłoniach, wiedzą o jej dalszym biegu. Prawdopodobnie nic. Pewnie po prostu poszli dalej. Zapomnieli o tym zdarzeniu, jakby to była niewinna zabawa, która zaczęła się i zakończyła w tamtej szopie na narzędzia.

Tymczasem kula jest w ciągłym ruchu. Czas jest dla niej nieistotny, nie ma efektu leczniczego.

Nienawiść nie słabnie. Przeciwnie, staje się coraz mocniejsza, aż w końcu zamienia się w ostre kryształki lodu, które oblepiają całą jej istotę.

Ranek jest dosyć chłodny, powietrze wilgotne od deszczu, który padał po południu. Z kolejki górskiej dobiegają krzyki. Wstaje, czesze się i rozgląda wokół siebie. Na chwilę staje w bezruchu, nabiera głęboko powietrza i stopniowo sobie przypomina, dlaczego tu jest.

Ma tu sprawę do załatwienia i wie, co ma zrobić.

Stojąc pod wysoką, niedawno przebudowaną wieżą widokową, obserwuje zamieszanie, do którego doszło na dole. Dwaj ochroniarze odprowadzają mężczyznę, obok nich biegnie płacząca dziewczynka. To chyba jego córka.

Na ziemi obok rozbitej butelki leży kobieta, nad którą pochyla się grupa ludzi. Ktoś woła o pomoc.

Okruchy szkła iskrzą się na mokrym od deszczu asfalcie.

Rozumie, że chwila, w której będzie musiała to zrobić, jest blisko, chociaż nie tak sobie wszystko zaplanowała. Przypadek sprawił, że uda jej się to załatwić o wiele łatwiej. Nikt nawet nie zauważy, co się stało.

Chłopiec znajduje się w pewnej odległości od niej. Stoi sam za bramą, za którą znajduje się wieża swobodnego spadania.

Pomyślała, że wybaczenie czegoś, co można wybaczyć, właściwie żadnym wybaczeniem nie jest. Szczere wybaczenie ma miejsce wtedy, gdy wybaczamy coś niewybaczalnego. Ale taką umiejętność posiada tylko Bóg.

Chłopiec wygląda na zmieszanego. Rusza w jego stronę, lecz w tym samym momencie on odwraca się od niej.

Dzięki temu może się do niego podkraść bez problemu. To dziecinnie proste. Już jest kilka metrów za nim. Chłopiec nadal stoi tyłem do niej i zachowuje się tak, jakby kogoś wypatrywał.

Prawdziwe wybaczenie jest niemożliwe, szalone i nieświadome. A ponieważ winni muszą okazać żal, nie da się nikomu wybaczyć do końca. Wspomnienia są niczym rana, która nigdy nie chce się zagoić.

Chwyta chłopca mocno za ramię.

A on się wzdryga i odwraca do niej. W tej samej chwili w górną część lewego ramienia wbija mu igłę strzykawki.

Przez dwie sekundy chłopiec wpatruje się zdumiony w jej oczy, po czym nogi uginają się pod nim. Obejmuje go i sadza ostrożnie na stojącej obok ławce.

Nikt niczego nie zauważył.

Wszystko jest normalne, jak przed chwilą.

Kiedy widzi, że kobieta leżąca na ziemi zaczyna się ruszać, wyciąga coś z torebki i naciąga chłopcu ostrożnie na głowę. To maska.

Jest wykonana z różowej gumy i przedstawia świński ryj.

Wesołe miasteczko Gröna Lund

Komisarz policji kryminalnej Jeanette Kihlberg bardzo dobrze pamięta, gdzie znajdowała się w chwili, gdy na ulicy Sveavägen zamordowano premiera Olofa Palmego.

Jechała wtedy samochodem i była mniej więcej w połowie drogi do Farsty. Siedzący obok niej mężczyzna palił papierosy mentolowe. Na dworze padał deszcz, a jej było niedobrze, bo wypiła za dużo piwa.

Kiedy w 1994 roku podczas mistrzostw świata w piłce nożnej Thomas Ravelli bronił karnego w meczu z Rumunią, siedziała w barze na placu Kornhamnstorg i oglądała mecz na czarno-białym ekranie. Barman postawił jej piwo.

Kiedy zatonął prom „Estonia”, leżała chora na grypę i oglądała „Ojca chrzestnego”.

Jej wcześniejsze wspomnienia obejmują koncert zespołu The Clash w Sztokholmie, pocałunek na imprezie w trzeciej klasie i dzień, gdy w Gamla Enskede pierwszy raz otworzyła drzwi nowej willi, którą w końcu mogła nazwać swoim domem.

Nigdy jednak nie mogła sobie przypomnieć chwili, w której zniknął Johan.

Dla niej ten moment już na zawsze pozostanie tajemnicą. Dziesięć minut, które straciła przez jakiegoś pijaka w wesołym miasteczku Gröna Lund. Później okazało się, że to nadpobudliwy hydraulik z Flenu, który przyjechał na wycieczkę do stolicy.

Wzrok skierowany w górę, gdy Johan i Sofia zawiśli w unoszącej się gondoli. Czuje, jak kręci jej się w głowie, chociaż stoi na dole i nic jej nie grozi. To taka odmienna postać zawrotów głowy: z dołu do góry, nie odwrotnie. Wieża wygląda, jakby zaraz miała się zawalić, siedzenia są bardzo proste. Aż strach pomyśleć, jak katastrofalne skutki miałaby poważniejsza awaria.

Nagle słyszy trzask rozbijanego szkła.

Potem pełne przerażenia krzyki.

Ktoś płacze, a ona nadal patrzy, jak gondola unosi się w górę. Jakiś mężczyzna pędzi na nią na rowerze, więc uskakuje w bok. Johan z czegoś się śmieje.

Chwilę później gondola, w której siedzi Johan, zatrzymuje się na maksymalnej wysokości.

– Zabiję cię, bydlaku!

Ktoś popycha ją od tyłu. Jeanette widzi, że mężczyzna nie panuje nad swymi ruchami. Alkohol sprawił, że z trudem się porusza. Kończyny odmawiają mu posłuszeństwa, układ nerwowy działa z opóźnieniem.

Mężczyzna potyka się i pada bezwładnie na ziemię.

Jeanette zerka w górę. Widzi, jak Johan i Sofia machają nogami.

Gondola się zatrzymała.

Mężczyzna podnosi się z ziemi, ma podrapaną twarz. Słychać płacz dzieci.

– Tato!

To mała dziewczynka, ma nie więcej niż sześć lat. W ręku trzyma różową watę cukrową.

– Chcę do domu!

Mężczyzna nie odpowiada, tylko rozgląda się wokół siebie. Szuka kogoś, na kim mógłby wyładować złość.

Jeanette reaguje odruchowo, jak na policjantkę przystało, nawet przez chwilę się nie waha. Chwyta mężczyznę za rękę.

– Proszę pana – zaczyna ostrożnie – niech się pan uspokoi.

Słowa te wypowiada w taki sposób, aby mężczyzna nie poczuł, że chce go do czegoś zmusić. Mężczyzna odwraca się do niej. Ma zamglone, nabiegłe krwią oczy. Są też smutne i rozczarowane, prawie zawstydzone.

– Tato... – powtarza dziewczynka, ale mężczyzna nie reaguje, tylko wpatruje się pustym wzrokiem w jakiś punkt.

– Ktoś ty? – pyta, wyrywając się z uchwytu Jeanette. – Spierdalaj!

Ma ostry oddech, wargi pokrywa mu cienka warstwa śliny.

– Chcę tylko... – zaczyna Jeanette, lecz nie kończy zdania, bo w tym samym momencie gondola, w której siedzi Johan i Sofia, zaczyna opadać gwałtownie. Jeanette słyszy pełne zachwytu okrzyki, które każą jej skupić uwagę na tym, co się dzieje na górze.

Widzi, jak Johan otwiera usta, żeby wydać z siebie głośny okrzyk. Włosy ma rozwichrzone.

Widzi także Sofię.

Nagle stojąca obok dziewczynka woła:

– Nie, tato, nie!

Jeanette nie zauważa, że pijany mężczyzna unosi rękę. Butelka, którą trzyma w ręce, trafia ją w skroń. Przed oczami robi jej się ciemno.

Prins Eugens Waldemarsudde

Są ludzie, którym przez całe życie nie dopisuje szczęście, a mimo to potrafią się chwytać kurczowo nadziei. Jeanette w swoim życiu zawodowym miała zdecydowanie negatywny stosunek do ludzi, od których bił skrajny pesymizm.

To dlatego nigdy się nie poddaje, dlatego reaguje, gdy aspirant Schwarz skarży się na złą pogodę, zmęczenie i brak postępów w poszukiwaniu Johana.

Jeanette aż poczerwieniała na twarzy.

– Do jasnej cholery! To wracaj do domu, bo i tak nie mamy tu z ciebie żadnego pożytku!

Jej reakcja odnosi skutek. Schwarz kuli się jak zbity pies, a Åhlund stoi obok z tępą miną. Jeanette jest tak naładowana złością, że znowu odczuwa silny ból w ranie pod opatrunkiem.

W końcu trochę się uspokaja, wzdycha i wykonuje gest w stronę Schwarza.

– Nie rozumiesz, co powiedziałam? Zwalniam cię z obowiązków do odwołania.

– Chodźmy – mówi Åhlund. Bierze Schwarza za ramię i razem idą w stronę drzwi. Po kilku krokach odwraca się i próbuje zrobić dobrą minę. – Dołączymy do chłopaków na Beckholmen, może tam się bardziej przydamy?

– Ty, nie wy. Schwarz może jechać do domu. Zrozumiano?

Åhlund kiwa głową i chwilę potem Jeanette zostaje w pokoju sama.

Ma głęboko zapadnięte oczy, jest przemarznięta do szpiku kości. Stoi na tyłach muzeum, gdzie prezentowany jest słynny okręt wojenny „Vasa”, i czeka na Jensa Hurtiga, który dowiedziawszy się o zaginięciu Johana, postanowił przerwać urlop, żeby pomóc jej w poszukiwaniach.

Chwilę później Jeanette widzi, jak od strony Galärparken nadjeżdża radiowóz. Wie, że jedzie w nim Hurtig i że towarzyszy mu jeszcze jedna osoba. To świadek, kobieta, która twierdzi, że tego samego wieczoru widziała nad wodą samotnego chłopca. Hurtig przez radio już poinformował o tym Jeanette, która jednak wie, że nie ma co liczyć na to, iż od kobiety usłyszy coś więcej. Mimo to jak zwykle wmawia sobie, że zawsze trzeba mieć nadzieję.

Próbuje zebrać myśli i odtworzyć przebieg wydarzeń z ostatnich godzin.

Johan i Sofia zniknęli. Tak po prostu. Pół godziny później zaczęła działać zgodnie z przepisami: kazała szukać Johana przez głośniki ustawione na terenie wesołego miasteczka i czekała w napięciu przy stanowisku, z którego ogłaszano komunikat o jego zaginięciu. Reagowała na najdrobniejszą informację, która mogła pomóc w odnalezieniu jej syna, ale za każdym razem wracała na miejsce. Zanim straciła ostatnią nadzieję, razem z grupą ochroniarzy ruszyła na poszukiwania na terenie parku. Wkrótce znaleźli Sofię leżącą na jednej z piaszczystych alejek spacerowych. Otaczał ją tłum ludzi, więc Jeanette musiała się przebić łokciami, żeby się do niej dostać. Twarz, na której do niedawna utrzymywał się wyraz niewinności, teraz wyrażała niepokój i niepewność. Sofia wyglądała, jakby straciła zmysły. Jeanette nie była nawet pewna, czy ją poznaje. Nie potrafiła też powiedzieć, gdzie jest Johan. Jeanette nie mogła zostać z nią dłużej, musiała kontynuować poszukiwania.

Dopiero pół godziny później skontaktowała się z centralą. Niestety, dwudziestu kilku policjantom też nie udało się odnaleźć Johana, chociaż szukali w wodzie przy placu zabaw i kontynuowali poszukiwania w Djurgården. Johana nie znaleźli też policjanci z radiowozów, którzy mieli jego rysopis i przeczesywali centrum miasta.

Żadnego rezultatu nie dały apele powtarzane przez radio.

Jeanette wiedziała, że postępuje jak należy, ale zachowywała się jak robot, na dodatek sparaliżowany strachem. Była zaprzeczeniem siebie. Z pozoru wyglądała na twardą, zimną i racjonalną, choć tak naprawdę targały nią niekontrolowane impulsy. Złość, irytacja, strach, przerażenie, mętlik w głowie i poczucie rezygnacji – wszystko, co odczuwała nocą, splotło się nagle ze sobą, tworząc jedną mętną masę.

Jedyne, czego jeszcze doświadcza, to poczucie, że nie zrobiła wszystkiego.

Nie tylko wobec Johana.

Pomyślała o Sofii.

Ciekawe, jak się czuje.

Kilka razy do niej dzwoniła, lecz bez rezultatu. Ale gdyby Sofia wiedziała cokolwiek o Johanie, na pewno by do niej zatelefonowała. A może wie o czymś, do czego musi się przygotować? Zebrać się na odwagę?

Nieważne. Trzeba się skupić na konkretach.

Radiowóz się zatrzymuje, wysiada z niego Hurtig.

– Niech to szlag! – mówi, wskazując na jej zabandażowaną głowę. – Nie wygląda to dobrze.

Jeanette wie, że jest jeszcze gorzej. Ranę po uderzeniu butelką zszyto jej na miejscu. Bandaż, kurtka i koszula są poplamione krwią.

– Spokojnie – mówi. – Nie musiałeś ze względu na mnie wyjeżdżać z Kvikkjokk.

– Przestań wygadywać bzdury – odpowiada Hurtig, wzruszając ramionami. – A co ja bym tam robił? Lepił bałwany?

Po raz pierwszy od ponad dwunastu godzin Jeanette się uśmiecha.

– Dokąd zdążyłeś dojechać? – pyta.

– Do Långsele. Wyskoczyłem na peron i wsiadłem do pierwszego autobusu jadącego na południe.

Szybki uścisk dłoni. Jeanette nie musi nic mówić. Wie, że Hurtig się domyśla, jak bardzo jest mu wdzięczna, że jest tu teraz razem z nią.

Otwiera drzwi radiowozu i pomaga wysiąść starszej pani. Hurtig pokazał jej zdjęcie Johana, co oznacza, że zeznanie nie będzie miało większego znaczenia. Kobieta nie potrafiła nawet określić koloru koszuli chłopca.

– Czy to tam go pani widziała? – pyta Jeanette, wskazując kamienisty brzeg rzeki koło pomostu, gdzie cumuje latarniowiec „Finngrund”.

Kobieta potwierdza skinieniem głowy. Cała aż drży z zimna.

– Leżał na kamieniach i spał, a ja nim potrząsałam, próbując go obudzić. Jak tak można, powiedziałam do niego. Taki młody i już pijany...

– Rozumiem – przerywa jej niecierpliwie Jeanette. – Czy coś mówił?

– Nie, coś tam mruczał. A jeśli coś powiedział, to i tak nie słyszałam.

Hurtig bierze zdjęcie Johana i ponownie pokazuje kobiecie.

– Czy jest pani pewna, że właśnie tego chłopca pani widziała? – pyta.

– No cóż... ten sam kolor włosów, jak już mówiłam, ale twarz... Trudno powiedzieć. Przecież był pijany.

Jeanette wydaje z siebie głębokie westchnienie. Idzie przed kobietą alejką, która prowadzi wzdłuż brzegu rzeki. Pijany? Johan? Co za brednie.

Spogląda nad Skeppsholm zatopiony w szarej mgle.

Dlaczego jest tak cholernie zimno?

Schodzi na brzeg i staje na kamieniach.

– Czy tutaj leżał? Jest pani pewna?

– Tak – odpowiada zdecydowanym tonem kobieta. – Mniej więcej tutaj.

Mniej więcej, powtarza w myślach Jeanette i czuje, że ogarnia ją rezygnacja. Obserwuje, jak starsza pani wyciera okulary z grubymi szkłami o rękaw płaszcza.

Zaczyna wpadać w rozpacz. Nie mają niczego z wyjątkiem starszej kobiety ze słabym wzrokiem. Bardzo chciałaby jej wierzyć, ale to kiepski świadek.

Kuca i rozgląda się, jakby chciała znaleźć coś na potwierdzenie tego, że Johan rzeczywiście tu był. Na przykład ubranie, torbę, klucze do domu. Cokolwiek.

Niestety, wszędzie widzi tylko kamienie wygładzone falami i deszczem.

Odwraca się w stronę kobiety.

– Potem pani stąd poszła? Na Junibacken?

– Nie – odpowiada kobieta. Wyjmuje z torebki chusteczkę i głośno wyciera nos. – Ten chłopak stąd odszedł, bardzo się zataczał. Był tak pijany, że nie mógł się wyprostować...

Jeanette jest już naprawdę poirytowana.

– Ale poszedł w tamtą stronę, tak? W stronę Junibacken?

Starsza pani kiwa głową i znowu wyciera nos w chusteczkę. W tej samej chwili ulicą Djurgårdsvägen przejeżdża na sygnale jakiś pojazd.

– Znowu fałszywy alarm? – pyta Hurtig, patrząc na Jeanette, która pełnym rezygnacji skinieniem głowy potwierdza jego słowa.

To już trzecia karetka pogotowia na sygnale, żadna jednak nie jechała po Johana.

– Zadzwonię do Mikkelsena – mówi Jeanette.

– Do Centralnego Urzędu Śledczego? – dziwi się Hurtig.

– Tak. Moim zdaniem Mikkelsen najlepiej się nadaje do takich spraw.

Jeanette wstaje i szybkim krokiem rusza w stronę alejki.

– Myślisz, że chodzi o przestępstwo? – pyta Hurtig i od razu robi taką minę, jakby pożałował tych słów. – To znaczy chciałem powiedzieć, że nadal nie wiemy, o co chodzi.

– Może nie, ale byłoby błędem odrzucić taką hipotezę. To Mikkelsen koordynuje poszukiwania w Beckholmen, Gröna Lund i Waldemarsudde.

Hurtig kiwa głową i patrzy na Jeanette z żalem.

Daj sobie spokój, myśli Jeanette, odwracając głowę. Nie użalaj się nad sobą, bo pękniesz.

– Zadzwonię do niego – mówi.

Wyjmuje telefon, lecz okazuje się, że jest rozładowany. W tej samej chwili w radiowozie Hurtiga słuchać trzaski. Ktoś mówi przez policyjne radio.

To, co Jeanette słyszy, sprawia, że włosy jeżą jej się na głowie. Czuje się tak, jakby cała krew spłynęła jej nagle w dół i ciągnęła ją do ziemi.

Znaleziono Johana.

Szpital Karolinska

Na początku obsługa karetki sądziła, że chłopiec jest martwy.

Znaleziono go przy starym młynie w Waldemarsudde. Oddech i praca serca były prawie niewyczuwalne.

Chłopiec był wyziębiony. Sanitariusze zauważyli też, że nocą – która jak na późne lato była niezwykle zimna – kilka razy wymiotował.

Lekarz obawiał się, że uszkodzony został układ oddechowy. Podejrzewał, że żrące kwasy żołądkowe przeniknęły do płuc.

Tuż po dziesiątej Jeanette wsiadła do karetki, która miała ją zawieźć na oddział intensywnej terapii w szpitalu Karolinska w Solnie.

Pokój jest zaciemniony, ale blask słabego popołudniowego słońca przebija się przez żaluzje. Ogniste paski tworzą dziwny wzór na nagiej klatce piersiowej Johana. Nad jego łóżkiem pulsuje sztuczne światło, odblask bijący od urządzeń podtrzymujących pracę serca i płuc. Jeanette ma wrażenie, że to sen.

Głaszcze Johana po dłoni i zerka na odczyty aparatury pomiarowej stojącej obok łóżka.

Temperatura ciała Johana jest bliska normalnej, osiągnęła prawie trzydzieści sześć stopni.

Jeanette wie, że w jego organizmie wykryto dużą dawkę alkoholu. Wyniki badań przeprowadzonych w szpitalu pokazały, że miał prawie trzy promile we krwi.

Ani na chwilę nie zmrużyła oka, jest całkowicie rozbita i nawet nie potrafi określić, czy serce, które jej bije w piersiach jak oszalałe, uderza w tym samym rytmie co puls. Po głowie krążą myśli, których nie rozumie. Sprawiają, że czuje się jednocześnie zrozpaczona, zła, przestraszona, zagubiona i bezradna.

A przecież zawsze zachowywała się racjonalnie. Do teraz.

Patrzy na Johana, który leży nieruchomo na łóżku. Pierwszy raz w życiu trafił do szpitala. A właściwie drugi. Po raz pierwszy znalazł się tu w dniu, w którym się urodził. Była wtedy całkiem spokojna i przygotowana. Przewidziała nawet cesarskie cięcie, jeszcze zanim zdecydowali się na nie lekarze.

Tym razem żadnych przygotowań nie było.

Mocniej ściska Johana za rękę. Dłoń jest nadal zimna, ale widać, że Johan jest rozluźniony, oddycha regularnie i spokojnie. W pokoju panuje cisza. Słuchać tylko szum aparatury.

– Johan... – szepcze Jeanette. Wie, że ludzie słyszą głos swoich bliskich, nawet jeśli są nieprzytomni. – Lekarze wierzą, że wszystko będzie dobrze.

Nagle milknie. Po co zaszczepiać w nim nadzieję?

Wierzą? Chyba raczej nie wiedzą.

Kiedy tu przyszła, wszędzie panował chaos. Położyli Johana na szpitalnym łóżku głową niżej, żeby oczyścić drogi oddechowe.

Przydech. Być może ma uszkodzoną tkankę płucną.

W najgorszym wypadku.

I te jej chaotyczne pytania, na które lekarze odpowiadali rzeczowo. Niestety, ich wyjaśnienia były pozbawione konkretnej treści.

Jej złość i frustracja osiągnęły w końcu taki poziom, że nie mogła się już dłużej powstrzymać i spytała: „Dlaczego, do cholery, nic nie wiecie?”.

Odpowiedzieli jej, że robią Johanowi EKG; przypomnieli o podłączeniu tlenu i o kroplówce; wyjaśnili, w jaki sposób sonda wpuszczona przez przełyk kontroluje temperaturę ciała i jak urządzenie do podtrzymywania pracy serca i płuc steruje pracą układu oddechowego.

Opowiedzieli jej o dolnej granicy wyziębienia i o tym, jak długi pobyt w zimnej wodzie w czasie deszczowej nocy i przy silnym wietrze wpływa na organizm.

Wyjaśnili jej też, że alkohol rozszerza naczynia krwionośne i przyspiesza spadek temperatury, a gdy następuje obniżenie poziomu cukru we krwi, może dojść do uszkodzenia mózgu.

Ciągle jej coś wyjaśniali.

Stwierdzili, że z pierwszych obserwacji wynika, iż zagrożenie raczej minęło, a gazometria krwi i rentgen płuc napawają optymizmem.

Tylko co to znaczy?

Gazometria krwi?... Z pierwszych obserwacji?... Zagrożenie raczej minęło?...

Ich zdaniem. Tak sądzą. Uważają. Wierzą.

Ale przecież tak naprawdę nic nie wiedzą.

Jeśli Johan słyszy, dotarło do niego wszystko to, o czym lekarze mówili jej w tym pokoju. Nie może go okłamywać. Kładzie dłoń na jego policzku. Nie wolno jej kłamać.

Do pokoju wchodzi Hurtig.

– Co z nim? – pyta.

– Żyje i będzie żył. Niebezpieczeństwo minęło. Możesz wracać do domu.

Dzielnica Bandhagen

Błyskawice pojawiają się na niebie średnio sto razy na sekundę, to znaczy mniej więcej osiem milionów razy dziennie. Nad Sztokholmem przeciąga najbardziej gwałtowna burza tego roku. Dwadzieścia dwie minuty po dziesiątej pioruny uderzają w dwa miejsca jednocześnie: w dzielnicy Bandhagen na południu miasta i koło szpitala Karolinska w Solnie.

Hurtig stoi na szpitalnym parkingu. Właśnie chce jechać do domu, gdy nagle dzwoni jego telefon. Zanim odbierze, otwiera drzwi samochodu i siada za kierownicą. Na wyświetlaczu pokazuje mu się numer komendanta policji. Domyśla się, że Dennis Billing dzwoni do niego, by spytać, co się stało.

Hurtig wkłada słuchawki do uszu i melduje się:

– Mówi Hurtig, słucham.

– Słyszałem, że znaleźliście syna Jeanette. W jakim jest stanie? – pyta niespokojnym głosem komendant.

– Chłopiec leży pod narkozą, a Jeanette jest przy nim – odpowiada Hurtig. Wkłada klucz do stacyjki i uruchamia silnik. – Na szczęście jego życiu nic zagraża niebezpieczeństwo.

– To dobrze, bardzo dobrze. Rozumiem więc, że Jeanette wróci do pracy za kilka dni? A co u ciebie?

– Co pan ma na myśli?

– Jesteś zmęczony? Czy mógłbyś coś załatwić w Bandhagen?

– A o co chodzi?

– Ponieważ Kihlberg ma teraz co innego na głowie, trafiła ci się szansa, żeby się wykazać. To zawsze ładnie wygląda w papierach. Chyba wiesz, co mam na myśli.

– Bardzo dobrze pana rozumiem – odpowiada Hurtig, skręcając w ulicę Norra Länken. – Czego dotyczy sprawa?

– Znaleziono tam martwą kobietę. Możliwe, że wcześniej została zgwałcona.

– Okej, już tam jadę.

– To mi się podoba. Porządny z ciebie policjant. W takim razie widzimy się jutro.

– Oczywiście.

– Aha... jeszcze jedna sprawa... – zaczyna z wahaniem Billing. – Przekaż Jeanette, że jeśli będzie chciała, może wziąć kilka dni urlopu i zająć się synem. Szczerze mówiąc, uważam, że powinna się bardziej zatroszczyć o rodzinę. Dotarły do mnie pogłoski, że Åke ją zostawił.

– O co panu chodzi? – pyta Hurtig. Jest już naprawdę zniecierpliwiony aluzjami szefa. – Chce pan, żebym do niej pojechał i przekazał jej, że pana zdaniem kobiety nie powinny pracować zawodowo, tylko siedzieć w domu i zajmować się mężem i dziećmi?

– Jens, do cholery, daj spokój. Myślałem, że się rozumiemy i...

– To, że jesteśmy facetami, nie oznacza, że musimy mieć takie same poglądy – przerywa mu Hurtig.

– Jasne, że nie – wzdycha Billing. – Sądziłem tylko, że...

– Zdzwonimy się – rzuca Hurtig i rozłącza się, zanim Billing zdąży znowu powiedzieć coś niemądrego.

Kiedy dociera do wyjazdu z Solnej, spogląda na marinę i ustawione w niej żaglówki.

Łódź, myśli. Muszę sobie kupić łódź.

Krople deszczu bębnią o asfalt boiska gimnazjum w Bandhagen. Hurtig naciąga na głowę kaptur, zatrzaskuje drzwi samochodu. Rozgląda się i od razu rozpoznaje to miejsce.

Był tu kilka razy jako kibic na meczach mieszanych drużyn policyjnych. W jednej z nich grała Jeanette. Jej umiejętności naprawdę go zadziwiły. Była dobra, o wiele lepsza od innych policjantów. Grała na pozycji środkowego pomocnika i wyróżniała się pomysłowością. To ona wykonywała podania otwierające drogę na bramkę przeciwnika, to ona widziała luki w obronie, których nie zauważył żaden inny gracz.

Dziwne, ale jej cechy przywódcze, którymi wykazywała się w pracy, znajdywały też odbicie w grze na boisku. Cieszyła się ogólnym szacunkiem, chociaż nie dominowała nad innymi graczami.

Jeśli koledzy z drużyny krytykowali decyzje sędziego, wkraczała energicznie, aby rozładować sytuację. Nawet sędzia był jej posłuszny.

Ciekawe, jak się teraz czuje. On nie ma dzieci i nie zamierza ich mieć, rozumie jednak, że to dla niej trudny okres. Kto się nią teraz zajmie, gdy Åke się wyprowadził?

Sprawą zamordowanych chłopców ogromnie się przejmowała.

Teraz nieszczęście spotkało jej syna. On, Hurtig, chciałby być dla niej kimś więcej niż tylko kolegą z policji. Może nawet przyjacielem?

Nienawidzi struktur hierarchicznych, chociaż przez całe życie musiał się im podporządkowywać. Ludzie nie mają takiej samej wartości, bo ostatecznie wszystko zależy tylko od pieniędzy.

Myśli o bezimiennych chłopcach. W szwedzkim społeczeństwie nic nie znaczą. Stoją poza systemem. Jeśli jednak istnieją ludzie, których ktoś szuka, to muszą być i tacy, którzy szukają i tęsknią.

Społeczeństwo klasowe nadal istnieje. Różnica polega na tym, że poszczególne klasy używają dzisiaj innych nazw. Szlachta, księża, mieszczanie i chłopi, to znaczy klasa nadrzędna i podrzędna. Robotnicy albo właściciele kapitału.

Mężczyźni albo kobiety. To bez znaczenia.

Partia Centrum zaczęła się od niedawna nazywać partią robotniczą, chociaż akurat jej członkowie pilnują interesów tych, którzy mają najgrubsze portfele. Na samym dole struktury społecznej znajdują się ci, którzy nie mają ani portfela, ani dokumentów.

Hurtig idzie w stronę zabudowań i czuje, jak ogarnia go zły nastrój.

Schwarz i Åhlund czekają na niego pod dachem przy wejściu do szatni. Dają mu znak, żeby do nich przyszedł.

– Cholera, co za pogoda! – mówi Hurtig i wyciera dłonią krople deszczu z oczu. Niebo rozjaśnia blask błyskawicy. Aż się wzdrygnął.

– Boisz się burzy? – pyta Schwarz, uderzając go z uśmiechem w ramię.

– Co tu się stało?

– Martwa kobieta – odpowiada Åhlund, wzruszając ramionami. – Przed śmiercią została prawdopodobnie zgwałcona. Teraz trudno to zauważyć, ale chłopaki właśnie rozkładają namiot. Musimy trochę poczekać.

Hurtig kiwa głową i szczelniej otula się kurtką. Patrzy na wielkie reflektory stojące wzdłuż długich boków boiska i zastanawia się, czy nie poprosić woźnego, żeby je włączył. Chyba lepiej nie, zaraz zrobi się zamieszanie. Dziennikarze już pewnie wiedzą o wszystkim z rozmów podsłuchanych na policyjnym radiu i niedługo się zjawią na miejscu zbrodni. Rozwrzeszczany tłum gapiów z okolicy to coś, czego mu teraz najmniej potrzeba. Najlepiej będzie, jak wszystkie czynności przeprowadzi jak najdyskretniej.

– Kto jeszcze przyjedzie? Chyba nie Ryden?

– Nie – odpowiada Åhlund, kręcąc głową. – Billing wspominał, że przyśle Iva Andricia, bo już z nim współpracowaliśmy.

– Myślałem, że jest na urlopie.

Andrić jest lekarzem medycyny sądowej, pochodzi z Bośni. Podczas ostatniej rozmowy Hurtig usłyszał od niego, że po zakończeniu śledztwa w sprawie zamordowanych chłopców wybiera się na zasłużony długi urlop.

Kiedy policja podjęła decyzję o umorzeniu śledztwa, Andrić uznał to za swoją osobistą porażkę.

– Nie sądzę – odpowiada Åhlund, wyjmując z kieszeni paczkę gumy do żucia. – Słyszałem, że zrezygnował, gdy postanowiono umorzyć śledztwo. Cholera, może my też powinniśmy to zrobić? Poczęstujcie się – dodaje, podsuwając kolegom gumę.

Hurtig też odnosi wrażenie, że ogarnia go poczucie rezygnacji.

Polecenie o umorzeniu śledztwa przyszło z góry. Odgadł, że na tę decyzję wpłynął fakt, iż wszyscy zamordowani chłopcy byli nielegalnymi imigrantami, dziećmi bez tożsamości. Nikt ich nie szukał, dlatego nie byli aż tak ważni jak jasnowłose niebieskookie dzieci z Mörby albo z Brommy. Co za potwory, myśli Hurtig. Kompletnie pozbawione ludzkich uczuć.

Wprawdzie nie udało im się ustalić sprawcy, ale dzięki śledztwu chłopcy odzyskali tożsamość. Przywrócono im imiona i nazwiska. Niestety, za wszystko trzeba płacić, a przecież nie są dla nikogo ważni.

Persona non grata.

Równość ludzi to nie do końca prawda.

Hurtig zwraca się w stronę niewielkiego białego namiotu techników policyjnych i pyta ich o aktualną sytuację. Potem wraca na poprzednie miejsce. W tym samym momencie włączają się reflektory, boisko zalewa strumień białego światła.

Hurtig marszczy brwi na znak, że niezbyt mu się to wszystko podoba.

– Andrić niedługo tu będzie. Technicy twierdzą, że sprawa jest prosta. Panują nad wszystkim. Za kilka godzin przedstawią nam pierwsze wyniki.

– Co to znaczy, że sprawa jest prosta? – pyta Schwarz.

– Kobietę udało się już zidentyfikować. Obok niej leżała torebka i portfel. Z prawa jazdy wynika, że nazywa się Elisabeth Karlsson. Wszystko wskazuje na to, że ją zgwałcono i zamordowano. Jednak o wszystkim opowie nam Andrić, gdy zbada ciało. Technicy wykonują swoją robotę, dwa patrole z psami przeczesują okolicę, a na komendzie szukają krewnych ofiary. Co więcej możemy zrobić?

– Może napijemy się kawy? – proponuje Schwarz i rusza w stronę radiowozu.

Deszczówka spływa z rynien, tworząc na piasku duże kałuże.

Jak on się zachowuje?, myśli Hurtig, ale rusza za nim.

Dzielnica Bandhagen

Wjeżdżając na szkolny parking, Andrić widzi Hurtiga, Schwarza i Åhlunda. Właśnie radiowozem opuszczają parking. Hurtig unosi rękę, żeby go pozdrowić. Andrić skręca przed szkołę i parkuje wóz obok ceglanego budynku.

Przez chwilę siedzi w samochodzie wpatrzony w nasiąknięte wodą, ciemne boisko. W jednym rogu stoi namiot techników, w drugim stara zniszczona bramka do gry w piłkę z porozrywaną siatką. Nadal pada deszcz i wygląda na to, że szybko nie przestanie. Andrić postanawia, że będzie siedział w samochodzie dopóty, dopóki będzie to możliwe. Czuje zmęczenie i zastanawia się, po co go tu właściwie ściągnięto. Wie, że cieszy się opinią jednego z najlepszych patologów w kraju i posiada wiedzę, której brakuje wielu innym lekarzom. Poza tym pracował za granicą i chociażby z tego względu powinni go przydzielać do innych spraw.

Za granicą. Dla niego słowo to oznacza Bośnię, którą kiedyś nazywał swoim domem.

Teraz siedzi w samochodzie, jest zmęczony, oczy mu się kleją. Myśli o tym, co się ostatnio wydarzyło, zwłaszcza o śledztwie w sprawie zamordowanych chłopców. Pierwszego znaleziono w krzakach przy wejściu do stacji metra Thorildsplan. Był prawie zmumifikowany. Na kolejnego – chłopca z Białorusi – natknięto się w okolicach Svartsjö. Następne zmumifikowane zwłoki odkryto koło placu do gry w kule w Danvikstull. Wszyscy trzej zostali przed śmiercią ciężko pobici.

Ostatnia ofiara to Samuel Bai, który kiedyś był dzieckiem-żołnierzem w Afryce. Zabójca powiesił go na strychu na osiedlu Monumentet w dzielnicy Skanstull.

Te zbrodnie zabrały mu kilka tygodni życia. Nadal jest przekonany, że we wszystkich tych przypadkach sprawcą była jedna i ta sama osoba.

Śledztwo prowadziła Jeanette Kihlberg, ale akurat do niej nie ma żadnych zastrzeżeń. Wykonała solidną robotę, za to w całym śledztwie pełno było błędów i zaniedbań. Po kilku tygodniach utknęło w martwym punkcie.

Ani komendant policji, ani prokurator nie zachowali się jak należy. Niektóre osoby składały fałszywe zeznania w sprawie alibi. Brak zaangażowania ze strony śledczych i niechęć do wykorzystania dostępnych metod sprawiły, że Andrić całkowicie pozbył się wszelkich iluzji. Już wcześniej jego wiara w system sprawiedliwości utrzymywała się na niskim poziomie. Jednakże po tych doświadczeniach stracił resztę nadziei. A gdy jeszcze prokurator umorzył śledztwo, uszła z niego reszta pary.

Czując, jak przenika go chłód, otula się szczelniej kurtką, nakłada czapkę bejsbolówkę. Wysiada z samochodu i smagany deszczem rusza szybkim krokiem w stronę policyjnych barierek.

Ofiara leży na boku. Lewą rękę ma skręconą pod nienaturalnym kątem – jest bez wątpienia złamana. Poza tym na ciele nie widać żadnych innych obrażeń.

Andrić dochodzi do wniosku, że wie, co się tutaj rozegrało. Kobieta została zgwałcona, ale przyczyny śmierci nie da się na razie określić. Trzeba z tym poczekać, aż zwłoki trafią na patologię w Solnie. Każe je zabrać. Kilku sanitariuszy wkłada ciało do szarego plastikowego worka.

Andrić wraca do swojego samochodu trochę szybszym krokiem.

To, co zobaczył, nasunęło mu pewną myśl. Będzie to musiał szybko sprawdzić.

Park Vita Bergen

Sofia Zetterlund ma spore luki w pamięci. Czarne dziury, przez które przechodzi w swoich snach i niekończących się spacerach. Czasem, gdy czuje jakiś zapach albo gdy ktoś patrzy na nią w określony sposób, te dziury się pogłębiają. Obrazy ożywają, kiedy słyszy kroki na piasku albo widzi czyjeś plecy na ulicy. W takich sytuacjach czuje się, jakby przez punkt, który ona nazywa JA, przeleciał nagle tańczący wiatr.

Wie, że przeżyła coś, czego nie da się opisać.

Pewnego razu żyła sobie dziewczynka o imieniu Victoria. Kiedy miała trzy lata, jej tata zbudował w niej pokój. Był zupełnie pusty, a jedynymi uczuciami, jakich w nim doświadczała, był ból i zimna obojętność. Z czasem pokój zamienił się na stałe w ściany smutku, podłogę zemsty i dach nienawiści. Był tak odizolowany i zamknięty, że nie potrafiła się z niego wydostać.

Właśnie w tym pokoju przebywa teraz.

To nie byłam ja, myśli. To nie był mój błąd. Kiedy się budzi, ogarnia ją poczucie winy. Wszystkie mechanizmy działające w jej organizmie szykują się do ucieczki, chcą się bronić.

Wstaje z łóżka, sięga po opakowanie paroksetyny, zbiera ślinę i połyka dwie tabletki. Odchyla głowę i czeka, aż głos Victorii ucichnie. Nie do końca, bo nigdy nie cichnie do końca, ale przynajmniej na tyle, żeby mogła słyszeć samą siebie.

Chce usłyszeć, czego chce Sofia.

Co się niedawno stało?

Wspomnienie różnych zapachów. Popcornu, mokrego od deszczu piasku, ziemi.

Ktoś chciał ją zawieźć do szpitala, nie zgodziła się jednak.

A potem nastała pustka i zapadła ciemność. Nie pamięta, jak dotarła do swojego mieszkania, a tym bardziej jak tam trafiła z Gröna Lund.

Która to już godzina?

Telefon komórkowy leży na nocnej szafce. Nokia, stary model. To komórka Victorii Bergman. Musi się jej pozbyć.

Na wyświetlaczu widać godzinę 07.33. Widać też jedno nieodebrane połączenie. Naciska klawisz, żeby sprawdzić numer, i spogląda na wyświetlacz.

Numer nieznany.

Dziesięć minut później jest już na tyle spokojna, że może wstać. Powietrze w mieszkaniu jest trochę nieświeże, więc otwiera okno w salonie. Ulica Borgmästargatan jest cicha i mokra od deszczu. Na lewo widać majestatyczną wieżę kościoła Świętej Zofii. Od strony Nytorget dochodzi zapach spalin i świeżo upieczonego chleba.

Kilka zaparkowanych samochodów.

Jeden z dwunastu rowerów przymocowanych do stojaków po drugiej stronie ulicy ma uszkodzoną oponę. Jeszcze wczoraj była w porządku. To szczegóły, które zakotwiczają się w pamięci bez jej wiedzy.

Gdyby ktoś ją zapytał, potrafiłaby opisać po kolei kolor każdego z rowerów. Od prawej do lewej albo odwrotnie.

Nie musiałaby się nawet zastanawiać.

Jednak pod wpływem paroksetyny czuje się trochę wyciszona, jej mózg się uspokaja, dzięki czemu łatwiej będzie przeżyć kolejny dzień.

Postanawia, że weźmie prysznic, ale w tej samej chwili dzwoni telefon. Tym razem służbowy.

Wchodzi pod prysznic, a telefon nadal dzwoni.

Gorąca woda działa na nią orzeźwiająco. Kiedy się wyciera, przychodzi jej na myśl, że już wkrótce będzie zupełnie sama. Będzie mogła robić, co tylko jej się spodoba.

Trzy tygodnie temu jej rodzice zginęli w pożarze domu. Siedzieli wtedy w saunie. Z ekspertyzy wynika, że do pożaru doszło na skutek zwarcia instalacji elektrycznej w agregacie ogrzewającym saunę.

Jej rodzinny dom w Värmdö zamienił się w zgliszcza, a wszystko, co się w nim znajdowało, spaliło się na popiół.

Oprócz ubezpieczenia za dom, które wyniosło około czterech milionów koron, jej rodzice mieli oszczędności w kwocie dziewięciuset tysięcy koron, jak również pakiet akcji, które po sprzedaniu przyniosą jej dalsze pięć milionów.

Adwokatowi rodziny, którym jest Viggo Dürer, poleciła, aby jak najszybciej wszystkie akcje sprzedał, a pieniądze przelał na jej prywatne konto. Już wkrótce będzie miała do dyspozycji prawie dziesięć milionów koron.

Do końca życia nie zazna biedy. Zamknie prywatną praktykę. Przeprowadzi się w inne miejsce. Wszystko zacznie od nowa. Stanie się kimś innym.

Ale to później. Może wkrótce, lecz jeszcze nie teraz. Teraz potrzebne są jej stałe rutynowe czynności wynikające z codziennej pracy. Chwile, gdy nie musi o niczym myśleć, gdy będzie mogła funkcjonować na zwolnionych obrotach. Robienie tego, czego inni od niej oczekują, jest dla niej źródłem spokoju. Potrzebuje go po to, żeby trzymać Victorię na dystans.

Wytarła się i przeszła do kuchni.

Wsypuje kawę do automatu, przynosi laptop, rozkłada go na kuchennym stole i włącza.

Ze strony internetowej firmy ENIRO dowiaduje się, że numer telefonu, którego nie odebrała, należy do policji w Värmdö. Czuje, jak ogarnia ją nagły strach. Czyżby coś na nią znaleźli? A jeśli tak, to co?

Wstaje i przynosi filiżankę z kawą. Postanawia, że zachowa spokój i będzie po prostu czekać.

Siada przy komputerze, odszukuje folder, który nazwała VICTORIA BERGMAN, i patrzy na dwadzieścia pięć plików.

Wszystkie mają tę samą nazwę: DZIEWRONA.

Jej wspomnienia.

Wie, że była chora, dlatego postanowiła spisać wszystkie wspomnienia. Przez wiele lat prowadziła ze sobą rozmowy, nagrywała własne monologi, a potem je analizowała. Dzięki tej pracy poznała Victorię, aż w końcu pogodziła się z myślą, że już na zawsze będą ze sobą związane.

Teraz jednak, gdy już wie, do czego Victoria jest zdolna, nie pozwoli sobą manipulować.

Zaznacza myszką wszystkie pliki umieszczone w folderze, nabiera głęboko powietrza i wciska klawisz „usuń”.

Na ekranie pojawia się okienko z zapytaniem, czy rzeczywiście jest pewna, że chce usunąć zawartość folderu.

Zastanawia się.

Już kiedyś kilka razy podejmowała decyzję o usunięciu zapisanych rozmów, które ze sobą przeprowadziła. Ale za każdym razem brakowało jej odwagi, żeby to uczynić.

– Nie, nie jestem pewna – mówi głośno i wciska polecenie „nie”.

Natychmiast odczuwa ulgę.

Zaczyna się za to niepokoić o Gao. Chłopca bez przeszłości, który przez przypadek stał się częścią jej życia. A może to nie był przypadek?

Spotkała go w kolejce podmiejskiej w stanie pełnej świadomości, widziała, że jest całkowicie bezbronny. Kiedy pociąg zatrzymał się na stacji w Karlbergu, wzięli się za ręce i zawarli milczącą umowę.

Od tamtej pory Gao mieszka u niej w pokoju ukrytym za regałem.

Ich codzienne ćwiczenia wzmocniły go fizycznie, stał się bardziej wytrzymały. Zdołał też rozwinąć niesamowitą siłę mentalną.

Zastanawiając się nad tym wszystkim, Sofia miesza w garnku kleik i napełnia termos, który mu zaraz zaniesie. Gao leży nago na miękkim łóżku w ciemnym pokoju. Po oczach widać, że myślami jest gdzieś daleko.

Jest z nią na zawsze, całkowicie oddany i absolutnie bezkompromisowy, dzięki czemu stał się jej posłusznym narzędziem.

Są jak dwie obce sobie części ciała, które w niej zaimplantowano. Jej organizm zaakceptował Victorię, ale odrzucił Gao.

Co ma z nim zrobić? Stał się dla niej bardziej obciążeniem niż pomocą.

Chociaż sprzątała przez kilka godzin i użyła różnych środków chemicznych, smród moczu nadal utrzymuje się w pomieszczeniu.

Na podłodze leży stos jego rysunków.

Stawia termos na podłodze obok łóżka. Gao może korzystać z wody w niewielkiej toalecie.

Kiedy od niego wychodzi, zasuwa regał zasłaniający drzwi do jego pokoju i zakłada haczyk. Gao musi sobie jakoś zagospodarować czas do wieczora.

Język

kłamie i obmawia. Dlatego on, Gao Lian z Wuhanu, musi uważać na to, co ludzie mówią.

Nic nie jest w stanie go zaskoczyć, bo nie jest zwierzęciem i wszystko kontroluje.

Wie, że zwierzęta nie potrafią planować odstępstw od normy. Wiewiórki gromadzą orzechy przed nadejściem zimy w dziuplach drzew, ale jeśli te otwory zamarzają, wiewiórki niczego nie rozumieją. Orzechy przestają dla nich istnieć, bo nie można się do nich dostać. Wiewiórki rezygnują więc z wydobycia ich i giną.

Gao Lian wie, że musi być przygotowany na to, iż kiedyś może się zdarzyć jakieś odstępstwo od normy.

oczy

widzą to, co zabronione. Gao musi je zamknąć, by odczekać, aż obraz zniknie.

Czas to czekanie, czyli nic.

Czas to w ogóle nic. Darmocha. Zero. Pustka.

To, co się potem zdarzy, będzie absolutnym przeciwieństwem czasu.

Kiedy napną się mięśnie i skurczy żołądek, kiedy oddech stanie się krótki, ale za to bogaty w tlen, on, Gao, złączy się z otoczeniem, staną się jednością. Puls, który przedtem uderzał powoli, przyspieszy, aż zamieni się w ogłuszający huk. Wszystko wydarzy się jednocześnie.

W tym momencie czas przestanie być śmieszny, będzie wszystkim.

Każda sekunda żyje własnym życiem, snuje własną opowieść mającą początek i koniec. Jedna setna sekundy zwątpienia będzie miała złowieszcze konsekwencje. Będzie stanowić różnicę między życiem a śmiercią.

Czas to przyjaciel kogoś, kto ma słabą wolę i jest niezdolny do działania.

Biała kobieta przyniosła mu papier i ołówek, więc teraz siedzi godzinami w ciemnościach i rysuje. Motywy czerpie z głębi własnej pamięci. Rysuje poznanych ludzi, przedmioty, których mu brakuje, i uczucia, które kiedyś miał, ale teraz całkiem o nich zapomniał.

Jest jak ptak w swoim gnieździe razem z pisklętami.

Kiedy kończy, odkłada kartkę, bierze nową i znowu zaczyna rysować.

Nigdy nie przestaje i nigdy nie ogląda tego, co narysował.

Kobieta, która go karmi, nie jest ani prawdziwa, ani fałszywa. Dla niego nie istnieje już czas, który istniał przed spotkaniem z nią i będzie istniał po niej. Czas jest niczym.

Wszystko wewnątrz niego jest zwrócone ku własnej mechanice wspomnień.

Bistro „Amica”

Jeanette opuszcza pokój Johana i idzie do kawiarni, która mieści się przy głównym wejściu do szpitala. Jest nie tylko kobietą i matką, ale także policjantką, co oznacza, że spraw zawodowych nie może odłożyć na bok, nawet w tak trudnych dla niej okolicznościach. Wie, że kiedyś może to być użyte przeciwko niej.

Kiedy winda staje na parterze i drzwi się otwierają, Jeanette miesza się z tłumem ludzi. Uniósłszy wzrok, widzi ich ruchy i uśmiech na twarzy. Nabiera powietrza i obserwuje, jak wokół niej tętni życie. Czuje, że potrzebuje chwili oddechu po niespokojnym czuwaniu przy łóżku syna w pokoju wypełnionym gęstym powietrzem.

Hurtig przynosi tacę z dwiema filiżankami parującej kawy i dwoma ciastkami z cynamonowym nadzieniem. Stawia je na stoliku, siada. Jeanette bierze jedną z filiżanek i pije gorący napój. Kawa rozgrzewa jej żołądek. Jeanette nabiera ochoty na papierosa.

Hurtig sięga po drugą filiżankę, patrząc badawczo na Jeanette. Nie podoba jej się krytycyzm zawarty w jego spojrzeniu.

– Co z nim? – pyta Hurtig.

– Sytuacja jest pod kontrolą. W tej chwili najgorsze, że nie wiadomo, co mu się przytrafiło.

Podobnie się czuła, gdy Johan był małym chłopcem. Wiele razy przybiegał do niej zapłakany i niepocieszony, niezdolny opowiedzieć, co się stało. Brakowało mu słów. Myślała, że to już należy do przeszłości.

A teraz?

Nawet Sofia nie potrafiła wyjaśnić, co się stało. Jak zatem zrobi to Johan?

– Rozumiem, ale przecież będziecie o czymś rozmawiać, gdy Johan wyzdrowieje i wrócicie do domu. Prawda?

– Jasne – odpowiada z westchnieniem Jeanette. – Siedzenie w tym cichym pokoju doprowadza mnie do szaleństwa.

– Czy Åke już go odwiedził? A twoi rodzice?

Jeanette wzrusza ramionami.

– Åke ma teraz wystawę w Polsce i chciał wracać do domu, ale kiedy znaleziono Johana... – Jeanette nie kończy, tylko znowu wzrusza ramionami. – Właściwie niewiele może zrobić. Moi rodzice są na wycieczce w Chinach. Nie będzie ich przez dwa miesiące.

Hurtig chciał coś powiedzieć, lecz w ostatniej chwili się rozmyślił.

– A jak wam poszło w Bandhagen? – pyta Jeanette.

Hurtig wkłada kostkę cukru do kawy, miesza.

– Ivo przeprowadza sekcję, ciągle czekamy.

– A co mówi Billing?

– Uważa, że powinnaś zostać z Johanem w domu i że to przez ciebie Åke chce się rozwieść – mówi z westchnieniem Hurtig, popijając kawę.

– Ten podstępny wąż naprawdę tak powiedział?

– Tak. Wprost i bez ogródek – odpowiada Hurtig, unosząc wzrok.

Jeanette czuje nagle, że jest potwornie wyczerpana i nikomu niepotrzebna.

– Niech go szlag trafi – mruczy, rozglądając się po kawiarni.

Hurtig siedzi w milczeniu. Bierze z talerza ciasto, odłamuje kawałek i wsuwa do ust. Jeanette widzi, że coś go trapi.

– Co cię gryzie? O czym myślisz?

– Nie odpuściłaś sobie tamtej sprawy, prawda? – pyta badawczo Hurtig. – Widać to po tobie. Jesteś wkurzona, że cię odsunęli.

Usuwa sobie kilka okruszków z brody.

– Co masz na myśli? – pyta Jeanette, budząc się z odrętwienia.

– Uważasz mnie za głupka? Wiesz, o co pytam. Lundström to prawdziwe bydlę, ale to nie on...

– Daj spokój! – przerywa mu Jeanette.

– Przecież... – zaczyna Hurtig. Rozkłada przy tym ręce i rozlewa kawę.

Jeanette sięga odruchowo po serwetkę, wyciera plamę. Broni się przed myślą, że w przyszłości sama będzie musiała po tym wszystkim posprzątać. Wyparła ją, jeszcze zanim zagnieździła jej się w głowie. Na jej twarzy pojawia się wyraz skupienia.

– Jens, posłuchaj – zaczyna w zamyśleniu. – Tak jak ty jestem sfrustrowana tym, co się stało. Uważam, że to okropne. Z drugiej strony nie jestem aż taka głupia i rozumiem, że nie ma żadnego uzasadnienia finansowego...

– Dzieci, które są nielegalnymi imigrantami... uzasadnienie finansowe... rzygać mi się chce, jak to słyszę.

Hurtig zrywa się z krzesła. Jest bardzo wzburzony.

– Siadaj, jeszcze nie skończyłam – mówi Jeanette. Sama jest zdziwiona, że zachowuje taką stanowczość, chociaż czuje się kompletnie wykończona.

Hurtig wzdycha głośno i siada na krześle.

– Zrobimy tak: ja muszę się zaopiekować Johanem, nie wiem jednak, ile czasu mi to zabierze. Ty masz do wyjaśnienia sprawę kobiety znalezionej w Bandhagen i w tej chwili to dla ciebie najważniejsze. Ale wiesz tak jak ja, że zostanie nam trochę czasu na inne sprawy... Chyba rozumiesz, co chcę powiedzieć?

Jeanette widzi, że oczy Hurtiga nagle rozbłysły. Sama też czuje, że i w niej rozgorzało uczucie, które już prawie zapomniała. Entuzjazm.

– Chcesz powiedzieć, że powinniśmy tę sprawę ciągnąć dalej, ale w tajemnicy przed wszystkimi?

– Właśnie. Tylko musi to zostać między nami. Jeśli ktoś się dowie, będziemy skończeni.

– Ja już właściwie wysłałem kilka pytań w różne miejsca i mam nadzieję, że w tym tygodniu dostanę odpowiedź – odpowiada z uśmiechem Hurtig.

– Świetnie! – mówi Jeanette i też się uśmiecha. – Podoba mi się to, ale musimy działać w rękawiczkach. Z kim się kontaktowałeś?

– Ivo Andrić twierdzi, że chłopak znaleziony na Thorildsplan miał ślady penicyliny w organizmie, nie licząc innych prochów i środków znieczulających.

– Penicyliny? Co to może znaczyć?

– Że miał jakiś kontakt ze służbą zdrowia. Prawdopodobnie z lekarzem, który pomaga nielegalnym imigrantom bez dokumentów. Znam pewną kobietę, która pracuje w jednej z organizacji przykościelnych. Obiecała, że mi poda kilka nazwisk.

– Super! A ja jestem w stałym kontakcie z UNHCR w Genewie – mówi Jeanette. Czuje, jak powoli wracają do niej wyobrażenia o przyszłości. A więc istnieje jakieś „potem”, a nie tylko bezdenna teraźniejszość. – Mam też pewien pomysł – zdradza. Hurtig czeka cierpliwie na jej dalsze słowa. – Co byś powiedział, gdybyśmy sporządzili profil sprawcy?

Hurtig patrzy na nią zdumionym wzrokiem.

– Zgoda, ale gdzie znajdziemy psychologa, który zechce wziąć udział w nieoficjalnym... – Hurtig waha się przez chwilę. – Czyżbyś myślała o Sofii Zetterlund?

– Tak – potwierdza Jeanette. – Chociaż jeszcze jej nie pytałam. Chciałam to najpierw skonsultować z tobą.

– Cholera, dziewczyno – mówi Hurtig z szerokim uśmiechem na twarzy. – Jesteś najlepszym szefem, jakiego kiedykolwiek miałem.

Widać po nim, że jest szczery.

– Miło, że tak mówisz. Nie wiem, co odpowiedzieć.

Myśli o Johanie i o rozwodzie z Åkem, i o wszystkim, co to dla niej oznacza. Na razie jeszcze nie wie, co się zdarzy w jej prywatnym życiu później. Czy obecne czuwanie przy Johanie to zwiastun tego, co czeka ją w przyszłości? Całkowita samotność? Åke wyprowadził się do swojej nowej kobiety. To właścicielka galerii, Alexandra Kowalska. Na jej wizytówce znajduje się słowo „konserwator”. Czy to nie ktoś, kto zajmuje się wypychaniem zwierząt, kto tworzy pozorne życie z czegoś, co jest już martwe?

– Może wyjdziemy zapalić? – pyta Hurtig. Wyciąga paczkę papierosów i częstuje Jeanette. – Nie znam się na fajkach, ale kupiłem je tu dla ciebie.

Jeanette patrzy na nie i wybucha śmiechem.

– Mentolowe?

Zabierają okrycia i wychodzą przed główne wejście. Deszcz jest coraz słabszy, na horyzoncie widać skrawek czystego nieba zwiastujący poprawę pogody. Hurtig zapala papierosa, podaje go Jeanette, potem zapala drugiego dla siebie. Głęboko się zaciąga, kaszle i wypuszcza dym nosem.

– Nadal zamierzasz mieszkać w swoim domu? – pyta. – Stać cię na to?

– Nie wiem. Ale ze względu na Johana będę musiała jakoś wiązać koniec z końcem. Poza tym Åke zaczął sprzedawać obrazy, jego sytuacja finansowa też uległa poprawie.

– Wiem, czytałem recenzje w „Dagens Nyheter”. Jego obrazy są takie liryczne.

– Szkoda tylko, że przez dwadzieścia lat sponsorowałam jego pracę, a teraz nie będę mogła zebrać jej owoców.

Kowalska nawiązała kontakt z Åkem w lecie i sprawy od razu potoczyły się w szybkim tempie. Jej mąż stał się jedną z najjaśniejszych gwiazd szwedzkiego malarstwa i zostawił ją dla młodszej i ładniejszej Alexandry.

Nigdy nawet nie sądziła, że razem z Johanem tak niewiele dla niego znaczą. Nie przypuszczała, że pewnego dnia Åke nagle odwróci się do nich plecami i odejdzie.

Hurtig patrzy na nią, gasi papierosa i otwiera drzwi.

– Uśmiechnij się – mówi.

Obejmuje ją, a ona czuje, że właśnie tego w tej chwili potrzebowała. Wie jednak, że czułe słowa mogą być puste jak pnie martwych drzew. A przecież nie potrafi odróżnić tego, co żywe, od tego, co martwe. Przez chwilę o tym myśli, a potem utwierdza się w przekonaniu, że powinna wrócić do Johana i do ciszy panującej w jego pokoju.

Instytut Patologii

Każdy czyn dokonany tworzy tysiące możliwych rozwiązań, które kiedyś, w przyszłości, zbiegają się w jednym punkcie, tworząc nowe możliwe rozwiązania.

Dla Andricia śmierć wyglądała zawsze tak samo, chociaż powody, z których do niej dochodziło, były zawsze różne.

Po dokonaniu wstępnych oględzin odjeżdża z Bandhagen do Solny. Zastanawia się nad tym, co przed chwilą widział. Przyczyna śmierci mieści się często poza linią oddzielającą zdrowy rozsądek od fantazji. W takich przypadkach granicę stanowi tylko mózg chorej osoby.

Na podstawie tego, co stwierdził na miejscu znalezienia zwłok, doszedł do wniosku, że wie, jaki los spotkał martwą kobietę. Świadomość tego przynosi mu ulgę. Mogło być o wiele gorzej.

Kiedy dociera na miejsce, od razu kieruje się na oddział patologii. Chce oficjalnie potwierdzić swoją teorię, ale potrzebuje do tego trochę lepszego oświetlenia. Ogląda nagie ciało Elisabeth Karlsson leżące na blacie z nierdzewnej stali i już po minucie wie, co było przyczyną śmierci. Jego przypuszczenia były słuszne.

Wzdłuż brzucha i piersi ofiary ciągnie się wzór przypominający paproć. Na jej lewym nadgarstku zauważa głębokie znamię od oparzenia wielkości jednokoronówki. Wszystko staje się od razu jasne.

Można powiedzieć, że to szkolny przykład.

Elisabeth Karlsson miała ogromnego pecha.

Park Vita Bergen

Sofia Zetterlund wyłącza i składa laptop. Po tym, jak postanowiła nie kasować plików dotyczących Victorii, poczuła coś w rodzaju ulgi.

Czy odczuwa także szczęście? Sama nie wie.

Jeszcze niecały rok temu była szczęśliwą kobietą. Przynajmniej tak jej się wydawało. I chyba to się liczyło.

Fakt, że wszystko, co wydarzyło się potem, okazało się tłem, nie czyni tego, co wtedy czuła, nieprawdziwym. Zachowywała się uczciwie, a dla Larsa, z którym wtedy żyła, gotowa była zrobić wszystko. Niestety, Lars krok po kroku demontował ich wspólne życie, a jej nie pozostało nic innego, jak tylko obserwować, co się dzieje. Nie była zdolna do działania.

Wszystko zostało wykasowane i zbrukane.

Ma wiele mglistych wspomnień, a gdy cofa się myślami o pół roku, widzi tylko niewyraźne zarysy. Zamazane fotografie bez ostrych konturów.

Wstaje z krzesła, podchodzi do zlewozmywaka i napełnia jedną z przegród wodą.

Lars Pettersson był jej partnerem życiowym przez ponad dziesięć lat, najlepszym przyjacielem i mężczyzną, z którym związała wszystkie swoje marzenia. Pracował jako przedstawiciel handlowy, jeden tydzień spędzał w Niemczech, drugi w domu. W pełni mu ufała i chciała mieć z nim dziecko. Zawsze przynosił jej kwiaty.

Woda jest tak gorąca, że skóra na dłoniach robi się czerwona. Czuje silne pieczenie. Mimo to zmusza się, by trzymać ręce w wodzie. To taka próba, musi ją znieść.

Potem okazało się, że Lars jest żonaty, w Saltsjöbaden ma dom i rodzinę. Co dwa tygodnie wyjeżdżał, ale nie do Niemiec, tylko do nich. Nigdy nie miał czasu, żeby wyjechać na urlop z nią.

Lars był ojcem Mikaela.

Romans z Mikaelem nawiązała wyłącznie dlatego, że chciała się zemścić na Larsie. Teraz wydaje jej się to zupełnie pozbawione sensu. Puste i prymitywne. Lars nie żyje, a Mikael przestał się nią z czasem interesować, chociaż przez pewien czas ją kusiło, żeby mu wyjawić, kim jest naprawdę.

Przez ostatnie miesiące widywali się sporadycznie, ponieważ Mikael miał dużo pracy i na długie tygodnie wyjeżdżał. Kiedy wracał, często się okazywało, że z kolei ona jest bardzo zajęta. Rzadko wtedy ze sobą rozmawiali, a jeśli już, to w niezbyt przyjemnej atmosferze. Skłoniło ją to do przypuszczeń, że Mikael spotyka się z inną kobietą.

Postanowiła z tym skończyć. Wyciąga dłonie z wrzątku, odkręca kran i wkłada je pod strumień zimnej wody. Z początku sprawia jej to przyjemność, ale dłonie szybko marzną. Mimo to nadal trzyma je pod wodą. Ból należy pokonać.

Im większy odczuwa ból, tym mniej tęskni za Mikaelem. Jest jego macochą i kochanką. Nie, nie wolno jej wyjawić prawdy.

Wypuszcza wodę ze zlewozmywaka i po chwili jej dłonie odzyskują naturalny kolor. Kiedy ból ustępuje, znowu siada przy kuchennym stole.

Wie, że powinna zadzwonić do Jeanette, lecz coś ją powstrzymuje. Nie wie, co powiedzieć.

Nagle dopada ją silny ból żołądka. Chwyta się za brzuch, cała się trzęsie, serce mocno jej bije. Odnosi wrażenie, jakby siły z niej uchodziły albo jakby ktoś przeciął jej tętnicę. Głowa ją pali i Sofia czuje, że traci nad sobą kontrolę. Nie ma pojęcia, co organizm każe jej za chwilę zrobić.

Uderzyć głową o ścianę? Wyskoczyć przez okno? Krzyknąć?

Nie, musi usłyszeć prawdziwy głos, bo tylko to będzie dla niej dowodem, że nadal żyje i naprawdę istnieje. Jedynie to może uciszyć dźwięki dochodzące z jej wnętrza. Sięga po telefon leżący na stole. Jeanette odpowiada dopiero po kilkunastu sygnałach.

Na linii występują jakieś zakłócenia, słychać szum przerywany pojedynczymi dźwiękami.

– Co z Johanem? – pyta Sofia. Tylko tyle może z siebie wydobyć.

– Znaleźliśmy go – odpowiada zmęczonym głosem Jeanette. – Żyje i teraz leży obok mnie. To mi na razie wystarczy.

Twoje dziecko leży obok ciebie, myśli Sofia. A ja mam swojego Gao.

– Mogę cię dzisiaj odwiedzić – słyszy swój głos.

– Świetnie. Wpadnij za godzinę.

– Mogę cię dzisiaj odwiedzić.

Jej głos odbija się echem od ścian kuchni. Czyżby się powtarzała?

– Mogę cię dzisiaj odwiedzić. Mogę...

Johan zaginął w dniu, kiedy była z Gao. Spali. Nic więcej. A może?

– Mogę cię dzisiaj odwiedzić.

Czuje, że ogarnia ją coraz większa niepewność. Nagle zdaje sobie sprawę, że nie wie, co się stało po tym, jak razem z Johanem wsiadła do gondoli, by wjechać na wieżę swobodnego spadania.

Głos Jeanette dociera do niej jakby z daleka.

– Super. W takim razie do zobaczenia. Tęsknię za tobą.

– Mogę cię dzisiaj odwiedzić.

W słuchawce zapada cisza. Na wyświetlaczu widać, że rozmowa trwała dwadzieścia trzy sekundy.

Idzie do przedpokoju, żeby się ubrać do wyjścia. Wyjmuje buty z szafki, zauważa, że są wilgotne, jakby przed chwilą w nich chodziła.

Ogląda je z bliska. Do obcasa lewego buta przykleił się pożółkły liść, w sznurówkach pełno jest igliwia i ziaren trawy, zelówki są zabłocone.

Tylko spokojnie, myśli. Padał rzęsisty deszcz. Ile potrzeba czasu, żeby wyschła para skórzanych butów?

Sięga po kurtkę. Ona też jest wilgotna, więc ogląda ją z bliska.

Rozdarcie na rękawie, długie na pięć centymetrów. W środku, w wypełnieniu, znajduje kilka ziaren piasku.

Coś wystaje z kieszeni. Co to może być?

Aha, zdjęcie zrobione polaroidem.

Patrzy na nie i nie wie, co powiedzieć.

Na zdjęciu widzi siebie. Ma może dziesięć lat i stoi na pustej plaży. Wieje tak silny wiatr, że jej długie jasne włosy sterczą prawie pionowo na głowie. Z piasku wystaje kilka drewnianych pali, w tle widać niewysoką latarnię pomalowaną w biało-czerwone paski i mewy krążące na tle nieba.

Serce jej bije coraz mocniej. Zdjęcie nic jej nie mówi, nigdy nie widziała miejsca, w którym je zrobiono.

Dawniej

Nie mogąc zasnąć, nasłuchiwała jego kroków i udawała, że jest zegarem. Kiedy leżała na brzuchu, była godzina szósta; gdy się kładła na lewy bok, godzina dziewiąta, a gdy układała się na plecach, północ. Kiedy kładła się na prawym boku, oznaczało to, że jest godzina trzecia, a gdy przewracała się z powrotem na brzuch, godzina szósta. Na lewy bok – dziewiąta; na plecy – północ. Gdyby mogła sterować zegarem, oszukiwałaby go i wtedy zostawiałby ją w spokoju.

Jest ciężki, plecy ma owłosione, poci się i śmierdzi amoniakiem, bo przez dwie godziny pracował na maszynie do rozrzucania nawozów. Przekleństwa w szopie dobiegały aż do jej pokoju.

Kości jego bioder ocierają się o jej brzuch, a ona wpatruje się w jakiś punkt ponad jego ramionami, które unoszą się nad nią rytmicznie.

Duńska flaga zdobiąca sufit wygląda jak diabelski krzyż: czerwień ma barwę krwi, biel barwę szkieletu.

Najprościej jest robić to, co jej każe. Pieścić go po plecach i jęczeć mu wprost do ucha. Dzięki temu wszystko trwa krócej, najwyżej pięć minut.

Kiedy trzeszczenie starych sprężyn ustaje, a jego już nie ma, wstaje i idzie do toalety. Musi się pozbyć zapachu nawozów.

Jest mechanikiem i mieszka w Holstebro. Ona nazywa go Świnią z Holstebro. Tak miejscowi mówią na rasę świń, które najlepiej nadają się do uboju.

Jego imię i nazwisko wpisuje do swojego dziennika obok innych. Na samej górze listy widnieje nazwisko bydlaka, któremu ma okazać wdzięczność za to, że u niego mieszka.

Ten drugi ma wyższe wykształcenie, jest chyba prawnikiem czy kimś takim. Kiedy nie przebywa w swoim gospodarstwie i nie zabija świń, pracuje gdzieś w Szwecji. Nazywa go Niemieckim Bękartem, ale nigdy nie mówi tego na głos.

Niemiecki Bękart jest dumny, że pracuje według starych wypróbowanych metod. Uważa, że aby usunąć sierść, świnie należy opalać, a nie obdzierać ze skóry.

Odkręca kran i obmywa dłonie pod wodą. Przez pracę przy świniach ma opuchnięte czubki palców. Świńska sierść dostaje się pod paznokcie i wywołuje stany zapalne. Nie pomagają nawet rękawice ochronne.

Świnia z Holstebro zabija świnie. Ogłusza je prądem i topi we krwi, potem sprząta po sobie, zmywa kałuże z podłogi i usuwa odpady. Pewnego razu pozwolił jej zastrzelić jedną ze świń specjalnym pistoletem bolcowym. Mało brakowało, a użyłaby go przeciwko niemu. Chciała tylko sprawdzić, czy jego oczy będą potem równie martwe jak oczy świń.

Po pobieżnym umyciu rąk wyciera się ręcznikiem i wraca do pokoju.

Nie wytrzymam tego dłużej. Muszę stąd uciec.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Szpital Karolinska

Dostępne w wersji pełnej

Dawniej

Dostępne w wersji pełnej

Szpital Karolinska

Dostępne w wersji pełnej

Gamla Enskede

Dostępne w wersji pełnej

Park Vita Bergen

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Ulica Kungsgatan

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Restauracja Zinkens Krog

Dostępne w wersji pełnej

Park Vita Bergen

Dostępne w wersji pełnej

Restauracja Zinkens Krog

Dostępne w wersji pełnej

Park Vita Bergen

Dostępne w wersji pełnej

Dawniej

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Gamla Enskede

Dostępne w wersji pełnej

Gamla Enskede

Dostępne w wersji pełnej

Tvålpalatset

Dostępne w wersji pełnej

Dawniej

Dostępne w wersji pełnej

Gamla Enskede

Dostępne w wersji pełnej

Zatoka Edsviken

Dostępne w wersji pełnej

Dawniej

Dostępne w wersji pełnej

Ulica Glasbruksgränd

Dostępne w wersji pełnej

Ulica Glasbruksgränd

Dostępne w wersji pełnej

Gamla Enskede

Dostępne w wersji pełnej

Zatoka Edsviken

Dostępne w wersji pełnej

Uszy

Dostępne w wersji pełnej

Instytut Patologii

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Jezioro Klara Sjö

Dostępne w wersji pełnej

Dawniej

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Park Vita Bergen

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Tvålpalatset

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Dawniej

Dostępne w wersji pełnej

Tvålpalatset

Dostępne w wersji pełnej

Gamla Enskede

Dostępne w wersji pełnej

Park Vita Bergen

Dostępne w wersji pełnej

Jezioro Klara Sjö

Dostępne w wersji pełnej

Wzgórze Jutas backe

Dostępne w wersji pełnej

Tvålpalatset

Dostępne w wersji pełnej

Podziemia kościoła Świętego Jana

Dostępne w wersji pełnej

Dawniej

Dostępne w wersji pełnej

Instytut Patologii

Dostępne w wersji pełnej

Tvålpalatset

Dostępne w wersji pełnej

Jezioro Klara Sjö

Dostępne w wersji pełnej

Tvålpalatset

Dostępne w wersji pełnej

Ulica Glasbruksgränd

Dostępne w wersji pełnej

Abidżan

Dostępne w wersji pełnej

Sista Styverns Trappor

Dostępne w wersji pełnej

Wyspa Svavelsö

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Nieczystych części

Dostępne w wersji pełnej

Gamla Enskede

Dostępne w wersji pełnej

Tvålpalatset

Dostępne w wersji pełnej

Gamla Enskede

Dostępne w wersji pełnej

Gamla Enskede

Dostępne w wersji pełnej

Dawniej

Dostępne w wersji pełnej

Gamla Enskede

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Jezioro Klara Sjö

Dostępne w wersji pełnej

Plac Greta Garbos Torg

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Park Vita Bergen

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Gamla Enskede

Dostępne w wersji pełnej

Park Vita Bergen

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Park Vita Bergen

Dostępne w wersji pełnej

Dawniej

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Victoria Bergman, Vita Bergen

Dostępne w wersji pełnej

Jezioro Klara Sjö

Dostępne w wersji pełnej

Bene vita, Victoria Bergman, Vita Bergen

Dostępne w wersji pełnej

Dom Spokojnej Starości „Słonecznik”

Dostępne w wersji pełnej

Dawniej

Dostępne w wersji pełnej

Jezioro Klara Sjö

Dostępne w wersji pełnej

Dom Spokojnej Starości „Słonecznik”

Dostępne w wersji pełnej

Tvålpalatset

Dostępne w wersji pełnej

Wyspa Svavelsö

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Wyspa Svavelsö

Dostępne w wersji pełnej

Wyspa Svavelsö

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Ulica Swedenborgsgatan

Dostępne w wersji pełnej

Komenda policji w Kronobergu

Dostępne w wersji pełnej

Ulica Johan Printz Väg

Dostępne w wersji pełnej

Zatoka Edsviken

Dostępne w wersji pełnej

Wzgórze Tantoberget

Dostępne w wersji pełnej

Tytuł oryginału:

HUNGERELDEN

Copyright © Erik Axl Sund 2011.

Published by agreement with Salomonsson Agency

Copyright © 2014 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga
Copyright © 2014 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Redakcja: Bożena Sęk

Korekta: Aneta Iwan, Iwona Wyrwisz

ISBN: 978-83-7999-053-5

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o. o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2014

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl