Tytuł oryginału:

INSTRUCTIONS FOR A HEATWAVE

Copyright © 2013 Maggie O'Farrell

Copyright © 2015 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2015 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Redakcja: Ewa Penksyk-Kluczkowska

Korekta: Aneta Iwan, Magdalena Bargłowska

ISBN: 978-83-7999-306-2

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2015

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Dla S. i I.

i J. i – rzecz jasna – B.

CZWARTEK

15 LIPCA 1976

4) (I) … zabrania się używania wody w celach innych niż:

a) spożycie,

b) utrzymywanie higieny osobistej, w tym pranie,

c) spłukiwanie nieczystości w toaletach prywatnych i publicznych.

Ustawa o suszy z 1976 roku

Ustawa przyjęta w celu przeciwdziałania skutkom suszy i niedoboru wody w Zjednoczonym Królestwie.

Highbury, Londyn

Skwar, skwar. Wyrywa Grettę ze snu tuż po świcie, wyciąga z łóżka i prowadzi w dół po schodach. Zasiedla dom jak gość, który nadużył uprzejmości: zalega w korytarzach, kłębi się wokół zasłon, rozpiera ospale na kanapach i krzesłach. Powietrze w kuchni wypełnia przestrzeń jak czyjaś namacalna obecność, która spycha Grettę na podłogę i każe jej oprzeć się o stół.

Ona jedna mogłaby piec chleb w taką pogodę.

Patrzcie tylko, jak otwiera zamaszyście drzwiczki piekarnika, krzywi się w zetknięciu z gorącym podmuchem i wyjmuje foremkę z chlebem. Ma na sobie koszulę nocną, włosy nawinięte jeszcze na wałki. Cofa się o dwa kroki i przerzuca parujący bochen do zlewu, a jego ciężar jak zwykle przywodzi jej na myśl niemowlę, noworodka, jego otulone, wilgotne ciepło.

Chleb sodowy piecze trzy razy w tygodniu, odkąd tylko wyszła za mąż. Nie dopuści, żeby przeszkodziła jej w tym taka błahostka jak upał. Oczywiście w Londynie nie sposób kupić maślanki, więc musi sobie radzić, mieszając mleko z jogurtem, pół na pół. Pewna kobieta z kościoła powiedziała jej, że ten sposób się sprawdza i do pewnego stopnia rzeczywiście tak jest, ale to jednak nie to samo.

Słyszy za plecami stukot na linoleum i mówi:

– To ty? Chleb gotowy.

– Zanosi się na… – zaczyna on i urywa.

Gretta odczekuje chwilę, a potem się odwraca. Robert stoi między zlewem a stołem z otwartymi dłońmi, jakby trzymał tacę. Wpatruje się w coś. Może w zaśniedziały chrom kurka, szczeliny suszarki do naczyń, rdzewiejący emaliowany rondel. Ich całe otoczenie jest tak znajome, że czasem nie sposób stwierdzić, na czym zawiesza się oko; to jak ze znanym utworem muzycznym, w którym nie słyszy się już poszczególnych nut.

– Zanosi się na co? – pyta ona naglącym tonem.

Robert nie odpowiada. Gretta zbliża się do niego i kładzie mu dłoń na ramieniu.

– Wszystko dobrze?

Ostatnio przyłapuje się na tym, że zwraca uwagę na jego wiek, niespodziewanie zgarbione plecy, nieznaczne zagubienie widoczne na twarzy.

– Że co? – Robert obraca szybko głowę i patrzy na nią, jakby spłoszony jej dotykiem. – Tak, oczywiście – kiwa głową. – Chciałem tylko powiedzieć, że znów zanosi się na spiekotę.

Tak jak się spodziewała, przesuwa się bokiem w stronę termometru przyczepionego poślinioną przyssawką do zewnętrznej strony okna.

To już trzeci miesiąc suszy. Od dziesięciu dni temperatura przekracza trzydzieści dwa stopnie. Nie pada – od wielu dni, tygodni, miesięcy. Nawet najmniejsza chmura nie przepłynie nad dachami domów wolno i dostojnie jak statek.

Z metalicznym stukotem przypominającym uderzanie młotkiem w gwóźdź, jakby przyciągany nieodpartą siłą, na szybie ląduje czarny punkcik. Robert, który wciąż jeszcze wpatruje się w termometr, wzdryga się gwałtownie. Owad ma żłobione podbrzusze i sześć rozstawionych odnóży. Na przeciwległej krawędzi szyby pojawia się następny i następny, i jeszcze jeden.

– Znów te robale – szepcze Robert.

Podchodzi Gretta, wciskając na nos okulary. Oboje jak zaczarowani wpatrują się w okno.

W ostatnim tygodniu nad miastem przetaczają się chmary czerwonogrzbietych mszyc. Zlatują się na drzewa, na przednie szyby samochodów. Wczepiają się we włosy wracających ze szkoły dzieci, trafiają do ust szaleńców, którzy w takim upale decydują się na jazdę rowerem, przylepiają się odnóżami do warstw kremu do opalania na kończynach ludzi leżących na tyłach domów.

Mszyce odklejają się od okna, odrywając stopy dokładnie w tej samej chwili, jak na sekretną komendę, i znikają pośród lazurowego nieba.

Gretta i Robert prostują się jak na zawołanie i oddychają z ulgą.

– Poleciały sobie – mówi on.

Gretta zauważa, że mąż zerka na zegar ścienny – jest za piętnaście siódma. Od ponad trzydziestu lat dokładnie o tej porze wychodzi z domu. Zdejmuje płaszcz z kołka przy drzwiach, bierze torbę, woła w stronę kuchni słowa pożegnania pod adresem rozkrzyczanej i roztrajkotanej rodziny i zatrzaskuje za sobą drzwi. Wychodzi zawsze o szóstej czterdzieści pięć, punktualnie, bez względu na wszystko, czy to Michael Francis nie chce wstać z łóżka, czy Aoife wszczyna awanturę o Bóg wie co, czy też Monica usiłuje przejąć władzę nad patelnią z bekonem. To wszystko to nie jego działka, ani teraz, ani nigdy wcześniej. Za kwadrans siódma i już go nie ma, już jest za drzwiami.

Jakby go swędziały kończyny, zauważyła Gretta, jakby coś mu jeszcze nakazywało wyruszyć w drogę, zebrać się, pójść w świat. Wie, że lada chwila zechce wyjść do kiosku.

Z dłonią wspartą na obolałym biodrze odsuwa stopą krzesło, a Robert mówi:

– Skoczę tylko za róg po gazetę.

– A skocz sobie, skocz – odpowiada ona, nawet nie podnosząc wzroku. – To do zobaczenia za chwilę.

Gretta sadowi się przy stole. Robert przygotował wszystko, czego jej trzeba: talerz, nóż, miseczkę z łyżką, kawałeczek masła, słoik dżemu. To dzięki takim drobnym gestom człowiek wie, że jest kochany. Co w ich wieku – myśli, przysuwając cukierniczkę – jest zresztą zaskakująco rzadkie. Tak wiele jej koleżanek ma poczucie, że są niezauważane, umniejszane albo ignorowane przez mężów, jak meble, które zbyt długo się przechowuje. Ale nie ona. Robert zawsze lubi wiedzieć, gdzie jest jego żona, niepokoi się, gdy wychodzi z domu bez uprzedzenia, irytuje, gdy wymyka się, korzystając z jego nieuwagi, i zaczyna wydzwaniać do dzieci, żeby się dowiedzieć, co się z nią dzieje. Po ślubie początkowo doprowadzało ją to do szału – pragnęła stać się choć trochę niewidzialna i tęskniła za wolnością – ale zdążyła już do tego przywyknąć.

Odkrawa piętkę chleba i smaruje ją szczodrze masłem. Gdy nie jada regularnie, straszliwie słabną jej kończyny. Przed laty oznajmiła lekarzowi, że podejrzewa u siebie niedocukrzenie, po tym jak poczytała o tej dolegliwości w niedzielnej gazecie. To by przecież wyjaśniało jej potrzebę ciągłego podjadania, prawda? Ale lekarz nawet nie podniósł wzroku znad bloczka recept. „Niestety, tak dobrze nie ma, pani Riordan”, powiedział, tupeciarz jeden, i wręczył jej kartkę z zaleceniami dietetycznymi.

Dzieci, co do jednego, przepadają za tym chlebem. Gdy jedzie do któregoś z wizytą, piecze dodatkowy bochenek i bierze go ze sobą, owinięty w ściereczkę. Zawsze robiła, co tylko mogła, żeby jej urodzone w Londynie dzieci nie zapomniały o swoich irlandzkich korzeniach. Dziewczynki uczęszczały na lekcje tańca irlandzkiego. Musiały jeździć autobusem aż do Camden Town. Gretta zwykle brała ze sobą puszkę z keksem albo piernikiem, żeby poczęstować inne podobne sobie matki, emigrantki z Cork, z Dublina, z Donegal, i razem obserwowały, jak ich córki unoszą się i opadają, i przytupują w rytm skrzypek. Monica, jak orzekła nauczycielka już po trzech lekcjach, ma talent i zapowiada się na pierwszorzędną tancerkę. Znam się na tym, mówiła nauczycielka, od razu to widzę. Ale Monica nie chciała zostać najlepszą tancerką ani uczestniczyć w zawodach. Nie cierpię, szeptała, nie cierpię, jak wszyscy na mnie patrzą, a sędziowie coś tam notują. Taka była zawsze zalękniona, taka ostrożna, taka wycofana, gdy przychodziło do występowania z szeregu. Czy to wina Gretty, czy dzieci już się takie urodziły? Trudno powiedzieć. W każdym razie musiała pozwolić Monice zrezygnować z tańca, choć to wołało o pomstę do nieba.

Gretta pilnowała, żeby każde dziecko regularnie chodziło na mszę i przyjmowało komunię (chociaż widać, co z tego wyszło). Każdego lata jeździli do Irlandii, najpierw do jej matki, a potem do domku na wyspie Omey, nawet gdy dzieci podrosły i marudziły na wieść o podróży. Gdy Aoife była mała, uwielbiała ten dreszczyk emocji, gdy trzeba było poczekać z przejściem przez groblę, aż fala się cofnie i odsłoni wygładzony, lśniący piasek. „To raz wyspa, raz niewyspa, mam rację, mamusiu?”, spytała kiedyś, gdy miała jakieś sześć lat. A Gretta ją objęła i powiedziała, że jest bardzo mądra. Nietypowe dziecko; zawsze musiało wyskoczyć z czymś podobnym.

Te letnie miesiące były doskonałe, myśli sobie teraz, nadgryzając drugą kromkę chleba. Monica i Michael Francis wałęsali się do wieczora, a gdy pojawiła się najmłodsza Aoife, towarzyszyła jej w kuchni w swoim dziecięcym łóżeczku, aż trzeba było wyjść i zawołać pozostałych na kolację.

Nie, zrobiła, co w jej mocy. A jednak Michael Francis dał swoim dzieciom najbardziej angielskie z angielskich imion. Nawet na drugie nie dostały po irlandzku, choć prosiła. W ogóle sobie nie wyobrażała, co za poganie z nich wyrosną. Gdy wspomniała synowej, że zna cudną szkołę tańca irlandzkiego w Camden, ta się zaśmiała. W twarz jej się zaśmiała. I spytała – co to ona powiedziała? – czy to ten taniec, w którym nie wolno poruszać rękami?

Oczywiście, jeśli chodzi o Aoife, to w ogóle szkoda sobie język strzępić. Wyjechała do Ameryki. Ani razu nie zadzwoniła. Ani razu nie napisała. Gretta podejrzewa, że z kimś mieszka. Nikt jej o tym nie powiedział, ale serce matczyne swoje wie. Dajże jej spokój, mówi zawsze Michael Francis, gdy Gretta zaczyna go dopytywać o Aoife. Bo wie, że jeśli ktoś ma jakieś wieści, to Michael Francis. Zawsze mogła z nim konie kraść, mimo różnicy wieku.

Ostatnie wieści od Aoife ograniczyły się do pocztówki na Boże Narodzenie. Pocztówki! Ze zdjęciem Empire State Building. Na miłość boską, krzyknęła, gdy Robert jej ją wręczył, to już nawet kartki świątecznej nie łaska? Jakby nie dostała porządnego wychowania, krzyczała dalej. Przez całe trzy tygodnie szyła temu dziecku sukienkę na komunię i Aoife wyglądała jak aniołeczek. Wszyscy to mówili. Kto by wtedy pomyślał, gdy tak stała na schodach kościoła w swojej białej sukience, białych skarpetkach z koronkową falbanką i z trzepoczącym na wietrze welonikiem, że wyrośnie z niej taka niewdzięcznica, że nie pomyśli, że to nieładnie wysyłać matce zdjęcie budynku dla upamiętnienia narodzin Dzieciątka Jezus?

Gretta pociąga nosem i zanurza nóż w czerwonej paszczy słoika z dżemem. Strach pomyśleć, co z tą Aoife. Czarna owca, powiedziała o niej wtedy siostra Gretty, a Gretta wyszła z siebie i kazała jej zamknąć jadaczkę, ale musi przyznać, że Bridie ma trochę racji.

Robi znak krzyża i pod czujnym okiem Matki Boskiej, która spogląda ze ściany kuchennej, odmawia pod nosem szybką nowennę za swoje najmłodsze dziecko. Kroi sobie jeszcze jedną kromkę i obserwuje, jak para rozpływa się w powietrzu. Nie, nie będzie teraz rozmyślać o Aoife. Może się skupić na wielu innych przyjemniejszych rzeczach. Może Monica dzisiaj zadzwoni – Gretta powiedziała jej, że od szóstej będzie pod telefonem. Michael był uprzejmy obiecać, że przywiezie na weekend dzieci. Nie będzie rozmyślać o Aoife, nie będzie patrzeć na jej zdjęcie w stroju komunijnym ustawione na kominku, nie, ani trochę.

Odkłada chleb na kratkę, żeby się wystudził dla Roberta, i zjada łyżkę dżemu, tak tylko, żeby nie stracić sił, potem następną. Zerka na zegarek. Już piętnaście po. Robert powinien wrócić. Może się na kogoś natknął i zagadał. Chce go zapytać, czy zawiezie ją po południu na targ, gdy rozproszą się już ciągnące na stadion tłumy kibiców piłkarskich. Potrzebuje kilku rzeczy, trochę mąki, nie zaszkodziłoby też kupić kilka jajek. Gdzie mogą się wybrać, żeby uciec przed upałem? Może pójdą na herbatę tam, gdzie dają te smaczne bułeczki. Mogliby pomaszerować ulicą, ramię w ramię, poużywać powietrza. Porozmawiać z tym i owym. To ważne, żeby miał co robić: odkąd przeszedł na emeryturę, staje się nieobecny i znudzony, gdy zbyt długo nie wychodzi z domu. Gretta lubi im organizować takie wyjścia.

Przechodzi przez salon do przedpokoju, otwiera drzwi frontowe i idzie dalej, aż na chodnik, wymijając rdzewiejący szkielet roweru, którego używa Robert. Spogląda w lewo, spogląda w prawo. Widzi, jak kot z sąsiedztwa wygina w łuk grzbiet, drobi miękko wzdłuż ściany, ku krzakowi bzu, i zaczyna sobie o niego ostrzyć pazury. Droga jest pusta. Ani żywego ducha. W głębi ulicy manewruje czerwony samochód. Nad jej głową zawodzi i biadoli sroka kołująca ukosem ze skrzydłem skierowanym ku ziemi. W oddali charczy silnik pnącego się pod górę autobusu, chodnikiem toczy się dziecko na hulajnodze, ktoś gdzieś włącza radio. Gretta podpiera się pod boki. Woła męża po imieniu, raz i drugi. Jej głos odbija się od ogrodowych murków.

Stoke Newington, Londyn

Od stacji Finsbury Park Michael ruszył pieszo. W taki upał to szaleństwo, nawet o tej porze dnia. Ale gdy wynurzył się na powierzchnię, okazało się, że ulice są zapchane i autobusy utknęły w korku z kołami znieruchomiałymi w topniejącym asfalcie, więc ruszył chodnikiem, między domami, które zdawały się oddawać żar ze swoich ścian, zmieniając ulice w parne potoki, przez które musi teraz mozolnie brnąć.

Zdyszany i zlany potem zatrzymuje się w cieniu drzew okalających Clissold Park. Zdejmując krawat i wypuszczając koszulę ze spodni, przygląda się badawczo spustoszeniom, które poczynił ten niekończący się upał: park nie przypomina już falującego zielonego płuca, które zawsze uwielbiał. Przychodzi tu od dziecka; matka pakowała prowiant – jajka na twardo, sinawe pod kruszącymi się skorupkami, wodę, którą czuć było plastikiem Tupperware, oraz po trójkątnym kawałku keksa dla każdego, i wszyscy, nawet Aoife, dostawali po torbie do wyniesienia z autobusu. „Nie ma próżniaczenia”, mówiła głośno matka, gdy czekali, aż otworzą się drzwi, a wszyscy pozostali pasażerowie odwracali głowy. Pamięta, jak pchał pasiasty wózek z Aoife alejką ciągnącą się wzdłuż ogrodzenia, żeby ją uśpić, pamięta, jak matka usiłowała namówić Monicę do wejścia do brodzika. W jego wspomnieniach park to przestrzeń w różnych odcieniach zieleni: soczyste, szmaragdowe połacie trawy, spękana patyna brodzika, podbarwiona limonką żółć światła przenikającego przez korony drzew. Teraz zaś trawa ma kolor wypalonej ochry, gdzieniegdzie przebija goła ziemia, a drzewa, jakby w geście wyrzutu, składają upałowi w ofierze zwiotczałe liście.

Wciąga suche powietrze, uświadamia sobie, że piecze go ono w nozdrza, i spogląda na zegarek. Tuż po piątej. Czas do domu.

Dziś ostatni dzień semestru, początek długich letnich wakacji. Dotrwał do kolejnego zakończenia roku szkolnego. Na całe sześć tygodni koniec z ocenami, koniec z lekcjami, koniec ze zrywaniem się z łóżka i wychodzeniem rano z domu. Ulga jest przemożna, wręcz objawia się fizycznie pod postacią przyprawiającego niemal o zawroty głowy uczucia nieważkości w tyle czaszki; Michael czuje się taki odciążony, taki oswobodzony, że czuje, że mógłby się potknąć, gdyby poszedł za szybko.

Rusza najkrótszą drogą, prosto przez wyżartą przez słońce trawę, na otwartą przestrzeń bez śladu cienia, gdzie światło roznosi się jednolicie i bezlitośnie; mija zamkniętą kawiarnię, w której w dzieciństwie tak bardzo pragnął coś zjeść, ale nigdy się nie doczekał. Rozbój w biały dzień, mawiała matka, rozwijając pergaminowe całuny kanapek.

Pot oblewa mu nasadę włosów, spływa po grzbiecie, wybite z rytmu stopy posuwają się nad ziemią i Michael się zastanawia, nie po raz pierwszy zresztą, jak postrzegają go inni. Oto ojciec, powracający z pracy do domu, gdzie czeka na niego rodzina z kolacją. Czy też przegrzany, spocony człowiek, który dźwiga w teczce za dużo książek i papierzysk. Osoba nie pierwszej młodości, z lekko przerzedzonymi na czubku głowy włosami, w butach, które trzeba by podzelować, i skarpetkach, którym przydałoby się cerowanie. Człowiek udręczony upałem, bo jak tu się ubrać do pracy przy takiej temperaturze – w koszulę, krawat i, na miłość boską, długie spodnie, i jak tu się skupić, skoro cała damska reprezentacja miasta paraduje chodnikami i przesiaduje w biurach w jak najkrótszych szortach, krzyżując przed nim gołe, opalone nogi, w odsłaniających ramiona bluzeczkach skrywających piersi, które od nieznośnie gorącego powietrza oddziela tylko cieniuteńka materia? Człowiek spieszący do domu, do żony, która nie patrzy mu już w oczy, nie zabiega o jego dotyk, żony, której chłodna obojętność budzi w nim tak stłumioną, ledwie tlącą się panikę, że nie potrafi już zasnąć we własnym łóżku, nie może usiedzieć we własnym domu.

Widać już kraniec parku. Jeszcze chwila. Ostatnia połać trawnika w pełnym słońcu, potem droga, zakręt i już jego ulica. Widzi dachy domów sąsiadów, a jeśli wespnie się na palce, dojrzałby także łupki na dachu jego własnego domu, komin i świetlik, pod którym, mógłby się założyć, siedzi teraz jego żona.

Pacnięciem odgania kroplę potu z górnej wargi i przekłada teczkę do drugiej ręki. U wylotu jego ulicy ustawiła się kolejka do hydrantu. Paru jego sąsiadów, pani mieszkająca parę domów dalej i kilka innych osób, których Michael nie rozpoznaje, zmierza pojedynczo chodnikami i ulicą z pustymi baniakami u stóp. Niektórzy rozmawiają, jedna czy dwie osoby machają na jego widok lub kiwają na powitanie głową. Przez głowę przebiega mu myśl, że powinien zaproponować tej pani pomoc, powinien się zatrzymać, napełnić jej pojemnik i zanieść go jej do domu. Tak by należało zrobić. Jest w wieku jego matki, może nawet starsza. Powinien się zatrzymać i zaproponować pomoc. Jakże ona sobie inaczej poradzi? Ale jego stopy nie ustają w marszu. Musi dotrzeć do domu, nie ścierpi dalszej zwłoki.

Odsuwa zasuwkę w furtce i otwiera ją na oścież z poczuciem, że nie widział swego domu od wieków, z uczuciem wzbierającej radości na myśl, że nie musi go opuszczać przez sześć tygodni. Ubóstwia to miejsce, ten dom. Ubóstwia frontową dróżkę wyłożoną czarno-białymi płytkami, pomarańczowe drzwi wejściowe z kołatką w kształcie lwiego łba i okienkiem z niebieskiego szkła. Gdyby tylko mógł, wyciągnąłby się ku niebu, aż byłby dość wielki, żeby objąć jego czerwono-szare cegły. To, że kupił go za własne pieniądze – czy raczej za własne pieniądze oraz środki z potężnego kredytu hipotecznego – wciąż jeszcze wprawia go w zdumienie. To oraz fakt, że właśnie w tej chwili znajduje się w nim troje najdroższych na świecie ludzi.

Otwiera drzwi kluczem, staje na dywaniku, ciska teczkę na podłogę i woła:

– Halo! Wróciłem!

Na chwilę staje się dokładnie tą osobą, którą powinien być: mężczyzną powracającym z pracy, stojącym w progu domu, tuż przed przywitaniem z rodziną. Nie ma żadnej różnicy, żadnego rozdźwięku między tym, jak mógłby go postrzegać świat, a osobą, za którą w głębi duszy się uważa.

– Halo! – woła znów.

Dom odpowiada ciszą. Michael zatrzaskuje za sobą drzwi i kluczy pośród rozrzuconych w przedpokoju klocków, lalczynych strojów i plastikowych filiżanek.

W salonie natyka się na syna, który półleży na kanapie z jedną stopą balansującą na stojaku na gazety. Ma na sobie tylko slipy i nie odrywa wzroku od ekranu telewizora, na którym pośród żółtego krajobrazu przechadza się uśmiechnięta, niebieska, kwadratowa istota.

– Cześć, Hughie – mówi. – Jak tam ostatni dzień w szkole?

– Dobrze – mówi Hughie, nie wyjmując kciuka z ust i nawijając kosmyk włosów na palec drugiej ręki.

Michael Francis czuje się jak zwykle na równi zraniony i poruszony podobieństwem syna do Claire. To samo wysokie czoło, mleczna cera, śnieżyca piegów na nosie. Hughie od zawsze jest matczynym stworzeniem. Weźmy te wszystkie teorie o synowskiej lojalności wobec ojca, owych niewidocznych męskich więziach; coś takiego nigdy nie zaistniało między nim a tym chłopcem. Hughie wyszedł z łona jako obrońca Claire, jej sprzymierzeniec, jej poplecznik. Gdy wyrósł z wieku niemowlęcego, zwykł przesiadywać u jej stóp niczym pies. Podążał za nią po domu z wiecznie przekrzywioną główką, stale świadom jej miejsca pobytu, jej rozmów, jej chwilowych nastrojów. Wystarczyło, że usłyszał, jak jego ojciec mówi, że nie może znaleźć czystej koszuli albo dopytuje, gdzie się podział szampon, i rzucał się na niego, młócąc zaciśniętymi piąstkami, tak bardzo rozsierdzał go choćby najsubtelniejszy przejaw ukrytej krytyki pod adresem matki. Michael Francis zawsze miał nadzieję, że to się zmieni, gdy chłopiec podrośnie. Ale nic nie wskazywało na to, by faworyzowanie miało się skończyć, choć Hughie miał już prawie dziewięć lat.

– Gdzie Vita? – dopytuje.

Hughie wypluwa z ust kciuk na chwilę dość długą, by zdążyć odpowiedzieć:

– W baseniku.

Michael musi zwilżyć wargi przed zadaniem kolejnego pytania:

– A mamusia?

Tym razem Hughie odrywa wzrok od ekranu i patrzy na niego.

– Na strychu – mówi bardzo wyraźnie, bardzo precyzyjnie.

Ojciec i syn patrzą na siebie przez chwilę. Czy Hughie, zastanawia się Michael, ma w ogóle pojęcie, że właśnie tego się obawiał, odkąd wyszedł z pracy, odkąd zmusił się do wejścia do zatłoczonego, dusznego wagonu metra, odkąd zaczął przemierzać to piekielne miasto? Czy Hughie wie, że on mimo wszystko miał nadzieję, że po powrocie zastanie żonę w kuchni, podającą coś pachnącego i odżywczego jego dzieciom, ubranym, czystym i siedzącym przy stole? Ile Hughie rozumie z tego, co się ostatnio dzieje?

– Na strychu? – powtarza.

– Na strychu – potwierdza Hughie. – Powiedziała, że ma masę pracy i że mamy jej nie przeszkadzać, chyba że będzie od tego zależało nasze życie.

– Rozumiem.

Przechodzi dalej do kuchni. Kuchenka jest pusta, a stół zasłany paletą przedmiotów: kubkiem pełnym czegoś, co wygląda na skrawki gazet pokrytych zaschniętym klejem, kilkoma pędzlami, które, jak się zdaje, przywarły do blatu, na wpół pożartą paczką herbatników w rozdartym opakowaniu, nogą lalki oraz szmatką, przypuszczalnie nasączoną kawą. W zlewie piętrzą się talerze, filiżanki, kubki oraz druga lalczyna noga. Przez otwarte tylne drzwi widzi, jak jego córka siedzi w pustym baseniku, trzymając w jednej ręce konewkę, a w drugiej beznogą lalę.

Ma teraz dwa wyjścia. Wyjść do ogrodu, wyjąć Vitę, zapytać ją o szkołę, zwabić ją do domu i może nakarmić oboje czymś z zamrażarki. Pod warunkiem, że coś się w niej znajdzie. Albo pójść na górę i odnaleźć żonę.

Waha się przez chwilę, spoglądając na córkę. Sięga po herbatnika i wpycha go sobie do ust, potem drugiego i następnego, aż dociera do niego, że ich piaszczysta słodycz nie sprawia mu przyjemności. Przełyka szybko, aż piecze go gardło. Potem odwraca się i wchodzi na schody.

Na piętrze drogę zagradza mu aluminiowa drabina prowadząca na strych. Sam ją zamontował, gdy się tu wprowadzili po narodzinach syna. Żaden z niego majsterkowicz, ale kupił tę drabinę, bo jako mały chłopiec zawsze chciał mieć pokój zabaw na strychu. Przestrzeń pod dachem, do której można uciekać, mroczne miejsce pachnące myszami i surowym drewnem; wyobraża sobie, że stamtąd rodzinna kakofonia wydawałaby się odległa, niegroźna; mógłby wciągać za sobą drabinę i szczelnie zamykać właz. Tego pragnął dla swego syna – schronienia. Nigdy by się nie spodziewał, że zostanie zarekwirowane – bo tak to postrzega, jako działanie wojskowe, rekwizycję – ni mniej, ni więcej, tylko przez jego żonę. Nie, zupełnie nie tak wyobrażał sobie strych. Zamiast miniaturowej kolejki – zasłane papierami biurko, zamiast legowiska, na przykład z poduszek i starej pościeli – regały z książkami. Z krokwi nie zwisają modele samolotów, nie ma kolekcji motyli, muszelek, liści ani żadnych innych upragnionych przez dzieci rzeczy – tylko książki w miękkiej oprawie, notesy i do połowy wypełnione teczki.

Chwyta szczeble drabiny. Jego żona jest tam, tuż nad jego głową; gdyby się należycie skupił, niemal usłyszałby jej oddech. Ma do niej tak niedaleko, ale coś go powstrzymuje, gdy stoi tam na piętrze z palcami zaciśniętymi na szczeblach i twarzą przyciśniętą do pięści.

Jeśli chodzi o życie rodzinne, to najtrudniejsze jest dla niego to, że gdy już mu się zdaje, że rozumie, co się dzieje, nagle wszystko się zmienia. Ma wrażenie, że odkąd pamięta, po wejściu do domu zastawał żonę z co najmniej jednym dzieckiem przytwierdzonym do ciała. Gdy wracał z pracy, siedziała na sofie, przygnieciona skumulowanym ciężarem syna i córki, stała w ogrodzie z Vitą na biodrze, siedziała przy stole z Hughiem na kolanach. Gdy budził się rano, zastawał jedno albo drugie oplecione wokół niej jak bluszcz i szepczące jej na ucho sekrety pośród gorących, wonnych od snu oddechów. Gdy wchodził do pokoju, zawsze kogoś niosła albo jakaś osóbka wczepiała się w jej dłoń, rąbek ubioru albo rękaw. Nie widywał już zarysu jej sylwetki. Stała się jak matrioszka, długorzęsa laleczka o domalowanych lokach, z nieodłącznymi mniejszymi replikami samej siebie.

Tak się sprawy miały, tak wyglądało życie w ich domu. Claire występowała w dwóch, czasem trzech osobach. Prawdopodobnie ona też o tym myślała, bo w ostatnim czasie, odkąd Vita skończyła cztery lata, witał go niespotykany widok Claire stojącej samotnie w kuchni z jedną dłonią spoczywającą na stole albo siedzącej przy oknie wykuszowym i wyglądającej na ulicę. Naraz okazało się, że może zobaczyć ją całą, w jej zdumiewającej odrębności, bez dzieci, które znikły, żeby wieść swoje dziecięce życie: na górze, we własnym pokoju, rozrabiając i chichocząc pod kocem, albo w ogrodzie, wdrapując się na murki czy grzebiąc w rabatkach. Mogłoby się wydawać, że po dekadzie intensywnego wychowywania dzieci ta zmiana przyniesie jej ulgę, nagłe przejaśnienie. Ale wyraz jej twarzy, gdy zdarzyło mu się przyłapywać ją w takich chwilach, przywodził mu na myśl osobę, która zgubiła drogę, która posłana w jakieś miejsce obrała zły zakręt, osobę, która właśnie miała zrobić coś ważnego, ale zapomniała co.

Zastanawiał się, jakimi słowami powiedzieć jej, że on też opłakuje odejście tego poczucia, że dzieci ich tak intensywnie, żarliwie potrzebują, że mają nieodparte pragnienie przebywania blisko nich, badania ich, obserwowania, jak obierają pomarańczę, robią listę zakupów, wiążą sznurowadła; odejście poczucia, że dla dzieci każde z nich jest jak studium człowieczeństwa. Zastanawiał się właśnie, jak jej powiedzieć: owszem, to przeminęło, ale życie przyniesie coś nowego – gdy wszystko znów się odmieniło. Wracając do domu, nie zastawał jej już w kuchni ani w oknie; przebywała w innej części domu, na górze, zupełnie niewidoczna. Kolacja ani nie dusiła się na kuchence, ani nie piekła za drzwiczkami piekarnika. Zaczął dostrzegać tu i ówdzie dziwne przedmioty. Stary zeszyt z panieńskim nazwiskiem żony starannie wykaligrafowanym na okładce. Sfatygowane francuskie wydanie Pani Bovary z kartkami o nadwątlonych rogach opatrzonymi młodzieńczymi, poważnymi dopiskami Claire. Stary, podniszczony piórnik z czerwonej skóry wypełniony świeżo naostrzonymi ołówkami. Podnosił je, ważył w dłoniach i odkładał z powrotem. Claire zaczęła go potrzebować do pomocy przy dzieciach, bo nagle okazywało się, że wieczorem albo podczas weekendu musi wyjść. „Nigdzie się nie wybierasz, prawda?” – pytała z jedną nogą za drzwiami. W jej oczach dostrzegł coś nowego – błysk pomieszany z trwogą. Pewnej nocy, odkrywszy, że jej połowa łóżka jest pusta, zaczął wędrować po domu i jej szukać, wołać jej imię w mrok; odpowiedziała, ale wytłumionym, bezcielesnym głosem. Dopiero po kilku minutach zorientował się, że siedzi na strychu, że opuściła ich łóżko, weszła tam w środku nocy i wciągnęła za sobą drabinę. Stał na piętrze i posykiwał, żeby go wpuściła – co ona tam, na Boga, wyrabia? Nie, spłynął na niego jej głos, nic takiego, nie, nie możesz wejść.

Podczas jednego z jej tajemniczych wieczornych wyjść rozdarł zaadresowaną do niej, urzędowo wyglądającą kopertę i dowiedział się, że zaczęła studiować korespondencyjnie historię na akademii otwartej. Gdy wróciła, rzucił kopertę na dzielący ich blat stołu. Co to, do licha, jest? – zapytał. Dlaczego uczestniczy w tym kursie?

– Bo tak chcę – odparła wyzywająco, skręcając w dłoniach pasek torebki.

– Ale dlaczego na akademii otwartej? – spytał.

– A dlaczego nie? – warknęła pobladła i spięta, i zaczęła jeszcze mocniej skręcać pasek.

– Bo jesteś na nią o wiele za dobra i wiesz o tym. Maturę zdałaś śpiewająco, Claire. Akademia otwarta przyjmuje kogo popadnie, a na ich dyplomy szkoda papieru. Dlaczego mi o tym nie powiedziałaś? Mogliśmy o tym porozmawiać, a ty…

– Dlaczego ci nie powiedziałam? – wtrąciła. – Może dlatego, że właśnie takiej reakcji się po tobie spodziewałam.

W ślad za zatemperowanymi ołówkami i Flaubertem w domu pojawili się nowi znajomi. Oni także studiowali na akademii i, jak stwierdziła Claire, czyż nie wspaniale się składa, że wszyscy mieszkają w sąsiedztwie? Dzięki temu mogą jej pomagać w pisaniu wypracowań, a Michaelowi udało się nie zapytać: a dlaczego mnie nie poprosisz o pomoc, w końcu jestem nauczycielem historii. Mam tytuł magistra i rozpoczęty doktorat z historii. Jakoś nagle się okazało, że ci ludzie stale kręcą się po ich domu ze swymi notatkami z wykładów, segregatorami, esejami i gadkami o rozwoju osobistym. W niczym nie przypominali innych znajomych Claire – kobiet z małymi dziećmi i domami pełnymi plastikowych kubków i zabawek oraz farb do malowania palcami, zapoznanych w szkole lub przy okazji poranków przy kawie organizowanych przez koło niepracujących kobiet. Za sprawą towarzystwa z akademii otwartej w powietrzu ich domu zawisło coś elektryzującego, nerwowego. A on, Michael Francis Riordan, wcale nie czuł się z tym dobrze, o nie.

Przez chwilę zbiera się w sobie, a potem wspina się po drabinie. Przygładza włosy i z powrotem wpycha koszulę do spodni.

Gdy wdrapuje się na stryszek, który sam urządził – poprzybijał do krokwi płyty wiórowe, oczyścił świetlik z zeschłych liści – żona ukazuje mu się od stóp wzwyż. Odkryte palce, wąskie kolana, skrzyżowane łydki, siedzenie umoszczone na taborecie, plecy nachylone nad stojącym na kozłach stołem, odkryte ramiona, białe i wątłe, dłoń ściskająca długopis, odwrócona głowa.

Staje przed nią, otwarty jak książka.

– Cześć – mówi.

– O, Mike – odpowiada ona, nie podnosząc głowy. – Tak mi się zdawało, że cię słyszałam.

I pisze dalej. Michael skupia się na chwilę na tym „Mike’u”. Przez lata żona najczęściej zwracała się do niego jego pierwszym i drugim imieniem, tak jak jest znany w domu rodzinnym, tak jak mówiono do niego w dzieciństwie. Podchwyciła to od jego rodziców i sióstr – i ich rozległej sieci kuzynów, ciotek i wujków. „Mikiem” jest dla współpracowników, przyjaciół, znajomych, dentystów, a nie dla rodziny, nie dla najbliższych. Ale jak jej to przekazać? Jak powiedzieć: proszę, zwracaj się do mnie dwoma imionami, tak jak dawniej?

– Co robisz? – pyta w zamian.

– Mmm… – gryzmoli gorączkowo – …właśnie kończę pracę o… – zastyga, wykreśla coś i pisze dalej. – Która jest?

– Dochodzi piąta.

Na te słowa unosi głowę, ale się nie odwraca.

– Długo dzisiaj w pracy, co? – mamrocze.

Postać Giny Mayhew zdaje się przepływać obok nich przez strych jak poltergeist. Rzuca mu spojrzenie spod tej swojej kanciastej brwi i rozpływa się w otworze w podłodze. Michael Francis przełyka ślinę – czy raczej próbuje. Gardło ma ściśnięte i wysuszone. Kiedy ostatnio miał w ustach coś do picia? Nie może sobie przypomnieć. Zdaje sobie sprawę, że męczy go pragnienie, potworne, straszliwe, nieznośne pragnienie. Ma przed oczami szklanki z wodą, rzędy hydrantów, wypalone połacie pożółkłej trawy.

– Nie – wydusza. – Zakończenie roku szkolnego i tak dalej… metro… no, wiesz… znowu opóźnienia.

– Metro?

– Tak – kiwa energicznie głową, choć Claire na niego nie patrzy, po czym pyta pospiesznie: – To o czym ta praca?

– O rewolucji przemysłowej.

– O. Ciekawe. A z której strony? – podchodzi bliżej i zagląda jej przez ramię.

– Rewolucja przemysłowa i jej wpływ na formowanie się klasy średniej – mówi i odwracając się do niego, zasłania ręką stronę, a on czuje, jak coś mu się rozpływa w brzuchu. Na poły pożądanie, na poły zgroza na widok jej krótkich włosów. Nadal nie może do nich przywyknąć, nadal nie może jej tego wybaczyć. Kilka tygodni temu wrócił do domu i otworzył drzwi frontowe, jeszcze nieświadom tego, co się dziś za nimi wydarzyło, jeszcze przekonany, że jego żona jest wciąż tą samą osobą co zawsze. Że wachlarz włosów znajduje się na swoim miejscu; nie miał powodu sądzić inaczej. Włosy, które spoczywały jej na ramionach, włosy o barwie oglądanego pod słońce miodu, włosy rozsypane na obu poduszkach, włosy, które ujmował w dłoń jak sznur jedwabny, włosy, którymi lubił w mroku otaczać ich ciała jak namiotem, gdy Claire wznosiła się nad nim i opadała. Włosy, które przykuły jego uwagę na początku studiów doktoranckich, podczas wykładu o powojennej Europie: ich czysta, gładka, wabiąca słońce rozrzutność. Nigdy dotąd nie widział takich włosów, a już z pewnością nigdy takich nie dotykał. Kobiety w jego rodzinie były ciemnowłose i rudowłose; miały włosy niesforne, włosy poskręcane, włosy rzadkie, włosy, które wymagały układania i lakierowania, i upinania, i przytrzymywania siatką. Włosy, które były powodem lamentów, skarg i płaczów. Nie włosy, które się opiewa jak te, rozpuszczone i rozkołysane w całej swej nieskomplikowanej, pełnoprawnej, anglosaskiej krasie. Ale gdy stanął w drzwiach łazienki na piętrze, jeszcze z kluczami w dłoniach, zobaczył, że włosy, które uwielbia i zawsze uwielbiał, znikły. Odpadły, odcięte, już po nich. Zasłały linoleum jak cudaczne ssakopodobne tumany. A w miejscu jego żony stał ostrzyżony chłopiec w sukience. „I jak?”, zapytał odmieniec głosem jego żony. „Ładna fryzurka na gorące lato, prawda?”. I zaśmiał się, śmiechem jego żony, ale potem gwałtownie obrócił głowę i nerwowo przejrzał się w lustrze.

Wpatruje się w nią teraz, gdy tak przed nim siedzi, i znów pogrąża się w tej głębokiej, nieodwracalnej żałobie, i chce ją zapytać, czy nie zechciałaby ich z powrotem zapuścić, jak długo to potrwa i czy będą wyglądały tak samo.

– To jaki ten wpływ? – pyta.

– No wiesz… – odpowiada Claire, jeszcze staranniej zasłaniając ręką kartkę. – Różnoraki.

Michael Francis rozumie, że ostrzygła się na krótko, żeby wyglądać po chłopięcemu szelmowsko, jak ta dziewczyna w filmie o Paryżu. Ale przy okrągłej twarzy jego żony i jej płaskim nosie to się zwyczajnie nie sprawdza. Wygląda teraz jak rekonwalescentka z epoki wiktoriańskiej.

– Tylko pamiętaj, żeby wspomnieć o masowej migracji ze wsi do miasta… – słyszy swój głos – …o powstawaniu wielkich miast i o…

– Tak, tak, wiem – mówi ona, odwracając się z powrotem w stronę biurka i… czy tylko mu się zdaje, czy Claire mówi przez zaciśnięte zęby? Pozwól sobie pomóc, chce powiedzieć, pozwól mi spróbować. Ale sam nie wie, jak to ująć, żeby nie wyjść na, jak by to ujęła Aoife, „żałosnego ćwoka”. Chciałby po prostu, żeby choć w jednej sprawie zapanowała między nimi zgoda, żeby choć w jednej dziedzinie życia stanęli ramię w ramię, jak niegdyś, zanim…

– I o liniach kolejowych – znów słyszy samego siebie, i czy tylko mu się zdaje, czy rzeczywiście odzywa się niskim, apodyktycznym głosem zarezerwowanym dla sali lekcyjnej; dlaczego robi to tu, na strychu własnego domu, zwracając się do własnej żony? – O tym, jak usprawniły i przyspieszyły transport, a wybudowali je oczywiście Irlandczycy i…

Claire, widocznie poirytowana, drapie się szybkim ruchem po głowie, zawiesza długopis nad kartką, żeby coś zaznaczyć, ale zaraz go cofa.

– Polecałbym też lekturę…

– Może byś mu lepiej odpowiedział? – wtrąca Claire.

– Komu?

– Hughiemu.

Michael Francis przestraja słuch na dźwięki dobiegające spoza strychu, spoza osoby jego żony, i dociera do niego wołanie syna.

– Tatusiu, tatusiuuu, wracaaaasz?

Gdy zaproszono go do domu Claire, żeby poznał jej rodziców, najbardziej uderzyło go to, jak miło się do siebie odnoszą. Jak uprzejmie, jak niezmiernie grzecznie. Rodzice zwracali się do siebie per „kochanie”. Podczas kolacji matka zapytała go, czy byłby tak miły i podał jej, uprzejmie prosi, masło. Nie od razu rozszyfrował gramatykę tego zdania, nie od razu się odnalazł w jego semantycznych zawiłościach. Gdy matka wspomniała, że jej chłodno, ojciec przyniósł jej chustę (jedwabną, w miedziane łańcuchy). Brat, przez nikogo nieprzymuszany, opowiedział o rozegranym tego dnia szkolnym meczu rugby. Rodzice dopytywali Claire-Bear, Misia-Pysia, jak ją nazywali, o jej wypracowania, wykłady, daty egzaminów. Jedzenie podano na porcelanowych półmiskach z pokrywami; członkowie rodziny nakładali sobie nawzajem porcje, a następnie dokładki.

Zdumiewało go to. I bawiło. Gdzie te pokrzykiwania, przekleństwa, podrywanie się zza stołu, milcząca zaduma, przepychanki o równe porcje kartofli? Gdzie latające łyżki, dlaczego nikt nie sięga po nóż do krojenia mięsa i nie przystawia go sobie do gardła z okrzykiem, że chyba zaraz się zabije? Nie sądził, żeby ktokolwiek z jego rodziny potrafił choć w przybliżeniu określić tematykę jego doktoratu, a co dopiero sięgnąć po kalendarz i zanotować daty oraz szczegóły jego egzaminów, nie wspominając o wyrecytowaniu listy tytułów, które mogą mu się przydać, a jeszcze przynieść je z własnej biblioteczki.

Przekonał się, że ich pytania, co studiuje, jak często uczy w szkole i czy wystarcza mu czasu na pracę naukową, wywołują u niego lekką panikę. Wolałby, żeby nie zwracali na niego uwagi, żeby mógł się do woli opychać, studiować rozwieszone na ścianach obrazy olejne, wyglądać przez okno wykuszowe wychodzące na rozległy trawnik, przyjmować do wiadomości, że oto sypia z dziewczyną, która nadal zwraca się do swoich rodziców per „mamusiu” i „tatusiu”.

Ale oni ani myśleli się poddać. Ile ma rodzeństwa? Czym się zajmują? Gdzie się wychowywał? Odpowiedź, że ojciec pracuje w banku, zdawała się ich zadowalać, ale informacja, że on sam wyjeżdżał na letnie wakacje do Irlandii, wywołała pewną konsternację.

– Rodzice Michaela są Irlandczykami – odezwała się Claire i czy tylko sobie to uroił, czy w jej głosie rozbrzmiał cień ostrzegawczego tonu, a w powietrzu zawisł nieokreślony grymas?

– Doprawdy? – jej ojciec utkwił w nim spojrzenie, jakby w poszukiwaniu fizycznych oznak tego faktu. Michael Francis miał ochotę odklepać zdrowaśkę, żeby sprawdzić ich reakcję. „Tak jest!”, chciał oznajmić znad talerza karczochów, tych niejadalnych, najeżonych paskudztw. „Jestem Irys, katol, pastuch, piwożłop i rozdziewiczyłem waszą córę”.

– Owszem – odpowiedział.

– Z Irlandii Północnej? Czy z Południowej?

Przez chwilę gryzł się w język, żeby nie poprawić ojca Claire: mówi się Republika Irlandii, a nie Irlandia Południowa.

– Yyy… z południa.

– Aha. Ale nie zadaje się pan z IRA?

Jego dłoń, podająca właśnie jedzenie do ust, zastygła. Liść karczocha zawisł w powietrzu. Na talerz kapnęła kropla stopionego masła. Michael spojrzał na siedzącego naprzeciw mężczyznę.

– Pyta mnie pan, czy należę do IRA?

– Tatku… – szepnęła Claire.

Mężczyzna rozchylił usta w uśmiechu, szybkim i mizernym.

– Nie. Chodzi mi tylko o to, czy pan lub pańska rodzina…

– Czy moja rodzina należy do IRA?

– Tak tylko pytam. Nie chciałem pana urazić.

Wziął Claire tej nocy, o pierwszej nad ranem, na jej kwiecistej narzucie, na dywanie, na wyłożonym poduchami siedzisku przy oknie. Zebrał dłonią kukurydziany jedwab jej włosów i przysunął go sobie do twarzy. Pulsował w niej z zamkniętymi oczami, a gdy dotarło do niego, że nie użyli prezerwatywy, ucieszył się, mściwie się ucieszył, a nazajutrz przy śniadaniu cieszył się nadal, gdy Claire zasiadła wyprostowana przy stole, taka nieskazitelna w swej letniej kwiecistej sukience, i pytając ojca, czy może mu coś podać, nałożyła sobie jajecznicy.

Kiedy trzy tygodnie później oznajmiła mu, że nie dostała okresu, nie był już taki uradowany. A jeszcze mniej, gdy miesiąc później wybrał się do domu i powiadomił rodziców, że się żeni. Matka rzuciła mu szybkie, taksujące spojrzenie i zasiadła za stołem.

– Och, Michaelu Francisie – szepnęła, przykładając dłoń do czoła.

– Co? – spytał ojciec, patrząc to na jedno, to na drugie. – Co tu się dzieje?

– Jak mogłeś mi to zrobić?

– Ale co? – zapytał znów ojciec.

– Puknął jakąś – mruknęła Aoife.

– Hę?

– Puknął jakąś, tato – powtórzyła głośno i rozwaliła się na kanapie, rozrzucając po poręczach swoje nieskazitelne, czternastoletnie kończyny. – Zapłodnił ją, strzelił jej gola, zaliczył wpadkę, zalał formę…

– Dość – powiedział do niej ojciec.

Aoife wzruszyła ramieniem, a potem przyjrzała się Michaelowi, jakby go zobaczyła na nowo.

– To prawda? – spytał ojciec, odwracając się do niego.

– Ja… – Michael rozłożył ręce. To nie tak miało być, chciał powiedzieć. To nie z nią miałem się ożenić. Chciałem dokończyć studia doktoranckie, po drodze przespać się z każdą, która pozwoliłaby się obmacać, a potem popłynąć do Ameryki. Tego małżeństwa i dziecka nie uwzględniłem w swoim planie.

– Za dwa tygodnie ślub.

– Dwa tygodnie! – matka zaczęła płakać.

– W Hampshire. Nie musicie przyjeżdżać, jeśli nie chcecie.

– Och, Michaelu Francisie… – odezwała się znów matka.

– A gdzie w Hampshire?

– Katoliczka? – spytała Aoife, kołysząc bosą stopą i wygryzając z ciastka kształt półksiężyca.

Matce zaparło dech.

– Właśnie! Katoliczka? – rzuciła okiem na zawieszony na ścianie obraz Najświętszego Serca Jezusa. – Tylko nie mów, że nie.

Michael odchrząknął i rzucił Aoife wściekłe spojrzenie.

– Nie.

– To co z niej za jedna?

– Nie… nie wiem. Chyba anglikanka, ale nie wydaje mi się, żeby to było szczególnie istotne, skoro…

Matka z jękiem poderwała się od stołu. Ojciec pacnął gazetą o dłoń.

– Normalnie wziął i puknął protestantucha – rzuciła Aoife, pozornie w przestrzeń.

– Morda w kubeł, Aoife – syknął Michael.

– Jeszcze jedno słowo! – huknął ojciec.

– Do grobu mnie wpędzicie! – zawołała z łazienki matka, grzechocząc fiolkami z lekami uspokajającymi. – Teraz to już mnie możecie równie dobrze zabić.

– Nie ma sprawy – szepnęła Aoife. – Kto pierwszy?

Urodził się Hughie, a życie Claire i Michaela Francisa potoczyło się odmiennym torem. Claire ukończyłaby swoją historię i podjęła pracę, jaką podejmują zwykle po studiach dziewczęta jej pokroju: może zatrudniłaby się w redakcji czasopisma, a może jako sekretarka w kancelarii prawniczej. Wynajęłaby z koleżanką mieszkanie w Londynie, zasypane ciuchami i kosmetykami do makijażu. Przekazywałyby sobie nawzajem wiadomości i podejmowały swoich chłopaków posiłkami upichconymi w wąskiej kuchni. Prałyby majty w umywalce i suszyły nad piecykiem gazowym. Po kilku latach poślubiłaby prawnika albo biznesmena i wprowadziliby się do domu podobnego do tego należącego do jej rodziców, w Hampshire czy Surrey, Claire wychowywałaby kilkoro schludnych dzieci, którym opowiadałaby o swoim panieńskim życiu w Londynie.

Michael Francis obroniłby doktorat. Zaliczyłby najatrakcyjniejsze kobiety w mieście; a zdawało się, że w Londynie w połowie lat sześćdziesiątych aż się od nich roi – kobiet w golfach, z czarnymi kreskami na powiekach, kobiet w rozkloszowanych sukienkach, tych w nieprawdopodobnie krótkich spódniczkach i wysokich kozakach, tych w kapeluszach i okularach przeciwsłonecznych, tych z kokami i w tweedowych płaszczykach. Zakosztowałby ich wszystkich, sztuka po sztuce. A potem dostałby posadę wykładowcy w Ameryce. W Berkeley, tak sobie myślał, albo na Nowojorskim, albo w Chicago, albo u Williamsa. Wszystko już sobie obmyślił. Odpłynąłby z tego kraju i nigdy nie wrócił.

Ale, jak się okazało, musiał porzucić studia doktoranckie. Nie utrzymałby żony i dziecka ze stypendium. Dostał posadę nauczyciela historii w gimnazjum na przedmieściach. Wynajął mieszkanie nieopodal Holloway Road i na zmianę z Claire podgrzewali niemowlęce butelki na gazowym palniku. Na weekendy wyjeżdżali do Hampshire i bez końca dyskutowali o tym, czy Michael Francis powinien zgodzić się na wysuniętą przez teścia propozycję pożyczki na zakup „lokum w jakimś przyzwoitym miejscu”.