Tytuł oryginału:

EL SECRETO DE VESALIO

Copyright © Jordi Llobregat Mateu,

Published by special arrangement with The Ella Sher Literary Agency

Copyright © 2016 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2016 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Redakcja: Jolanta Olejniczak-Kulan

Korekta: Joanna Rodkiewicz, Aneta Iwan

ISBN: 978-83-7999-593-6

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2016

Skład wersji elektronicznej:

konwersja.virtualo.pl

Dla ciebie, morze

Krótka i wygodna jest ścieżka spekulacji, lecz prowadzi donikąd; długa i uciążliwa jest droga eksperymentu, ale wiedzie nas do poznania prawdy.

GALEN, 216 R.

Dzisiaj może odkryć swe błędy, a jutro ujrzeć w nowym świetle to samo, co dziś wydaje się takie pewne.

MAJMONIDES, 1185 R.

Tylko własny geniusz pozwala człowiekowi żyć wiecznie.

WESALIUSZ (ANDREAS VESALIUS), 1564 R.

1

ROK 1888, BARCELONA, PORT VELL.
NIEDALEKO NABRZEŻA LAZARETO

Przyjrzawszy się cieniom po raz trzeci, staruszek zaklął pod nosem. Otaczała go cisza, cisza zakłócana tylko uderzeniami wody o kadłub. Strugi deszczu, smagane porywistym wiatrem, chłostały łódź, zalewając pokład rufowy i zgromadzone pod nim skrzynie z tytoniem. O tej porze, kiedy świt zaczynał się dopiero rumienić, Port Vell i nabrzeże spowijała mgła, toteż zakotwiczone łodzie i budynki w dokach były jedynie zamazanymi plamami; granicę między wybrzeżem a morzem dawało się zaledwie wyczuć i podpływanie tak blisko do falochronu stało się bardzo ryzykowne. A jednak robił to już setki razy i zrobi jeszcze nieraz. Nie to budziło jego niepokój. Ucisk w żołądku wywoływała pewność, że tej nocy zdarzy się coś przerażająco złego.

Podniósł się wiatr i wzburzył wodę. Oczy marynarza, otoczone legionem zmarszczek, uważnie przebiegały pokład łodzi od dziobu, gdzie spał jego syn, po dobrze przymocowany do masztu bawełniany żagiel, który teraz zaczynał trzepotać. Marynarz odruchowo pociągnął zręcznie jego koniec i stwierdziwszy z zadowoleniem, że płótno znów wypełniło się wiatrem, zabezpieczył je kawałkiem drewna. Zacisnął ręce, a palce w wełnianych rękawiczkach zaprotestowały jak stare liny. Wilgoć przenikająca do kości sprawiała, że grube ubrania, które miał na sobie, stawały się bezużyteczne. Westchnął. Ta praca z dnia na dzień robiła się cięższa, wkrótce nie będzie sobie radził z prowadzeniem łodzi. Właściwie miał przeczucie, że już nie zobaczy końca wieku ani tych cudów, o których głośno jest w świecie. Ale kogo w końcu obchodzą te przeklęte maszyny? Jaki pomyleniec mógłby uwierzyć, że te hałaśliwe urządzenia są lepsze od porządnych ludzkich ramion? Splunął do wody i przesunął ster o ćwiartkę.

Z lewej burty zostawili za sobą wzgórze Montjuïc i spoza mgły stopniowo zaczęło się ukazywać niewidoczne dotąd miasto. Staruszek prowadził łódź w stronę nabrzeża Lazareto, gdzie miał nadzieję wyładować towar, unikając spojrzeń rzucanych z zamku oraz parostatków, które o tej porze zaczynały już przemierzać wodę.

Prąd spychał ich na skały. Marynarz mocno chwycił rumpel, by poprawić kurs, gdy jego uwagę przyciągnął jakiś ruch na powierzchni morza. W pobliżu basenu portowego mgła była nieco rzadsza i pozwalała dostrzec upstrzone bryzgami piany falochrony. W odległości kilku metrów, wśród drewna i pozostałości zniszczonego otaklowania unosiło się na wodzie coś sporego. W pewnej chwili zniknęło, zakryte falami, i nie wynurzyło się ponownie. Staruszek klasnął językiem i czekał. Nie byłby to pierwszy raz, gdy jakiś kupiec zgubił część ładunku. Łut szczęścia dla tych, którzy ją znaleźli.

Mijał czas i stary marynarz zaczynał z niechęcią myśleć, że wzrok spłatał mu złośliwego figla. Zabierał się do wyprowadzenia łodzi z nurtu, kiedy usłyszał plusk. Duży pakunek ukazał się znowu, podrygiwał na fali kilka sążni bliżej. Staruszek uśmiechnął się szeroko, ukazując poczerniałe zęby, i przesunął rumpel. Zrównawszy się z dryfującym pakunkiem, stwierdził, że to dębowa skrzynia wielkości baryłki na wino. Ze stempli odciśniętych na drewnie wywnioskował, że pochodzi z Francji. Zachowały się na niej mocno zawiązane liny, dzięki czemu zapewne pozostała szczelna, co było bardzo ważne: zamkniętego w środku towaru nie zniszczyła woda. Żabojady często przewoziły porcelanę, wysokogatunkowe tkaniny i trunki. Cokolwiek znajduje się w skrzyni, zapewne okaże się cenną zdobyczą. Marynarz przymocował ster i znowu popatrzył na syna.

– Apa, wstań i weź bosak.

Chłopak spojrzał na niego, nie rozumiejąc, o co chodzi, aż spostrzegł skrzynię unoszącą się na wodzie przy burcie. Podniósł się z trudem i pogmerał pod ławką. Wyciągnąwszy sieć rybacką i jakieś linki, wydobył ze schowka długi kij z żelaznym szpicem i hakiem na końcu. Słuchając wskazówek ojca, sięgnął bosakiem i zaczepił hak o jedną z lin obwiązujących pakunek. Staruszek, zaopatrzony w okuty drąg, ciągnął z drugiej strony. Powoli przysunęli skrzynię do burty i szykowali się do wywindowania jej na pokład.

– Dawaj. Ostrożnie… Święty Boże!

Starego marynarza chwyciła za ramię szponiasta, jakby nie ludzka ręka o szpiczastych palcach. Ne wierząc własnym oczom, wpatrywał się w nią sparaliżowany, a ona wciągała go w ciemne wody. Zanim zdołał zareagować, łódź podskoczyła na fali i upiorne zjawisko zniknęło sprzed jego oczu, jakby w ogóle go nie było.

Chłopak przebiegł przez pokład i szarpnął materiał osłaniający latarnię. W jej świetle ukazał się jakiś stwór dryfujący tuż obok skrzyni. Uczepiony opasujących ją lin, z trudem utrzymywał się na wodzie. W jego twarzy miejsce oczu zajmowały dwie ciemne dziury. Usta wykrzywił groteskowy grymas, gdy stwór usiłował coś powiedzieć, lecz zamiast słów wydobył się z nich niezrozumiały bełkot, po którym nastąpił jęk. Nie wyglądało na to, żeby był w stanie dłużej znosić napór fal.

Po chwili wahania stary marynarz polecił synowi:

– Przytrzymaj skrzynię.

Chłopak się nie poruszył. Pobladły, nie potrafił oderwać wzroku od topielca. W tym momencie rozdzieliła ich kolejna fala.

– Do diabła, synu!

– Ojcze, czy jesteś… jesteś pewien?

Skrzynia zaczęła tonąć.

– Vinga!

Chłopak ponownie wziął bosak i wbiwszy hak w drewno, przysunął skrzynię z powrotem do łodzi. Tymczasem jego ojciec zaparł się nogami o ławkę i chwycił obiema rękami ramię, które wyciągnął do niego stwór. W dotyku było zimne i śliskie. Staruszek zamknął oczy, nabrał powietrza i szarpnął z całych sił. Topielec wystrzelił z wody na pokład i wylądował na plecach. Zamiast rybiego ogona, którego spodziewał się marynarz, miał nogi. Był całkiem nagi i pozbawiony włosów, a jego skóra była tak biała, że zdawała się przezroczysta. Na brzuchu widniały poczerniałe brzegi strasznej rany. Chłopakowi przypomniały się sprzedawane na targu obrane z łusek, wypatroszone ryby.

Staruszek zbliżył się ostrożnie, pochylił i przyjrzał piersi tamtego, by znaleźć jakieś oznaki życia. Wzdrygnął się, zauważywszy i tutaj rany. Nacisnął delikatnie i jego ręka zagłębiła się w mięśniach, jakby to był smalec. Z wnętrza buchnął przyprawiający o mdłości fetor. Marynarz oddalił się chwiejnie, aż upadł wśród skrzynek z tytoniem, ledwie panując nad przerażeniem. Syn pośpieszył mu z pomocą i przywarli do siebie, przyglądając się nieruchomej, zmaltretowanej postaci.

– Ojcze, co myśmy wpuścili na łódź?

– Jak mi Bóg miły, nie mam pojęcia.

Wtem ciało stwora rozświetlił jakiś blask i pod skórą zarysował się kształt podobny do gałęzi drzewa. Po lekkim migotaniu światło zniknęło tak nagle, jak się pojawiło. Ojciec i syn przeżegnali się równocześnie.

Powrót

Dwadzieścia cztery dni do rozpoczęcia
Wystawy Światowej

2

– To wszystko, panowie.

Przez ciszę sali przetoczył się hałas przesuwanych ławek. Na katedrze młody profesor zbierał papiery i wkładał je do teczki, popatrując na tłum zmierzających do wyjścia studentów. Silił się na poważny wygląd, ale zdradzał go uśmiech. Kończył właśnie swój drugi tydzień zajęć na uniwersytecie – tym samym, na którym zaledwie kilka miesięcy temu otrzymał tytuł.

Skierował kroki do jednego z okien sali. Na zewnątrz ciemne chmury przesłaniały niebo, ale w przeciwieństwie do innych dni szarość pogody nie zakłócała mu odczuwanego szczęścia. Na tę katedrę dotarł długą, krętą drogą i niech to diabli, jeśli nie zasłużył na swe stanowisko. Powiódł spojrzeniem po uczelnianych budynkach. Miał właśnie westchnąć z satysfakcją, kiedy z tyłu ktoś go zawołał.

– Profesorze Amat!

W drzwiach czekał jakiś student.

– Tak?

– Wybaczy pan, profesorze, sir Edward chciałby się z panem zobaczyć.

– Zatem już idę.

Jak to pięknie brzmi. Profesor. Profesor i członek Magdalen College, jednego z najbardziej prestiżowych kolegiów uniwersytetu oksfordzkiego. Objął co prawda posadę doktora Browna, którego niestety zmogła podagra, ale to nie miało znaczenia. Wkrótce otrzyma własne stanowisko. Pojawiła się okazja i nie mógł jej przepuścić. Pozbierał swe rzeczy i wyszedł z sali, w której spędził trymestr, nauczając greki. W korytarzu zauważył podążające za nim spojrzenia. Studenci wciąż obserwowali go z ciekawością.

Po wyjściu na zewnątrz poprawił sobie togę. Kampus zalany był deszczem, któremu towarzyszył lodowaty wiatr. Mimo że zbliżał się koniec kwietnia, dni wciąż były zimne. Pośpiesznym krokiem ruszył bitą drogą, dostrzegając, że grupy ludzi siedzących dotąd w salach rozprzestrzeniły się po całym kolegium. Rok akademicki osiągał swój szczytowy okres. Po prawej minął kaplicę, w której ćwiczył chór, i przeszedł pod portykiem prowadzącym na dziedziniec otoczony budynkami porośniętymi bluszczem. Bez wahania skierował kroki na ukośnie przecinającą zieleniec żwirową ścieżkę. Przemókł, ale nie przejmował się tym – czuł się tak dobrze, że musiał się powstrzymywać, by nie skakać z radości.

Drzwi otworzył mu Walter – widział, że nadchodzi. Staruszek był w tym kolegium osobną instytucją. Studenci opowiadali, że miał posadę odźwiernego od czasu założenia uniwersytetu, co było wielce nieprawdopodobne, wziąwszy pod uwagę, że uczelnia istniała już od czterystu lat. Jednakże ciało pokurczone jak rodzynek i twarz zniekształcona niezliczonymi zmarszczkami kazały się zastanawiać, czy ta plotka nie miała w sobie odrobiny prawdy. Staruszek był dobrze znany ze swoich pokątnych transakcji; za odpowiednią cenę mógł załatwić tytoń, alkohol czy dowolne inne specjały. Rzecz jasna tego rodzaju handelek był na uczelni zakazany, dzięki czemu interes Waltera prosperował.

– Pan Amat… O, proszę wybaczyć. – Zdradził go półuśmiech. –  P r o f e s o r  Amat…

Daniel skinął głową i przywitał się ze staruszkiem. Wiedział, że odźwierny docenia go, chociaż uważa za „przeklętego cudzoziemca” – jak go nazwał, gdy się spotkali po raz pierwszy.

– Jak się pan dzisiaj czuje, panie Walter?

– Nie tak dobrze jak pan, jak mniemam. Zimno jest jak sto diabłów, bolą mnie wszystkie kości.

– Sądzę, że idealnym rozwiązaniem byłby jod. Mogę też panu polecić doskonałego lekarza.

Staruszek przybrał urażony wyraz twarzy.

– Za kogo mnie pan ma? Za późno, żebym powierzał się konowałom.

Daniel się uśmiechnął.

– Sir Edward na mnie czeka.

– Oczywiście, profesorze, proszę wejść, proszę. Niech się pan nie zatrzymuje z powodu chorowitego starca, który lada dzień opuści świat żywych.

Daniel nie mógł się powstrzymać od śmiechu.

– Dziękuję, panie Walter. Później może będę potrzebował jednej z tych butelek, które trzyma pan w swym magazynku.

– Zobaczę, co da się zrobić. – Odźwierny zrobił zrezygnowaną minę. – Niczego nie obiecuję. – Odwrócił się i pomrukując, wtopił w cienie portierni.

Daniel wspiął się na górę, rozmyślając o wszystkich światłych profesorach, którzy w przeszłości przemierzali te schody. W jednej chwili znalazł się na piętrze. Drzwi gabinetu rektora, usytuowane na końcu krótkiego korytarza, były uchylone. Daniel na wszelki wypadek zapukał. Głos z wewnątrz zachęcił go, żeby wszedł.

Miejsce pracy starego rektora zostało urządzone prosto. Dywan pokrywający podłogę zderzał się jak fala z biurkiem, które dominowało w pomieszczeniu, a z obu stron wzdłuż ścian ciągnęły się orzechowe regały biblioteki. W głębi, po lewej, pomiędzy dwoma uszatymi fotelami, płonął ogień na kominku w stylu wiktoriańskim, nad którym wisiał obraz przedstawiający bitwę pod Bannockburn. Daniel dobrze znał ten gabinet. Spędził tu wiele godzin, w tym najszczęśliwsze, jakie sobie przypominał. Rektor był jego opiekunem w pierwszych latach. Z czasem początkowa przyjaźń przekształciła się w relację podobną do tej, jaka łączy ojca z synem.

– Drogi panie Amat, niech pan nie stoi w drzwiach.

Skończona pięćdziesiątka, cienie pod oczami i wyraźnie rzednące proste włosy nie zmieniły dobrodusznego wyrazu twarzy sir Edwarda Warrena. Historyk poważany w najbardziej elitarnych kręgach intelektualnych cieszył się ponadto opinią znakomitego mówcy. Znawca języków martwych, tematu, którego nauczał Daniel, piastował urząd prezydenta, czy raczej rektora – jak sam się wolał nazywać – od dziesięciu lat, to jest od śmierci swego poprzednika.

– Jak minął panu dzień? – zapytał.

Daniel chciał uporządkować myśli, lecz jego umysł uparcie przeskakiwał z jednej strony na drugą. Odczuwał jednocześnie euforię i przygnębienie.

– Ee… wspaniale, sir Edwardzie.

– Bardzo się cieszę. Wie pan, że pokładam w panu wielkie nadzieje.

– Dziękuję. Postaram się zasłużyć na pańskie zaufanie.

Rektor odpędził wątpliwość machnięciem ręki i rozsiadł się wygodniej na krześle.

– Ile lat temu przybył pan do Oksfordu? Sześć?

– Prawie siedem.

– Siedem! Jak ten czas leci, do licha. – Przymknął oczy. – Wciąż pamiętam, jak wszedł pan przez te drzwi tuż po przyjeździe z Barcelony.

Przez twarz Daniela przebiegł cień. Rektor, nieświadom jego reakcji, ciągnął swe wspomnienia.

– Tak… Przemoczony do suchej nitki z powodu ulewy i z walizką jako jedynym bagażem. Pierwsze słowa, jakie skierował pan do mnie, były tak niezrozumiałe, a pański wygląd… Mój Boże, okropny! Wiedział pan, że przez chwilę kusiło mnie, by wezwać policję? – zapytał, wybuchając śmiechem.

Daniel przecząco potrząsnął głową.

– Zawsze się zastanawiałem, co pana skłoniło do przyjazdu. Był pan w tym względzie niezwykle dyskretny.

– Wie pan, że Oksford słynie jako najlepszy uniwersytet na świecie. Po prostu pragnąłem tutaj studiować.

– Tak, tak, bez wątpienia. – Sir Edward się wyprostował. – To prawda, że dawno przestał pan być tamtym młodzieńcem… Stał się pan mężczyzną o świetlanej przyszłości.

– Mam na nią nadzieję, sir.

– Oczywiście, Amat – przytaknął entuzjastycznie rektor. – Te dwa tygodnie zastępstwa za pana Browna wypadły nadspodziewanie dobrze. Właśnie dlatego pana wezwałem.

Sir Edward przerwał na chwilę przed dalszym wywodem.

– Jest pan utalentowany ponad wszelką wątpliwość. Dał nam pan więcej niż uzasadnione powody do zadowolenia. Wczoraj członkowie wydziału spotkali się na comiesięcznym zebraniu. Wśród innych spraw uzgodniliśmy jednogłośnie, by zaproponować panu stanowisko lektora języków klasycznych do końca roku akademickiego. Co pan na to?

Daniela opanowały ogromne emocje. Nie spodziewał się tej propozycji tak szybko. Sir Edward uśmiechnął się jeszcze szerzej, widząc reakcję swego protegowanego.

– Zatem jak brzmi pańska odpowiedź? Przyjmie pan tę pracę?

– O… oczywiście, sir. Jasne. To… to fantastycznie! Jestem bardzo wdzięczny, sir.

– Nie ma za co. Ta oferta to owoc pańskiego wysiłku. Oddanie, jakie pan okazywał, zadziwiło nas wszystkich bez wyjątku. Rzadko spotyka się kogoś tak utalentowanego jak pan.

Rektor wstał i podszedł do tacy z napojami. Hojnie nalał brandy do szklanek.

– Sądzę, że ta wiadomość ucieszy również moją córkę. Nie mylę się, prawda? – dodał z lekką ironią. – Miło mi pomyśleć, że wkrótce będzie pan moim zięciem. Dzisiejszego wieczoru, jak pan wie, będziemy świętować szczególną okazję. Ogłoszenie waszych zaręczyn to dla mnie wielka radość. Alexandra to wszystko, co mi zostało. Z panem będzie szczęśliwa, jestem tego pewien.

– Kocham pańską córkę.

Rektor skinął głową, podał Danielowi jedną ze szklanek i rzekł cicho:

– Chciałbym pana ostrzec, by później nie miał pan do mnie pretensji. Alexandra jest, podobnie jak jej matka, cudownym stworzeniem. Piękna, odpowiednio wykształcona, aby prowadzić dom, obdarzona wieloma przymiotami oraz… nieznośnym, nieprzewidywalnym walijskim charakterem. – Puścił do niego oko. – Bądź co bądź Walia to kraj smoków!

Roześmiali się obaj. Daniel niezwykle cenił tego człowieka, który niedługo miał zostać jego teściem i który przyjął go w momencie, gdy on tak bardzo tego potrzebował. Nie żądając wyjaśnień, zaoferował mu swoją wiedzę i przyjaźń. Gdy Daniel myślał, że utracił wszystko, sir Edward dał mu możliwość rozpoczęcia wszystkiego od nowa. Nigdy nie zdoła mu się odwdzięczyć za to, co od niego otrzymał.

– Wypijmy, Amat, za wnuki, które mi pan da!

Stuknęli się szkłem i Daniel zamoczył usta przez wzgląd na rektora. Potem podniósł się, zostawiając swojego drinka na stole niemal nietkniętego.

– Sir Edwardzie, mam kilka spraw do załatwienia przed dzisiejszą kolacją. Za pańskim pozwoleniem, pójdę już.

– Oczywiście, nie zatrzymuję pana. Do mnie także dotarły pogłoski o pewnej uroczystości zorganizowanej przez pańskich dawnych kolegów. Niech się pan nie martwi, ani pary z ust. Proszę się jednak nie spóźnić na kolację, bo Alexandra pana zabije.

Sir Edward roześmiał się serdecznie, odprowadzając Daniela do drzwi.

– Ach. – Zatrzymał się. – O mało nie zapomniałem. Proszę chwileczkę zaczekać.

Wrócił do biurka i przeszukał leżące na blacie dokumenty, aż wreszcie triumfalnym gestem podniósł kopertę koloru musztardowego.

– Dziś rano przyszła do pana ta wiadomość.

– Telegram? Do mnie?

– Tak jest, nadany w Barcelonie.

Daniel wziął kopertę z wyciągniętej ręki rektora; nerwy go zawiodły, o mało jej nie upuścił. Staruszek nie zwrócił uwagi na jego zaniepokojenie i Daniel zdołał schować depeszę do kieszeni płaszcza bez dalszych incydentów.

– Jeśli pan wybaczy, przeczytam później. Mam… jeszcze wiele spraw do załatwienia.

– Tak, tak, niech pan idzie.

Daniel wyszedł i pomaszerował tak szybko, na ile mu pozwalały roztrzęsione nogi.

Gdy przybył do swego starego pokoju, opadł na krzesło. Zakończenie studiów, przyznanie stanowiska profesora i zaręczyny z Alexandrą nastąpiły tak szybko po sobie, że nie zdążył się przeprowadzić. Kufry czekały w kącie. Nie zapakował jeszcze książek i niektórych ubrań. Jednakże w tej chwili nie miało to dla niego najmniejszego znaczenia. Poranna radość wyparowała. Niespodziewana propozycja pracy i zbliżający się ślub zdawały się przynależeć do życia jakiejś innej osoby. Skierował wzrok na spoczywającą na biurku małą kopertę. Jak to możliwe po tak długim czasie?

Podniósł rękę do karku tym samym niepewnym gestem co w ciągu ostatnich siedmiu lat. Powiódł opuszkami palców po stwardniałych fałdach, które ogień na zawsze wyrył na jego skórze. Te brzegi martwego ciała wciąż przypominały mu o przeszłości. Miał ochotę wybuchnąć śmiechem. Jaką naiwnością było sądzić, że wszystko to da się zapomnieć. Wystarczył zwyczajny telegram, żeby roztrzaskać iluzję w drzazgi.

Wstał z krzesła. Szybkim ruchem chwycił kopertę i rozerwał ją. W środku znajdowała się zgięta na pół różowa kartka. Rozłożył papier drżącymi palcami. Jego oczy przebiegły po zawijasach pisma, nie czytając go, aż wreszcie uspokoił się na tyle, żeby skupić wzrok.

Siedem lat rozwiało się nagle.

Opuścił rękę i oparł się o ramę okienną. U jego stóp łąki kolegium ginęły w ciemnym, niesłabnącym deszczu. Znaleźli go po tylu latach. Wiedział, że prędzej czy później może do tego dojść, lecz nigdy nie wyobrażał sobie, jak to będzie. Zastanawiał się, czy powinien doznawać jakiegoś bólu lub smutku, ale znajdował w sobie tylko złość i poczucie winy. Zamknął oczy i oparł czoło o okno. Starał się powstrzymać narastający w sercu niepokój. Zacisnął szczęki, napiął mięśnie. Ból przebiegł przez starą bliznę jak smagnięcie bicza. Zmiął depeszę obydwiema rękami i odrzucił daleko. Dopiero teraz pojawiły się łzy i zmieszały się ze spływającymi po szybie kroplami deszczu.

3

W pokoju rozlegało się chrapanie. Rozpięte na oknie prześcieradło bez powodzenia usiłowało zatrzymać wpadające do środka światło. Była to typowa stancja, jakich wiele wynajmowano w dzielnicy Raval. Nora równie dobra jak każda inna, by paść w niej i już nie wstać. Maleńka, kiepsko przewietrzona i przeciekająca podczas deszczu, wynajmowana jedynie czasowo. Lokator tej klitki zajmował ją od pięciu miesięcy.

– Na Boga i wszystkich świętych pańskich!

Spod koców wynurzyła się przygarbiona postać. Jej wyłupiaste oczy potoczyły spojrzeniem po pokoju, podczas gdy ich właściciel próbował zrozumieć, gdzie się znajduje. Postawiwszy stopy na deskach podłogi, opadł plecami na posłanie. Podniósł ręce do głowy i znów zaklął. Słowa wydobywające się z niego były tak ochrypłe, jakby miał gardło pełne piasku.

– Alzackie wino, akurat!

Burcząc pod nosem, niski mężczyzna z trudem zwlekł się z łóżka. Wyprostował się i zachwiał niepewnie na nogach. Z wielkim wysiłkiem dotarł do stołu, który mu służył jako biurko, i zaczął rozgarniać na nim stertę starych gazet przemieszanych z zabazgranymi kartkami. Na koniec wydał okrzyk triumfu, trzymając w powietrzu ciężki mosiężny zegarek. Otworzył wieczko i na widok wskazówek pokazujących niemal południe jego zamroczenie natychmiast zniknęło.

– Niemożliwe. Nie może być tak późno.

Przebiegł przez mały pokój w samych gatkach. Napełnił miednicę i wciąż bełkocąc przekleństwa, energicznymi ruchami opryskał sobie twarz lodowatą wodą. Jako że ból w skroniach nie ustępował, postanowił zanurzyć w niej głowę. Drżąc z zimna, osuszył się rogiem jednego z koców. W ciągu minuty włożył spodnie, koszulę i buty. Pociągnął łyk kawy ze stojącej na stole filiżanki i zaraz tego pożałował. Płyn był lodowaty i miał smak odstanej lury. Mężczyzna przypomniał sobie, że parzył te same ziarna już czwarty raz. Zdjąwszy z wieszaka słomkowy kapelusz i kraciastą marynarkę, wyszedł z pokoju. Schodząc na dół, wiązał sobie na szyi muszkę.

– Panie Fleixa!

Na drodze stanął mu człowiek o wydatnym brzuchu. Półprzymknięte oczy patrzyły na niego z poirytowaniem. Cuchnął czosnkiem, co nie pomagało lokatorowi w przezwyciężeniu kaca.

– Pan González! Właśnie o panu myślałem. Jak się miewa pańska świątobliwa małżonka?

– Jest mi pan winien trzymiesięczny czynsz, a zaraz kończy się czwarty miesiąc.

– Trzymiesięczny? Czy to możliwe? No dobrze, niech się pan nie martwi, przyjacielu. Wkrótce mam pobrać zaległe wynagrodzenie za parę artykulików i natychmiast spłacę panu ten śmieszny dług. Wie pan, że my, znani dziennikarze, mamy pewne zobowiązania towarzyskie i niestety miałem ostatnio sporo nieprzewidzianych wydatków.

– Już ja znam te pańskie zobowiązania towarzyskie. W zeszłym miesiącu mówił mi pan to samo.

– To musi być jakieś nieporozumienie. Pańska żona niezwykle uprzejmie odłożyła mi płatność.

– Jacinta? Kiedy pan z nią rozmawiał?

– Wczoraj w południe.

– Ale wczoraj była na mszy o dwunastej…

– Dobrze, więc może nieco później. Nieważne. Nie wyobraża pan sobie, jaki potrafię być zapominalski.

Na twarzy gospodarza zaczął się odmalowywać wyraz zrozumienia. Fleixa pomyślał, że nie było roztropnie mieszać do tej sprawy Jacintę i wspominać o ugodzie, jaką zawarł podczas ich wczorajszego ognistego spotkania. Cała dzielnica wiedziała, że pan González jest mało lotny, lecz może zaczynał się już domyślać rogów, które jego małżonka raz po raz mu przyprawiała. Dlatego na wszelki wypadek warto było szybko się z tego wyplątać. Fleixa dostrzegł szparę po prawej od Gonzáleza i prześliznął się obok niego, zanim ten zdążył zareagować.

– Niech pan zaczeka!

Dziennikarz udał, że nie słyszy, i dalej zbiegał po schodach.

– Obiecuję, że na końcu miesiąca zapłacę! – zawołał z dołu.

Przekleństwa gospodarza ścigały go za bramą.

Szedł raźnym krokiem zakutany w marynarkę. Dzielnicę opanowała zgnilizna, w Raval przeludnienie było czymś naturalnym od czasu, gdy lata temu powstały liczne fabryki i przy wąskich ulicach zamieszkali imigranci z całej Hiszpanii, przyciągani rosnącymi możliwościami zatrudnienia. Mimo wszystko Fleixa nie narzekał – podobało mu się tu, ponieważ takie nagromadzenie ludzi różnego autoramentu sprawiło, że okolica nabrała życia. Woda płynęła strumieniem po bruku, studzienki ściekowe nie przyjmowały nadmiaru deszczu, który padał od wielu dni, a niebrukowane przejścia zamieniły się w błotniste pułapki. Fleixa popatrywał to na grunt pod nogami, to na niebo.

– Jeśli dalej tak będzie lało, pewnego dnia skończymy w porcie. Co za koniec wiosny!

Minął sklepikarza, który opróżniał kubeł na ulicy, i dwóch węglarzy, którzy spieszyli dokądś swym wozem, bez skrępowania rzucając spojrzenia grupce kobiet. Dziennikarz, jak miał w zwyczaju, przywitał się krótko z paniami. Mimo zimna były lekko ubrane i szukały schronienia w bramie. Jedna z nich, z rozczochranym dzieckiem na ręku, oddzieliła się od reszty, żeby zagadnąć Fleixę.

– Dolors szukała cię wczoraj wieczorem, ty draniu.

– Witaj, Manuelo. Co porabiasz? Dziś rano wyglądasz wyjątkowo ładnie.

Kobieta poprawiła sobie włosy i posłała mu uśmiech odsłaniający zdziesiątkowane zęby. Rozchełstany dekolt zwiastował, niczym dojrzałe owoce, obfite piersi, które tańczyły przy twarzy śpiącego dziecka. Jej oddech czuć było wódką, cebulą i palonym drewnem.

– Nie wiem, co ona ci daje, złociutki, ale kiedy się nią znudzisz, przyjdź do mnie.

Fleixa odpowiedział uśmiechem.

– Pięknie! Bądź tak dobra i powiedz jej, że zobaczę się z nią dziś wieczorem.

Fuknęła w odpowiedzi i zamiótłszy spódnicą, odwróciła się, by dołączyć do koleżanek.

Fleixa opuścił zaułek i wyszedł na Ramble, gdzie o tej porze panował duży ruch. Wozy wyładowane owocami i warzywami przeznaczonymi do Boqueríi, dorożki, tramwaj linii biegnącej na plaza Cataluña, rozbrzmiewający tradycyjnym ostrzegawczym dzwonkiem, niańki, kwiaciarki i gazeciarze, dzieci sprzedające zapałki i bezczynni spacerowicze przepychali się, walcząc o miejsce. Nie zwlekając, dziennikarz przeszedł na drugą stronę deptaka i zagłębił się w ulicę Pi, gdzie wreszcie po kilku minutach dotarł do siedziby czasopisma.

„Kurier Barceloński” założono jedenaście lat temu. W tamtych czasach gazecie udało się znaleźć wśród najważniejszych dzienników miasta. Codziennie gazeciarze wykrzykiwali jej tytuł tuż obok monarchicznego „Dziennika Barcelońskiego”, „Awangardy” będącej organem Partii Liberalnej czy ostatnio utworzonych „Wiadomości Uniwersalnych”, które podkreślały swą niezależność. Wymagający barceloński czytelnik pragnął być poinformowany, a dzienniki stanowiły najlepszą formę dostarczania bieżących wiadomości. Biura „Kuriera” zajmowały cztery piętra starodawnego budynku w gotyckim stylu. Kamienne wejście sprawiało wrażenie szacowności, co odpowiadało właścicielom dziennika. Gdy tylko Fleixa przekroczył próg, portier przywitał go tym samym lekceważącym tonem, jakim zwracał się do wszystkich pracowników z wyjątkiem redaktora naczelnego.

– Późno pan przychodzi, panie Fleixa.

– Serafínie, wiadomości nie mają ustalonych godzin.

– Niech pan to powie panu Sanchísowi, nawet tu słyszałem, jak wykrzykiwał pańskie nazwisko.

Don Pascual Sanchís był redaktorem naczelnym „Kuriera Barcelońskiego”. Nikt nie pamiętał, kiedy ostatni raz się uśmiechał. Może tamtego dnia, gdy Josep Llanera udokumentował kompromitujący romans radnego Rusella i na pniu sprzedano cały nakład oraz dwa dodruki. Był miłośnikiem cygar, toteż z powodu dymu jego gabinet przypominał filię „Timesa”. Ogromne montecristo, które stale tkwiło w jego ustach, bardziej żuł, niż palił. Słynął z tego, że prowadził redakcję żelazną ręką, i to było prawdziwym powodem sukcesu „Kuriera Barcelońskiego”.

Fleixa wspinał się po schodach zaniepokojony. Jeżeli Sanchís go szukał, w dodatku wkurzony, to źle. Będzie gorzej, gdy szef się dowie, że jeszcze nie skompletował obiecanych wiadomości. Ale czy to jego wina, że informator się nie pojawił? Trzy razy bezskutecznie chodził do tawerny Set Portes na umówione spotkanie. Ostatniego razu sytuacja skomplikowała się nieco: żeby zabić czas, wypił trochę i zagrał kilka partyjek. Przegrał. Przekonany, że szczęście nie opuści go po raz drugi tej samej nocy, pojechał tramwajem do hipodromu. Przegrał kolejne piętnaście duros¹… Do tego należało dodać sześćdziesiąt, które był winien La Negrze, znanej lichwiarce o bardzo złej reputacji. Ona jedyna zgodziła się mu zaufać, a on znalazł się teraz w niezłym kłopocie. Z gazety nie dostanie więcej zaliczek. Dali mu już tyle, że do końca roku będzie musiał pracować za darmo.

Zasapany dotarł na piętro redakcji. W drzwiach zderzył się z dwoma kolegami po fachu. Zignorował ich powitanie i skierował się do gabinetu, który dzielił z innym pracownikiem. Na biurku, zawalonym papierami i kilkutygodniowym kurzem, kiwały się czyjeś długie buty. Ich właściciel krył się za porannym wydaniem gazety.

– Dzień dobry! – przywitał się Fleixa, opadając na swoje miejsce.

Zza rozpostartego dziennika odezwał się wesoły głos.

– Ludzie, don Bernat Fleixa we własnej osobie! Cóż to za zaszczyt, że raczyłeś pojawić się w redakcji.

– Bardzo śmieszne, Alejandro.

Alejandro Vives od czterech lat odpowiadał za dział polityki. Był wyciągnięty jak latarnia uliczna, o małych oczach i wydatnym nosie – mówiono, że jego węszący kinol dociera do wiadomości przed nim samym. Zawsze miał doskonały humor, nawet kiedy rozmawiał z Fleixą. W końcu on jeden jakoś go znosił.

– Kolejna ciężka noc?

Fleixa docenił sarkazm towarzysza. Alejandro, niewzruszony, nie przerywał lektury.

– Trudna sprawa – wyznał w końcu. – W jakim nastroju jest dziś Sanchís? – zapytał, żeby zmienić temat.

– Zdaje się, że chwilę temu tęsknił za tobą.

– Dobra, to niech tęskni dalej.

Gmerając w szufladach biurka w poszukiwaniu tytoniu, Fleixa rzucił rozkojarzone spojrzenie na egzemplarz w ręku Alejandra. Było to ostatnie wydanie „Kuriera”. Wtem ze zdumienia aż otworzył usta. Oczy mu się rozszerzyły, gdy czytał krótką notatkę w rogu strony.

W ostatni weekend o świcie w wodach portu dostrzeżono pływającego człowieka. Nie mogli już jednak nic dla niego zrobić i wyzionął ducha. Był bliski śmierci, kiedy znalazło go dwóch rybaków. Zgon nastąpił – według tych samych źródeł – w wyniku nieszczęśliwego wypadku, do jakiego doszło w okolicy nabrzeża Lazareto. Policja odrzuciła motywy przestępcze, co pozwoliło oddać zwłoki do dyspozycji rodziny. Jak się okazuje, zmarły był uznanym lekarzem, którego tożsamości bliscy wolą nie ujawniać. Dziś w południe odbywają się msza i pogrzeb na cmentarzu zachodnim.

Pod notatką podpisał się Felipe Llopis.

– Gdzie, u licha, podział się mój reportaż?

Fleixa wypadł z pokoju i pomaszerował przez redakcję prosto do biura naczelnego. Minął kilku kolegów, którzy na jego widok silili się na żartobliwe miny. Na pewno już wiedzą, że jego kolumnę wymieniono na tę notkę. Wkurzyło go to jeszcze bardziej. Nie zatrzymując się, żeby zapukać, pchnął szklane drzwi, aż się odbiły od ściany. Za stołem pełnym próbnych wydruków, dalekopisów i egzemplarzy konkurencyjnych gazet siedział człowiek tak korpulentny, że gabinet przy jego gabarytach wydawał się mały. Podniósł wzrok, a na widok Fleixy przymknął oczy i zmarszczył brwi.

– Dlaczego podmieniłeś mój artykuł? – zapytał Fleixa urażonym tonem.

– Śmierć setki kurcząt zagrodowych z Sans jest niewątpliwie pierwszorzędną wiadomością – odpowiedział mu gładki głos dobiegający z tyłu.

Oparty o ścianę pokoju młodzieniec w garniturze o nienagannym kroju uśmiechnął się do niego. Felipe Llopis zawsze miał swoje blond włosy zaczesane i wygładzone na oliwie, a wąsy i bródkę tak idealnie przystrzyżone, że wyglądały jak trójkąciki naklejone na jego podłużną twarz. Eleganckimi manierami przyprawiał o palpitacje serca wszystkie maszynistki w redakcji, a dzięki urokowi osobistemu wyrobił sobie w branży prestiż zdolnego dziennikarza. Nikt nie wiedział, skąd czerpie informacje, zdobywając je przed innymi. Z tego powodu „Kurier” zatrudnił Llopisa niespełna rok temu, podkradając go czasopismu „Dzwon”. Fleixa uważał go za skończonego durnia.

– Llopis, człowieku, właśnie mówiłem, że coś tu bardzo brzydko pachnie.

– To pewnie ty albo ta twoja niechlujna marynarka, przyjacielu Fleixa.

– Słuchaj…

– Cisza!

Od donośnego głosu Sanchísa zadrżały szyby w biurze. Cała redakcja udawała, że nie przerywa pracy, ale w rzeczywistości wszyscy nadstawiali uszu, ciekawi tego, co się dzieje w gabinecie. Naczelny zwrócił się do Llopisa:

– Felipe, porozmawiamy później. Zamknij drzwi, gdy wyjdziesz.

Młody reporter pożegnał Sanchísa pełnym elegancji gestem, a mijając Fleixę, klasnął językiem i puścił do niego oko. Ten utkwił w nim wzrok i zacisnął pięści, aż poczuł wbijające się w dłoń paznokcie. Sanchís wskazał mu krzesło.

– Mecaguendeu, Pascual, o co chodzi, że ukradziono moją kolumnę?

– Siadaj i zamknij się!

Dziennikarz posłuchał niechętnie, choć zignorował drugie polecenie.

– Czemu ten grafokleta zajął moją kolumnę?

– Zacznijmy od tego, że to moja kolumna, nie twoja, podobnie jak reszta tej przeklętej gazety. A ten „grafokleta”, jak go nazwałeś, zdobywa wiadomości. Tymczasem ty co robisz?

– Wkrótce będę miał informacje w sprawie, o której ci mówiłem. Jestem już bardzo blisko. To będzie prawdziwa bomba.

Naczelny pokręcił głową, a jego podwójny podbródek zatrząsł się do rytmu. Dziennikarzowi przypominał teraz jednego z tych strasznie brzydkich angielskich psów.

– Od jak dawna się znamy? – spytał Sanchís.

Fleixa wzruszył ramionami.

– Widzisz, stawiasz mnie w bardzo trudnym położeniu. Przychodzisz spóźniony, pracujesz, gdy ci przyjdzie ochota, od tygodni nie przyniosłeś nic innego jak same zapchajdziury… – Popatrzył na niego prawie z wyrzutem. – Znamy się od wielu lat, ale nigdy nie widziałem cię w takim stanie. Spójrz na swoje ubranie, na zaczerwienione oczy. Śmierdzisz. Znowu grasz? Ile jesteś winien?

Fleixa nie odpowiedział.

– Powiem to jasno. Zastanawiam się, czy nie posadzić na twoim miejscu kogoś innego. – Wskazał cygarem redakcję. – Llopis ubiera się w drogie garnitury i nosi się jak panicz. To prawda, że zadziera nosa, ale co dzień nadstawia karku. Bywa we właściwych miejscach, węszy jak pies i przynosi mi to, czego chcę: wiadomości. Coś, czego ty nie zrobiłeś od dawna. To jest gazeta, a gazety żyją z publikowania informacji. Popatrz na Barcelonę. Niedługo rozpocznie się Wystawa Światowa. Miasto się zmienia. Świat się zmienia. A ludzie pokroju Llopisa mocno stąpają po ziemi.

Fleixa przełknął ślinę.

– Daj mi trochę czasu.

Sanchís ponownie pokręcił głową i jego obfite podbródki znów zafalowały. Potem głośno wciągnął powietrze i założył sobie owłosione ręce za kark. Długo się nie odzywał, aż mogło się wydawać, że wchłonął cały dym z cygara.

– Wiem, że będę tego żałował… Masz tydzień, siedem dni. Ani jednego więcej. Wtedy podejmę ostateczną decyzję, czy to jasne? – Pokazał mu drzwi. – Wyjdź stąd i, na Boga, wykąp się wreszcie.

Fleixa wstał, a idąc do wyjścia, słyszał, jak szef mruczy pod nosem:

– Gazeta, do cholery, pieprzona gazeta.

Stukanie maszyn do pisania i gwar rozmów wróciły do swojego zwyczajnego rytmu. Fleixa dostrzegł Llopisa otoczonego wianuszkiem młodych redaktorów. Czując, że na niego patrzy, rywal kiwnął do Fleixy, zadzierając brodę. Ten w odpowiedzi pokazał mu środkowy palec i się odwrócił.

Zmierzając do swojego pokoju, usłyszał, jak w jego głowie uruchamia się alarm, który nie ma nic wspólnego z Llopisem i ostatnią rozmową. Zaklął w duchu. Nagle odniósł wrażenie, że w ciągu minionej godziny coś mu umknęło, coś ważnego, jakiś szczegół, a on nie potrafi sobie uświadomić, o co chodzi. Parsknął ze złości. Kac nie pomagał mu w przemyśleniach.

– Jak poszło? – zapytał Alejandro, gdy Fleixa wszedł do pokoju.

– Mogło być gorzej.

Jego kolega, rozparty na krześle, wciąż czytał gazetę. W tym momencie Fleixa doznał olśnienia. Rzucił się ku swojemu biurku i zaczął gmerać wśród kartek.

– Która godzina? – zapytał.

– Bo co? A twój zegarek? Znowu go zastawiłeś?

– Jasna dupa, powiedz mi, która godzina! – krzyknął Fleixa.

– Dochodzi pierwsza. Czemu…?

Z furkotem papierów Fleixa wybiegł i skierował się do wyjścia z redakcji.

4

Z cmentarza Montjuïc roztaczał się piękny widok na morze. Tego dnia było jednak inaczej. Mimo że dzwony kościoła Poble Sec właśnie obwieściły południe, niebo wisiało nad wzgórzem tak ciemne, jakby była noc. Marmurowe krypty, obleczone w kir deszczu, połyskiwały w świetle błyskawic. Postacie świętych, aniołów i dziewic opłakiwały wściekłość niebios, nabierając życia, ilekroć Daniel na nie spojrzał. Podniósł rękę do nasady nosa i zamknął oczy. Był bardzo zmęczony po długiej podróży z Oksfordu.

Przesunął nogę, próbując przyjąć wygodniejszą postawę, i żwir zachrzęścił pod jego butami, jakby nadepnął na dywan karaluchów. Msza była krótka, bez specjalnej okazałości, co zapewne ucieszyłoby jego ojca. Daniela poproszono, by wygłosił kilka słów do zgromadzonych osób, ale odmówił. Przypomniał sobie tego eleganckiego mężczyznę o nienagannych manierach, który po śmierci małżonki stał się dla niego kimś obcym. Pustkę po nieobecnej żonie zajęła medycyna i od tamtego czasu rządziła życiem rodziny. Tamten poważny głos zdawał się wciąż rozbrzmiewać wśród ścian domu, domagając się ciszy, by nie przeszkadzano w pracy wielkiemu człowiekowi. Cisza, zawsze cisza, zakłócana jedynie pouczeniami na temat ich obowiązków i przyszłości, w nieunikniony sposób naznaczonej nadrzędnym celem: mieli zostać lekarzami na jego obraz i podobieństwo, a nawet lepszymi.

Jemu się to nie udało.

Przeniósł spojrzenie na inny grób, kilka metrów dalej, z tyłu. Spoczywał w nim jego brat. Daniel nieświadomie przesunął dłonią po bliznach na karku. Zacisnął usta i skupił się na uldze, jaką sprawiała mu woda, choć wiedział, że ten ulewny deszcz nie wystarczy, aby ukoić jego niepokój. Przyjrzał się nielicznym uczestnikom pogrzebu. Wykop otaczały skórzane grzyby parasoli, pod którymi tłoczyło się czterech mężczyzn wystrojonych w długie czarne płaszcze i filcowe cylindry. Dawni koledzy ojca. Wszyscy mieli te same obojętne miny ludzi, którzy widzieli już wiele śmierci.

Obecny był również sekretarz miasta, reprezentujący lokalne władze. W końcu ojciec zawsze miał dobre znajomości. Pogrzeb wybitnego lekarza i profesora don Alfreda Amata i Roures był nie byle jakim wydarzeniem, jednak wobec ulewy przedstawiciel ratusza szybko znalazł wymówkę, by się pośpiesznie oddalić.

Po prawej od Daniela, w ustronnym miejscu, skupiło się czterech czy pięciu studentów. Przestępowali z nogi na nogę w deszczu, zakutani w płaszcze, i też szukali – choć w znacznie bardziej oczywisty sposób – pretekstu, żeby już sobie pójść. Chyba zauważył przechodzącą z ręki do ręki piersiówkę.

W sumie na pogrzebie zebrało się nie więcej niż z tuzin osób, wliczając w to dwóch pracowników zakładu pogrzebowego zajętych wkładaniem przemoczonych lin konopnych pod trumnę. Pełne wyrzeczeń życie poświęcone medycynie tylko po to, by skończyć pod stertą ziemi w otoczeniu garstki nieznajomych. Trumna się opuszczała, kołysząc się bynajmniej nie uroczyście, aż pluśnięcie oznajmiło, że dotknęła dna. Tymczasem ksiądz – osłonięty parasolem trzymanym przez przemoczonego od stóp do głów ministranta – uroczystym tonem zacytował fragment z Księgi Koheleta. Robotnicy pociągnęli za liny i szuranie konopi o drewno zagłuszyło ostatnie słowa kapłana. Daniel pochylił się, wziął garść zbitej ziemi i wrzucił ją do wykopu. Odgłos uderzenia grudy o lakierowaną dębinę poniósł się po całym cmentarzu. Daniel drgnął, spodziewając się, że ojciec wyjdzie z trumny, aby go zganić za to, że narobił takiego hałasu. Poszły w ruch łopaty i wszyscy zaczęli się pośpiesznie żegnać. Do ulewy dołączył wiejący od morza lodowaty wiatr. Cmentarz Montjuïc nie był najlepszym miejscem na spędzenie wieczoru.

Najpierw podeszli do Daniela z kondolencjami nieliczni koledzy ojca, którzy raczyli przybyć na pogrzeb. Z poważnymi minami wygłaszali żałobne frazesy i przywoływali zasługi zmarłego. Co za wielki lekarz, jaki wspaniały obrońca nauki… Bez końca powtarzali pochwały, których Daniel słuchał, choć do niego nie docierały. Kiwał głową i automatycznie ściskał czyjeś ręce, unikając spojrzeń. Przykuśtykał ostatni z profesorów, wsparty na lasce. Nie miał parasola, chronił się przed ulewą pod nasuniętym na oczy kapeluszem.

– Ł-łączę się z panem w b-b-bólu. B-bardzo mi p-prz-przykro z powodu śmierci p-pana ojca.

Daniel wymamrotał podziękowanie, uścisnął mu dłoń i chciał się zwrócić do następnej osoby w szeregu. Lecz tamten nie odchodził; odchrząknął i mówił dalej urywanym szeptem:

– N-nazywam się Joan Gavet. Byłem, b-by tak rzec, przyjacielem pańskiego ojca.

Daniel skinął głową bez entuzjazmu.

– S-spodziewam się, że powrót do Barcelony p-po t-tylu la-latach był dla pana prz-przynajmniej p-przy-przyjemny.

– Niezupełnie. Właściwie gdy tylko wysiadłem z pociągu, spotkał mnie mały incydent.

– C-c-co takiego?

– Nic ważnego – odpowiedział Daniel, żałując, że poruszył ten temat. – Złodzieje ukradli mi bagaż. Walizka zawierała tylko ubrania i osobiste rzeczy, które łatwo można kupić.

– A-ale pech. Ja-jakże mi p-prz-przykro.

– Nic takiego. I tak nie zamierzałem na dłużej zatrzymać się w mieście.

– A-ach, nie? – Mężczyzna zdawał się rozczarowany. – W-wiel-wielka szkoda. Ż-żałuję, że nie mieliśmy o-oka-okazji porozmawiać n-nie-nieco dłużej. Miło mi było p-pana poznać.

Po tych słowach samotny lekarz odmaszerował ze swą laską, kuląc się w strugach deszczu.

Reszta grupy rozproszyła się niczym chmara kruków na dźwięk strzału. Daniel już miał pójść ich śladem, gdy jego uwagę przyciągnął młody człowiek stojący nieruchomo nad grobem. Wyraz smutku na jego twarzy był tak autentyczny, że zrobiło mu się go żal. Mimo wszystko ktoś szczerze lubił jego ojca. Młodzieniec podniósł wzrok i jego migdałowe oczy spoczęły na Danielu. Mina mu się zmieniła, jakby pożałował, że okazał więcej, niż zamierzał; wtulił głowę w kołnierz płaszcza i pośpiesznie oddalił się ścieżką.

Przyciszone głosy żywych umilkły i słychać było tylko szuranie łopat o ziemię. Daniel wciągnął do płuc napływające od morza wilgotne powietrze. Rzuciwszy ostatnie spojrzenie na grób, włożył cylinder, gotów też odejść, kiedy niczym pieszczota owionął go zapach jaśminu. Po przeciwnej stronie ścieżki, pod cyprysem, na tle pochmurnego nieba rysowała się ubrana na czarno postać.

Daniel zastanowił się, czy nie jest jedną ze zjaw zaludniających cmentarz. Zbliżył się do niej wolno, bojąc się, że ułuda zniknie. Kobieta uniosła podbródek i spojrzała na Daniela zza muślinowej woalki. Ściągnęła usta, nie spuszczając z niego oczu tak zielonych, jakimi je Daniel zapamiętał. Prawą ręką, ubraną w koronkową rękawiczkę, trzymała parasol, lewą zaś przytrzymywała sobie poły karakułowego płaszcza. Kruczoczarne włosy miała ukryte pod toczkiem, ale spod nakrycia głowy wysunął się jeden kosmyk i tańczył z porywami kapryśnego wiatru. Daniel zatrzymał się kilka kroków przed nią. Patrzyli na siebie długo, oceniając przepaść powstałą przez lata. Ona odezwała się pierwsza.

– Panie Amat.

Daniel odpowiedział skinieniem. Nadzwyczaj trudno mu było opanować drżenie głosu.

– Irene. Bardzo… miło, że przyszłaś.

– Lubiłam pana ojca. Jedyne, co mogłam zrobić, to przyjść na jego pogrzeb.

Przyglądał się jej, szukając dziewczyny, którą znał w przeszłości. Z wyjątkiem głosu niewiele się w niej zmieniło. Straciła karaibski akcent, teraz brzmiała poważniej. Wyjęła z kieszeni koronkową chusteczkę i osuszyła sobie nią oczy, unosząc woalkę. Gest szybki jak mgnienie oka, ale zdążył pokazać śniadą skórę twarzy.

– Minęło dużo czasu – zdołał wykrztusić Daniel.

– Zbyt dużo.

– Jak się pani miewa?

– Doskonale, dziękuję.

Zerknęła w lewo. Pod cmentarną bramą czekał mężczyzna ubrany w pelerynę stangreta. Przez chwilę na twarzy kobiety odbijał się niepokój, szybko się jednak opanowała, zdradzało ją tylko lekkie drżenie ręki trzymającej chusteczkę.

– Muszę iść.

Daniel chciał ją zatrzymać, chociaż nie wiedział, co powiedzieć. Ona zdawała się czekać na jego ostatnie słowa, skoro jednak nie padły, odwróciła się i ruszyła ścieżką przed siebie. Wówczas pod wpływem impulsu błyskawicznie pokonał dzielący ich dystans i przytrzymał ją za łokieć. Była tak blisko, że poczuł ciepło jej ciała. W jego głowie zaczęły się tłoczyć wspomnienia, cmentarz zdawał się w nich rozpływać. Wtem uświadomił sobie, że ona spogląda na niego zza woalki z wrogością. Jej pytanie wyrwało go z oszołomienia.

– Co pan robi?

– Powinienem był się skontaktować… – rzekł, zanim pomyślał.

– Ale nie zrobił pan tego, i może nawet lepiej.

– Chciałbym zobaczyć się z panią znów, nim wyjadę.

– To niemożliwe. Już nie.

Uwolniła się od jego ręki i poszła w swoją stronę, a on odprowadził ją wzrokiem. Patrzył, jak się oddala dróżką obrzeżoną smaganymi deszczem cyprysami.

Daniel został sam. Po raz ostatni rzucił spojrzenie na miejsce, w którym teraz spoczywał jego ojciec, i ruszył do wyjścia z cmentarza. Nie mógł się otrząsnąć po spotkaniu z Irene. Jak głupio wyszło! Czemu nie wpadło mu do głowy, że ona przyjdzie na pogrzeb? Jej widok obudził uczucia, o których – jak sądził – już zapomniał. Dlaczego miały dla niego znaczenie po tak długim czasie? Teraz miał nowe życie, narzeczoną, prestiżową posadę profesora. Przyszłość, której pragnęłoby wielu. Ona była przeszłością. Przeszłością, która już nie powróci.

Nim wyszedł na ulicę, w jego myśli wdarło się dobiegające z prawej strony sapanie.

– Pan Amat?… Przeklęty deszcz.

Jakiś człowiek niepokaźnej postury, ubrany w kraciastą marynarkę, muszkę i ociekający wodą słomkowy kapelusz, przechylał się w bok, żeby złapać oddech. Zaparowane okulary zjechały mu z nosa, ukazując wyłupiaste oczy. Mrugał, próbując pozbyć się wody, która zalewała mu twarz, i uśmiechał się, a sterczące wąsy nadawały mu przy tym zabawny wygląd. Daniel nie przypominał sobie, żeby go widział na pogrzebie.

– Czy my się znamy?

Tamten wyciągnął do niego mokrą rękę.

– Nazywam się Bernat Fleixa. Oto moja wizytówka.

Daniel wziął ją ostrożnie. Przeczytał tekst na awersie i uniósł brwi.

– Dziennikarz?

– Tak, proszę pana, z „Kuriera Barcelońskiego”.

– Czego pan ode mnie chce?

– Chciałbym chwilę porozmawiać, jeśli nie ma pan nic przeciw temu.

Daniel zwrócił mu wizytówkę i ruszył przed siebie.

– Nie mam panu nic do powiedzenia.

Fleixa podążył za nim do wyjścia.

– Dobrze, bo chodzi raczej o to, że ja mam coś do powiedzenia panu. Wie pan, że jest żywym odbiciem swojego ojca? Znacznie młodszym, rzecz jasna.

– Znał go pan? Och, oczywiście, pewnie, że tak – ironizował, nie zatrzymując się.

– Doktor Amat i ja mieliśmy pewien układ. Właściwie…

– Niech pan posłucha, panie Fleixa – zwrócił się do niego opryskliwie. – Jeżeli naprawdę miał pan do czynienia z moim ojcem, wie pan, że gardził dziennikarzami. Zarzucał im fabrykowanie prostackich pamfletów, zdolność do najgorszych kalumnii. Uważał, że uczciwi ludzie nie powinni nawet zaglądać do tygodników. Nigdy nie zamieniłby ani słowa z kimś pana profesji.

– W takim razie zrobił coś więcej, skoro to on mnie odszukał.

Daniel westchnął głośno, ostatnie emocje zupełnie go wyczerpały. Długa podróż, pogrzeb, Irene… Chciał tylko spać, przespać kilka godzin z rzędu i złapać pociąg powrotny do swojego prawdziwego życia.

– Niech mi pan da minutę – poprosił Fleixa. – Po wysłuchaniu zrobi pan, co zechce, nie będę pana więcej niepokoił.

Daniel nie odpowiedział i przyśpieszył kroku.

– Proszę zaczekać! Nie rozumie pan. Pański ojciec i ja mieliśmy umówione spotkanie, ale do niego nie doszło. Przeszkodzono nam. – Dziennikarz zniżył głos i rozejrzał się dookoła. – Panie Amat, podejrzewam, że pański ojciec został zamordowany.

5

Europa, jedna z wielu kawiarń usytuowanych pod arkadami Plaza Real, w ostatnich latach zrobiła się modna. O tej popołudniowej porze tylko kilka stolików było zajętych. Wśród kłębów dymu papierosowego grupa bywalców rozprawiała o nowych cłach zbożowych.

Młody profesor i dziennikarz usadowili się przy odosobnionym stoliku i czekali w milczeniu, aż kelner poda im napoje. Gdy w końcu zostawił ich samych, Daniel przysunął się bliżej i odezwał pierwszy.

– Panie Fleixa, przede wszystkim, dlaczego miałbym panu ufać?

– Bo pański ojciec to zrobił. Niech pan posłucha…

– Nie, to pan niech słucha. Nie chcę pana zwodzić. Jestem tutaj wbrew wszelkiemu zdrowemu rozsądkowi. Nie mogę sobie wyobrazić, że ktoś pragnąłby śmierci mego ojca. To po prostu nie do pomyślenia. Dam panu pięć minut na wyjaśnienie. Potem wyjdę tamtymi drzwiami i nigdy pan już o mnie nie usłyszy.

– W porządku – zgodził się dziennikarz. Wypił do dna absynt podany mu przez kelnera i odchrząknął. – Trzy tygodnie temu dostałem w naszej redakcji wiadomość od pańskiego ojca. Nalegał, abyśmy się niezwłocznie spotkali w kościele Sant Miquel del Port.

Daniel kiwnął głową. Dla jego ojca typowe było wysyłanie zaproszenia w tonie rozkazu.

– Niech pan mówi dalej.

– Spotkaliśmy się następnego dnia. Podczas rozmowy pana ojciec nieustannie rozglądał się dookoła i kilka razy urywał w pół słowa. Mówił pośpiesznie, jakby chciał jak najszybciej się pożegnać. Zdaje się, że nie spodobałem mu się za bardzo i z jakiegoś powodu uznał za odpowiednią niemal konspiracyjną formę naszego spotkania. Najwyraźniej potrzebował dyskrecji, ponieważ w innym wypadku umówiłby się ze mną w redakcji albo na uniwersytecie. Faktem jest, że gdy tylko usiedliśmy w kościelnej ławce, bez słowa wcisnął mi ten plik papierów.

Fleixa położył na stole szarą aktówkę przewiązaną rzemykiem.

– Co to jest?

– Zadałem mu to samo pytanie – odrzekł dziennikarz, rozwiązując węzełek i otwierając teczkę. – Pański ojciec powiedział, że od jakiegoś czasu zajmował się badaniami nad sytuacją higieniczną w najmniej uprzywilejowanych dzielnicach miasta. Od miesięcy gromadził dane i przeprowadzał dziesiątki analiz w Barcelonecie. Nie wiem, czy zna pan to miejsce. W ostatnich latach przeszło poważne zmiany. Powstało tam wiele przedsiębiorstw budowlanych, produkuje się ścierniwo, są zakłady La Maquinista Terrestre y Marítima oraz La Catalana de Gas. To gęsto zaludniona dzielnica, pełna rodzin przybyłych z różnych zakątków kraju w poszukiwaniu pracy. Pański ojciec powiedział mi, że w swoim studium badawczym postawił sobie za cel określenie związku między nędznymi warunkami życia i pracy, na jakie wystawieni są owi ludzie, a chorobami, na które cierpią z tej przyczyny. Te dokumenty to właśnie rezultat jego badań.

Daniel nie krył zaskoczenia. Dziwne było, że jego ojciec z własnej inicjatywy podjął się tego rodzaju zadania. Zajmował się znacznie bardziej zamożnymi i wpływowymi mieszkańcami miasta, był osobistym lekarzem jednego z nich, utrzymywał dobre stosunki z barcelońską wyższą burżuazją i chełpił się swoją pozycją społeczną. Gdyby wszystko to wyszło na światło dzienne, nie zyskałoby mu szczególnej sympatii.

– Mój ojciec nigdy…

– Otóż to. – Fleixa domyślił się dalszego ciągu. – Rzecz jasna nie była to praca, która przyniosłaby mu pochwały, raczej wręcz przeciwnie. Jednak pański ojciec poświęcił się jej z zapałem, jak rozumiem, na podstawie przeczytanych dokumentów. – Przerwał i niemal krzycząc, zamówił kolejnego drinka. – „Co pan sugeruje, co powinienem z tym zrobić?”, zapytałem pańskiego ojca. Bardzo wątpiłem w to, że moje czasopismo byłoby zainteresowane poróżnieniem się z najważniejszymi przedsiębiorcami Barcelony, zwłaszcza że niektórzy z nich to akcjonariusze „Kuriera”. Jednak pański ojciec powiedział, że to dopiero część sprawy. Na początku swoich badań w Barcelonecie – ciągnął dziennikarz – pański ojciec odnotował, tak jak się spodziewał, liczne przypadki zgonów. Przede wszystkim wypadki przy pracy, ale również infekcje spowodowane zanieczyszczoną wodą, świerzb, zapalenie płuc, gruźlicę… i głód. Wśród tych biednych ludzi śmierć jest czymś codziennym i pański ojciec zauważył to w ciągu kilku tygodni. Mijał czas, a on coraz bardziej angażował się w swe zadanie. Zaczął wprowadzać zasady higieniczne: wymógł na władzach miasta, aby poczyniły kroki w celu oczyszczenia wody i skanalizowania dzielnicy, osobiście zajmował się chorymi, a nawet z własnej kieszeni płacił za niezbędne lekarstwa. W rezultacie zyskał wdzięczność i zaufanie mieszkańców tego zakątka.

Fleixa wychylił drugi kieliszek i mówił dalej.

– Jednego wieczoru stary cieśla, któremu pański ojciec udzielił pomocy, powierzył mu pewną historię. Jak się okazało, chodziły słuchy, że w Barcelonecie zadomowiło się zło. W ciągu ostatnich miesięcy zawsze tuż po zachodzie słońca ginęły w niewyjaśnionych okolicznościach młode dziewczyny wracające z warsztatów albo śpieszące ze sprawunkami do załatwienia. Ich martwe ciała znajdowano po czterech czy pięciu dniach w strasznym stanie. Brakowało w nich krwi, a niektóre członki były amputowane. Najbardziej przerażające jednak było to, że zwłoki miały ogromne wygryzione rany, których brzegi wyglądały na spalone. Staruszek, ogarnięty prawdziwym strachem według słów pańskiego ojca, opowiedział, że wobec obojętności władz sąsiedzi, chcąc zatrzymać zabójcę, zaczęli organizować wieczorne patrole. Jednak wszystkie ich wysiłki okazały się próżne. Dziewczęta wciąż znikały. Wieczorami rodziny trzymały swe córki pod kluczem, modląc się, aby diabeł po nie nie przyszedł. Pański ojciec, co oczywiste, nie uwierzył w ani jedno słowo. Przypisał zasłyszaną historię przesądom biednego człowieka i zapomniał o sprawie. Aż tu tydzień później o świcie przyszli do niego ludzie. Znaleźli zwłoki, a ich stan był bardzo niezwykły.

Daniel nachylił się do swojego rozmówcy.

– Co pan rozumie przez „niezwykły”?

– Pański ojciec nie chciał się wdawać w szczegóły. Nalegałem, ponieważ to było ważne dla reportażu, i w końcu zgodził się wyjaśnić mi to podczas kolejnych spotkań… Spotkań, do których niestety nie doszło.

Fleixa zamówił kolejny kieliszek absyntu.

– Sęk w tym – na nowo podjął wątek – że znalezione ciało należało do bardzo młodej panny. Prawie dziewczynki. Pański ojciec, panie Amat, mówiąc o tym, z trudem powstrzymywał gniew. Polecił powiadomić straż miejską i przenieśli ciało do kostnicy w celu dokonania autopsji. Pański ojciec uważał, że kiedy je zbada, zdobędzie jakąś wskazówkę, która doprowadzi do pojmania sprawcy tych okropnych morderstw. Nie dane mu było jednak tego zrobić.

– Nie? Z jakiego powodu?

– Ciało dziewczyny zniknęło tej samej nocy.

– Niemożliwe.

– Pański ojciec też nie uwierzył. Pomieszczenie ma tylko jedno wejście i przez całą noc strzegł go asystent. Człowiek pełniący tej nocy służbę twierdził, że nie ruszał się z miejsca i że nikt inny się tam nie pojawił.

– Mógł kłamać. Przypuszczam, że władze zajęły się tą sprawą.

– Najwyraźniej potraktowano pańskiego ojca z pewną protekcjonalnością. W jakiś sposób podano w wątpliwość, że zwłoki w ogóle tam kiedyś były. Jego koledzy z uniwersytetu też nie udzielili mu szczególnego wsparcia.

Daniel wyobraził sobie frustrację, jaką musiał odczuwać ojciec – innymi czasy wystarczyło jedno słowo, by wszyscy dokoła podporządkowywali się jego rozkazom. Najwidoczniej podczas kilkuletniej nieobecności syna dużo się zmieniło.

– Doktor Amat zwierzył mi się wówczas, że zaczyna podejrzewać policję.

– Policję? To absurd.

– Być może. – Wzruszył ramionami. – Jego prace stały się naprawdę niewygodne dla określonych sfer, dlatego był przekonany, że zechcą zatuszować sprawę. Nie powstrzymało go to jednak. Rozpoczął nowe śledztwo, którego wyniki ma pan przed sobą.

Fleixa podsunął mu na stole kartkę na pozór taką samą jak reszta. Daniel rozpoznał staranny charakter pisma ojca. Papier zaszeleścił mu w palcach. Nabrał powietrza, odpędził natłok napierających wspomnień i zaczął czytać. Miał przed sobą zestawienie nazwisk z wypisanymi z boku adnotacjami. Obok tych danych widniała kolumna liczb.

– Jakaś… lista?

– Zajęło mu to sporo czasu. Wyobrażam sobie, że nie było łatwo wyciągnąć informacje od przerażonych mieszkańców Barcelonety. Udało mu się tylko dzięki poważaniu, jakim się wśród nich cieszył.

– Ale co to oznacza?

– Gromadząc zeznania, pański ojciec zebrał dane dotyczące imion i wieku zaginionych dziewcząt, dat znalezienia ich ciał oraz szczegóły związane ze stanem zwłok.

Daniel naliczył szesnaście linijek i z niedowierzaniem podniósł wzrok.

– Niewiarygodne, prawda? – mruknął Fleixa.

Młody Amat z powrotem przeniósł spojrzenie na listę. Niejaka Gracia Sanjuán została znaleziona z okaleczonymi nogami; inna dziewczyna, Adela Reig, miała wydrążone oczodoły; Sarze Fuster wyrwano ramię. Pierwszą ofiarę odnaleziono w styczniu, ostatnią – dwadzieścia dni przed jego przyjazdem do Barcelony. Najmłodsza liczyła zaledwie piętnaście lat. Nagle kartka zrobiła się cięższa. Daniel drżącą ręką poszukał szklanki. Pociągnął łyk wody, próbując powstrzymać narastające mdłości.

– A te cyfry z boku? – zapytał.

– To współrzędne.

– Współrzędne?

– Tak jest. Oznaczają miejsca, w których znaleziono zwłoki. Większość ciał pojawiła się w kanalizacji miejskiej albo unosiła się na wodzie w Port Vell.

Zapadła cisza. Daniel wreszcie zrozumiał, czemu ten człowiek podejrzewa, że jego ojciec nie zmarł w wyniku wypadku. Chociaż od siedmiu lat nie pił, w tym momencie zapragnął poczuć w żołądku pieczenie alkoholu. Powstrzymał się jednak, podniósł do ust szklankę z wodą i wypił do dna. Smakowała jak krew.

Dziennikarz z satysfakcją rozsiadł się na swym miejscu. Pięć minut minęło, a jego rozmówca najwyraźniej nie miał zamiaru odejść.

– Po tamtym spotkaniu uzgodniliśmy, że nie opublikuję ani słowa, dopóki pański ojciec nie zdobędzie więcej dowodów.

– Dowodów? Jakich niby dowodów? – zdziwił się Daniel.

– Pański ojciec wiedział, że ta lista nie wystarczy. Chciał odkryć, kto stoi za tymi okropnymi zbrodniami, a potem, z moją pomocą, oskarżyć go publicznie. Nie miałem od niego więcej wiadomości aż do ostatniego poniedziałku, kiedy otrzymałem pośpiesznie nakreślony list. Doktor Amat znalazł to, czego szukał, i był gotów opowiedzieć mi wszystko.

– Co panu powiedział?

– Niestety, mimo że czekałem trzy noce we wskazanym miejscu, pański ojciec nie przyszedł.

Daniel nie wiedział, co o tym myśleć.

– To był wypadek. Tak mi powiedziano – wykrztusił.

– A czy pozwolono panu obejrzeć zwłoki ojca?

– Nie – przyznał. – Poinformowano mnie, że woda okropnie zniekształciła ciało.

– Właśnie, tak jak podejrzewał pański ojciec, władze starają się ukryć te morderstwa… – stwierdził Fleixa. – Nic nie zamierzają zrobić w związku z jego śmiercią. – Obejrzał się ukradkiem przez ramię i zniżył głos. – Panie Amat, w tę grę zamieszane są sprawy znacznie ważniejsze, niż można sobie wyobrazić. Wiele z tych dziewcząt pracowało w fabrykach. Jeśli się to nagłośni, istniejące od niedawna związki zawodowe będą miały doskonałą okazję, żeby dać się zauważyć, a może nawet zwołać strajk. W ostatnich czasach w mieście nastroje są bardzo zaognione. Robotnicy domagają się poprawy warunków pracy i łączą się w organizacje. Pracodawcy mają po swojej stronie policję i straż miejską, a także dysponują pikietami przeznaczonymi do rozbijania protestów. Podejrzewa się nawet, że mogą być gotowi nająć płatnych rewolwerowców. Konfrontacja jest nieunikniona. Burmistrz za wszelką cenę nie chce do niej dopuścić i naciska na radę miejską, która z kolei jest zajęta przygotowaniami do Wystawy Światowej. Nie wiadomo jednak, czy zdążą z inauguracją. Strajk byłby katastrofalny w skutkach, nie wspominając już o następstwach na arenie międzynarodowej. Rozumie pan, jakie nam grożą konsekwencje?

– Po co mi pan to wszystko mówi? – spytał Daniel.

– Chcę wyłączności.

– Wyłączności?

– To uzgodniliśmy z pańskim ojcem. Proszę posłuchać. – Nachylił się w jego stronę. – Sądzę, że możemy sobie nawzajem pomóc.

– W jaki sposób?

– Ma pan dostęp do rzeczy swojego ojca. Gdzieś musiał się zachować ślad, dowód tego, co znalazł.

Daniel się zawahał. Cała ta sprawa była tak niezwykła… Ile zawierała prawdy, a ile machinacji? Czy to możliwe, że jego ojciec wymyślił nieistniejący spisek? A jeśli tak, to w jakim celu? Nagle do niego dotarło… Jakże naiwnie dał się wciągnąć w tę wysnutą z fantazji historię. Powstrzymał wybuch gorzkiego śmiechu. Na chwilę pozwolił sobie zapomnieć, jaką naturę miał naprawdę jego rodzic. Z frustracji omal nie walnął pięścią w stół.

– Przykro mi pana rozczarować, panie Fleixa, ale obawiam się, że wszytko to jest po prostu bzdurą. Mój ojciec był dość niezwykłą osobą. Doskonale umiał fabrykować kłamstwa potrzebne mu dla własnych korzyści. Wiedziałby to pan, gdyby znał go pan tak dobrze jak ja. Był manipulatorem i z przykrością muszę panu powiedzieć, że stał się pan po prostu ofiarą kolejnej jego machinacji.

– W jakim celu pański ojciec miałby to wszystko wymyślić?

– Ani tego nie wiem, ani mnie to nie obchodzi – odrzekł Daniel, wstając z miejsca.

– Niech pan nie odchodzi! – Fleixa podniósł głos. – Wiem, że ta historia wydaje się nieprawdopodobna, sam mam wątpliwości. Sprawdziłem jednak informacje pańskiego ojca.

Daniel, nie odpowiadając, sięgnął po płaszcz i kapelusz.

– Proszę pójść ze mną jutro w nocy, a pokażę panu, że wszystko, co powiedziałem, jest prawdą.

Daniel stanął przy drzwiach i spojrzał w sufit, zatrzymując na chwilę powietrze, zanim je wypuścił. Tak bardzo pragnął zostawić za sobą to przeklęte miasto i wrócić do Oksfordu. Śmierć ojca stała się okazją, aby definitywnie odciąć się od poprzedniego życia. W Anglii czekały na niego narzeczona, wytęskniony college i zajęcia na uczelni. Westchnął. Dziennikarz wyglądał na bardzo pewnego siebie. Może powinien dać mu szansę i wyjaśnić tę historię raz na zawsze. W ten sposób wróci ze spokojnym sumieniem, wiedząc, że zrobił wszystko co w jego mocy. W przeciwnym wypadku nigdy nie przestanie się zastanawiać, czy w tej całej sprawie nie ma jakiegoś ziarna prawdy, a wątpliwości będą go prześladować w nieskończoność.

– Dobrze. Odłożę mój wyjazd o kilka dni.

Odniósł wrażenie, że dziennikarz się uśmiechnął.

– Znakomicie! Nie pożałuje pan. Oto moja dłoń.

Daniel ją uścisnął.

– Jutro o jedenastej w nocy będę na pana czekał przed molem Fortuna, w bramie. Proszę przyjść w ciemnym ubraniu, niezbyt rzucającym się w oczy, rozumie pan. A! I bardzo proszę mieć ze sobą torbę swojego ojca. Może pan ją zabrać?

– Nie sądzę, żeby to był problem, ale po co…?

– Proszę mi zaufać.

6

Korytarzem pełnym regałów przesuwała się równym rytmem ciemna postać. W tym mrocznym labiryncie jedynym źródłem światła była niesiona przez nią lampa naftowa; płomień odbijający się w spoczywających na półkach szklanych pojemnikach pozwalał na krótko dostrzec unoszące się w nich groteskowe kształty; niczym szeregi milczącego wojska wzdłuż ścian ciągnęły się setki słoi ustawionych z wielką starannością.

Ostatni okaz rozwijał się najlepiej. Robił postępy. Po tak długim czasie…

Kroki zamaskowanej osoby zaprowadziły ją do sześciokątnej sali. Ponad wszelkie inne dźwięki przebijało się tu brzęczenie pszczół. Chłód i wilgoć były bardziej odczuwalne niż gdzie indziej. Człowiek zauważył pod stopami znajome drżenie wody płynącej kilka metrów pod posadzką i – jak tyle razy poprzednio – wyobraził sobie, że zanurza się pod wodospadem. Ruszył dalej, omijając po prawej klapę zamykającą studnię. Zatrzymał się obok pokrytej metalem kolumny, która w górze ginęła wśród łuków sklepienia. Światło lampy odbiło się od gładkiej powierzchni. Człowiek podniósł rękę i pogładził miedzianą płytę. Mimo że nosił rękawiczki, poczuł bijące od niej ciepło, jakby to była skóra żywej istoty. Z jego ust wydobył się gardłowy dźwięk. Oparł czoło o filar i wymruczał jakieś słowa.

Z trudem odsunął się od kolumny i przeszedł na środek pomieszczenia. Postawił lampę na stoliku i podkręcił knot. Światło wydobyło z mroku rozciągający się przed nim blok marmuru. Wielki stół wykuto z jednego kawałka kamienia sto dwadzieścia lat temu. Miał długość równą wzrostowi dorosłej osoby, a owalny kształt upodabniał go do płaskiego talerza. Niezwykły ciężar blatu podtrzymywały trzy skręcone ze sobą kolumny zwieńczone smoczymi głowami. Obłe zaokrąglenia harmonizowały z czystością linii prostych całej kompozycji. Rzemieślnikowi udało się tchnąć w ten kamień dar życia.

Osobnik powiódł dłonią po polerowanej powierzchni. Przesunął palcami po żłobieniach, którymi spływały płyny z ciał jego ofiar i uchodziły do metalicznego otworu pośrodku. Poczuł w opuszkach palców siłę emanującą z kamienia i rozkoszował się wrażeniem mocy. Wtem odsunął rękę, jak rażony prądem. Cofnął ciało o kilka centymetrów, nie przestając podziwiać stołu, i powoli, bardzo powoli zaczął się rozbierać.

Najpierw ściągnął skórzane rękawiczki. Robił to nieśpiesznie, odkładając jedną koło drugiej na znajdujący się obok stolik. Porządek był istotny. Porządek rządził każdym jego działaniem. Następnie zdjął marynarkę i kamizelkę i ostrożnie złożył je obok rękawiczek. Rozwiązał krawat i rozpiął koszulę, po czym odłożył je w ten sam sposób. Jednym ruchem zsunął spodnie i bieliznę, które zaraz zajęły miejsce obok reszty ubrań.

Jego nagie ciało z powodu chłodu emanowało nitkami pary. Kiedy się zbliżył do światła, na torsie ukazały się blizny otaczające talię jak sęki powykrzywianego drzewa.

Oparł obie dłonie o stół i położył się na nim. Gdy plecy zetknęły się z zimnym kamieniem, przymknął oczy i poczuł, jak kurczą się pory skóry. Blizny rozluźniły się i ból zaczął słabnąć. Jego oddech z sekundy na sekundę stawał się bardziej rytmiczny. Słyszał coraz rzadsze uderzenia własnego serca, aż osiągnęły niemal niedostrzegalny rytm. Wówczas, tak jak tyle razy poprzednio, wszystko się zaczęło.

Najpierw poczuł obecność tych, którzy w przeszłości leżeli w tej samej pozycji; duchy zwłok skradzionych z cmentarzy, ciał, którym odebrano wieczne odpoczywanie dla postępu nauki. Wspomnienia ruszyły jedno po drugim niekończącym się pochodem. Poczuł swoją gasnącą siłę, resztki straconej witalności kojące jego ból. Z ust wydarł mu się jęk. Ciało napięło się, czując obecność kolejnych ciał: ta nowa esencja życiowa rozlała się niczym wodospad na każdym centymetrze jego nagiej skóry. Te nie były takie same jak poprzednie: ich obecność, niemal fizyczna, promieniowała energią w takiej ilości, że zablokowała mu zmysły. Młode kobiety, zaledwie dojrzałe, w momencie gdy się kładły na zimnym kamieniu, jeszcze zachowały życie. Umysły owych dziewcząt nie oddzieliły się od ich serc, bijących rozpaczliwie do ostatniej chwili, kiedy ich krew spływała na środek stołu, a marmur wchłaniał całe ich ciepło. Lubieżne wrażenie wezbrało w nim niczym przypływ i jego ciało wygięło się w łuk w udręczonym orgazmie. Krzyknął, po czym bezwładnie opadł wyczerpany na stół. Wówczas, dopiero wówczas ból ustąpił zupełnie i ów człowiek mógł pomyśleć o niej. Jej głos, jej zadyszany głos przebił się ponad uporczywe brzęczenie pszczół.

– Wkrótce, już wkrótce znów będziemy razem.

Zeszyt

Osiemnaście dni do rozpoczęcia
Wystawy Światowej

7

María Lluch wyglądała na niecałe trzydzieści lat. Nie mogła się uważać za młodą ani tak egzotyczną jak kobiety przybyłe z zamorskich kolonii, lecz mimo to na ulicach dzielnicy Raval obfity biust i wciąż jędrne ciało pozwalały jej bez większego wysiłku codziennie żywić się ciepłą strawą. Ale to było, zanim tak bardzo schudła. Co innego zaś zapewnić sobie pokój, w którym mogłaby się schronić w chłodne noce tego deszczowego końca wiosny. Każdego dnia musiała walczyć choć o kilka reali, dzięki którym mogłaby trwać dalej. Ciężkie życie – tak samo ciężkie jak dla tysięcy, tysięcy dusz w Barcelonie – María znosiła ze stoickim spokojem. Utyskiwanie na nic by się zdało.

Leżała na plecach z zamkniętymi oczami. Jej twarz przybrała wyraz rozluźnienia, daleki od wszelkich zmartwień, jakie mogłyby zakłócić jej spoczynek. Między nią a światłem przesunął się jakiś cień. Mężczyzna. Przez moment jego oczy zdradzały pewne współczucie. Zaraz jednak szybkim ruchem uniósł ramię, a w jego dłoni błysnęło ostrze. Nóż przeciął powietrze i zagłębił się w piersi Maríi. Następnie precyzyjnie długim cięciem otworzył jej ciało aż do podbrzusza. Potem wbił się jeszcze dwa razy od środka w bok. Bruzdy rozkrojonych mięśni zarysowały na jej klatce piersiowej straszliwe Y, a piersi opadły na boki.

María nie krzyczała. Nikt nie podniósł alarmu. Wręcz przeciwnie, dokoła rozległy się szepty uznania, aż przebił się przez nie poważny głos mężczyzny nadal dzierżącego w ręce broń.

– Panowie, proszę o ciszę. Jak widzieliście, cięcie powinno się wykonać pewną ręką, w kształcie dużej litery T albo, tak jak w tym przypadku, Y. To pozwala nam odpowiednio otworzyć klatkę piersiową. Proszę o piłę.

Asystent podszedł z żądanym instrumentem, a wszyscy zebrani w sali wykładowej zamilkli. Tego ranka lekcji anatomii udzielał jeden z najwybitniejszych katalońskich chirurgów, doktor Manel Martorell. Ubrany w prosty ciemny garnitur, okryty jedynie skórzanym fartuchem, przeprowadzał pokazową autopsję w obecności swoich magistrantów w sali sekcji szacownego Królewskiego Kolegium Chirurgicznego, siedzibie Wydziału Nauk Medycznych.

Światło wiszącej u sufitu okazałej lampy wydobywało z mroku wszystkie zakamarki pięknej auli. Owalna, utrzymana w klasycystycznym stylu, została zaprojektowana przez architekta Venturę Rodrígueza sto lat temu. Z boków znajdowały się dwa wejścia, z których korzystali studenci i profesorowie. Cztery rzędy marmurowych ław z ciemnoczerwonymi poduszkami tworzyły przestronną amfiteatralną widownię, w tej chwili zapełnioną słuchaczami. Niżej, na wysokości podłogi, ustawiono drewniane siedzenia z wysokimi oparciami przeznaczone wyłącznie dla profesorów uniwersytetu. Pozostałe ławy zajmowali studenci ostatniego roku, a jeszcze wyżej sadowili się ci, którzy chcieli uczestniczyć w wykładzie, ale nie studiowali na odpowiednim roku. Autopsje cieszyły się dużym powodzeniem i pozwalano w nich uczestniczyć bez ograniczeń, nawet publiczności z zewnątrz.

Ten dzień był jednak wyjątkowy, ponieważ rzadko się zdarzało, aby badano ciało kobiety. Woń fenolu mieszała się z dymem kadzideł tlących się po obu stronach drzwi i obok stołu. Mimo to słodkawy odór, jakby przejrzałych owoców, przypominał zebranym, że śmierć przejawia się również odstręczającymi woniami. W pierwszym rzędzie kamiennych ław kilku studentów szeptało między sobą.

– Widziałeś? Stary wciąż tnie pewną ręką – zauważył jeden z nich.

Wśród zebranych przebiegły stłumione śmiechy. Pośrodku grupy śniady młodzieniec o ciemnych oczach, z przygładzonymi ciemnymi włosami i fularem zawiązanym na romantyczną modłę, opierał się obojętnie o drewnianą balustradę. Żarciki kolegów nie obchodziły go wcale. O ile dowcipy nie pochodziły od niego samego, nie zwracał na nie uwagi.

– Co powiesz, Fenollosa? Przyjdziesz potem, żeby się napić wina?

Młodzieniec nie zniżył się do odpowiedzi, skupiony na czynnościach, jakie profesor wykonywał z ciałem prostytutki. Bladość kobiety zdawała się zlewać z kolorem marmuru. Mimo że blat zaopatrzono w kanały odprowadzające krew i inne płyny wyciekające ze zwłok podczas sekcji, wysypaną trocinami podłogę pokrywały krzepnące krople przypominające ciemnoczerwony wosk.

– Dobrze, panowie. Kto z was mi powie, na co zmarła ta biedna kobieta?

Nikt nie czuł się wywołany do odpowiedzi. Doktor Martorell zrobił niezadowoloną minę.

– Muszę wam przypomnieć, panowie, że aspirujecie do zawodu chirurgów. Ni mniej, ni więcej. – Zrobił przerwę, przyglądając im się uważnie. – Zdaje się, że chcecie stać się częścią wielkich medycznych tradycji tego uniwersytetu. Do tego niezaprzeczalnie potrzeba talentu, a wątpliwe jest, czy wielu z was go posiada, może nawet nikt. Mam jednak nadzieję, że mylę się przynajmniej co do jednego lub dwóch z tu obecnych.

Wówczas wstał młody brunet, a wśród studentów rozległy się szepty.

– Jeśli pan pozwoli, profesorze, myślę, że mogę odpowiedzieć na to pytanie. – W jego głosie brzmiała nieskrywana lekka zarozumiałość. – Zwykła obserwacja żołądka, który wyjął pan z taką wprawą, pozwala stwierdzić, że fałdy śluzówki się rozprostowały, zapewne z powodu licznych wrzodów, jakie znajdujemy w jednej części. Z dużym prawdopodobieństwem, z braku badań patologicznych, które by to potwierdziły, mamy do czynienia ze złośliwym guzem. Właśnie to, wraz z niezbyt zdrowymi nawykami tej kobiety, spowodowało jej śmierć.

Martorell zanurzył czerwone od krwi ręce w miednicy z wodą, którą podał mu asystent.

– Bardzo dobrze, panie Fenollosa. Pańska diagnoza co do słowa pokrywa się z podręcznikiem.

Przez salę przetoczyła się salwa braw i wiwatów wykrzykiwanych przez otaczającą młodzieńca grupę.

– Panowie, panowie, spokój. Trochę powagi, nie jesteśmy w El Torín – upomniał ich lekarz.

Kiedy zapadła cisza, dodał:

– Szkoda, że pacjentka musi być martwa, by dało się potwierdzić pańskie słowa, panie Fenollosa.

Wśród zgromadzonych dało się słyszeć chrząknięcie.

– Tak?

Dwa rzędy wyżej podniósł rękę jakiś młodzieniec bez zarostu, z trudnością przytrzymujący na nosie okulary.

– Proszę, czy chciałby pan coś wnieść?

– Tak, proszę pana. – W natężonym głosie zabrzmiała nerwowość, jakby jego właściciel żałował, że się odezwał.

– Dobrze, proszę, niech pan nie każe nam dłużej czekać, żebyśmy wszyscy nie skończyli jak obecna tutaj panienka.

Cała sala zatrzęsła się od śmiechu, a okularnik poczerwieniał. Fenollosa patrzył na niego ze swej ławy. Wszyscy doskonale wiedzieli, że gdy on się odezwał, nie należy po nim nic dopowiadać. Co ten idiota wyprawia, u licha?

Tamten wstał i odchrząknął. Profesor zaczął się niecierpliwić.

– A więc?

– Zastanawiam się, czy możemy postawić diagnozę bez konieczności rozcinania ciała.

– Proszę kontynuować.

– Myślę, że u tej kobiety wyraźna jest limfadenopatia nadobojczykowa po lewej stronie. Ten stan zapalny sugeruje schorzenie w jamie brzusznej. Mogłaby mieć skrofuły albo guz w głowie lub gardle, lecz wówczas byłyby powiększone także węzły chłonne szyi. Zapewne za życia pacjentka cierpiała na wymioty, ból brzucha i anemię z niedoboru żelaza. Sądząc z jej stanu, możliwe, że w ostatnich tygodniach traciła na wadze.

Doktor Martorell patrzył na młodzieńca z nowym zainteresowaniem. Jego podejście świadczyło o znajomości praktyki lekarskiej niezbyt powszechnej wśród studentów, nawet tych z ostatniego roku. Ze źle skrywanym uśmiechem zwrócił się do Fenollosy:

– Bardzo dobrze, zdaje się, że ktoś wreszcie odważył się z panem nie zgodzić. Wykorzystajmy okazję. Który z was dwóch mógłby mi wyjaśnić, jaka procedura medyczna byłaby dla tej młodej osoby najlepsza?

Fenollosa poczuł zainteresowanie wszystkich obecnych. Syn doktora Fenollosy nie mógł być gorszy od swojego emerytowanego genialnego ojca. Wiedzieli o tym i studenci, i profesorowie, a każda z jego wypowiedzi zdawała się tego dowodem. Nade wszystko zaś to jego własny rodzic nieustannie mu o tym przypominał. Jakby on sam nie pamiętał.

Podniósł się wolno, przewiercając wzrokiem bezczelnego studenta. Z tyłu rozległy się szepty.

– Daj nauczkę temu gogusiowi.

– Pokaż mu, kto tu rządzi.

Fenollosa zrobił teatralną przerwę. Poprawił sobie marynarkę, powiódł palcem po brzegu swojego filcowego kapelusza, który leżał obok, i zwróciwszy się do audytorium, zaczął deklamować pewnym siebie głosem.

– Uważam, że najskuteczniejszym sposobem zoperowania tej kobiety byłaby częściowa gastrektomia, to jest resekcja małego fragmentu żołądka, tam gdzie znajduje się guz, i połączenie pozostałej części z dwunastnicą.

Profesor potwierdził prawidłowość odpowiedzi skinieniem głowy, a towarzysze Fenollosy wznieśli aplauz.

– Ale, profesorze… – Miękki głos nieznajomego uciszył wrzawę.

– Tak? – zapytał Martorell.

– Bez wątpienia mój kolega ma rację. Możliwe jednak, że umknęło jego uwadze, iż technika, którą opisuje, została ulepszona przez jej wynalazcę. Doktor Billroth zmodyfikował tę metodę trzy lata temu.

– Ach! – wykrzyknął profesor. – Czy może nas pan oświecić?

– Oczywiście. Billroth proponuje, aby pozostałą część żołądka przyszyć do jelita czczego, pozostawiając kikut dwunastnicy ślepy, co pozwoli na większe resekcje. Powinniśmy też mieć w pamięci, że niespełna rok temu Krönlein sprawdził możliwość zespolenia całego poprzecznego odcinka jelita czczego z żołądkiem, koniec do boku, za ujściem przewodu żółciowego wspólnego, co zwiększa szanse powrotu do zdrowia.

– Bardzo dobrze, młodzieńcze…

– Jednakże – przerwał mu student – to nie odpowiada dokładnie na pańskie pytanie, profesorze.

– A jak będzie pańskim zdaniem brzmiała poprawna odpowiedź, jeśli można spytać?

Profesor sprawiał wrażenie rozbawionego. W słowach noszącego okulary studenta nie było już ani śladu zdenerwowania. Cała sala słuchała jego wyjaśnienia z uwagą. Niektórzy zaczęli notować.

– Najlepszym postępowaniem w tym przypadku byłoby nie operować wcale, ponieważ nie jest w ogóle prawdopodobne, że udałoby się uratować życie tej kobiecie. Ten sam węzeł chłonny według Virchowa sygnalizuje nam istnienie przerzutów oraz zaawansowany stan choroby, dlatego naszą powinnością byłoby zaoszczędzić biedaczce niepotrzebnej, bardzo bolesnej operacji i podać leki paliatywne uśmierzające ból i niosące ulgę duszy.

Doktor Martorell spojrzał na niego z uznaniem.

– Bez wątpienia znakomity wkład w naszą lekcję. – Z teatralnym gestem zwrócił się znów ku Fenollosie. Promieniał zadowoleniem. – Jakiś argument? Błyskotliwa replika?

Młodzieniec milczał, przygryzając wargę. Otoczenie zagrzewało go do szermowania argumentami, lecz on wiedział, że na to, czym się popisał tamten drugi student, nie ma odpowiedzi. Zacisnął pięści na balustradzie, aż mu pobielały knykcie.

– Nie, profesorze. Nie mam nic do dodania.

Dokoła podniósł się pomruk rozczarowania. Doktor skierował się wówczas do drugiego studenta, który zdążył usiąść z powrotem.

– Młodzieńcze, czy możemy poznać twoje nazwisko?

Chłopak wyprostował się zaniepokojony. Nie było widać ani śladu jego poprzedniej pewności siebie.

– Tak, profesorze. Nazywam się… Pau, Pau Gilbert.

– Doskonale, panie Gilbert, gratuluję. Panowie – rzekł, zwracając się do całego audytorium – o to mi chodzi, kiedy mówię, że możecie coś zrobić dobrze lub naprawdę dobrze. Nie tylko trzymać się podręczników medycznych. To my wyznaczamy granice nauki. Używajcie rozumu, jeśli go jeszcze macie – zakończył, spoglądając na Fenollosę.

Przez salę ponownie przetoczyły się śmiechy i zajęcia dobiegły końca. Młodzi medycy schodzili z widowni, wymieniając uwagi o tym, co się wydarzyło. Z jednego kąta Fenollosa, otoczony wiernymi kolegami, patrzył, jak student, który naraził go na śmieszność, pośpiesznie wychodzi, przyciskając do piersi pakiet książek.

Pau Gilbert, przeklinając się w duchu, szedł wielkimi krokami ze wzrokiem wbitym w podłogę. Nie chciał dać najmniejszego pretekstu, by ktoś go zatrzymał i wdał się w rozmowę o tym, co przed chwilą zaszło. Co za głupota! Gdzie on miał głowę? Zaryzykował wszystko, żeby pokazać… co? Swą błyskotliwą inteligencję? Posiadaną wiedzę, którą znacznie przewyższał każdego z tych głupich kolegów, a nawet większą niż ta, którą można zdobyć na tym przeklętym wydziale? Fuknął i potrząsnął głową. Bez wątpienia pokora nie należała do jego cnót, dobrze o tym wiedział, ale ten Fenollosa tak się nadymał i puszył. Gilberta irytowały pretensjonalne wypowiedzi tamtego i ta jego obsesja, żeby wszystkim dawać do zrozumienia, czyim jest synem. Przyjaciele nagradzali jego wystąpienia oklaskami, jakby oglądali operę Wagnera w teatrze Liceu. „Złota młodzież z dobrze sytuowanych burżuazyjnych rodzin może sobie pozwolić, aby przyjmować życie jako żart”. Jego osobista sytuacja – przeciwnie – ani trochę nie przypominała zamożności. Był tutaj, żeby zdobyć tytuł chirurga, i nic innego się nie liczyło; absolutnie nic. Dokona tego, co zamierzył, ale nie powinien popełniać dziecinnych błędów ani więcej ściągać na siebie uwagi w ten sposób. Nie, jeśli chce osiągnąć swój cel i wyjść z tej przygody bez szwanku. Przyśpieszył kroku, starając się jak najprędzej zniknąć z pola widzenia pozostałych.

Fenollosa ostrym gestem przeciął rozmowę przyjaciół.

– Czy ktoś wie, kim jest ten Gilbert?

– Słyszałem, że doszedł w połowie roku – odezwał się wysoki chłopak. – Z jakiejś zagranicznej uczelni.

– Zdaje się, że nie utrzymuje zbyt wielu kontaktów. Dziwak – dodał drugi.

– Mówią, że ma imponującą wiedzę praktyczną.

– Jeżeli jest synusiem…

– Tak, synusiem, który nauczył profesora Segurę, jak zamknąć ranę.

– Profesor Segura nie wie nawet, jak zamknąć nogi swojej żony.

Grupa wybuchnęła śmiechem. Fenollosa nie śmiał się jednak. Odprowadzał wzrokiem Pau Gilberta, aż ten zniknął na końcu korytarza.

8

Podnosząca się z portu mgła przesłoniła molo noszące nazwę Fortuna i połykała kostkę brukową za kostką na promenadzie Kolumba, rozciągając swój szary jęzor na przyległe ulice. Daniel chuchnął sobie w dłonie i zatarł je. Postukał stopami w podłogę dorożki, żeby je nieco rozgrzać, i po raz trzeci spojrzał na zegarek. Pięć minut temu woźnica zapytał go, czy zamierza czekać dalej. Daniel już zaczynał się zastanawiać, czy nie zrobił głupoty, godząc się na spotkanie z dziennikarzem, kiedy usłyszał odgłos kroków na chodniku. Kilka sekund później z mroku wynurzyło się niepozorne ciało Bernata Fleixy.

– Dobry wieczór, panie Amat.

Dziennikarz wspiął się na sąsiednie siedzenie i spojrzał na niego z uznaniem. Daniel był ubrany w prostą, sięgającą za kolana kurtkę z szarej wełny, zakrywającą koszulę i ciemne spodnie. Stroju dopełniały buty do wędrówki. Miał przy sobie torbę swojego ojca, tak jak prosił dziennikarz. Fleixa nosił się z taką samą ekstrawagancją jak zwykle. Półgłosem podał woźnicy adres i ze skrzypieniem kół w milczeniu ruszyli we wskazanym kierunku. Zostawili za sobą promenadę oraz jej majestatyczne budynki i wtoczyli się na plaza del Palacio. Powóz skręcił w stronę morza i przemierzał ulicę w pobliżu dziwnie cichego Dworca Francuskiego. Po przybyciu na ulicę Ginebra zatrzymał się.

– Co się dzieje?

– Przykro mi, panowie, dalej nie pojadę.

– Ale… – zaczął protestować Daniel.

Fleixa przerwał mu, biorąc go pod ramię i skłaniając do wyjścia. Poszli więc ciemną ulicą, a za ich plecami powóz zawrócił i odjechał.

– Dlaczego mi pan przeszkodził?

– Na nic by się to zdało. O tej porze nocy dorożki nie zapuszczają się na teren Barcelonety. Musimy kawałek podejść, ale to niedaleko i spacer dobrze nam zrobi.

Przed nimi wznosiły się prostokątne bloki, karnym szeregiem ciągnące się ku morzu. Powietrze przesiąknięte było wonią soli i wilgocią. Ta część miasta nie miała oświetlenia, jak promenada czy Ramble, tylko kilka gazowych latarni rzucało na ziemię żółtawe kółka. Budynki były do siebie tak przyklejone, tak stłoczone, że Daniel wątpił, czy za dnia na tych ulicach bywa więcej światła. Na wielu pozbawionych bruku odcinkach ziemia zamieniona w błoto wdzierała się na chodniki, jakby znajdowali się na sąsiedniej plaży.

– Dokąd mnie pan prowadzi? – zapytał Daniel.

– Mamy umówione spotkanie – odparł Fleixa, nie zatrzymując się.

– Proszę mnie nie częstować tajemnicami. Z kim mamy się widzieć?

– Ze znajomym pańskiego ojca. Był bardzo ważny w jego pracy. Chodzi o burmistrza, by tak rzec, tej części miasta – dodał po wyrażającym wątpliwość geście Daniela.

– Zna go pan?

– Niezupełnie. Właściwie nie wiem, czy zgodzi się nas przyjąć. Miejmy nadzieję, że pańskie pokrewieństwo wystarczy.

– A jeśli nie?

W tym momencie z ciemności wynurzyło się dwóch mężczyzn i podeszło do nich.

– Myślę, że zaraz otrzymamy odpowiedź na pańskie pytanie.

Wyższy i bardziej korpulentny z dwójki miał ciemniejszą skórę i krzywy nos. Oczy mu błyszczały rozbawieniem, kiedy spoglądał to na jednego, to na drugiego. Daniel przełknął ślinę, widząc, że tamten trzyma za ogon martwego szczura. Jego towarzysz, niższy i grubszy, okrążył ich flegmatycznie. Nieogarnięty wyraz twarzy tego niższego nasunął Danielowi myśl, że ów człowiek jest opóźniony umysłowo. Mężczyzna poczuł się obserwowany i posłał mu uśmiech, odsłaniając zepsute zęby. W lewej ręce od niechcenia trzymał żelazny pręt. Obaj cuchnęli tak, jakby wyszli ze ścieku, i Daniel doszedł do wniosku, że może tak właśnie było.

– Kim jesteście? – zapytał ten ze szczurem.

Fleixa odpowiedział ugodowym tonem.

– Szukamy Vidala. Czeka na nas.

Tamten udał, że się zastanawia. Zaczął się poruszać z boku na bok, a szczur kołysał się przy tym w jego ręce.

– Nie znamy żadnego Vidala. Znasz kogoś, kto się tak nazywa, Manco?

Jego towarzysz zaprzeczył ruchem głowy, mając oczy utkwione w Danielu. Dłoń trzymająca pręt zaciskała się i otwierała.

– Widzicie, nie znamy go. – Teatralnie wzruszył ramionami. – Teraz nasza kolej, prawda, Manco? Pytanie brzmi: kim jesteście i co was tu sprowadza? – Zatoczył ręką krąg, wskazując otoczenie.

Daniel pomyślał, że szczur zaraz poleci. Zanim dziennikarz zdążył się odezwać, wypalił:

– Nie sądzę, żeby to was obchodziło.

Mężczyzna jednym długim krokiem znalazł się tuż przed Danielem i przysunął do niego ospowatą twarz.

– Ach, nie? Wkroczyliście na nasze terytorium i musicie zapłacić… Czekaj, te ciuchy… Jesteście z policji? Tak, śmierdzicie policją, co ty na to, Manco?

Ten drugi chrząknął i wyszczerzył zęby jak zwierzę. Daniel bezwiednie odsunął się o krok.

– Mój kolega nie lubi policji. Zatrzymali go, kiedy był maluśki, i spędził trzy noce w Amalii. Tak tam o niego zadbali, że wypuścili go w końcu trochę stukniętego…

– Nie powinniście nas zatrzymywać. Vidalowi nie można kazać czekać – przerwał mu Fleixa.

Głową sięgał do podbródka osiłka, ale nie wyglądał na przestraszonego, jakby wiedział, że nic się nie stanie. Daniel nie był tego taki pewien. Przygotował się, przewidując bójkę, na której zapewne źle wyjdą.

Fleixa nagle szepnął kilka słów do ucha mężczyzny. Tamten wyprostował się i zmierzył Daniela wzrokiem od stóp do głów. Jego oczy zatrzymały się na torbie, a drwiący wyraz twarzy zniknął. Podniósł rękę, w której trzymał szczura, i wskazał za siebie.

– Trzecia w prawo. Dom z zieloną zasłoną. Manco, odsuń się – rozkazał.

Kiedy ich zostawili za sobą, Daniel odważył się odwrócić głowę. Dwaj mężczyźni zmierzali w stronę ogniska płonącego za murem. Wyższy podniósł z ziemi patyk i używając go jak rożna, kawałek po kawałku nadział na niego szczura. Daniel postanowił nie oglądać się więcej.

– Co mu pan powiedział? – szepnął do dziennikarza.

– Że jest pan lekarzem i że Vidal na pana czeka.

– Nie jestem lekarzem!

– Tak, ale on tego nie wie.

– I to wystarczyło?

– Obecność lekarza w tej okolicy to luksus. Oni naprawdę potrzebują opieki medycznej. Nie widzi pan? Jasne, że podziałało.

– To dlatego prosił pan, żebym wziął torbę ojca.

– Każdy rozpozna, że to torba lekarska.

– A gdyby ją otworzyli? Jest pusta.

Za całą odpowiedź Fleixa wzruszył ramionami.

Gdy tylko przybyli pod wskazany dom, z okolicznych bram wyszli ludzie i zaraz ich otoczyli; wyglądali na rybaków. Daniel poczuł, jak bez żadnych ceregieli przesuwają się po nim czyjeś zrogowaciałe ręce. Jego zakłopotanie wyraźnie sprawiło tamtemu przyjemność, bo przysunął się do niego na kilka centymetrów i roześmiał mu się w twarz. W nozdrza uderzyła go woń potu i ryb przemieszana z oparami alkoholu. Usatysfakcjonowani, uchylili zasłonę pełniącą rolę drzwi i gestem pokazali, że droga jest wolna.

– Proszę się nie odzywać, ja będę mówił – zastrzegł Fleixa.

Weszli do salonu o niskim suficie, oświetlonego kilkoma gazowymi lampami. Za całe umeblowanie służyły: stół, fotel i trzy koślawe krzesła. Było duszno z powodu ognia buzującego na kamiennym palenisku.

Otworzyły się drzwi i małymi kroczkami podszedł do nich mężczyzna mierzący zaledwie metr wysokości.

Manel Vidal najwyraźniej lubował się w cieple. Nosił ocieplany beżowy smoking dostosowany do jego wzrostu niezręcznymi cięciami. Na szyi miał liliową chustkę, która gubiła się wśród fałdów obfitego podbródka. W ustach – tak wąskich, że ledwie widocznych – tkwiło cygaro. Wdychał dym, a kiedy go wypuszczał, policzki wydymały mu się jak u dziecka. Oczy przesłonięte były okularami o niebieskich szkłach.

– Siadajcie, panowie. – Jego słowa zabrzmiały jak szept wypowiedziany pod wodą.

Vidal usadowił swoje karłowate ciało w fotelu, który mu przysunął jeden z jego ludzi. Daniel zauważył, że mebel ten jest na tyle wysoki, aby rozmówcy gospodarza z konieczności siedzieli niżej niż on. Jakaś staruszka owinięta w czarny szal postawiła na stole butelkę rozcieńczonego wodą wina i kieliszki, dwa bochenki chleba i kilka kawałków sera wyglądającego na zjełczały. Potem odeszła tak cicho, jak się pojawiła. Nikt nie zrobił żadnego ruchu, by się poczęstować.

Vidal skrzyżował swe maleńkie ręce i czekał.

– Panie Vidal, nazywam się…

– Bernat Fleixa, reporter „Kuriera Barcelońskiego”. Proszę się nie fatygować, znam pana. Czytałem pańskie artykuły. Interesujące. Miejscami nawet błyskotliwe, w znakomitym stylu. Język niewątpliwie niewybredny, ale to można wybaczyć, ponieważ stara się pan tylko być kontrowersyjny. Powinien pan uważać na nadmiar przymiotników, na mój gust jest to nieco nużące.

Fleixa otworzył usta, nie wiedząc, czy ma się cieszyć z pochlebstwa, czy czuć obrażony tymi słowami.

– E, proszę wy…

– A pański przyjaciel to…? – przerwał mu znów gospodarz między jednym a drugim pociągnięciem dymu.

– Nazywam się Daniel, Daniel Amat.

Vidal wyprostował się na siedzeniu. Jego głos przybrał ostrożniejszy ton.

– Jest pan może krewnym doktora Amata?

– Jestem jego synem.

– Nigdy nie wspominał, że ma dzieci.

Daniel zrobił zakłopotaną minę. Do jakiego stopnia ojciec wymazał wszelkie ślady jego istnienia? Tak bardzo się go wstydził? Poruszył się niespokojnie, przeklęte gorąco zaczynało mu przeszkadzać. Co on tu robi, zamiast wsiąść w najbliższy pociąg do Paryża? Zaskoczyło go usprawiedliwiające brzmienie własnego głosu.

– Dawno temu wyjechałem za granicę. Ojciec i ja rozdzieliliśmy się przez te ostatnie lata. Właśnie przyjechałem do Barcelony na jego pogrzeb.

Vidal milczał przez chwilę, wypuszczając dym przez usta.

– Ojciec i syn nigdy nie powinni się poróżnić. Co się wydarzyło?

– To było tak dawno.

Cisza. Nawet Fleixa spoglądał teraz na niego z zaciekawieniem.

– Doszło do… wypadku. Zginęli ludzie. Ojciec obwiniał mnie.

Vidal klasnął językiem i dziwnie przekrzywił głowę.

– Ach! Nosi pan wielki ciężar. Ciekawe, że osoby, które najbardziej kochamy, to często również te same, które nam wyrządzają największą krzywdę. Ale ma się tylko jednego ojca. Panie Amat, może się pan uważać za szczęśliwca. Pan przynajmniej miał szczęście go znać, nawet nienawidzić. Mój ojciec, prosty rybak, wyrzekł się mnie, gdy się urodziłem, i porzucił moją matkę z niemowlęciem. Nigdy się nie odezwał, ale go nie winię… pan też nie powinien żywić urazy. – Poprawił się na fotelu. – Nieczęsto się zdarza stracić kogoś kochanego dwa razy. Moje kondolencje dla pańskiej podwójnej straty. Doktor był dobrym człowiekiem.

Daniel skinął głową, nie wiedząc, co powiedzieć.

– To właśnie powód naszej wizyty – wtrącił Fleixa. – Podejrzewamy, że jego śmierć nie była zwykłym wypadkiem. Może pan mógłby nam pomóc.

Vidal, zanim odpowiedział, znowu pociągnął dym z cygara.

– Oczywiście, że to nie był wypadek.

Daniel oparł ręce na stole.

– Wobec tego… – nalegał Fleixa.

– Doktor zapłacił za swoją śmiałość. Upomniał się o niego Gos Negre.

Splunął gwałtownie na dłoń i trzymając ją otwartą w powietrzu przed twarzą, wymruczał kilka słów po romsku. Pozostali odchrząknęli z cicha.

– Gos Negre? – zapytali równocześnie Daniel i Fleixa.

– Nie powinno się wymawiać jego imienia na głos. Każdy w Barcelonecie mógłby wam o nim powiedzieć, gdyby usta ludzi nie były zapieczętowane strachem. To prastara klątwa. Gos Negre jest duchem potępionym, na pół psem, na pół widmem. mówią, że sam Lucyfer powierzył mu pilnowanie bram piekielnych. Co sto jedenaście lat jego pan uwalnia go. W bezksiężycowe noce Gos Negre wynurza się z morza, aby nasycić swą czarną duszę. Sama jego obecność zwiastuje śmierć, nic go nie powstrzyma. Nic też nie zaspokoi jego głodu. To potwór o błyszczących oczach i ogromnej, płonącej ogniem paszczy, który szuka dusz, aby się nimi pożywić.

– Mówi pan, że mojego ojca zamordował… opętany pies?

Daniel, rozzłoszczony, poderwał się, przewracając krzesło.

Z tyłu chwyciły go silne ramiona i przycisnęły do stołu. Oszołomiony, zaledwie sekundę później poczuł na gardle ostrze sprężynowca. Napiął mięśnie, spodziewając się chlaśnięcia nożem, lecz nic takiego nie nastąpiło. Wystarczył krótki gest Vidala, by go puszczono z tą samą milczącą determinacją, z jaką został pochwycony. Fleixa, z wielkimi kroplami potu na czole, patrzył na tę scenę w zdumieniu. Daniel usiadł z powrotem, próbując odzyskać oddech.

– Moi ludzie, panie Amat, są bardzo gorliwi, jeśli chodzi o me bezpieczeństwo – wyjaśnił Vidal z półuśmiechem. – Wybaczy pan ich zapał.

Daniel odchrząknął, rozcierając sobie obolałe ramię.

– Nie, panie Vidal, proszę, aby to pan mi wybaczył. Zapomniałem, że jestem gościem w pańskim domu.

Karzeł przyjął przeprosiny skinieniem głowy.

– Proszę zrozumieć mój niepokój – ciągnął Daniel. – Mój ojciec umarł i chcę poznać prawdę.

W pomieszczeniu zrobiło się cicho, słychać było tylko trzask płonącego drewna. Z celową powolnością Vidal podniósł ręce do twarzy i zdjąwszy okulary, ukazał dwie źrenice przejrzyste niczym rozwodnione mleko. Budzący postrach władca nielegalnych gier, przemytu i prostytucji w tej części miasta, człowiek, który dla własnego kaprysu mógł wzniecić lub uspokoić zamieszki w Barcelonecie, był ślepy.

– Prawda ma wiele twarzy – rzekł. – Trzeba uważać na to, czego się pragnie. Przyprowadźcie go tu – wydał rozkaz.

Do pokoju wszedł siedmio- czy ośmioletni chłopiec w towarzystwie mężczyzny, który go trzymał za ramię. Dzieciak miał na sobie przewiązaną w pasie wełnianą bluzę, za dużą jak na jego rachityczne ramiona i sięgającą mu aż do kolan. Czapka z trudem trzymała się na brudnych, rozczochranych włosach, w których najprawdopodobniej roiło się od wszy. Daniela zaskoczyło, że w odróżnieniu od noszonych łachmanów chłopiec miał na nogach doskonałej jakości buty. Mężczyzna trzepnięciem w głowę zrzucił mu czapkę na podłogę. Dzieciak podniósł ją, rzucając tamtemu wyzywające spojrzenie, ale nie włożył czapki z powrotem. Uważnie powiódł oczyma po zebranych osobach. Na widok Daniela uniósł brwi, ale natychmiast przybrał ten sam chmurny wyraz twarzy, z którym wszedł do pokoju.

– To jest Guillem, bardzo bystry chłopak. Mieszka w rejonie nabrzeży. – Vidal klasnął językiem. – Zna podziemne kanały odpływowe jak własną kieszeń, a pański ojciec zatrudnił go jako przewodnika. Guillem to ostatnia osoba, która go widziała żywego.

– Wiesz, kim był mój ojciec? – spytał Daniel.

Chłopiec spojrzał na niego i zacisnął usta. Człowiek Vidala dał mu kuksańca, żeby go skłonić do mówienia.

– Tak – wykrztusił w końcu z ogromną niechęcią.

Daniel uśmiechnął się, by zyskać jego zaufanie.

– Byłeś u niego na służbie?

Malec kiwnął głową.

– Najpierw się nie zgodziłem. Myślałem, że chce… tego samego co inni.

– Inni?

– Inni ludzie podobni do doktora. Dobrze ubrani i z pieniędzmi. Chcą, żebyś za kilka reali przejechał się z nimi powozem. Czasami dają ci bułkę z masłem.

Daniel się wzdrygnął.

– Ale on nie był taki jak oni, prosił tylko, żebym go poprowadził, i dał mi te buty. – Guillem z dumą wskazał na swoje obuwie.

– Dokąd go zabrałeś?

– Ciekawiły go tunele, byliśmy tam trzy czy cztery razy.

– Kiedy widziałeś go po raz ostatni? – zapytał Fleixa.

Mały przez chwilę liczył na brudnych palcach.

– Osiem dni temu. Był bardzo zdenerwowany i nie chciał dużo mówić. Poszliśmy jak poprzednio, ale tym razem chciał wejść dalej. Powiedziałem mu, że nie można, tamta część jest niebezpieczna. Nie powinno się tam iść. Nikt tam nie chodzi. Nie posłuchał mnie i nie wrócił.

Daniel zamierzał zadać kolejne pytanie, ale Vidal dał znak głową i chłopak został z przepychankami zabrany z pokoju.

– Pański ojciec, panie Amat, chciał nam pomóc. Widział pan, jak tu jest. Przez długi czas pomagał chorym, a w ostatnich tygodniach nawet towarzyszył mu pomocnik. Załatwiał nam też lekarstwa i asystował, gdy przychodzili na świat kolejni nieszczęśnicy. Stał się naszym dobroczyńcą, przyjacielem. Kiedy mu powiedzieliśmy o klątwie, nie chciał wierzyć, aż zobaczył ciało dziewczynki. Nawet już po tym nie przyjmował do wiadomości, że to dowód na to, iż Gos Negre zgłasza się po swoje, kiedy i jak mu się podoba. Pański ojciec uparcie szukał innego wyjaśnienia. Próbowaliśmy odwieść go od tego, ale wciąż zadawał pytania i zapłacił życiem… Możliwe, że również duszą.

Ostatnie zdanie zawisło w powietrzu.

– Naprawdę uważa pan, że wszystkie te zabójstwa są dziełem jakiegoś demona? – odezwał się Fleixa.

Daniel zauważył, że w słowach jego towarzysza niedowierzanie miesza się ze strachem. Vidal zwrócił swe puste źrenice na dziennikarza.

– Panie Fleixa, nie ma znaczenia, czy tak uważam, czy nie. W tej dzielnicy Bóg nas dawno opuścił, nic zatem dziwnego, że jest między nami Bestia i kąsa, kiedy jej przyjdzie ochota. Proszę się rozejrzeć: to jest jej dom.

Następnie zwrócił swe puste oczy na Daniela.

– Chłopcze, ceniłem pańskiego ojca i dlatego dam panu tę samą radę, którą dałem jemu. – Zrobił przerwę, aby wydmuchać dym. – Niech pan przestanie szukać tego, co znacznie wykracza poza pański zasięg. Tego, czego nigdy nie zdoła pan zrozumieć. Niech pan wraca do swojego życia i wymaże z pamięci tę przeklętą dzielnicę.

9

Gdy wyszli z domu, księżyc zdawał się unosić na niebie wśród chmur. W milczeniu ruszyli w drogę powrotną przez pustą ulicę. Po duchocie panującej we wnętrzu płynące od morza powietrze kłuło ich w skórę twarzy jak kryształki. Odrętwiali z zimna, ciaśniej owinęli się w płaszcze i głębiej nasunęli kapelusze.

Ostatecznie wszystko sprowadza się do niedorzecznego przesądu, myślał Daniel. Bez wątpienia jego ojciec dał się wciągnąć tym wyssanym z palca historiom, a podeszły wiek dokonał reszty: staruszek stracił rozum i zaangażował się w poszukiwanie mordercy, który istniał tylko w jego wyobraźni. Ta obsesja spowodowała śmiertelny wypadek – jak utrzymywała policja – albo po prostu ojciec tyle razy zapuszczał się w te dzielnice nędzy, że w końcu spotkało go coś złego. Tu sprawa się kończy. Mógł wracać do Anglii. Zrobił wszystko co w jego mocy i powinien się czuć usatysfakcjonowany, a jednak nie umiał się pozbyć wrażenia poniesionej klęski. Zerknął na dziennikarza i spostrzegł, że ten, idąc ze spuszczoną głową, wydaje się równie rozczarowany jak on.

Przeszli przez ulicę San Juan, kierując się w stronę placu Fuente. Zamierzali dotrzeć do promenady San Carlos i tam złapać jakąś dorożkę. Kiedy mijali kościół Świętego Michała, usłyszeli za sobą rumor dobiegający zza sterty pustych rybackich skrzynek.

– Kto tam jest?

Po ścianie budynku przesunął się jakiś cień i zaraz zniknął.

– To ten przeklęty dzieciak od Vidala – stwierdził Fleixa z wyraźną ulgą.

– Pewnie chce, żebyśmy mu dali pieniędzy.

Guillem pojawił się na następnym rogu, za pustymi skrzynkami po rybach. Wielkimi oczyma wpatrywał się uporczywie w Daniela. Ten gestem zachęcił go, żeby podszedł, ale chłopiec wciąż przyglądał mu się z powagą, zachowując dystans.

– Nie boisz się chodzić sam o tej porze? – zapytał Daniel.

– Nie – odparł dzieciak. – Chroni mnie magia doktora – dodał po namyśle.

– O jakiej magii mówisz?

Mały zmarszczył czoło.

– Naprawdę jest pan jego synem?

– Jestem, daję ci na to słowo.

Daniel otworzył dłoń, pokazując mu reala. Guillem wyskoczył ze swojej kryjówki, chwycił monetę i z powrotem schronił się za skrzyniami.

– Jeśli pan chce, to pokażę – rzekł. – Tamten też może iść – dorzucił, wskazując Fleixę.

Nie mówiąc już nic więcej, puścił się biegiem boczną uliczką. Daniel wzruszył ramionami, jak gdyby mówił: „Czemu nie?”, i ruszył za nim. Po chwili zostawili za sobą wąskie zaułki i wyszli na szeroką aleję, przy której morze wściekle biło o umocnione nabrzeże. Dzieciak poprowadził ich do starego pirsu. Promenadę Nacional oświetlały gazowe latarnie, ale to nie wystarczało, aby wydobyć z mroku wielkie statki handlowe, łodzie pocztowe i dziesiątki kutrów rybackich, które ukryte w ciemności, czekały na wschód słońca, kołysząc się w rytmie fal.

Nie wahając się, Guillem przeciął opustoszałą promenadę, a dotarłszy do brzegu basenu portowego, skoczył. Daniel i Fleixa, zaniepokojeni, pobiegli za nim, spodziewając się, że usłyszą plusk ciała wpadającego do wody. Jednak gdy się wychylili za krawędź, dostrzegli kamienne schody wiodące nad samą wodę.

– Zamierza pan tam zejść? – spytał Fleixa.

– Zdaje się, że nie ma innego wyjścia, nie sądzi pan?

Chłopca, który przebiegł już połowę schodów, ledwie było widać. Omszałe stopnie były wąskie i nieregularne. Z trudem dawało się na nich utrzymać równowagę. Im niżej, tym silniej wyczuwało się woń saletry. Daniel pomyślał, że tu można skończyć tylko w wodzie. Na ostatnim stopniu zatrzymali się zaskoczeni. Guillem zniknął.

– Gdzie się podziało to diabelskie nasienie? – wykrzyknął Fleixa.

Wystraszył ich cichy gwizd, aż podskoczyli. W murze ziała niewidoczna z góry szczelina wielkości człowieka; do morza spływał z niej mały strumyk. Dzieciak, ze zniecierpliwioną miną, czekał na nich, przysiadłszy na jej brzegu. Gdy się upewnił, że go zauważyli, wstał, odłożył kilka kawałków drewna i ze schowka wśród obluzowanych cegieł wyjął poobijaną blaszaną lampę olejową. Zapalił ją i oświetlił ścianę tunelu. Na murze ktoś jakimś ostrym przedmiotem wyżłobił słowo: Vivitur.

– To jest ta magia? – zapytał Daniel.

– Doktor zrobił to dla mnie – oświadczył bardzo poważnie Guillem.

– Czy jest więcej… magicznych słów, takich jak to?

– Tak.

– Pokażesz nam?

Dzieciak, niezdecydowany, zacisnął usta, ale po chwili znowu kiwnął głową i zagłębił się w ciemność.

– To pewnie jakiś żart – mruknął Fleixa.

– Może pan tutaj zostać, jeśli chce.

Daniel podciągnął się, by wejść do kanału, i podążył za cieniem chłopca, chyboczącym się na ścianach w świetle chwiejnej latarni. Niskie sklepienie korytarza zmuszało do poruszania się w zgiętej pozycji. Kilka razy zmieniali kierunek, skręcając w różne tunele. Towarzyszył im szum wody. Spore szczury uciekały przed nimi z przenikliwym piskiem. Dym z oleju palącego się w lampie nie był w stanie zdusić ciężkiego fetoru. Po kilku minutach Daniel poczuł się zdezorientowany. Bez ich małego przewodnika trudno będzie stąd wyjść. Zapanował nad niepokojem i poprawił sobie płaszcz, bezskutecznie próbując uwolnić się od wilgoci, która przylgnęła do jego ubrań, kiedy usłyszał mamroczącego za nim dziennikarza. W tym momencie korytarz, którym szli, rozwidlił się. Chłopiec zatrzymał się i oświetlił filar. Na kamieniu widniało słowo: Ingenio. Bez wahania skierował się w tamtą stronę, a kilka metrów dalej kanał ściekowy przechodził w bardziej przestronną komorę, wysoką na kilkanaście metrów; w głębi otwierał się kolejny tunel i przejście ciągnęło się dalej. Fleixa potknął się w wejściu i prychnął. Daniel westchnął z ulgą, mogąc się wyprostować, i uśmiechnął się na wyrzekania dziennikarza.

– Na miłość boską! To miejsce jest odrażające. Co my tutaj robimy?

– Idziemy za znakami zostawionymi przez mojego ojca.

– A mają jakiś sens, do cholery?

– Myślę, że to jakaś wiadomość. Nie wiem jeszcze, co oznacza. By się dowiedzieć, musimy dojść do końca. – I dodał posępnie: – Spokojnie, zostały jeszcze tylko trzy słowa.

– Skąd pan wie?

– Ciii! Nie mówcie tak głośno – przerwał im Guillem. – To terytorium zbieraczy.

– Daj spokój, chłopcze!

Dzieciak spojrzał na dziennikarza jak na idiotę.

– A kim są ci zbieracze? – spytał Daniel.

– Zwyczajna gadanina. Zauważył pan pewnie, że w tym mieście jesteśmy do niej szczególnie przywiązani.

Wobec pytającego spojrzenia Daniela dziennikarz poddał się niechętnie.

– Mówią, że od kilkudziesięciu lat w podziemiach Barcelony żyją różni nędzarze. Żebracy, bezdomni i ścigani przez prawo, którzy wolą się ukrywać w kanałach miejskich, niż stanąć przed sprawiedliwością. Z czasem ich liczba wzrosła i niektórzy twierdzą, że w kanałach powstało coś w rodzaju wspólnoty rządzącej się własnymi prawami. Ci ludzie zajmują się zbieraniem wszystkiego, co wpada w ścieki i ma jakąś wartość, stąd ich nazwa. Jeśli wierzyć plotkom, kiedy zapada noc, wychodzą z tuneli w poszukiwaniu kogoś nieroztropnego, kto… po prostu znika. Podobno handlują tłuszczem pozyskanym z trupów. Moim zdaniem to bajeczki służące do straszenia dzieci. Może pan sobie wyobrazić istotę ludzką, która mogłaby żyć w tym miejscu? – zakończył pytaniem dziennikarz.

Guillem zmarszczył brwi.

– Nie kłamię – zapewnił.

– Jak to się stało, że znasz to miejsce tak dobrze? – chciał wiedzieć Daniel.

– Przedtem mieszkałem na ulicy z moim młodszym bratem. W zimie spadł śnieg, było bardzo zimno i nie mieliśmy co jeść. Weszliśmy do tuneli, a oni nas przyjęli. Bardzo dobrze znają podziemia, poruszają się po nich bez światła, lepiej niż szczury. Kanały ciągną się pod całą Barceloną. Można się dostać z jednego punktu do drugiego i nie dać się zobaczyć ani usłyszeć. Tylko my, dzieci, wychodzimy na powierzchnię, wysyłają nas po jedzenie. Większość z nich nie wychodzi latami i w końcu bzikuje. Po jakimś czasie nie można już znieść światła słonecznego. Kiedy mój brat umarł na febrę, odszedłem. – Chłopiec przerwał i spojrzał w stronę ciemnego sufitu. – Będzie padać. Musimy się śpieszyć.

Nie mówiąc nic więcej, zerwał się z kamienia, na którym siedział, i zagłębił w korytarz.

– Co ma na myśli? – zapytał Daniela Fleixa.

Odpowiedź chłopca zabrzmiała wśród ścian komory.

– Woda deszczowa zalewa kanały.

Mężczyźni spojrzeli po sobie wystraszeni.

– Czy nie powinniśmy zawrócić?

Lecz Guillem się nie odezwał. Sala, pozbawiona światła, pogrążyła się w ciemności.

– Myślę, że nie mamy wyboru – zauważył Daniel. – On ma jedyną latarnię.

Podążali korytarzem za chłopcem. Tunel obniżał się przez jakieś sto metrów, a potem zakręcał w prawo. Fleixa miał wrażenie, że słyszy grzmoty zwiastujące początek burzy, i raz po raz prosił, by zawrócili. Mimo to brnęli naprzód. W ten sposób na kolejnych rozwidleniach znaleźli jeszcze dwa słowa wyryte nieregularnymi kreskami: caetera i mortis. W kolejnym tunelu rozlegało się głośne brzęczenie. Daniel powiódł ręką po ścianie i poczuł lekką wibrację. Chciał zapytać, skąd bierze się ten dźwięk, ale bzyczenie było tak ogłuszające, że nie dało się zamienić słowa z towarzyszami. Chwilę później weszli w inny korytarz i brzęczenie przycichło, aż wreszcie znikło zupełnie.

W najbardziej odległym odcinku Guillem zatrzymał się i oświetlił lampą wyżłobiony na ścianie wyraz: Erunt.

– Ostatni – stwierdził Daniel, zbliżając się do inskrypcji.

– Skąd pan wie, że nie ma ich więcej?

– Ponieważ te słowa tworzą zdanie: Vivitur ingenio, caetera mortis erunt.

– Co… co to znaczy?

– „Tylko własny geniusz pozwala człowiekowi żyć wiecznie” – przetłumaczył.

– Niech mnie licho, jeśli coś z tego rozumiem.

Daniel nie odpowiedział. W zamyśleniu podszedł do muru.

– Co jest za tym tunelem? – zwrócił się do Guillema.

– Więcej tuneli.

Przyglądał się nierównym kreskom, które jego ojciec wyrył w cegle. Próbował sobie wyobrazić ich znaczenie. Te słowa mogły być skierowane do niego, ale nie odgadywał ich sensu. W jakim celu jego ojciec chciałby go tu sprowadzić? Nigdy niczego nie robił bez powodu. Daniel rozmyślał, wodząc palcami po skale. Wtem cegła się poruszyła i na ziemię poleciała chmura drobnego piasku.

– Przybliż lampę – poprosił Guillema, nagle podekscytowany.

Zaprawa murarska miała w tym miejscu inny kolor niż gdzie indziej na ścianie i łatwo dała się usunąć. Za pomocą ołówka pożyczonego od Fleixy szybko wydłubał łączenia, poluzował cegłę i w końcu wyjął ją z muru. Daniel wziął od chłopaka lampę i oświetlił powstałą dziurę. Wydało mu się, że na jej dnie widzi jakiś przedmiot, ale nie był pewien. Zdjął marynarkę i podwinąwszy rękaw koszuli, wsunął ramię do otworu. Nie dosięgnął. Wyciągnął rękę jak najdalej i wtedy końcami palców dotknął czegoś szorstkiego. Chwycił to z wielkim trudem i pociągnął do siebie. Gdy wyjął rękę, w świetle lampy ukazała się niewielka paczuszka.

– Doktor powiedział, że pan to znajdzie – oznajmił chłopiec.

Drogę powrotną przemierzali znacznie szybciej. Guillem nie odzywał się wiele, tylko spoglądał w sufit i popędzał ich gestem. Po czasie, który wydał im się wiecznością, wyszli z tunelu przez szczelinę, którą dostali się do środka. Wspięli się po schodach na nabrzeże, a będąc już na górze, łapczywie odetchnęli świeżym powietrzem portu. Fleixa nigdy się tak nie cieszył z widoku zachmurzonego barcelońskiego nieba. Na ziemię spadały już pierwsze krople deszczu i w ciągu kilku sekund przerodziły się w ulewę. Pobiegli, żeby się schronić w jakiejś bramie. Zanim się zorientowali, Guillem, skryty jak kot, zniknął wśród zaułków.

10

Kilka kaw później oczy Daniela i Fleixy wciąż wpatrywały się w spoczywający na stole przedmiot, wydający się jakże nie na miejscu tu, pośrodku lśniącego marmurowego blatu. Prostokątny i płaski jak papierośnica, był owinięty w materiał powalany ziemią. Nad miastem rozpętała się burza, ale oni zdołali się schronić w kawiarni w pobliżu uniwersytetu. Minęło sporo czasu, zanim się otrząsnęli z chłodu panującego w tunelach. Daniel spojrzał na dziennikarza, który – by rozładować swoją niecierpliwość – bębnił palcami w brzeg stołu. W końcu wziął głęboki oddech, poprawił sobie okulary i przystąpił do otwierania testamentu ojca.

Nie było to łatwe zadanie. Wszechobecna w kanałach wilgoć skleiła warstwy tkaniny i stary bandaż stwardniał, zamieniając się w podobną do kartonu skorupę. Gdy Daniel zaczął ją ściągać, w powietrzu rozszedł się stęchły fetor.

– Trochę śmierdzi – mruknął Fleixa, pociągając łyk alkoholu.

Po kilku minutach, jakoś znosząc nerwowość towarzysza, Daniel odwinął ostatnią warstwę bandaża. Podniósł ręce i odkrył delikatną srebrną szkatułkę. Przełknął ślinę. Zawahał się na chwilę nad zamknięciem, zanim odsunął je na bok. Kiedy podniósł wieczko, wydało mu się, że z wnętrza wraz z pozostałością starych perfum uleciało westchnienie. Liczne puste przegródki otaczały figurkę z masy perłowej zatrzymaną w połowie tanecznego piruetu.

– Niemożliwe! – prawie wykrzyknął Fleixa. – Cały ten okropny spacer po kanałach na nic?

Daniel puścił mimo uszu protesty dziennikarza. Na jego twarzy odmalowało się zdumienie, podczas gdy w pamięci niespodziewanie wróciły wspomnienia. Jego oczy rozbłysły z emocji. Chwycił tancerkę palcami i przekręcił ją wokół jej osi, aż zrobiła trzy pełne obroty w lewo. Popłynęła melodia typowa dla karuzeli i figurka zaczęła tańczyć, wirując w miejscu. Fleixa uniósł brwi, widząc, jak jego towarzysz uśmiecha się coraz szerzej.

Kiedy muzyka ucichła, tancerka przestała się ruszać. Daniel chwycił ją ponownie w palce, ale tym razem przekręcił figurkę najpierw jednym obrotem w prawo, a potem dwoma w lewo. Zamiast melodii rozległo się kliknięcie i odskoczyła wewnętrzna tacka, ukazując ukrytą pod spodem przegródkę.

– Moja mama uwielbiała tę kasetkę – rzucił Daniel za całe wyjaśnienie.

Ostrożnie wyjął tackę i położył ją z boku na stole. Na wyłożonym aksamitem dnie leżał zeszyt w czarnej oprawie. Daniel wyjął go i wymieniwszy spojrzenia z dziennikarzem, rozwiązał rzemyk podtrzymujący okładkę, po czym otworzył notatnik. Papier był doskonałej jakości i mimo lekkiego zawilgocenia zachował się znakomicie. Kartki zapełniono schludnie wykonanymi notatkami. Na spodniej stronie okładki zauważyli imię i nazwisko: doktor Frederic Homs.

– Wygląda po prostu jak zwyczajny notes – stwierdził Fleixa z niejakim rozczarowaniem.

– Widziałem już podobne zeszyty – powiedział Daniel. – Mój ojciec używał ich często do zapisywania wyników badań. Notuje się w nich na zasadzie dziennika. Nie mogę jednak zrozumieć, dlaczego w tak dziwny sposób przechowywał zeszyt innego lekarza. Zobaczmy, czy jego zawartość coś nam powie.

Zaczęli czytać.

Notatki z procesu rekonwalescencji mojej małżonki Luisy Homs.

Dnia: 19 grudnia 1885 roku

Adnotacja II-a: Po wstępnym rozpoznaniu u pacjentki wykryto następujące objawy: nie ma gorączki. Stolec obfity, białawy, z małymi granulkami. Puls sprawdzany co dwie godziny, wszystkie pomiary wskazują na osłabienie.

Wykonane badanie ciśnienia krwi wykazało hipotensję, czego powodem jest utrata płynów. Zastosowano leczenie.

– Jego własna żona! – przerwał lekturę Fleixa. – I zdaje się, poważnie chora.

– Nabawiła się cholery.

Dziennikarz spojrzał na niego zaskoczony. Daniel, nie podnosząc wzroku znad zeszytu, wyjaśnił:

– Przez wiele lat co rano mój ojciec pokazywał mi i mojemu bratu objawy jakiejś przypadłości. Jeśli chcieliśmy dostać śniadanie, musieliśmy zidentyfikować, o jaką chorobę chodzi i jakie jest jej najwłaściwsze leczenie. Jeśli się nam nie udało albo podaliśmy niewłaściwą odpowiedź, tego dnia szliśmy do szkoły bez śniadania. Bardzo skuteczny system, zapewniam pana.

Dnia: 22 grudnia 1885 roku

Adnotacja VI-b: Pacjentka część minionego roku spędziła w Walencji (do września) ze swoją rodziną. Na przełomie czerwca i lipca w okolicy rozprzestrzeniła się bardzo zaraźliwa epidemia cholery. Została powstrzymana dzięki wysiłkom doktora Jaime’a Ferrána. Był to pierwszy raz, kiedy na ludziach zastosowano szczepionkę uodparniającą przeciw zakażeniu bakteryjnemu. To wielki postęp naukowy. Niestety, niektórzy koledzy postawili ten fakt pod znakiem zapytania. Z tego co się tyczy nas, pacjentka została zarażona bakcylem z opóźnieniem.

Obserwuje się wzrost odwodnienia i skurcze mięśni. Pacjentka cierpi na apatię z epizodami utraty przytomności. Leczenie trwa.

Nie zapomnieć skonsultować się z doktorem Ferránem.

Kolejne strony relacjonowały wysiłki doktora Frederica Homsa szukającego lekarstwa dla żony. Niektóre z jego notatek zawierały wzory chemiczne skomplikowanych doświadczeń, które udało mu się przeprowadzić. W miarę lektury stawało się jasne, że leczenie nie dawało pozytywnych rezultatów, doktor z wielkim uporem raz po raz zaczynał od nowa, ale był coraz dalszy od sukcesu. Stopniowo jego zapiski przybierały mniej oficjalną formę, zdradzały rozpacz spowodowaną przez klęskę.

Dnia: 10 stycznia 1886 roku

Adnotacja XVII-d: Kochana Luiso, muszę Cię prosić o wybaczenie. Od czasu gdy przeniesiono Cię do szpitala, ból i strapienie pogrążyły mnie w najstraszniejszym chaosie. Te ostatnie tygodnie są najdłuższe w moim życiu. Sama myśl o tym, że zły los może nas rozdzielić, przyprawia mnie o utratę zmysłów. Przysięgam Ci, że nie spocznę w wysiłkach, dopóki nie znajdę lekarstwa. Zaufaj mi, Kochana.

Dnia: 13 stycznia 1886 roku

Adnotacja XXII-a: Mam dobrą nowinę, pomaga mi nasz drogi Amat. Gdy wszyscy inni zrezygnowali i zadowalają się składaniem wyrazów współczucia albo mnie unikają, nasz przyjaciel pracuje z takim samym zapałem jak ja. Ożywił we mnie nadzieję.

Dnia: 16 stycznia 1886 roku

Adnotacja XXXV-e: Najdroższa Luiso, przeniosłem się do biblioteki, żeby pracować sprawniej. Niekiedy myślę, że moje miejsce jest przy Tobie, obok Twojego łóżka, że nie powinienem marnować czasu i spędzać godziny za godziną wśród książek i eksperymentów. Wiem jednak, że Ty wiesz, że robię to dla Twojego dobra i że znajdę lekarstwo na Twoją chorobę, choćby mnie to kosztowało duszę. Trzymaj się.

Zapiski lekarza zamieniły się w korespondencję z jego żoną. Homs w obliczu każdego nowego problemu podupadał na duchu, a wszelkie pozytywne zdarzenia wywoływały u niego największą euforię.

Dnia: 21 stycznia 1886 roku

Adnotacja LX-b: Poczyniłem dzisiaj wielkie odkrycie. Jeśli mnie nie zawodzi udręczony umysł, mamy coś, co przechodzi nasze najśmielsze oczekiwania. Nie wiem, czy w to wierzyć, nie chciałbym Ci też robić złudnych nadziei.

Dnia: 23 stycznia 1886 roku

Adnotacja LXIV-c: Im dalej postępuję w moich badaniach, tym bardziej jestem przekonany, że Liber Octavus Wesaliusza to jedyne, co nam pozostaje.

Dnia: 29 stycznia 1886 roku

Adnotacja LXVII-f: Kochana, miałem dzisiaj okropny dzień. Rozmawiałem z naszym drogim przyjacielem. Kiedy podzieliłem się z nim moim odkryciem, okazał taki sam entuzjazm jak ja. Nie tylko możemy znaleźć rozwiązanie na twoją chorobę, Kochana, jeśli nasze przewidywania są poprawne, mamy do czynienia z największym odkryciem naukowym końca wieku. Wieczorem jednak wywiązała się między nami przykra dyskusja. Amat nie zgadza się kontynuować. Z jego ust padły straszne słowa, mówił o Bogu i o tym, że naruszamy uświęcony porządek rzeczy. Przyznaję teraz, że na chwilę straciłem głowę i ciężko go obraziłem. Być może zniszczyłem naszą przyjaźń, ale nie dbam o to. Zrozumiałem, że w swojej misji jestem samotny i jeżeli nadarzy się okazja, nie powinienem cofnąć się przed żadną ścieżką, choćby prowadziła do samego diabła.

Daniel i Fleixa szukali w kolejnych notatkach wyjaśnienia, o jakie odkrycie chodzi i dlaczego poróżniło ono Homsa z Amatem. Jednak zapiski doktora nigdzie nie ujawniały, co takiego odkrył, jakby celowo chciał zatrzymać sekret tylko dla siebie. W ciągu następnych dni poniósł kilka kolejnych porażek i jego notatki stały się bardziej chaotyczne.

Dnia: 3 lub 4 lutego 1886 roku

Adnotacja ?: Dzisiaj zapomniałem jeść i nie pamiętam, kiedy ostatnio spałem. Nie wiem dokładnie, którego dziś mamy. Noce i dnie zlewają mi się w jedno. Skaleczyłem się głęboko szkłem z pękniętych alembików, bo zapomniałem o płonącym palniku. Mam problemy z dostawą zwłok i wstrzymuje mnie brak związków chemicznych niezbędnych do eksperymentów. Ale najstraszniejsze, że jestem przekonany, iż to nie przypadek: Amat mnie sabotuje. Dobrze przeczytałaś, Najdroższa, nasz bliski przyjaciel, niech go diabli, staje mi na drodze do znalezienia rozwiązania dla Twojej choroby. Możesz sobie wyobrazić taką podłość? Rozmawiał z zarządem szpitala i nastawił wszystkich przeciwko mnie. Widziałem się z dyrektorem, rzekomo martwi go mój stan. Jakbym nie wiedział, że chce wywęszyć coś o moich postępach i odkryciach. Chcą zawładnąć moją pracą, ale nie mogą, nie pozwolę, żeby dopięli swego celu. Prędzej z nimi skończę. Nawet jeżeli Bóg jest przeciwny temu, co robię, jak mówi Amat, skończę również z Bogiem, jeśli to będzie konieczne.

– Co oznacza ta tabela? – zapytał Fleixa.

– Nie umiem panu powiedzieć. Zapewne grupuje ekwiwalencje eksperymentów.

Przekartkowali kilka pustych stron i natknęli się na ostatnie notatki.

Dnia: data nieznana

Adnotacja ?: Najdroższa, czuję się wyczerpany i płonie mi czoło. Czasami miewam halucynacje, myślę, że widzę Cię obok mnie, w Twych oczach dostrzegam zmartwienie moim opłakanym stanem. Wiem jednak, że to niemożliwe, ponieważ od kilku dni leżysz w śpiączce, Twoja wizja towarzyszy mi tu, w laboratorium, i niesie pociechę, gdy myślę, że jestem z Tobą.

Dnia: data nieznana

Adnotacja ?: Straciłem na wadze, zapewne dużo, skoro widać mi żebra, a dłonie przypominają szpony. Wiem, że mój wygląd, bardziej pasujący do nieszczęsnego żebraka niż do lekarza, wywołuje zakłopotanie kolegów, ale nie dbam o to. Niech wszyscy idą do diabła! Wybacz ten język, Najdroższa, ale strapienie odbiera mi ducha i wkłada w me usta okropne słowa. Tracę nerwy, nie mogąc rozwikłać do końca sekretu mego cudownego odkrycia. Wiem, że tędy droga. Wyczuwam to. Rozwiązanie jest tuż, na wyciągnięcie ręki. Podążałem krokami wyznaczonymi przez książkę, wypełniłem instrukcje jedną po drugiej, jednak musiałem coś zrobić źle!

Dnia: data nieznana

Adnotacja ?: Spałem zaledwie kilka godzin w ciągu ostatnich czterech dni i może powinienem nieco odpocząć; jednak nie mogę się zatrzymywać. Nie teraz, tak blisko.

Dziennik kończył się tą ostatnią notką.

– I co, już? Nie ma nic więcej?

Daniel przerzucił kilka kolejnych pustych kartek i potrząsnął głową.

– W jakim celu pański ojciec trzymałby ten zeszyt?

– Jeśli mam być szczery, nie potrafię zgadnąć.

– Możliwe – próbował się domyślić dziennikarz – że ma on coś wspólnego ze śledztwem, które prowadził.

Daniel zamknął zeszyt z westchnieniem.

– Zatem – ciągnął dalej dziennikarz z nowym entuzjazmem – teraz trzeba namierzyć doktora Frederica Homsa i zamienić z nim kilka słów. Zgadza się pan?

– Przykro mi, panie Fleixa, ale nie zamierzam tego kontynuować.

– Co takiego?

Daniel odwrócił wzrok, by nie patrzeć w zaskoczoną twarz dziennikarza. Podjął decyzję, bez względu na konsekwencje.

– Śledztwo mojego ojca pokazuje, że istnieje jakieś powiązanie pomiędzy nim a tymi strasznymi zabójstwami dziewcząt, a to dowodzi, że również jego śmierć nie była zwykłym wypadkiem. Dziękuję panu za pomoc, jednak jutro zamierzam powiadomić o tych faktach policję.

– Stracił pan rozum? Skąd panu przyszło do głowy, że uwierzą panu bardziej niż pańskiemu ojcu?

– Rozumiem pański gniew, ale tą sprawą powinny się zająć władze. Schwytanie zabójcy i oddanie go w ręce sprawiedliwości wykracza poza nasze możliwości.

– Ale…

– Przykro mi – przerwał mu Daniel, wstając od stołu i wyciągając rękę. Dziennikarz uścisnął ją w oszołomieniu. – Panie Fleixa, tu kończy się nasza przygoda. W najbliższy czwartek wsiadam w pociąg do Paryża i wracam do Anglii. Miło mi było pana poznać. Jeszcze raz dziękuję za pomoc.

11

Pau jak najszybciej skierował się do szpitala. Zbliżały się egzaminy końcowe. Wszyscy byli rozdrażnieni. Profesorowie stali się bardziej rygorystyczni i pod byle pretekstem obarczali studentów dodatkową pracą. Przy tylu zajęciach i praktykach prawie nie dało się poświęcić czasu na naukę, a tym bardziej na sprawy takie jak ta. Niemniej nic z tego nie mogło mu służyć za wymówkę i dobrze o tym wiedział.

Przebiegł korytarzem, nie rzucając nawet okiem na portrety wybitnych lekarzy z uczelni, i wypadł na ulicę. Krótko przywitał się z kolegą, po czym wszedł do budynku szpitala. Przeciął dziedziniec z drzewkami pomarańczowymi i zaczął się wspinać kamiennymi schodami po dwa stopnie, nie zwracając uwagi na karcące spojrzenia idących w dół dwóch sióstr klarysek. Kiedy tak pędził, czuł, jak zaczyna w nim świtać nadzieja. Wyniki powinny być już widoczne. A jednak zaraz targnął nim niepokój. Jeśli nie wyszło dobrze, będzie miał spory problem. Koło pawilonu kobiet skręcił w korytarz prowadzący na dziedziniec portykowy. Zatrzymał się pod arkadami i sprawdził, czy nikt za nim nie idzie. O tej porze, w środku dnia, w szpitalu nie było dużego ruchu i łatwiej dało się przejść, nie zwracając niczyjej uwagi, nie chciał się jednak narazić na wpadkę.

Z pochyloną głową przemknął przez dziedziniec jego częścią najbardziej osłoniętą przed ciekawskimi spojrzeniami, a wyprostował się dopiero w podcieniu po przeciwnej stronie. Nie spostrzegł, że z okna na drugim piętrze budynku ktoś śledzi jego kroki. Czując się już bezpiecznie, zatrzymał się przed okazałą bramą znajdującą się w rogu utworzonym przez dwa mury. Wyjął z kieszeni pęk kluczy i otworzył ją. Przeszedłszy przez próg, zamknął za sobą drzwi, dokładając starań, by ciężki żelazny rygiel nie robił hałasu. Pau oparł się plecami o odrzwia i wypuścił wstrzymywany dotąd oddech. Krótkim korytarzykiem dotarł do holu, gdzie rozpoznał znajomy zapach środków antyseptycznych. Przez wychodzące na ulicę duże okno wpadało popołudniowe światło. Pod ścianami cisnęły się liczne pordzewiałe ramy oraz kilkanaście koszy z bielizną pościelową czekającą na pranie. W głębi, w półcieniu kryły się drzwi. Na stoliku z boku ktoś zostawił tacę z nakryciami oraz czystą pościel. Pau ostrożnie wziął obie te rzeczy i zapukawszy delikatnie do drzwi, wszedł.

Trzy kwadranse później Pau wyszedł z pokoju. Wrzucił do koszyka tłumok brudnej bielizny i zostawił pustą tacę tam, gdzie znajdowała się przedtem. Wyszedł korytarzykiem, upewnił się, że nikogo nie ma, przeciął dziedziniec portykowy w odwrotnym kierunku i przez szpitalny ogród skierował się do akademika. Spotkał kilku chorych, którzy na popołudniowym spacerze szukali skąpych promieni słońca. Wchodząc po schodach do akademika, pozwolił sobie na uśmiech. „Podziałało!” – powtarzał sobie w myślach z mieszaniną podekscytowania i ulgi.

12

– Pański ojciec zmarł w wyniku nieszczęśliwego wypadku. To wszystko.

Inspektor Sánchez, zadowolony, że wyjaśnił sprawę, rozparł się swym zwalistym ciałem za biurkiem. Potem poruszył ustami i wypluł kawałek przezroczystej skórki do miski stojącej u jego stóp. Podczas gdy mówił, jego ręce, pulchne jak u niemowlęcia, wykonywały gesty w powietrzu, o ile akurat nie gmerały w papierowej torebce z nasionami łubinu. Jego zadarty nos i maleńkie oczka zdawały się nie na swoim miejscu na szerokiej głowie. Wobec braku odpowiedzi inspektor próbował się uśmiechnąć, ale zamiast poprawić wyraz twarzy, tylko go pogorszył, najwyraźniej nienawykły do uśmiechu. Daniel zignorował protekcjonalny ton głosu policjanta.

– Zawartość tych dokumentów wskazuje na łańcuch wydarzeń. A przynajmniej podaje w wątpliwość oficjalny powód jego śmierci.

– Tak, tak, to wiele potwierdza. Pozwoli pan?

Daniel podał inspektorowi teczkę zawierającą wszystkie dokumenty ojca. Postanowił nie dawać mu zeszytu Homsa. Nadal nie wiedział, na ile dotyczy on całej sprawy.

– I mówi pan, że pański ojciec zdobył te informacje, prowadząc śledztwo na własną rękę.

– Tak, już to panu wyjaśniłem.

– Te notatki są bardzo interesujące, ale nic nie zmieniają. Wręcz przeciwnie, potwierdzają nasze podejrzenia.

– Jak to?

– To oczywiste. Ta lista zbrodni została sporządzona w ewidentnym stanie lękowym. Nic więcej jak brednie człowieka ogarniętego obsesją – stwierdził. – Pański ojciec, co oczywiste, był w tamtym czasie bliski załamania nerwowego. Kilka tygodni przed „fatalnym w skutkach wypadkiem” pan Amat zjawił się tu, wiedział pan? Przedstawił mi te same dokumenty. Próbował wykazać, tak samo jak pan teraz, że między tymi zgonami istnieje jakiś związek. Ale nie dostarczył na to żadnego dowodu. Po prostu dlatego, że go nie ma. Nie istnieje żaden tajemniczy morderca, który przemierzałby miasto i zabijał na prawo i lewo. Boże wszechmogący, kto to wymyślił?

– Ale…

– Proszę mnie źle nie zrozumieć. – Inspektor podniósł ręce w pojednawczym geście. – Przypuszczam, iż fakt, że nie rozmawialiście panowie z sobą od… Ilu? Sześciu? Siedmiu lat? Dowiedziawszy się z telegramu, że nie żyje… Rozumiem, że cios był bardzo ciężki. W końcu to był pański ojciec.

Mimo panującej w gabinecie niskiej temperatury policzki Daniela zalało gorąco. Starał się uspokoić i przypomnieć sobie, po co tu przyszedł. To jasne, że jego obecność jest dla inspektora kłopotliwa, ale nie wiedział czemu. Miał wrażenie, że policjant próbuje się go pozbyć. Jego zachowanie miało skłonić Daniela do wyjścia, ale tak łatwo mu z nim nie pójdzie.

– Wmawia mi pan, że te zwłoki nie istnieją?

– Och, nie, to pewne, że istnieją.

Daniel zaniemówił ze zdumienia. Inspektor, zanim znów się odezwał, wrzucił sobie do ust kolejną garść nasion łubinu. W tym momencie przerwało mu pukanie do drzwi. Pojawił się funkcjonariusz z aktami do podpisania. Inspektor zajął się nimi, ignorując niecierpliwość Daniela. Gdy tamten wyszedł, ciągnął dalej.

– W tym mieście, panie Amat, stale odnotowujemy podobne przypadki. Liczba mieszkańców zbliża się do połowy miliona. Zwykłą koleją rzeczy dochodzi do kłótni i, niestety, zdarza się też, że ktoś w brutalny sposób straci życie. Można by z takich zgonów ułożyć najróżniejsze listy, jakich tylko pan sobie zażyczy. Zwłoki, do których odnosi się pański ojciec w tych papierach, niewątpliwie należą do kobiet, których sposób utrzymywania się nie dawał budującego przykładu. Cięgi od sutenera, zbyt ognisty klient, bójka o miejsce na ulicy… Reszty dokonały plotki.

Daniel starał się nie myśleć o piętnastolatce sprzedającej zapałki ani o dwudziestoletniej sklepikarce, które figurowały na liście. Bezwiednie napiął plecy i poczuł ból w bliznach na karku.

– Jak pan wyjaśni stan, w jakim je znaleziono?

– Panie Amat, woda i robactwo mogą zostawić ciało w bardzo złym stanie. Powinien pan zobaczyć, co z kawałkiem mięsa potrafią zrobić głodne szczury.

Jego śmiech odbił się od ścian gabinetu. Zauważywszy, że Daniel nawet się nie uśmiechnął, zamilkł i z westchnieniem pogmerał w torebce z łubinem.

– Barcelona to miasto pełne zabójców, prostytutek i anarchistów. Mam dość zmartwień, takich jak pogłoski o robotnikach, którzy chcą założyć coś w rodzaju stowarzyszenia, nazywają to Powszechnym Związkiem Robotników, wyobraża pan sobie? Ale proszę się nie niepokoić, stoimy na straży porządku publicznego, jesteśmy barierą powstrzymującą chaos, anarchię i złodziejstwo. To my dbamy o bezpieczeństwo. Znamy się na swojej pracy.

– Nie, nie wydaje mi się – odparł Daniel, dając się ponieść złości. – Uważam, że nic nie zrobiliście, żeby wyjaśnić to, co się dzieje. Śpieszno wam było zatuszować zabójstwa tych młodych kobiet, przy czym powołaliście się, w sposób wielce dyskusyjny, na ich pozycję społeczną, i przypisaliście śmierć mojego ojca wypadkowi, ponieważ jakakolwiek inna opcja, bliższa rzeczywistości, oznaczałaby dla was komplikacje.

– Panie Amat…! – Inspektor ściągnął swoje mięsiste usta w grymasie niezadowolenia. – Powinien pan być bardziej roztropny w swoich twierdzeniach i okazać więcej wdzięczności. Tylko dzięki wpływowi pewnych osób zgodziliśmy się chronić reputację pańskiego ojca.

Daniel nie mógł uwierzyć własnym uszom. „Co on insynuuje?” – pomyślał.

Inspektor wstał z krzesła, które skrzypnęło przy tym z ulgą, i skierował się do drzwi.

– Przyjąłem pana przez wzgląd na pańską żałobę. Mój czas jest zbyt cenny, aby go tracić na bzdury. Jednak zrobię wyjątek. Rozumiem, że śmierć ojca podrażniła pańskie nerwy. Jako dowód mej dobrej woli zatrzymam te dokumenty. – Wyrwał Danielowi teczkę z rąk. – Daję słowo, że przeprowadzimy śledztwo w tej sprawie.

Zrobił przerwę, by wypluć skórkę łubinu. Odprowadzał ją wzrokiem, gdy leciała, pryskając kroplami śliny, a potem spadła na brzeg miski i ześliznęła się na podłogę. Z malującym się na twarzy wstrętem zwrócił się z powrotem do Daniela:

– Panie Amat, czego pan szuka w Barcelonie? Najlepiej byłoby, gdyby pan wrócił do domu.

Pożegnawszy się z inspektorem, Daniel wziął dorożkę, by wrócić do domu akademickiego. Z powodu Wystawy Światowej wszystkie hotele w mieście miały komplet gości, a rektor uniwersytetu nie wyraził zgody, by Daniel zatrzymał się w jakimś pensjonacie, i na czas pobytu w Barcelonie zaproponował mu dawne mieszkanie jego ojca.

Kołysany turkotem powozu, rozmyślał nad odbytą rozmową. Czy cała ta sprawa była szaleństwem ojca, podsycanym przez pełne przesądów opowieści gminu? Czy naprawdę odebrał sobie życie, jak dał do zrozumienia inspektor? Nie sądził, by ojciec był do tego zdolny. Jego duma nie pozwoliłaby mu popełnić czynu, który uważał za tchórzostwo, minęło jednak tyle czasu, a Daniel nie wiedział, jak dalekie zaszły zmiany. Większość informacji, jakie spływały do niego o ojcu, okazywała się sensacją, jakby dotyczyły kogoś nieznajomego.

W końcu dotarli przed budynek uniwersytetu znajdujący się tuż obok Wydziału Nauk Medycznych. Daniel zapłacił dorożkarzowi i wszedł. Przywitał się z portierem czuwającym w przeszklonym pokoiku i skierował do swojego pokoju, ciesząc się, że będzie mógł trochę odpocząć. Od przybycia do Barcelony nie sypiał dobrze. Od kilku dni zmęczenie i emocje nie dawały mu jasno myśleć. Zamierzał zebrać siły i następnego dnia podjąć jakąś decyzję.

Było już późno i z nikim się nie mijał w przejściu prowadzącym do pokoi mieszkalnych. Dotarł do swoich drzwi i miał sięgnąć po klucz, ale zatrzymał rękę w pół ruchu. Drzwi były uchylone, a przecież dobrze pamiętał, że je zamknął, wychodząc. Wszedł do pokoju i stłumił okrzyk zdumienia. Szuflady komody leżały powywracane na podłodze. Jego koszule i garnitury wywleczono z szafy. Wyrzucono zawartość walizek i porozcinano ich wewnętrzne pokrycie. Nawet materac na łóżku został rozpruty z góry na dół; wypełnienie zwieszało się z niego jak wnętrzności z rozkrojonego trupa.

Spojrzawszy na stół, spostrzegł, że zniknęła z niego kasetka. Przeszukał pokój, ale bezskutecznie, ktoś ją najwyraźniej zabrał. Pomacał się po kieszeni i z ulgą poczuł ciężar zeszytu. W ostatniej chwili przyszło mu do głowy, żeby go zabrać na spotkanie z inspektorem. Coś mu podpowiadało, że rabusie, kimkolwiek byli, szukali właśnie dziennika. Fleixa miał rację – ten notatnik musi być ważny, choć nie wiedzieli dlaczego.

13

Fleixa rozkoszował się ciepłem, jakie roztaczała w pościeli Dolors. Żelazny piecyk już dawno pożarł ostatnie resztki węgla i w pokoju panował ziąb. Przez zasłony przesączało się światło ulicznych latarni. Była jeszcze noc, ale nie mógł spać. Po spotkaniu z Vidalem, przygodzie w kanałach i lekturze notatnika doktora Homsa w jego głowie kłębiły się niespokojne myśli. W kółko się zastanawiał, czy doktor Amat go oszukał. Czy możliwe, że wszystko to jest wytworem chorego umysłu? Coś mu mówiło, że nie. Dużo postawił na tę historię i jeśli okaże się fałszywa, jego reporterska reputacja znów ucierpi. Na czym niewątpliwie skorzysta Llopis, żeby zająć jego miejsce w redakcji.

Zamknął oczy i jego myśli wróciły do sprawy zabójstw. Wydawało się oczywiste, że Daniel Amat nie był tym, na kogo wyglądał. Rozmowa z Vidalem postawiła pewne pytania: co się wydarzyło siedem lat temu? Dlaczego Daniel uciekł z Barcelony do Anglii i nie odezwał się do ojca? Jaki sekret ukrywa? Dziennikarz lubił pytania bez odpowiedzi, a instynkt podpowiadał mu, że za tym wszystkim znajdzie inną dobrą historię. Sfrustrowany klasnął językiem, kiedy sobie przypomniał, że mimo jego nalegań Daniel postanowił udać się z ich znaleziskiem na policję. To kładło kres całej sprawie. Mógłby napisać jakąś notatkę o zbrodniach, może nawet kolumnę, ale nie zawarłby w niej nic więcej jak przypuszczenia. Będzie potrzebował lepszej wymówki na usprawiedliwienie tak długiego straconego czasu. Kolejny problem do kolekcji tych, które już miał.

Od kilku dni po dzielnicy Raval krążyły plotki. Szukano go. Stracił niezłą sumkę na wyścigach w Can Tunis, a termin spłacenia pożyczki minął kilka tygodni temu. La Negra miała opinię nieubłaganej dla klientów niewywiązujących się z umowy, a on nie miał pieniędzy, żeby uregulować dług. Jakby tego było mało, właściciel wynajmowanego pokoju też spodziewał się odebrać czynsz zaległy za minione miesiące; najwidoczniej Fleixa nie mógł już liczyć na kredyt u jego żony. Nie miał innego wyjścia, jak prosić o udzielenie schronienia Dolors, która uwolniwszy się od klienta kopniakami, zgodziła się przygarnąć go na kilka nocy. Obrócił się na bok i spojrzał na policzek leżącej obok niego kobiety. Dolors dobiegała trzydziestki, ale gdy spała, wyglądała jak dziewczyna.

Znali się od trzech lat. Opublikował właśnie artykuł o kradzieży wpływów w firmie Barcelona Tramways. Było w nią zamieszanych kilku pracowników, dyrektor i radny. Wybuchł potężny skandal i jego reportaż odbił się echem w całym mieście. Kilka tygodni później pewnej nocy, gdy wyszedł z budynku gazety, napadła go grupa zamaskowanych zbirów. Dostawał solidne lanie, kiedy zjawiła się Dolors i narobiła takiego hałasu, że ich zmusiła do ucieczki. Zabrała go do swojego domu – nieprzytomnego, z paskudną raną brzucha po dźgnięciu nożem. Wzdrygnął się na to wspomnienie i spojrzał pod światło na swoje ręce, by sprawdzić, czy nie drżą. Dolors opatrzyła mu rany i została u jego boku, gdy następnego dnia jego ciałem zaczęły wstrząsać konwulsje spowodowane gorączką. Litrami wlewała w niego domowej roboty ziołowe lekarstwo, zmieniała bandaże i robiła mu zimne okłady, by zbić temperaturę. Przez tydzień potrzebował opieki. Kiedy ją spytał, dlaczego to zrobiła, wzruszyła ramionami i uśmiechnęła się. Od tamtej pory widywali się z pewną regularnością i od czasu do czasu spędzali razem całą noc, jeśli nie pracowała. Układ wydawał się idealny. W końcu Dolors była tym, kim była, i nie pragnęła związków. Od wspomnień oderwał go jakiś hałas. Jej oczy spojrzały na niego sennie. Usta otworzyły się w lekkim ziewnięciu.

– Nie możesz spać?

– Nie – przyznał. – Rozmyślałem.

Patrzył, jak poruszyła się pod kocami. W półmroku domyślał się jej ust wygiętych w uśmiechu i farbowanych na żółto pukli włosów rozrzuconych na poduszce. Aż podskoczył, czując na sobie jej rękę. Kobieta oparła głowę na jego ramieniu.

– Nie jest dobrze tak dużo myśleć. Zostaw to sobie na rano i przysuń się. Zimno mi.

Fleixa posłuchał.

14

Daniel obudził się wcześnie. Znów źle spał. Po wczorajszej rozmowie z inspektorem i po tym, jak splądrowano mu pokój, miał teraz więcej pytań niż odpowiedzi. Było oczywiste, że policja nie zamierza nic zrobić w sprawie śmierci jego ojca, nie widział więc sensu, by zgłaszać kradzież kasetki. Ubierając się, postanowił porozmawiać z dziekanem.

Szpital Świętego Krzyża zajmował okazałą gotycką budowlę, wzniesioną cztery wieki temu w celu połączenia różnych szpitali miejskich. W ciągu tych czterystu lat liczne rozbudowy przekształciły go w zbiorowisko korytarzy, sal i schodów. Bliskość szpitala niewątpliwie była dla szacownego Królewskiego Kolegium Chirurgów wielką zaletą, ponieważ od ponad stu lat ułatwiała barcelońskim studentom medycyny zdobywanie praktyki. W rezultacie miasto mogło się poszczycić sporą liczbą znakomitych lekarzy.

Student niosący pudło z bandażami powiedział Danielowi, że pan Suñé znajduje się w pawilonie rekonwalescencyjnym. Daniel podziękował za wskazówki, wszedł na portykowy dziedziniec i wspiął się na piętro.

Doktor Luis Suñé y Molist przykucnął przed jakimś chłopcem. Miał włosy zaczesane tak, aby skrywały zakola typowe dla wieku średniego. Nosił lśniące wąsy, podkreślające szeroki uśmiech goszczący na jego ustach. Dzieciak był w szarym szlafroku, podobnie jak reszta pacjentów szpitala. Po jego policzkach płynęły dwa strumienie łez. Lekarz podczas rozmowy trzymał rękę na jego ramieniu. Zbliżywszy się, Daniel usłyszał jego ostatnie słowa.

– Siostra Inés będzie z tobą. Potrzebujesz tylko dobrego jedzenia, dużo słońca i codziennych spacerów. Za kilka dni wrócisz do domu.

Daniel z konsternacją zauważył ogromny opatrunek na nodze dziecka – chłopiec nie miał prawej stopy. Malec uśmiechnął się do lekarza przez łzy. Opierając się na kuli, wszedł do korytarza w towarzystwie zakonnicy. Doktor Suñé odprowadził go wzrokiem. Westchnął i podniósł się z trudem, wspierając ręce na kolanach. Dopiero w tym momencie zdał sobie sprawę z obecności Daniela.

– Pan Amat. – Wyraz zaskoczenia na jego twarzy ustąpił powadze. – Rano poinformowano mnie o napaści, jaka spotkała pana wieczorem. Proszę przyjąć moje przeprosiny, nie potrafię tego wytłumaczyć. Nic takiego nigdy się nie zdarzyło. To zrozumiałe, że natychmiast przeniesiono pana do innego pokoju. Czy ten panu odpowiada?

– Tak, bardzo dziękuję. Właściwie chciałbym korzystać z pańskiej szczodrej gościnności jeszcze przez kilka dni. Zdaje się, że mój ojciec zostawił sporo spraw do załatwienia.

– Naturalnie. Może pan z nami zostać tak długo, jak pan sobie życzy.

– Chciałbym również porozmawiać z panem.

Doktor Suñé spojrzał na niego z zaciekawieniem. Przywołał jedną z sióstr i polecił jej przygotować kilka pokoi.

– Prawda jest taka, że dysponuję ograniczonym czasem – rzekł, zwracając się do Daniela. – Ale jeśli pan chce, możemy rozmawiać podczas mojego obchodu.

Ruszyli korytarzem. Co chwila ktoś zatrzymywał doktora Suñé, żeby go o coś zapytać albo poinformować o jakiejś sprawie. Lekarz za każdym razem zatrzymywał się, dawał dokładne wskazówki i rozwiązywał problemy wymagające jego decyzji.

– Tu będziemy mieć więcej spokoju – powiedział, kiedy dotarli do strefy oddalonej od szpitalnych pokoi. – Proszę mówić.

– Jak pan wie – zaczął Daniel – mój ojciec i ja od długiego czasu trzymaliśmy się od siebie z daleka. Po powrocie do Barcelony odkryłem związane z nim pewne sprawy… jak by to powiedzieć? Jakbym go nigdy nie znał od tej strony.

– Bardzo go ceniłem – odparł Suñé. – Był moim profesorem. Wszyscy podziwiali jego niezwykły talent lekarza i badacza. Ale od tamtego okropnego wydarzenia sprzed siedmiu lat pański ojciec nigdy już nie był sobą.

Daniel zachęcił go, żeby mówił dalej.

– Pański ojciec wyjechał wkrótce po panu. Jakiś czas spędził za granicą, myślę, że w Berlinie czy Wiedniu. Nie mówił wiele na ten temat. Dwa lata później wrócił. Początkowo wydawało się, że odzyskał pełnię sił, można by prawie rzec, że odmłodniał. Na powrót podjął się nauczania i badań, nawet ponownie otworzył gabinet. Przez pewien czas wszystko szło dobrze, do momentu kiedy rozpoczął badania nad higieną. Początkowo uważał je za zwykłe hobby, lecz w końcu poświęcił się im z duszą i ciałem, nadwerężając się fizycznie i umysłowo. Na próżno próbowaliśmy go powstrzymać. Szybko się wyniszczył. Niektórzy z nas chcieli mu przyjść z pomocą, ale odrzucił ją w szorstki sposób. Sam pan wie, jaki był.

Daniel wiedział. Jego ojciec potrafił się zachowywać bardzo nieprzyjemnie.

– Mijał czas i doktor Amat zdawał się dochodzić do siebie, zaczął jednak przyjmować dziwne obyczaje, na przykład znikał na kilka dni bez zapowiedzi, chodził nocami po akademiku lub przeprowadzał w swoim pokoju nieokreślone doświadczenia chemiczne. Interesował się coraz bardziej niedorzecznymi sprawami. Jego umysł stracił łączność z rzeczywistością. Koledzy i przyjaciele zaczęli się od niego odwracać. Kilka razy przechodził załamania nerwowe, do tego stopnia, że byłem zmuszony przepisać mu laudanum, aby lepiej sypiał. Mimo to dręczyły go nawracające koszmary, w których wykrzykiwał imiona pana i pańskiego brata.

Daniel w przygnębieniu skinął głową.

– Mój brat zginął w pożarze.

– Wiem. Pańskiego ojca dręczyło wspomnienie tamtej nocy. – Suñé odetchnął ciężko, jakby go wiele kosztowało to, co miał powiedzieć. – Raz po raz przeżywał ten wypadek od nowa. Te wyimaginowane historie o zabójstwach w końcu go rozchwiały nerwowo i ostatecznie poszukiwał demona, którego… no, cóż, tak naprawdę nosił w sobie. Nie, nie zmarł z powodu nagromadzenia nieszczęśliwych wypadków. – Oparł rękę na ramieniu Daniela. – Przykro mi, ale jestem przekonany, że pański ojciec odebrał sobie życie.

– To niemożliwe. Mój ojciec…

– Był znakomitym lekarzem i wspaniałą osobą – przerwał mu doktor Suñé. – To, co między wami zaszło, należy do przeszłości. Jeśli chodzi o mnie, jego śmierć nastąpiła w wyniku wypadku. Czcimy jego pamięć i nie zapominamy o jego zasługach.

Czy to prawda? Jego ojciec postradał rozum? Ale w takim razie… dlaczego zostawił mu notatnik Homsa? Czy był to przejaw jego szaleństwa? – zadawał sobie pytania Daniel.

Zostawili za sobą skrzydło rekonwalescencyjne i weszli w inną strefę szpitala. Tutaj panował spory ruch. W przejściach lekarze dyskutowali ze swymi asystentami, a wśród nich przemieszczały się parami siostry klaryski w nieskazitelnie białych ubraniach. Zza rogu wynurzyła się grupa studentów postępujących za jakimś profesorem. Mijali się z nimi i wśród młodych ludzi Daniel rozpoznał tego, którego widział na pogrzebie, jak podszedł do grobu jego ojca.

– Może mi pan powiedzieć, kim jest ten student? – spytał doktora.

– Który?

– Ostatni, ten z teczką pod pachą.

– Ach, Pau Gilbert. Błyskotliwy, choć niezbyt popularny wśród kolegów. Był ostatnim asystentem pańskiego ojca.

Daniel odprowadzał młodzieńca wzrokiem, dopóki grupa nie zniknęła za zakrętem. Potem wraz ze swym przewodnikiem przeszedł do wydłużonej sali, gdzie drewniany sufit podtrzymywało dziesięć gotyckich łuków, w które wprawiono okna wpuszczające do środka promienie słoneczne. Pod ścianami cisnęło się piętnaście żelaznych łóżek ze słomianymi materacami, a zostawione pośrodku przejście pozwalało lekarzom przemieszczać się wśród chorych. Między niektórymi posłaniami umieszczono białe zasłony dające pacjentom odrobinę prywatności.

– To izba Maryi Panny, nawa Tramuntana – wyjaśnił doktor. – Jesteśmy w pawilonie dla mężczyzn. Kobiecy mieści się w izbie Świętego Józefa. Pański ojciec spędzał tu wiele czasu.

Daniel zauważył, że wszystkie łóżka są zajęte, a nawet położono materace na podłodze. Lekarz odgadł jego przemyślenia.

– Mamy przepełnienie – przyznał. – To delikatna sytuacja. Gorsza niż trzy lata temu, podczas epidemii cholery. Dzięki Bogu, wkrótce przenosimy się do nowego szpitala. Są gotowe tereny u stóp góry Pelada, mam nadzieję, że… – urwał i wskazał kogoś ręką. – Proszę spojrzeć, oto doktor Gavet. Jeden z naszych najlepszych lekarzy. Przedstawię panów.

Daniel przypomniał sobie jąkającego się dżentelmena, który na pogrzebie podszedł do niego, by złożyć mu wyrazy współczucia. Teraz siedział przy łóżku człowieka mającego bandaż na głowie. Pacjent tłumaczył mu coś zapamiętale, podczas gdy doktor próbował go uspokoić. Na twarz mężczyzny padało światło lampy stołowej i jego rysy przez sekundę wydały się Danielowi znajome, chociaż nie wiedział skąd.

– Doktor Gavet prowadzi tutaj wspaniałe dzieło. – Suñé przerwał mu przemyślenia. – Pracuje od świtu, a wychodzi dopiero po zapadnięciu nocy. Wielu chorych zawdzięcza mu życie, dosłownie. Człowiek, którym się teraz zajmuje, to jeden z trzech robotników przyniesionych do nas w nocy po wypadku na terenie wystawy. Rano dwóch jego towarzyszy zmarło z powodu odniesionych ran.

Daniel patrzył, jak Gavet pociesza poturbowanego, wijącego się z bólu mężczyznę. Lekarz przywołał pielęgniarkę i polecił podać pacjentowi środek uspokajający. Podniósł wzrok, spostrzegł dziekana i zamieniwszy jeszcze kilka słów z chorym, podszedł do nich dwóch. Był wyraźnie wzburzony.

– D-do licha, Suñé, to n-niepojęte. Ci lu-ludzie pracują z-za długo b-bez odpoczynku. Nie m-można się na t-to godzić. To t-trz-trzeci wypadek w tym tygodniu przy pr-pracach w elektrowni.

– Spokojnie, wie pan, że niewiele możemy zrobić poza naszą pracą. Zna pan pana Amata?

– Poznaliśmy się na cmentarzu… – zaczął mówić Daniel.

Gavet lekko skinął mu głową i bez dalszych uprzejmości oddalił się, wyrzekając półgłosem.

– Proszę wybaczyć zapalczywość doktora, to człowiek bardzo zaangażowany w pracę i muszę przyznać, że ma sporo racji. W ostatnich tygodniach przyjęliśmy wielu rannych, którzy odnieśli obrażenia w czasie prac przygotowujących wystawę – wyjaśnił Suñé. – Większość tych przedsiębiorców w najmniejszym stopniu nie dba o bezpieczeństwo pracowników; mówią, że to strata czasu. Siły roboczej nie brakuje, a wszystkim bardzo się śpieszy; do inauguracji zostało raptem kilkanaście dni. Właśnie – zakończył z gestem zmęczenia – panie Amat, widzi pan, że jestem bardzo zajęty. Muszę wracać do swoich obowiązków. Mam nadzieję, że panu pomogłem.

– Tak, dziękuję za czas, który mi pan poświęcił. Jeśli pan pozwoli, mam jeszcze jedno pytanie.

– Słucham, o co chodzi?

– Co może mi pan powiedzieć o Fredericu Homsie?

Suñé spojrzał na niego, marszcząc brwi.

– Czemu interesuje pana Homs?

– Wśród rzeczy ojca znalazłem kilka należących do niego książek – skłamał. – Zdaje się, że łączyły ich przyjacielskie stosunki.

– To prawda, przez kilka lat łączyła ich bliska przyjaźń. Potem pojawił się jakiś problem. – Wobec pytającego spojrzenia Daniela Suñé ciągnął dalej. – Widzi pan, Homs należał do Katedry Chemii oraz był uznanym anatomem. Jego sekcje cieszyły się wielkim powodzeniem wśród studentów. Przez rok był zatrudniony w bibliotece. Przygotowywał jakąś niezwykle ważną pracę. Zaczął wyrabiać sobie nazwisko, kiedy niespodziewanie zachorowała jego żona. Nie znam szczegółów, ale było to wtedy, gdy drogi jego i pańskiego ojca się rozeszły.

– Wie pan, gdzie go mogę znaleźć?

– Co pan dokładnie zamierza, panie Amat?

– Po prostu po tylu latach spędzonych z dala od ojca chciałbym porozmawiać z kimś, kto utrzymywał z nim w tym czasie kontakty.

– Niestety, mało prawdopodobne, że się to panu uda.

– Z jakiego powodu?

Suñé spojrzał na niego ze znużeniem.

– Proszę posłuchać, to delikatna sprawa. Gdy Homs zrozumiał, jak ciężka jest choroba jego żony, porzucił swoje zajęcia na uczelni i obowiązki w szpitalu. Przez kilka tygodni, pracując dniami i nocami, dokładał wszelkich starań, by znaleźć lekarstwo.

– Co się wydarzyło?

– Poniósł klęskę. Jego żona zmarła.

Daniel ze zdziwieniem stwierdził, że żal mu Homsa. Po tym jak przeczytał notatki z jego zeszytu, łatwo mu było zrozumieć oddanie, jakie lekarz miał dla żony. Niemoc i ból po jej stracie musiały być okropne.

– Czy Homs pracuje jeszcze na wydziale?

– Nie. – Suñé potrząsnął głową. – Wypalił się w nierównej walce ze śmiercią. Nie mógł się pogodzić z odejściem małżonki i postradał zmysły. Do tego stopnia, że pewnej nocy kilku lekarzy z tego szpitala, w tym pański ojciec, musieli mu przeszkodzić w wykonaniu autopsji dziecka.

– Co w tym było dziwnego?

– To, że dziecko żyło.

Daniel zaniemówił.

– Od półtora roku doktor Homs przebywa w szpitalu psychiatrycznym Nueva Belén.

15

Lluïsa szła tak szybko, jak pozwalały jej nogi. Na pustej ulicy stukot butów o bruk brzmiał niczym postukiwanie laski stróża nocnego. Ale zrobiło się późno! Trzynastolatka terminowała u krawcowej w domu rodziny Pons, mieszkającej w przestronnym pałacyku w połowie długości Paseo de Gracia. W ostatniej chwili pani Herminia poleciła jej dokończyć poprawki przy sukni balowej swojej najstarszej córki, Leonor. Normalnie takie prace wykonywała pani Adela, ale od trzech dni trzymała ją w łóżku grypa. Trudne zadanie i brak doświadczenia kosztowały dziewczynę kilka dodatkowych godzin pracy i sporo strachu. Na szczęście udało jej się skończyć suknię, ku zadowoleniu pracodawczyni.

Kiedy dotarła na plaza de Cataluña, minęła już dziewiąta. Jakiś sklepikarz poinformował ją, że spóźniła się na ostatni tramwaj, nie miała więc innego wyboru, jak iść pieszo. Prychnęła na myśl o odległości, jaka ją dzieliła od ciepła węglowego pieca czekającego w domu. Nie pierwszy już raz musiała pokonywać tę długą drogę piechotą. Czasami wolała zaoszczędzić dwadzieścia centymów na bilecie i podczas spaceru przyglądać się krzątaninie na ulicach. Najbardziej cieszyły ją przechadzki po Ramblach, gdzie eleganckie panie i dostojni panowie zmierzali w odkrytych powozach do teatrów Liceo czy Principal. Nie chciała też pomijać ożywionego targu Boquería, zatłoczonych sklepów oraz gwarnych, oświetlonych kawiarń. Chłonęła zapachy, kolory i nieustanny ruch ludzi. Nie opuszczała zbyt często swojej dzielnicy, a u Ponsów pracowała dopiero od kilku miesięcy. Barcelona w jej oczach była fascynującym światem, zachęcającym do odkrywania.

Tego dnia jednak nie miała ochoty na spacer. Zapadła noc i zanosiło się na deszcz. W sklepach i kioskach opuszczano już żaluzje i tylko niektóre kawiarnie miały oświetlone witryny. Wolną ręką zaciągnęła szal, poprawiając go sobie na ramionach. Naprawdę zrobiło się bardzo zimno. Nie mogła sobie pozwolić na ani jeden dzień choroby. Musiała pracować. Dwadzieścia reali tygodniowo stanowiło pokaźne wsparcie dla rodziców spędzających długie godziny w warsztatach tkackich dzielnicy Sants.

Kroki niosły ją obok Casa Figueras, fabryki makaronu. Podobała jej się płaskorzeźba zdobiąca róg budynku. Nie znała się zbytnio na tym, co nazywano modernizmem. Słyszała, jak w domu mówiła o tym pani – twierdziła, że ten styl najwyraźniej opanowuje miasto i że wywołuje tyle samo podziwu co kpin. Lluïsa nie rozumiała za bardzo tych rozmów. Pragnęła tylko wyglądać jak tamta wiejska dziewczyna z płaskorzeźby i mieć jej wejrzenie.

Zeszła z chodnika i znalazła się na Rambla de Sant Josep. Na ziemię i na sklepowe markizy zaczynały spadać małe krople – preludium ulewy, którą zwiastowało niebo. Ominęła pierwsze kałuże i zagłębiła się w zaułki dzielnicy Born. Podczas gdy szła, stróże nocni zapalali latarnie gazowe, których żółtawe światło rozjaśniało nieco ulice. Lluïsa, odkąd pamiętała, musiała się uczyć sama dbać o własne bezpieczeństwo i dlatego zachowywała czujność. Barcelona była miastem pełnym cudów, ale umiała również znienacka pokazać znacznie okrutniejszą twarz, tym bardziej teraz, gdy jej ulice przemierzał Gos Negre. Lluïsa próbowała się roześmiać, żeby odgonić strach, jaki wywoływała w niej ta historia.

Klątwa była ulubionym tematem rozmów służby kuchennej. Według różnych wersji, niektórych sprzecznych ze sobą, Gos Negre pojawiał się w najciemniejsze noce, przyjmując postać ogromnego brytana o przydymionej skórze. Inni zarzekali się, że pies jest koloru kruczoczarnego. Jego oczy płonęły jak rozżarzone węgle, a paszcza zionęła ogniem piekielnym. Chłopiec stajenny opowiadał, że bestia, idąc, zostawia ślady na kamieniach. Mówiono, że zabiła co najmniej tuzin dziewcząt i okropnie, okrutnie poraniła ich ciała. Lluïsa nie wierzyła w te opowieści, uważała, że chłopcy wymyślają je po to, żeby się bliżej przysuwać do wystraszonych dziewczyn.

Dotarła do opustoszałej promenady Don Carlos. El Torín po jej lewej stronie zamienił się w szary kształt, z trudem rozpoznała w nim arenę walk byków. Deszcz lał już jak z cebra. Zaskoczona jego gwałtownością, rozważała, czy nie schronić się pod jakąś arkadą i przeczekać, aż ustanie, ale obietnica ciepłego rosołu była zbyt silna. Dziewczyna drżała z zimna, czuła się zmęczona, a przemoczona sukienka ciążyła jej na ciele. Była już prawie pewna, że zachoruje. Poza tym dom nie znajdował się daleko, okutała się więc jak najlepiej i zapuściła pomiędzy wąskie budynki.

Na ulicach w tej okolicy czuło się bliskość morza. Powietrze miało posmak soli, a mgła była tak gęsta, że wzrok sięgał nie dalej jak na kilka metrów. Obok dziewczyny przeszło dwóch mężczyzn pchających wózek i zniknęło za rogiem, nie dostrzegając jej obecności. Weszła na ulicę o nazwie Concordia i w tym momencie oświetlająca ją latarnia zgasła. W tej części dzielnicy często brakowało gazu, a jeśli było zimno albo padało, stróż nocny ani myślał się pojawić. W jednej chwili pogasły wszystkie latarnie w okolicy. Lluïsa, nie przejmując się tym, szła dalej. Brak światła był tutaj czymś tak zwykłym jak skandale w Liceo.

Zatrzymała się, żeby poprawić but, i zdziwił ją odgłos czyichś kroków, który po sekundzie ucichł. Odtąd słyszała już tylko własny urywany oddech. Była jednak pewna, że z tyłu dobiegło jakieś szuranie. Nasłuchiwała, ale rozlegał się tylko szum fal uderzających o brzeg oraz gwizd wiatru szarpiącego okiennicami okolicznych domów. Ruszyła znowu, czując w żołądku nieprzyjemne łaskotanie. W opustoszałych ciemnych ulicach opowieści o Gos Negre nie wydawały się już takie głupie. Przechodząc obok jakiejś tawerny z opuszczonymi żaluzjami, znów usłyszała odgłos kroków, któremu teraz towarzyszył czyjś ciężki oddech. Tym razem nie miała wątpliwości. Skuliła się w sobie i przyśpieszyła, zerkając z ukosa za każdy mijany róg. W głowie kłębiły się jej obrazy ścigającego ją ogromnego brytana. W tej chwili rozległ się przeszywający krzyk. Lluïsa nie potrzebowała więcej powodów, by puścić się biegiem. Przecięła kilka ulic. Ucieczka zaprowadziła ją pod drzwi zamkniętego sklepiku. Oddech wydobywający się z jej ust tworzył wokół niej biały welon pary. Zgubiła szal, a włosy ze zburzonego koku rozpuściły się i powiewały za nią. Nie słyszała już za sobą żadnego hałasu. Zdawało jej się, że zmyliła to coś, co ją ścigało. W tym momencie rzucił się na nią jakiś cień.

Upadła na ziemię, osłaniając się ramionami. Skuliła się i wierzgała nogami, wołając o pomoc. Szybko uświadomiła sobie, że nic jej nie atakuje, i przestała krzyczeć. Otworzyła oczy. Otaczała ją bezładna sterta pustych skrzynek, a ulicą uciekał wystraszony kot.

Zachciało jej się śmiać, ale było jej na to za zimno. Ależ się jutro ubawią Elvira i Mercedes, służące takie jak ona, kiedy im powie, jakiego najadła się strachu. Była przekonana, że napadł ją Gos Negre! Co za głupota. Pozbierała się i weszła w następną ulicę. Choć było ciemno, nie martwiła się, bo przy tej ulicy mieszkała i nie potrzebowała światła, żeby dotrzeć do swoich drzwi. Pomyślała, że matka się zezłości, gdy zobaczy, że zgubiła szal. Znajdzie jakąś wymówkę. Z uśmiechem na twarzy wyjęła z kieszeni długi klucz. Westchnęła. Już czuła zapach rosołu stojącego na ogniu, a nawet zdawało jej się, że słyszy przepychanki swoich dwóch braci. Włożyła klucz do dziurki i położyła stopę na podeście oświetlonym jedynie świecą. Zastanawiała się, czy Josep, jej najmłodszy brat, którego najbardziej kochała, położył się już spać.

Nawet nie zdążyła krzyknąć. Jakiś cień złapał ją za sukienkę i szarpnął z nadzwyczajną siłą. Próbowała chwycić za klamkę od drzwi, lecz ta wymknęła jej się z dłoni. Ogłuszył ją cios w twarz, poczuła ukłucie i po całym jej ciele rozeszło się wrażenie ciepła. Osunęła się bezwładnie przed półotwartym wejściem. W górze dostrzegła oświetlone okno swojego mieszkania, a w nim rysującą się na tle jasnego prostokąta postać matki. Zdaje się, że wyglądała na zewnątrz. Czekali na nią. Lluïsa chciała zawołać o pomoc, ale nie zdołała otworzyć ust. Napastnik zaczął ją wlec, jej stopy żłobiły bruzdy w błocie. Powieki jej opadły, lecz wciąż widziała, jak się oddala od domu. Na jej policzkach pojawiła się wilgoć, jednak ona już tego nie zauważyła.

Szpital Nueva Belén

Piętnaście dni do rozpoczęcia
Wystawy Światowej

16

Daniel wyszedł z zabytkowego domu markiza Cintadilla, obecnie przekształconego w urząd telegraficzny. Napisanie depeszy z wyjaśnieniem, że musi odłożyć swój powrót do Oksfordu o kilka dni, okazało się bynajmniej niełatwe. Przez godzinę próbował wymyślić jakieś przekonujące wytłumaczenie, aż w końcu postanowił wysłać telegram bez podawania szczegółów. Wyszedłszy przez okazałą bramę budynku, założył kapelusz i zdecydowanym krokiem przeciął rozległą przestrzeń placu Urquinaona, żeby wsiąść w którąś z dorożek czekających po przeciwnej stronie. Chwilę później zmierzał powozem w stronę ronda San Pedro, mijając się z landami, berlinami i przepełnionym tramwajem. Wśród pojazdów na ulicach kręciło się mnóstwo pieszych. Barcelona była wielkim zbiorowiskiem ludzi nieustannie zmierzających do fabryk, na targi oraz do ekskluzywnych kawiarń – zgodnie z pozycją społeczną jej licznych mieszkańców. Daniel nie zaprzątał sobie tym jednak głowy, jego myśli krążyły wokół wizyty, którą miał zaraz złożyć.

Pojazd przetoczył się przez Paseo de Gracia i przeciąwszy tory linii kolejowej biegnącej do Tarragony, skierował się w ulicę Mallorca, gdzie zabudowa była rzadsza, a na wolnych działkach powstawały nowe konstrukcje. Po jakichś dziesięciu minutach przybyli na miejsce. Daniel wysiadł z dorożki przed eleganckim pałacykiem o białych ścianach i łupkowym dachu. Rozrost miasta pozwolił jego zamożnym mieszkańcom wznosić rezydencje z daleka od niezdrowej atmosfery śródmieścia. Majętna burżuazja chętnie sięgała po nową estetykę. Renomowani architekci projektowali budowle, jakich nie oglądano nigdy dotąd. Mimo to mąż Irene uważał, że tak zwany modernizm nie ma wielkiej przyszłości i okaże się przejściową modą. Daniel zapukał do drzwi; otworzyła mu drobna dziewczyna o wyłupiastych oczach i ziemistej cerze. Najpierw zmierzyła go wzrokiem od stóp do głów, a dopiero potem wysepleniła z wdziękiem:

– Dzień dobry, czego pan sobie życzy?

– Dzień dobry – odpowiedział Daniel, zdejmując kapelusz i wręczając jej wizytówkę. – Chciałbym porozmawiać z panią, nazywam się Daniel Amat.

Wszedłszy do domu, nie mógł nie zauważyć otaczającego go zewsząd luksusu. Hol był większy niż zazwyczaj i urządzony z nadmierną wystawnością, nawet jeśli się wzięło pod uwagę pozycję tej rodziny. Wielkie okna osłonięto długimi kotarami z kolonialnego materiału. Ściany były obwieszone obrazami, a na okazałych meblach w stylu Ludwika XVI tłoczyły się klasycystyczne rzeźby i wazony. Każdy z tych przedmiotów miał wartość jego rocznego profesorskiego wynagrodzenia w Oksfordzie. Adres tego domostwa dostał dzięki uprzejmości doktora Suñé. Lekarz poinformował go też o małżeństwie, jakie Irene zawarła siedem lat temu z dobrze sytuowanym barcelońskim przedsiębiorcą. Czas płynął dla wszystkich tak samo, toteż logiczną koleją rzeczy Irene wyszła za mąż. Czy on również nie urządził sobie nowego życia i sam się nie zaręczył? Dlaczego więc nie dawało mu to spokoju? Nie zdążył nawet przejść całego pomieszczenia, kiedy służąca pojawiła się znowu.

– Pani prosi o wybaczenie, proszę pana. Czuje się dzisiaj słabo i nie życzy sobie nikogo przyjmować.

Daniel spostrzegł, że dziewczyna wyrecytowała wymówkę, nie ukrywając, że jej pani po prostu chce się go pozbyć.

– Proszę więc jej to wręczyć i przekazać, że nie odejdę, dopóki nie zostanę przyjęty.

Pokojówka, speszona jego tonem, wzięła od niego puzderko i oddaliła się posłusznie. Po chwili wróciła i w milczeniu zaprowadziła go korytarzem do przytulnej czytelni. Gdy weszli, w innych drzwiach zniknęła niańka z małą dziewczynką. Zanim zdążył się nad tym zastanowić, jego uwagę przyciągnął inny widok. W fotelu na biegunach spoczywała Irene. Na kolanach trzymała otwarte puzderko, a jej palce gładziły leżącą w środku kameę. Spoglądała w okno dalekim, nieobecnym wzrokiem. Wpadający przez szybę promień słońca pieścił jej skórę, cofając się wolno, jakby ją chciał zabrać ze sobą. Daniel celowo odchrząknął. Irene zwróciła się w jego stronę i ulotna chwila zniknęła w ostatnim przebłysku światła. Kobieta tym razem miała na sobie zieloną, wciętą w talii sukienkę z wysoką stójką i wydłużonymi, zachodzącymi na dłonie rękawami. Na jej piersi wisiał medalik ze świętym Jerzym. Daniel zauważył wokół jej oczu i kącików ust znaki upływu czasu, których wcześniej, przy poprzednim spotkaniu, nie widział. Zastanowił się, jak ona postrzega jego. Kiedy ruszył się ze swojego miejsca, ujrzał fioletowy ślad na jej nadgarstku. Zakryła go jednak pośpiesznie i siniak zniknął pod długim rękawem.

– Jestem zaskoczona pańską śmiałością.

Jej słowom towarzyszyło lodowate spojrzenie. Daniela to nie zdziwiło. Miała bardziej niż usprawiedliwione powody, by go nienawidzić. Jednak wiedząc to, nie czuł się ani trochę mniej zakłopotany.

– Błagam o wybaczenie. Wkrótce opuszczam miasto i czułem się zobligowany, by przyjść.

– Nie trzeba się było fatygować.

– Chciałem przekazać to pani osobiście. Wiem, że to dla pani ważne.

Skinęła głową w odpowiedzi. Wspomnienia Daniela poszybowały ku tamtej chwili, gdy to ona wręczyła mu tego ptaka wyrzeźbionego w kawałku agatu. Siedem lat temu, szmat czasu. „Dla ciebie” – powiedziała wtedy, uśmiechając się, aby zapanować nad drżeniem ust. – „To pilik czerwonodzioby. Wiesz, że te ptaki w niewoli umierają z żalu?” To były ostatnie słowa, jakie padły między nimi, zanim wydarzył się wypadek, który rozdzielił ich na zawsze. Jej głos przywrócił go do teraźniejszości.

– Dziękuję. – Zamknęła puzderko, a w jej zachowanie znów wkradł się chłód. – Czego chce pan w zamian? Może… wybaczenia?

Odchrząknął, zanim odpowiedział.

– Nie, nie wierzę, żeby mi pani mogła wybaczyć.

– Wobec tego proszę już iść. – Podniosła głos. – Niech pan po prostu zniknie. Czego się pan spodziewa?

– Nie wiem. Niczego. Tak naprawdę nie sądziłem, że cię jeszcze zobaczę.

– Żadnej wiadomości przez tyle lat. – Zacisnęła palce na pudełeczku, aż pobielały.

– Wtedy myślałem, że tak będzie dla ciebie lepiej.

– Lepiej dla mnie? – Wybuchnęła śmiechem.

Nie zdając sobie z tego sprawy, podczas rozmowy podeszli do siebie bliżej. Daniel poczuł roztaczany przez jej skórę zapach jaśminu i przyśpieszone bicie serca w jej piersi. A może to tłukło się jego serce? Twarz Irene była maską gniewu. Chciał od niej odwrócić wzrok, nie mógł jednak, przykuty jej urodą. Próbował się cofnąć, ale zrobił krok naprzód i wyciągnął rękę. Irene wzdrygnęła się, czując jego dotyk, i odsunęła pośpiesznie. Odwróciła się, na jej policzki wystąpił rumieniec.

– Po co przyjechałeś?

Daniel wiedział, że jego odpowiedź pogorszy sytuację.

– Chciałem ci zadać kilka pytań dotyczących mojego ojca.

Odwróciła się do niego, nie ukrywając zaskoczenia. Ciągnął dalej, chociaż miał świadomość, że w ten sposób burzy tę odrobinę, która jeszcze między nimi została.

– Kiedy dostałem telegram, w którym powiadamiałaś mnie o jego śmierci…

– Nie nadałam żadnego telegramu. Jak miałabym to zrobić? Nie wiedziałam, gdzie cię szukać.

Daniel zmieszał się. Jeśli nie ona, to kto wysłał depeszę? Podpisano ją jej imieniem. Podał się za nią ktoś, kto znał łączący ich niegdyś romans. Skąd ten nieznajomy wiedział, gdzie go szukać? I po co? Dlaczego chciał jego powrotu do Barcelony?

– Co chciałbyś wiedzieć o swoim ojcu? – przerwała mu Irene.

– W szpitalu mi powiedzieli, że przez ostatni rok często się z nim widywałaś.

– To prawda. Gdy wrócił ze swojej podróży po Europie, poczułam, że powinnam go odwiedzić. Twój ojciec zawsze był dla mnie bardzo miły… Ale czemu cię to interesuje?

– Badam okoliczności jego śmierci. – Daniel postawił na szczerość. – To nie był wypadek. Uważam, że go zamordowano.

Irene podniosła rękę do ust. Przez sekundę jej oczy miały dziwny wyraz, jakby nie zaskoczyła jej ta nowina.

– Czy podczas tych wizyt – ciągnął Daniel – mówił ci o czymś wykraczającym poza normalność?

– Nic szczególnego. W ostatnich tygodniach zdawał się zajęty bardziej niż zwykle. Przypisywałam to pracy. Wiesz, że kiedy dał się zaabsorbować swoim badaniom, potrafił zapomnieć o jedzeniu. Tak było, gdy się widywaliśmy… Wkrótce potem wszystko wracało do normy. Jednak… – zmarszczyła czoło – pięć dni przed jego zniknięciem zdarzył się wypadek. Kiedy go odwiedziłam wieczorem, zastałam go leżącego na podłodze w przemoczonym ubraniu. Zawołałam o pomoc i pojawił się jakiś chłopiec, powiedział, że jest jego pomocnikiem, pomocnikiem twojego ojca.

– Szczupły, o delikatnych rysach twarzy?

– Tak, właśnie. We dwoje przenieśliśmy go na łóżko. Po kilku minutach zaczął mamrotać i wiercić się na posłaniu, zdawał się mówić we śnie na głos, ale ten jego bełkot nie miał sensu.

– Co mówił?

– Rozróżniłam jedynie oderwane słowa. Coś w związku z poszukiwaniem zakazanym przez Boga i z przeklętym psem. Po kilku godzinach zbudził się i poprosił o pomoc. Znacznie spokojniejszy, chciał rozproszyć moje obawy i przypisał to, co się wydarzyło, nadmiarowi pracy. Kiedy jego pomocnik na chwilę wyszedł, twój ojciec chwycił mnie za ramię i błagał, żebym zapomniała o tym, co tu usłyszałam. Potem wymamrotał twoje imię i zapadł w głęboki sen. Pozwoliłam mu odpoczywać i wyszłam. Więcej go nie widziałam za życia.

Daniel próbował zrozumieć, co miałby oznaczać tamten wypadek, gdy drzwi pokoju otwarto tak zamaszyście, że aż zadrżały ściany, i do czytelni wszedł mężczyzna. Irene pośpieszyła do niego skwapliwie i wzięła go za ramię.

– Dzień dobry, kochany. Chyba znasz pana Amata?

– Mój drogi przyjacielu, cóż za niespodzianka znów cię widzieć!

Daniel tak był zdumiony, że ledwie go słuchał. Bertomeu Adell, jedyny syn bogatej rodziny Empordà, bardzo się zmienił podczas owych siedmiu lat. Jego czupryna ustąpiła przedwczesnej łysinie, wąsy znikły, a cera nabrała ziemistego odcienia. Zachował jednak takie samo zadufanie w sobie, jakie Daniel zapamiętał z czasów, kiedy byli przyjaciółmi. Wszystko w nim znamionowało obfitość: uszyty na miarę smoking, złoty łańcuszek przy kamizelce, lśniące włoskie buty i laska z kości słoniowej, którą niósł jak rapier. Jego oczy biegały niespokojnie po pokoju. Adell należał do grupy uczęszczającej na zabawy i premiery teatralne, kiedy do Barcelony przybyły siostry Giné. W ten sposób poznał Irene i Ángelę. Daniel sam mu je przedstawił. Adell zawsze zalecał się do młodszej z dwóch sióstr i w końcu jego oświadczyny zostały przyjęte.

Daniel wyciągnął rękę, by się przywitać, lecz jego dawny przyjaciel zignorował to. Objął w talii małżonkę i przyciągnął ją do siebie. Irene skuliła się w kontakcie z jego ciałem.

– Wyglądasz całkiem dobrze.

– Eee, tak, dziękuję – zdołał wykrztusić Daniel z krótkim skinieniem. – Cieszę się, że cię widzę, ale nie chciałbym się więcej naprzykrzać. Pójdę już.

– Och, nie – odparł przemysłowiec, puszczając żonę i chwytając ją tym razem za łokieć. – Żadną miarą nie możesz sobie teraz iść. Twoja obecność w moim domu to niespodziewana radość.

Danielowi nie przyszedł do głowy żaden pretekst do odejścia, toteż pozwolił się poprowadzić do jednego z foteli. Adell odrzucił laskę na bok i zajął drugi, naprzeciwko niego.

– Irene, nalej nam dwa koniaki.

Irene podniosła ze stojącego obok stolika srebrny dzwonek.

– Zawołam Juanę.

– Nie. – Suchy ton jego głosu kontrastował z uśmiechem. – Powiedziałem, żebyś ty nas obsłużyła. – Bertomeu przewrócił oczami i zwrócił się do gościa: – Jesteś żonaty?

Daniel potrząsnął głową.

– Ach. Szczęściarz z ciebie. Kobiety to prawdziwe utrapienie, przyjacielu, te ich nieustanne zmiany humoru, kaprysy… Są jak dziewczynki, słabego ducha i umysłu. Nie przeżyłyby bez męskiej ochrony. Co by bez nas zrobiły?

Irene, unikając spojrzenia Daniela, podeszła do barku o półkach z mlecznego szkła, zastawionych butelkami i kieliszkami. Po chwili rozległ się brzęk szkła trącającego szkło. Nie uszło uwagi Daniela, że kobiecie drżą ręce.

– Postaraj się nie rozlać, najdroższa.

– Wolałbym… – zaczął Daniel.

– Napiłbyś się czegoś innego? A, jasne, whisky! Kieliszek najlepszej whisky dla naszego Daniela, Irene – rozkazał. – To się pije na Wyspach, prawda? Nie ma problemu. Sprowadziłem kilka skrzynek z niedawno powstałej szkockiej destylarni. Glindich czy Glenfiddich… Mniejsza z tym, nie sądzę, żebyś o niej słyszał, zwłaszcza że nazwy nie da się wymówić. Rozważam inwestowanie w tę firmę, ale się jeszcze nie zdecydowałem.

– Wolałbym niczego nie pić, dziękuję. Nie piję alkoholu.

Adell spojrzał na niego osłupiały.

– Nie pijesz alkoholu?

Jego pierś zatrzęsła się konwulsyjnie od śmiechu, a jednocześnie ręka raz po raz grzmociła w podłokietnik fotela, który – ku oszołomieniu Daniela – wyglądał przy tym, jakby się miał zaraz rozpaść. Adell uspokajał się stopniowo. Wyjął z kieszeni chusteczkę i otarł sobie załzawione oczy. Potem westchnął, wziął ze stolika szklaneczkę, którą postawiła tam Irene, i pociągnął łyk.

– Zostaw nas samych.

Irene, bez odpowiedzi, przecięła pokój, sunąc w stronę drzwi. Gdy była już za małżonkiem, Daniel odczytał w jej oczach prośbę, której nie umiał zrozumieć.

– Minęło wiele czasu, prawda?

– Tak, wiele.

– Czym się zajmujesz?

– Jestem profesorem, obroniłem się na Oksfordzie.

– Cóż, nie każdemu jest pisane zostać lekarzem. – Rozparł się w fotelu i kilka razy pociągnął koniaku z kieliszka, zanim podjął temat. – Ja uczęszczałem na studia medyczne, ponieważ rodzice się uparli. Uważali, że kariera chirurga wiąże się z prestiżem, a ja nie chciałem ich zawieść. Początkowo było mi wszystko jedno, jednak z czasem, ku mojemu własnemu zaskoczeniu, spodobało mi się niezmiernie… Ach! – Przymknął oczy. – Mieć w swoich rękach czyjeś życie to coś porywającego. Nie wiadomo jak, zrobił się ze mnie znakomity student i przestałem być tym narwańcem, którego zapewne pamiętasz. Bardzo się zmieniłem, drogi przyjacielu.

– W takim razie ukończyłeś medycynę?

– O, nie. Byłbym wspaniałym lekarzem, bez wątpienia. Ale niestety po śmierci ojca musiałem przejąć rodzinny interes. Rzuciłem studia na ostatnim roku.

– Szkoda.

– Nie powiedziałbym. W rzeczywistości wyświadczono mi wielką przysługę. – Badał wzrokiem Daniela. – Powiedz mi, ale szczerze, czemu nas odwiedziłeś?

– Chciałem podziękować twojej żonie za uwagę, jaką poświęciła mojemu ojcu.

– Jasne, to oczywiste. Moja żona uwielbia poświęcać się czynom miłosierdzia. Bardzo… szczodrze użycza swego czasu. Zbyt szczodrze, moim zdaniem. Miejsce żony powinno być w jej domu, przy mężu i dzieciach. – Znowu pociągnął łyk koniaku. – Ten straszliwy wypadek twojego ojca, utonięcie w porcie. Mój Boże. Słyszałem złośliwe komentarze… Jak to powiedzieć delikatnie? Zdaje się, że twój ojciec przechodził nie najlepszy okres. Szkoda, że go pokusiło, by skończyć z sobą w tak tragiczny sposób.

– Co takiego? – Daniel wyprostował się na siedzeniu.

– To tylko plotki. Pogłoski. Wiesz, jakie prowincjonalne jest to miasto.

Daniel poczuł, że napinają się jego blizny, w miarę jak narasta w nim oburzenie. Jak temu typowi udało się ożenić z Irene? Pamiętał ją jako kobietę o śmiałym, niezależnym umyśle. Odrzuciła wielu konkurentów, zanim się zakochali, i nigdy nie wyobrażał jej sobie żyjącej u boku mężczyzny w taki sposób. Podczas jego nieobecności musiało wiele zajść, a on nie potrafił tego zrozumieć, ale – pomyślał z goryczą – kimże był, by to osądzać? Oczy Adella spoglądały na niego z rozbawieniem.

– Jak ci się widzi Barcelona po powrocie?

– Zmieniła się.

– To nic w porównaniu z tym, co wyrabiają w Anglii. To się nazywa brać się poważnie do rzeczy – rzekł. – Tu mamy słaby rząd. Politycy tracą czas na złośliwości, podczas gdy kraj potrzebuje silnej ręki. Czego można się spodziewać po takim liberale jak Sagasta? Słyszałeś o wybuchających na każdym kroku zamieszkach? Robotnicy zamienili się w próżniaków i rzezimieszków. Już nam tylko brakuje przeklętych związków zawodowych, nie da się iść naprzód. Niewdzięcznicy, dajemy im chleb i schronienie i… Jak nam odpłacają ci niewdzięcznicy? No powiedz, jak?

Daniel wątpił, czy jego odpowiedź usatysfakcjonuje gospodarza, dlatego wzruszył ramionami. Adell ożywił się w swym wywodzie i podniósł głos.

– Dzięki Bogu, zostaje jeszcze iskra nadziei: my, przedsiębiorcy. Stawiamy nasz kapitał i nasz honor, aby podtrzymać postęp w tym opętanym kraju. To miasto byłoby niczym bez osób takich jak my.

– Myślę, że wszyscy przyczyniają się do postępu na miarę swych możliwości.

Adell puścił mimo uszu jego odpowiedź i podniósł się.

– Daniel, musisz to zobaczyć na własne oczy. Sprawiłbyś mi zaszczyt, gdybyś przyszedł zobaczyć prace, które prowadzę w związku z wystawą.

– Nie sądzę, żebym mógł…

– Bzdura, jestem pewien, że któregoś z tych dni znajdziesz na to czas. Zaskoczę cię.

– Cóż, ja…

– Dość tej rozmowy – zakończył. – Niestety, mam teraz dużo spraw do załatwienia. Jestem bardzo zajętym człowiekiem, bardzo zajętym.

Odprawiony tak szorstko, Daniel wstał i uścisnął rękę, którą mu podał Adell. Wreszcie skierował się do drzwi, z ulgą przyjmując koniec wizyty i udając spokój, od którego był bardzo daleki. Czekała na niego służąca, by go odprowadzić do wyjścia. Irene nie pojawiła się, żeby się pożegnać. W holu spotkał się z innym gościem, który z kolei wchodził.

– Panie Gavet, pan tutaj?

Lekarz, wyraźnie zdziwiony, przywitał się niedosłyszalnym szeptem.

– Do-dobry wieczór, panie Amat.

– Czy zdarzyło się coś, co wymaga pańskiej pomocy? – zainteresował się Daniel.

– O, nie, nie, nie. T-to ru-rutynowa wizyta. Jestem o-osobistym lekarzem państwa A-a-a-adell. Pr-proszę wy-wybaczyć. Je-jestem sp-spóźniony.

Daniel się odsunął, by zrobić mu miejsce. Potem przekroczył próg domu i wyszedł na ulicę. Świeże powietrze złagodziło nieco odczuwany niepokój. Kiedy zobaczył Irene, myślał, że poczuje się lepiej. Sądził, że mu się uda wyjaśnić pewne rzeczy i w jakiś sposób uzyskać… co? Czego właściwie szukał? Sam nawet nie wiedział. Teraz odnosił wrażenie, że po raz drugi zostawił ją własnemu losowi. Wizyta okazała się błędem. Miał już wzywać dorożkę, kiedy usłyszał za sobą pośpieszne kroki. Odwrócił się i o mało nie zderzył z pokojówką. Dziewczyna, z urywanym oddechem, wręczyła mu złożoną na pół kartkę i skłoniwszy głowę, umknęła tak szybko, jak się pojawiła. Daniel przeszedł kilka metrów, zanim otworzył i przeczytał krótką wiadomość.

Jeśli masz dla mnie choć trochę szacunku, zapomnij o wszystkim i wracaj do Anglii.

Zrezygnował z szukania powozu i ruszył przed siebie ulicą. Nagle nabrał ochoty na przechadzkę. Od czasu jego przybycia do Barcelony wszyscy upierali się, że powinien wracać do Anglii. Teraz również Irene. Jednak im więcej wysiłku wkładali w to, żeby go skłonić do powrotu, tym bardziej czuł potrzebę pozostania. Sprawa była daleka od wyjaśnienia, zaczynał nabierać przekonania, że jego ojciec został zamordowany, i z zaskoczeniem uświadomił sobie, że nie spocznie, dopóki nie znajdzie winnego.

17

Fleixa w dobrym nastroju zmierzał do siedziby gazety. Poprzedniego dnia rozmawiał z Sanchísem i naczelny zgodził się, choć niechętnie, dać mu kilka dni więcej. Zdaje się, że Llopis gonił w piętkę, bo jego ostatni materiał był odgrzewanym kotletem, który zjeżył wąsy staremu redaktorowi. Jednakże sytuacja Fleixy wyglądała niewiele lepiej.

Następnego ranka był umówiony z Amatem, mieli razem odwiedzić szpital psychiatryczny Nueva Belén. Młodzieniec postanowił jeszcze nie wyjeżdżać i wydawał się gotowy, przynajmniej przez kilka dni, badać tajemnicę kryjącą się za tą sprawą. Amat przypominał mu jego samego, kiedy był w tym wieku. Uśmiechnął się, Dolors kpiła sobie z niego. Zarzuciła mu sentymentalność i nie bez powodu. Wtem napłynęło wspomnienie spotkania z Vidalem i uśmiech spełzł mu z twarzy. Intrygowała go historia wypadku i późniejszego poróżnienia się młodego Amata z ojcem, które trwało aż tyle lat. Niewątpliwie okropne było stracić kogoś bliskiego w pożarze, ale instynkt mu podpowiadał, że chodzi tu o coś jeszcze. Amat zręcznie wywijał się od odpowiedzi na jego pytania, a on tak czy owak nie zamierzał porzucić tematu; był przecież dziennikarzem. Do końca dnia pracy zostało jeszcze kilka godzin i chciał je wykorzystać.

Wszedł do siedziby „Kuriera Barcelońskiego” i po zwyczajowej wymianie wyrzutów z Serafínem, zamiast pójść na górę, prosto do redakcji, skierował się schodami w dół, do sutereny. Stopnie zakręcały dwa razy i prowadziły do źle przewietrzonego korytarza. Fleixa zapuścił się w niego bez wahania, zostawiając za sobą pomieszczenia zajmowane przez drukarnię, aż stanął przed ciemnoczerwonymi drzwiami. Pośrodku widniała malutka metalowa tabliczka z napisem: „Archiwum”. Poniżej ktoś domalował pędzelkiem: „Nie przeszkadzać”.

Archiwum było w „Kurierze” legendarnym działem, którego zazdrościła mu konkurencja. W tym zakamarku wnętrzności gmachu pieczołowicie przechowywano wszelkie dzienniki, tygodniki, magazyny i ogólnie całą prasę wydaną w Barcelonie i gdzie indziej w kraju w ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat. Umieszczano tu też niepublikowane artykuły, wewnętrzne raporty i dokumentację wykorzystywaną w samym „Kurierze”. Ponadto znajdowała się tutaj specjalistyczna biblioteka gromadząca kilka tysięcy wolumenów. Wszyscy uważali ją za współczesną Bibliotekę Aleksandryjską dotyczącą historii miasta. I w to miejsce wysyłano nowicjuszy ich pierwszego dnia, aby przeżyli nieprzyjemne chwile, zapoznając się z odpowiedzialnym za zbiory Enrikiem Curumillasem. Fleixa zapukał i obrócił gałkę klamki. Drzwi otworzyły się, trąc o płytki podłogi, i przywitał go powiew gorącego powietrza. Nawet zasuszona mumia nie czułaby się dobrze w tym miejscu, pomyślał.

– Kto tam? – odezwał się czyjś głos.

– To ja, Bernat Fleixa.

– Idź za światłem.

Fleixa posłusznie ruszył ciemnym przejściem pomiędzy regałami w stronę stołu oświetlonego lampą olejową. Tam, obwarowany stosami teczek i segregatorów, siedział człowiek niskiej postury, szczupły i łysy jak szpilka. Uniósł swoją kozią bródkę i z wyraźnym gniewem spoglądał na intruza spoza okularów do czytania. Miał na sobie koszulę z czarnymi połyskliwymi rękawami, a jego ręce, poznaczone żyłami jak delta Ebro, osłaniały otwartą księgę, w której rejestrował nowe dokumenty. Z cienkiej sinej linii jego ust wystawał zgaszony papieros. Lubił palić, ale nigdy nie robił tego w archiwum.

– Co pan tu, u licha, robi? Mam dużo pracy.

– Widzę, że wciąż jestem mile widziany, Curumillas – odpowiedział Fleixa, wyjmując z zanadrza marynarki paczkę i rzucając ją na stół. – Przyniosłem panu trochę ciętego tytoniu, najlepszego.

Staruszek wymamrotał coś pod nosem, ale wyciągnął rękę i tytoń zniknął w jednej z jego kieszeni; po czym znowu z niechęcią podniósł wzrok na Fleixę. Światło lampy tworzyło dookoła cienie, które zdawały się towarzyszyć każdemu jego ruchowi.

– No dobrze, czego pan chce?

– Potrzebuję wszystkiego, co opublikowano na temat pożaru w domu rodziny Amat. To było mniej więcej… siedem lat temu, w maju albo czerwcu osiemdziesiątego pierwszego.

– Dwudziestego maja.

Dziennikarz spojrzał na niego zdumiony.

– Niech pan sobie nie myśli – powiedział archiwista z pogardą. – Niedawno proszono mnie o tę samą dokumentację.

– Ach tak? – zdziwił się Fleixa. – Kto?

– Zna pan doskonale, tak samo jak ja, regulamin wydawnictwa zobowiązujący do zachowania poufności usług świadczonych przez archiwum. Odrobina tytoniu nie wystarczy.

– Wie pan, Curumillas? Pewnego dnia opatrzność zaprowadziła mnie do gospody Turka…

Archiwista udał zaskoczenie i podejrzliwie przymrużył oczy. Fleixa, jakby tego nie zauważył, ciągnął swoje:

– Te palarnie są okropne. Ciała leżące na odrażających wyrkach obok naczyniek z żarem. Spowijająca wszystko narkotyczna mgła… Czy to nie Owidiusz powiedział: „Jego spokojne oblicze ozdobione makami sprowadza noc, a jego świta sprowadza ciemne sny”? – Zrobił przerwę, lubując się nagłą bladością twarzy rozmówcy. – Niewątpliwie dym i mrok panujący w tym miejscu spłatały mi figla, ponieważ nie wyobraża pan sobie, kogo zdawało mi się, że widzę zwiniętego jak wąż przy jednej z fajek…

– Fleixa, jest pan sukinsynem.

– To prawda, matka zawsze mi to powtarzała. A teraz, jeśli nie chce pan, żebym o tym opowiadał, niech mi pan zdradzi, kto szukał tych informacji.

Staruszek odwrócił się w stronę biurka.

– Niech sprawdzę…

Wyciągnął szufladę i wyjął zeszyt o grubych okładkach. Otworzył go w miejscu zaznaczonym zakładką z zielonego materiału i szybko przekartkował. Fleixa patrzył na skrupulatnie zapisane w kolumnach daty, rodzaje realizowanych zleceń i nazwiska interesantów. Curumillas wodził poplamionym atramentem palcem linijka po linijce, aż zatrzymał się na właściwej.

– Tak, jest tutaj, kilka dni temu…

Dziennikarz wygiął szyję, żeby przeczytać nazwisko, ale staruszek odsunął zeszyt.

– Felipe Llopis.

Fleixa aż podskoczył. Cholera, ten zawsze musi iść kilka kroków przed nim.

– Pamiętam tego młodzika. – Archiwista podniósł wzrok znad zeszytu, a jego twarz przybrała wyraz niechęci. – Przyszedł tu, udając wielkiego reportera. Gdy tylko wlazł, zaczął kichać na moje papiery. Skarżył się na kurz i brud. Pomyślałby kto? – Nie czekając na odpowiedź Fleixy, mówił dalej. – Kazał mi, jakbym był wydawniczym gońcem, migiem dostarczyć informacje. A potem poszedł i już. Nawet nie podziękował. Chodził taki nadęty, jakby śmierdziało gnojem.

– I udało się?

– Co?

– Czy znalazł tę dokumentację.

– Za kogo pan mnie ma?

Fleixa znów się uśmiechnął, bawił go ten staruszek. Mimo opinii raptusa i wątpliwych upodobań Enric Curumillas był żywą kroniką mijającego wieku w Barcelonie. Co sprawiło, że postanowił żywcem pogrzebać się w tej dziurze, było wyłącznie jego sprawą. W końcu, jak sam mówił, był szczęśliwy wśród tych papierzysk i książek. Jakby wiedział, że go nie oszukają.

– Niech pan posłucha, Llopis i ja pracujemy razem nad tą wiadomością i potrzebujemy tych dokumentów. Chłopak spędza w „Kurierze” mało czasu i nie wie, jak tu się sprawy mają, do tego stopnia, że zapomniał mi powiedzieć, że już sam o nie prosił. Przekażę mu pańską skargę i jestem pewien, że przeprosi. W każdym razie, jak już tu jestem, proszę mi pokazać, co znalazł. Jeśli uzna to pan za stosowne…

Archiwista przyjrzał mu się bacznie przez zakurzone okulary. W końcu z westchnieniem wstał z miejsca, wziął ze stołu lampę i skinął na dziennikarza.

– Proszę za mną.

Staruszek ruszył przygarbiony, a Fleixa tuż za nim. Po obu stronach przejścia wznosiły się dziesiątki regałów. Na każdym, na drewnie pociemniałym od lakieru i tłustego brudu, widniała tabliczka ze skomplikowanym zestawieniem liter i liczb – kod zrozumiały tylko dla Curumillasa.

– Przejścia są uporządkowane według roku, miesiąca i dnia. Dokumenty, posegregowane według dat, trzymamy w pudełkach i segregatorach, tak samo książki, dzienniki, przeglądy, magazyny, ulotki i wszelkie inne publikacje.

Staruszek, dumny z systemu organizacji ogromnego archiwum, zawsze wyjaśniał go szczegółowo każdemu gościowi, choćby dana osoba pracowała w „Kurierze” od lat i doskonale znała ten wykład.

Skręcili w boczny zaułek. Był tak wąski, że zmusił ich do przemieszczania się bokiem. Curumillas, choć przygięty do ziemi, poruszał się szybko i dziennikarz musiał się śpieszyć, żeby nie zostać w tyle.

– Tutaj jest.

Fleixa rozejrzał się dookoła, próbując dociec, skąd jego towarzysz wie, gdzie się znajdują. Staruszek, ignorując jego zdezorientowanie, postawił lampę na regał i przysunął drabinkę. Wspiął się po niej z mozołem i zaczął szukać na najwyższej półce, podczas gdy dziennikarz czekał na dole.

– Niech pan trzyma.

W ramionach dziennikarza wylądował kartonowy segregator, całkiem lekki.

– To wszystko?

Archiwista zszedł z drabinki. Ton jego głosu z trudem skrywał zniecierpliwienie.

– Dwudziestego maja tysiąc osiemset osiemdziesiątego pierwszego roku. Pożar w rezydencji rodziny Amat. Znajdują się tutaj wszystkie opublikowane dokumenty: notatki z czasopism, informacje od straży miejskiej i od strażaków, a nawet nekrologi tych, którzy zginęli. Mniej informacji niż zwykle, bo najwyraźniej starano się nie nagłośnić sprawy. Wie pan, jak to bywa: jeżeli rzecz jest nieco podejrzana, idą w ruch pieniądze i wpływy, żeby wszystkich uciszyć.

To powiedziawszy, Curumillas wziął lampę z regału.

– Może się pan z tym zapoznać przy moim biurku.

Kiedy wrócili po własnych śladach i wyszli z klaustrofobicznego korytarzyka, archiwista wskazał stół i zniknął. Fleixa usadowił się na krześle, poprawił knot lampy naftowej, żeby mieć więcej światła, i zabrał się do przeglądania zawartości segregatora.

W środku znalazł z pół tuzina teczek. Rozłożył je na blacie i wybrał jedną na chybił trafił. Były w niej wycinki z jego własnego dziennika. Wiadomości zostały zebrane przez sekcję lokalną.

Okropny pożar niszczy rezydencję Amatów

Barcelona, 20 maja 1881 roku

Dzisiejszego dnia wcześnie rano los zapisał czarną stronę w historii naszego miasta. Straszliwy pożar, którego przyczyny nie są jeszcze znane, wybuchł w domu rodziny Amatów i zniszczył rezydencję doszczętnie. Okropny wypadek pociągnął za sobą śmierć dwóch osób i spowodował różnego rodzaju obrażenia u innych.

W płomieniach zginęli don Alec Amat Muria, syn uznanego doktora Alfreda Amata i Roures, oraz panna Ángela Giné Roser, która tragicznym zbiegiem okoliczności przebywała w domu z wizytą. Obydwoje najprawdopodobniej udusili się w wyniku nagromadzenia dymu towarzyszącego ogniowi. Zarazem don Daniel Amat Muria, brat zmarłego i narzeczony zmarłej, doznał licznych oparzeń i został przewieziony do szpitala Świętego Krzyża z powodu odniesionych ran oraz objawów zaczadzenia. W tym momencie nie są znane szczegóły dotyczące jego stanu, chociaż zdołaliśmy ustalić, że jest poważny.

Don Romualdo Gualta, protokolant, który akurat przechodził obok płonącego domu, stwierdził, że „wydawało się, jakby na ulicy otworzono ogromny piec”.

Dom palił się przez cały ranek, a brygada strażacka niewiele mogła zdziałać mimo heroicznych i niestrudzonych wysiłków.

Smutną okolicznością jest, że panna Ángela Giné i młody Daniel Amat mieli wkrótce zawrzeć małżeństwo. Barcelońska społeczność została dogłębnie poruszona tym porażającym wypadkiem, nade wszystko zaś zniszczeniem marzeń dwojga młodych ludzi w kwiecie wieku. Wszyscy ślą do ich rodzin kondolencje wobec tej niezmierzonej tragedii.

Styl był dziennikarzowi znany, ale nie mógł rozpoznać redaktora, do którego należał. Później sobie przypomni. Odłożył na bok egzemplarz „Kuriera” i otwarł drugą teczkę. Ta, pokaźniejsza, zawierała wycinki z innych czasopism, w których wypadek odbił się echem.

„Dziennik Barceloński” kładł nacisk na rolę, jaką doktor Amat odgrywał w społeczeństwie, i ubolewał nad tym, że spotkał go taki cios. „Dynastia”, jak zwykle zaczepna, skorzystała z okazji, aby zażądać od władz usprawnienia usług pożarniczych. Notatce towarzyszyła ilustracja, na której kilku strażaków próbowało ugasić ogień. Artysta przedstawił ogromne płomienie. Na rysunku widniały ponadto dwie postacie, przypuszczalnie doktor Amat obejmujący młodego Daniela, podczas gdy jego drugi syn, Alec, upadł na ziemię. Pod spodem umieszczono podpis: „Nic nie da się zrobić. Strażacy bezradni”. Wreszcie „Oświecenie Hiszpańskie i Amerykańskie” zamieściło w sekcji wydarzeń najbardziej syntetyczny materiał, w którym użalało się nad nieszczęściem doktora Amata i przypomniało, że kilka lat wcześniej małżonka lekarza również zginęła w wypadku. Inne czasopisma opublikowały krótkie notki, nieprzynoszące zbyt wielu informacji. Fleixa odłożył wycinki i sięgnął po kolejną teczkę. Znajdowały się w niej informacje ze straży miejskiej i straży pożarnej. Przeczytał je wnikliwie, chociaż nie wyjaśniały, jak doszło do katastrofy, a jako możliwą przyczynę podawały przypadkowe zaniedbanie.

Po godzinie Fleixa zamknął ostatnią teczkę. Czuł się rozczarowany. Miał nadzieję, że znajdzie jakąś wskazówkę, dowie się, co gnębi Amata, ale rzecz nadal była tak niejasna jak przedtem. Może to tylko jego wyobrażenia, a młodzieniec nosi w sercu jedynie tragedię utraty brata i narzeczonej. Sfrustrowany postanowił skończyć poszukiwania. Zaczął zbierać materiał i odkładać na miejsce, gdy jego uwagę przyciągnęło coś leżącego na dnie segregatora. W rogu zaczepił się jakiś pognieciony papier. Fleixa wyjął go z pudła i rozprostował na stole. Miał przed sobą notatki sporządzone przez reportera przygotowującego informację do jego gazety. Najwyraźniej wypadły z teczki zawierającej wycinki z „Kuriera”. Zapewne nic interesującego, pomyślał, czytając pobieżnie. Jednak gdy dotarł do ostatnich linii, poczuł mrowienie w żołądku. Reporter wymieniał możliwe przyczyny pożaru. Wszystkie zostały skreślone jedna po drugiej. Na końcu, opatrzone wielkim znakiem zapytania, znajdowało się określenie: „rozmyślne podpalenie”. W tym momencie rozpoznał charakter pisma i już wiedział, kto jest autorem wiadomości zamieszczonej w „Kurierze”. Co sprawiło, że napisał tę listę? Dlaczego podał w wątpliwość wypadek? Fleixie poprawił się nastrój. To było coś, w końcu coś. Schował pomiętą kartkę do kieszeni marynarki. Wybrał jakiś segregator na jednej z pobliskich półek i zamienił jego zawartość z zawartością swojego. Potem odstawił ten drugi na miejsce. Nie zamierzał ułatwiać sprawy Llopisowi. Mijając biurko Curumillasa, wciąż nieobecnego, zostawił pudło i skierował się do wyjścia. W połowie drogi coś sobie przypomniał i zawrócił. Księga rejestrów nadal leżała tam, gdzie ją położył stary archiwista. Fleixa otworzył ją na ostatniej pozycji. Jego nazwisko wraz z datą i opisem zamówienia otwierało nową stronę. Chciał je wymazać, ale stwierdziwszy, że pozycje nie są numerowane, po prostu wyrwał kartkę i wsadził ją sobie do kieszeni. Zostawił wszystko tak, jak zastał, i ruszył do wyjścia.

– Już pan idzie, panie Fleixa?

Curumillas wynurzył się zza jakiegoś regału ze stosem magazynów.

– Eee, tak, zdaje się, że ta dokumentacja ostatecznie nie będzie dla nas większą pomocą. Zostawiłem wszystko na pańskim biurku, żeby mógł pan schować z powrotem. Bardzo dziękuję.

– Fleixa.

– Tak? – odpowiedział, już obracając klamkę.

Archiwista poklepał go kościstą ręką po ramieniu i pokuśtykał w stronę stołu.

– Kiedy wystawi pan tego Llopisa do wiatru, chcę, żeby pan zszedł tu do mnie i opisał mi wszystko ze szczegółami.

Fleixa wybuchnął śmiechem i wyszedł. Z korytarza usłyszał nucenie staruszka.

18

Grupa białych fartuchów i kitli dyskretnie przemierzała korytarz szpitala Świętego Krzyża. Codzienny obchód lekarski zwyczajowo odbywał się w pierwszej kolejności. Na ostatnim roku nie wolno było opuszczać zajęć praktycznych. Zanim studenci otrzymają tytuł chirurgów, muszą doszlifować wiedzę.

– Zobaczmy, młodzieńcze. – Doktor Segura podszedł do jednego z praktykantów. – W żadnym wypadku nie przepisuje się maści z nagietka na ten rodzaj egzemy. Przespałeś dzień, w którym dawałem wykład na ten temat?

Student jęknął, jakby się nagle źle poczuł po wczorajszej kolacji. Jego zakłopotaniu towarzyszyły drwiące śmiechy.

– Panowie, reakcja, którą obserwowaliśmy na ranach tej biednej kobiety, nie miała w sobie nic zabawnego. Gdybyście musieli cierpieć tak jak ona, całymi dniami krzyczelibyście z bólu.

– Przecież to tylko służąca.

Pau Gilbert popatrzył na wyniosłego młodzieńca, z którego ust padł komentarz niedosłyszany przez profesora. Studenci na ogół pochodzili z zamożnych rodzin i niektórzy mieli o sobie tak wysokie mniemanie, że leczenie robotników, służących czy prostytutek z dzielnicy Raval było poniżej ich godności. Ich największą aspiracją było urządzenie sobie gabinetu przeznaczonego dla dobrze sytuowanej klienteli. Pau rozumiał to inaczej: jego zdolności były darem, sposobem służenia innym ludziom bez czynienia rozróżnień. W obliczu choroby czy śmierci wszyscy są równi. Tego nauczył się od swojego ojca i był to jeden z motorów napędzających jego studencką pasję.

– A zatem czy któryś z panów będzie w stanie wyjąć nos z własnego pępka i powiedzieć mi, jakie leczenie byłoby właściwe?

Pau wysunął się naprzód, nie zwracając uwagi na spojrzenia swoich towarzyszy.

– Biorąc pod uwagę, że kobieta choruje na białaczkę i często cierpi na wysoką gorączkę, moim zdaniem powinno się jej przepisać płyn Fowlera, czyli roztwór arszeniku i węglanu potasu. Trzy lata temu doktor Heinrich Lissauer otrzymał we Wrocławiu doskonałe wyniki.

– Faktycznie, młodzieńcze, bardzo dobrze. – Lekarz skinął głową. – W jaki sposób możemy przygotować ten cudowny tonik? Proszę, oświeć obecnych tu swoich kolegów.

Pau zawahał się przez chwilę, nie dlatego że nie znał odpowiedzi, tylko ponieważ znów się wyróżnił, a obiecał sobie tego nie robić. W końcu, wobec ewidentnego zniecierpliwienia profesora, musiał się odezwać.

– Bierze się drachmę i osiemnaście granów dobrze sproszkowanego arszeniku. Dodaje się taką samą ilość wodorowęglanu potasu… choć można też wykorzystać winny kamień. Ja wolę ten pierwszy sposób. Obie substancje wkłada się do kolby i dolewa czterysta pięćdziesiąt mililitrów destylowanej wody. Miesza się to i podgrzewa do otrzymania roztworu. Powstały płyn należy przelać do przygotowanej kolby miarowej. Następnie znowu dodaje się wody, uważając, aby objętość wynosiła dokładnie czterysta pięćdziesiąt mililitrów. W szczelnie zamkniętej butelce można przechowywać tonik przez kilka dni. Roztwór należy stosować ostrożnie, ponieważ wciąż jest to silna trucizna, mimo że daje dobre rezultaty.

– Ktoś jednak słucha moich wykładów, gratuluję! – Profesor spojrzał z uznaniem na Pau, który zarumienił się z zawstydzenia. Potem odwrócił się i wskazał pierwszego studenta. – Pan, młodzieńcze, przygotuje tonik i osobiście będzie go podawał pacjentce przez najbliższy tydzień. I nie chcę żadnego błędu. Panowie, kontynuujemy obchód.

Studenci ruszyli, gotowi iść za nim, kiedy na przód wystąpił Fenollosa i zatrzymał lekarza.

– Przepraszam, profesorze.

Pau westchnął, spodziewając się kpiny czy jakiejś perory na temat bezwartościowej wiedzy, jak to się zdarzało nieraz w ciągu ostatnich tygodni po tym, jak się odezwał.

– Słucham, Fenollosa.

– Mówię w imieniu wszystkich, profesorze. Bardzo byśmy chcieli, zanim pójdziemy dalej, odwiedzić jeszcze jednego pacjenta.

– Nie rozumiem. O kim pan mówi? Jakiego innego pacjenta? Wszyscy chorzy przebywają w pawilonach, jak pan dobrze wie.

– Nie wszyscy, profesorze.

Fenollosa skrzyżował spojrzenia z Gilbertem. W jego oczach tańczyło rozbawienie.

– Proszę mi to wyjaśnić – napomniał go doktor Segura z rozdrażnieniem. – Nie jestem w nastroju do zagadek.

Pau poczuł, jak narasta w nim strach.

– Krążą plotki – zaczął Fenollosa – że pewien chory otrzymuje pomoc lekarską w prywatnym skrzydle szpitala, zamkniętym dla wszystkich bez wyjątku. Może chodzi o leczenie eksperymentalne? Może cierpi na jakąś rzadką chorobę? Albo to ktoś uprzywilejowany i nie chce, by go rozpoznano? Ta tajemnica, co logiczne, rozpaliła naszą wyobraźnię. Chcielibyśmy skorzystać z okazji, zobaczyć go i zbadać.

Odezwał się chór potwierdzający jego słowa. Pau czuł, że drżą mu ręce. Profesor z trudem skrywał zaniepokojenie.

– Niemożliwe, to ja zajmuję się przyjęciami do szpitala.

Pau wtrącił się, starając się nie okazywać niepokoju.

– Robi się późno, profesorze. Lepiej byłoby kontynuować obchód zgodnie z planem.

– Zaczekaj, Gilbert, zaczekaj. Jeżeli jakiś pacjent został przyjęty bez mojej wiedzy, muszę to natychmiast wyjaśnić. Proszę, Fenollosa, niech pan wskaże drogę.

Grupa podjęła przerwany obchód, tym razem prowadzona przez studenta. Pau nie wiedział, co robić. Po minach kolegów domyślił się, że wszystko to zostało ukartowane. Nie umiał odgadnąć, jak go wyśledzono, mimo że zachowywał się tak ostrożnie. Patrzył na uszczęśliwionego Fenollosę, który właśnie opowiadał anegdotę, wywołując śmiech całej grupy. Na chwilę ogarnął go gniew, szybko jednak znów skupił się na tym, co najważniejsze: jak wyjść bez szwanku z szykującej się awantury.

Przecięli budynek tą samą trasą, którą zazwyczaj przemierzał Pau, i weszli do strefy magazynowej. Dotarli do pomieszczenia z koszami na pościel przeznaczoną do prania i Fenollosa się zatrzymał.

– To tutaj. – Wskazał drzwi triumfalnym gestem.

Pau chciał im przeszkodzić, aby nie szli dalej, ale jeden z kolegów stanął mu na drodze, a inni chwycili go za ramiona. Doktor Segura, nie wiedząc, co się dzieje za jego plecami, otworzył drzwi i bez namysłu wszedł do środka.

Pokój nie był zbyt duży, lecz za to jasny dzięki półotwartemu sporemu oknu wychodzącemu na ulicę. Na jego ścianach w szkle laboratoryjnym były rozmieszczone różne aromatyczne zioła i kwiaty skradzione ze szpitalnego ogrodu. Oddychało się czystym, pachnącym powietrzem. Na łóżku leżała dziewczynka, podparta kilkoma poduszkami i owinięta w koce, które naciągała na siebie drobnymi rączkami, próbując się schować. Kasztanowate włosy, najwidoczniej niewprawnie przycięte, opadały jej na uszy. Miała bladą twarz, a na niespodziewanych gości patrzyła jak osaczone zwierzątko. Widząc, jaka jest wychudzona, jak pot występuje jej na czoło, a usta są przesłonięte chusteczką, doktor wycofał się natychmiast i pociągnął za sobą do drzwi Fenollosę oraz pozostałych studentów.

– Wyjść, wszyscy wyjść, ale już!

Na korytarzu natknęli się na siostrę klaryskę, która przechodziła z tacą w ręku. Na ich widok stanęła osłupiała. Profesor, ze zmienioną twarzą, zamknął drzwi. Widząc pielęgniarkę, podszedł do niej wielkimi krokami.

– Siostro! Proszę mi wyjaśnić, co ta dziewczynka robi w tym pokoju.

Wobec zagniewanego tonu doktora zakonnica wzdrygnęła się przestraszona.

– Ja… ja nic nie wiem. Tylko dostarczałam czystą pościel, jedzenie i wodę dwa razy dziennie.

– Kto pani kazał to robić?

Wzruszyła ramionami.

– Jakiś lekarz, ale nie wiem, jak się nazywa.

Purpura na twarzy profesora zwiastowała rychły wybuch wściekłości. Siostra, speszona, oderwała od niego wzrok, próbując zrozumieć, co złego się stało, gdy wtem mina jej się zmieniła.

– To on, to ten młody człowiek mi kazał.

Wszystkie spojrzenia powędrowały na Pau. Doktor patrzył na niego z niedowierzaniem.

– Pan, panie Gilbert? To pańska sprawka?

Nie było ucieczki. Pau kątem oka dostrzegł radość Fenollosy otoczonego przyjaciółmi. Wszystko poszło idealnie po jego myśli.

– Tak, profesorze, ja za to odpowiadam.

Doktor Segura był tak zdenerwowany i zły, że kiedy zadawał kolejne pytanie, wydawało się, jakby żuł słowa, zanim wydobyły się z jego ust.

– Niech mi pan wyjaśni, jak to możliwe, że chora na gruźlicę została po kryjomu przyjęta do mojego szpitala?

Wśród studentów podniosły się głosy oburzenia. Pau poczuł ucisk w gardle. Pobladła twarz Fenollosy dała mu małą satysfakcję. Nie wiedział, jak tamten go przejrzał, ale niewątpliwie nie miał pojęcia, na co choruje mała pacjentka.

– Nieszczęsny! Naraziłeś nas na niebezpieczeństwo, powinieneś zostać wyrzucony za coś takiego! – wykrzyknął, wygrażając mu pięścią. Kilku kolegów sekundowało mu słowami.

Pau odpowiedział mu niewzruszonym spojrzeniem. Potem zwrócił się do doktora:

– Ma na imię Elena.

– Co mnie obchodzi jej imię, panie Gilbert. – Ewidentne rozczarowanie profesora zabolało bardziej niż wyniosłe miny studentów. – Od jak dawna ta dziewczynka tutaj przebywa?

– Od tygodnia.

– Od tygodnia? Boże święty! Co pan sobie myślał? Gruźlica to bardzo zaraźliwa choroba i śmiertelna, wie to każdy przechodzień. Mógł pan zarazić cały szpital.

– Podrzucili ją w zeszły czwartek o świcie na schodach głównego wejścia podczas mojego dyżuru. Kaszlała i miała silne dreszcze z gorączki. Co miałem zrobić? Zostawić ją na ulicy? Przedsięwziąłem wszelkie niezbędne środki ostrożności. Ta część budynku jest prawie pusta. Oprócz mnie nikt do tego pokoju nie wchodził, ja sam zmieniałem jej pościel, karmiłem ją i podawałem jej lekarstwa.

– Jakie leczenie pan zastosował?

Zainteresowanie zawodowe przyniosło chwilowy rozejm i pozwoliło mu się wytłumaczyć. Jednak tutaj pojawił się nowy problem. Pau przełknął ślinę.

– Podałem balsam na kaszel i przepisałem odpowiednią dietę. Odpoczynek oraz czysty, często wietrzony pokój przyniosły zdecydowaną poprawę.

– I tyle? Bez codziennego upuszczania krwi, bez środków przeczyszczających?

– Tak, profesorze, nie zaleciłem tego. Ich skuteczność ostatnio podaje się w wątpliwość.

– Chce mi pan powiedzieć, że uśmierzając ból i podając jedzenie, powstrzymał pan postęp choroby?

Pau próbował uniknąć jego pytającego spojrzenia, ale nie pozostało mu nic innego, jak opowiedzieć wszystko.

– W pierwszej kolejności… wykonałem punkcję do jamy opłucnej i wprowadziłem azot. – Widząc zaniepokojenie lekarza, Pau przyśpieszył wyjaśnienia. – Istnieją wstępne badania przeprowadzone przez Toussainta, które wykazują pozytywny rozwój zmian gruźliczych, kiedy dojdzie do samoistnej odmy opłucnowej; także Forlanini stosował to z sukcesem na kilku pacjentach w znacznie poważniejszym stanie. Zapaść płuca sprzyja procesowi zabliźniania.

– Sam przeprowadził pan zabieg odmy płucnej? Mój Boże!

Pau milczał, a doktor raz po raz kręcił głową.

– Nie tylko przyjął pan na własną rękę pacjentkę chorą na jedną z najbardziej zaraźliwych chorób, lecz także eksperymentował pan z co najmniej wątpliwymi metodami. Panie Gilbert, postąpił pan z najwyższą nieodpowiedzialnością.

– Ale moje leczenie działa – zaprotestował winny. – Elena przestała kaszleć, a jej plwocina jest czysta. Zniknęły napady gorączki. Opatrunki po zabiegu nie są zainfekowane, jej oddech się poprawił i tak samo apetyt.

– Gilbert, jest pan jednym z najbardziej błyskotliwych studentów, jakich spotkałem. Jednak pańska inteligencja działa na pańską zgubę. Tym razem może i podziałało, ale zasady ustanowiono po to, by się ich trzymać. Jutro rano przeniesiemy tę dziewczynkę do domu gruźliczego.

Doktor odwrócił się i ruszył korytarzem przed siebie. Pau podążył za nim.

– Proszę, nie. To oznaczałoby wysłać ją na śmierć. W otoczeniu prątkujących chorych jej stan znów się pogorszy. Ona już wraca do zdrowia, potrzebuje jeszcze tylko kilku dni w izolatce.

– Sądzi pan, że lepiej jest wystawić na niebezpieczeństwo cały szpital?

– Wiem, że postąpiłem źle, ale ona nie musi ponosić kary za moje błędy, błagam, niech jej pan pozwoli zostać. Już nie stanowi żadnego zagrożenia.

Profesor jeszcze raz potrząsnął głową i szedł dalej na czele grupy studentów. Oddalili się od Pau, jakby młodzieniec przenosił tę samą chorobę co dziewczynka.

Kilka godzin później Pau wyszedł na ulicę. Szedł szybkim krokiem, niosąc książki i notatki. Na szczęście na zorganizowanym w trybie pilnym zebraniu Rady Wydziału postanowiono ukarać jego zachowanie jedynie podwójnymi godzinami szpitalnego dyżuru i grzywną w wysokości dwudziestu duro. Począwszy od tego momentu, jakiekolwiek nowe naruszenie zasad skutkowałoby natychmiastowym wydaleniem. Czuł ulgę i chociaż nie wiedział, jak zapłaci grzywnę, martwiła go tylko dziewczynka. Jeśli zakończy życie w szpitalu gruźliczym, będzie to wyłącznie jego wina. Nie zdarzyłoby się to w ogóle, gdyby nie pozwolił sobie na próżność i Fenollosa nie chciałby się na nim zemścić za ośmieszenie go podczas lekcji anatomii. Mała potrzebowała jego pomocy i wiedział, że postąpił dobrze, ojciec by go pochwalił. Kuracja, mimo niechęci doktora Segury, działała. Nie mógł teraz zostawić pacjentki. Następnego dnia porozmawia z Segurą i spróbuje go przekonać, żeby się zgodził zostawić ją tam, gdzie jest. Jeśli trzeba, będzie siedział na dyżurze dniami i nocami.

Rozmyślając o tym, nie zauważył człowieka, który w tym momencie skręcał zza rogu. Zderzenie wytrąciło mu z rąk książki i papiery. Czyjś rozzłoszczony głos krzyknął, żeby bardziej uważał. Pau odwrócił się, żeby przeprosić, ale tamten już zniknął w tłumie. Spojrzawszy na zabłocony chodnik, modlił się, żeby żadna z książek nie została uszkodzona. Tylko tego by brakowało.

– Nie patrzysz, jak chodzisz.

Fenollosa i jego koleżkowie otoczyli go kołem.

– Uważasz się za bardzo bystrego – szepnął, schylając się i podnosząc z ziemi jedną z książek – ale taki nie jesteś.

Wyprostował się i niedbałym gestem upuścił książkę, tak że upadła u jego stóp. Niby niechcący nadepnął ją, po czym, uśmiechając się do Pau, odszedł, a jego towarzysze za nim. Pau słyszał, jak na ulicy oddalają się ich śmiechy. Z trudem powstrzymując oburzenie, schylił się, żeby podnieść książkę. Naderwane okładki wisiały luźno. Jak to wytłumaczy bibliotekarzowi? Gdy przyjrzał się tomikowi uważniej, dostrzegł wetknięty między kartki jakiś papier. Pomyślał, że to wyrwana kartka, i już przeklinał sam siebie, ale kiedy ją wyjął, odkrył, że ma w ręce ulotkę ogłaszającą zbliżający się Międzynarodowy Kongres Spirytystyczny. I nagle wyrwał mu się okrzyk zdumienia.

Wiem, kim jesteś. Czekam na ciebie jutro o zachodzie słońca przed klasztorem Dominikanek.

Jeszcze raz przeczytał słowa nabazgrane węglem. Po plecach przebiegł mu dreszcz. Rozejrzał się po ulicy. Nagle mijający go ludzie zaczęli stanowić zagrożenie. Niepokój, nad którym starał się panować dzień po dniu, wyrwał się spod kontroli jak burza. Pau zebrał pośpiesznie pozostałe książki i pobiegł w stronę swojego pokoju, próbując powstrzymać narastające drżenie ciała.

19

Daniel Amat był kimś więcej, niż się wydawał. Słowa Vidala rozbrzmiewały mu w głowie raz po raz, a teraz doszła do tego znaleziona w archiwum notka. Podsuwała jedynie wskazówkę, lecz bez wątpienia była ważna. Coś nie pasowało w roli, jaką młodzieniec odegrał w pożarze. I Fleixa zamierzał to odkryć.

Przyśpieszył kroku. Nad miastem zapadła już noc i mokre chodniki oświetlone były tylko przez nieliczne latarnie gazowe. Poprawił kapelusz i wtulił się w marynarkę. Przynajmniej nie pada, pomyślał z ulgą.

I w tym momencie eksplodował w nim ból.

Jego ciało wyleciało w powietrze i spadło na koszyki z końskim łajnem, a ich zawartość rozsypała się po chodniku. Podniosły go czyjeś ramiona i bezwładnego rzuciły ponownie, w drugą stronę. Plecami rąbnął o żaluzję sklepu, a ta ugięła się pod tym ciosem niczym metalowa fala.

Z bramy wynurzył się potężny człowiek. Zdawał się wyrzeźbiony ze skały i rozrośnięty w barach na szerokość ulicy. Mimo zimna miał na sobie tylko podkoszulek – tak napięty na imponujących mięśniach, jakby za chwilę miał się rozerwać. Skośne oczy błyszczały rozbawieniem spod czapki.

Jeśli to napad, Fleixa nie zamierzał stawiać oporu. Może przynajmniej nie pobiją go mocno.

– Fleixa, Fleixa, Fleixa.

Dziennikarz drgnął, rozpoznając ten głos mówiący falsetem. W głębi ulicy zmaterializowała się niezwykle wysoka postać. Do Fleixy kocimi ruchami podeszła kobieta okutana w futro narzucone na długą ciemnoczerwoną suknię, miękko szeleszczącą przy każdym kroku. Między jej oczami, ciężkimi od makijażu, kołysał się pofarbowany na blond kosmyk. W karminowej smudze ust tkwił trzymany niedbale papieros. La Negra w niejednym salonie śmietanki towarzyskiej mogłaby uchodzić za wielką damę, gdyby nie jej reputacja i jego krocze.

– Człowieku, Armando – zdołał wykrztusić Fleixa.

Rozległo się pstryknięcie palcami. Zbir chwycił w garść jądra dziennikarza i zacisnął pięść. Fleixa jęknął, gdy eksplozja bólu wspięła się wężowym ruchem przez pachwiny aż po kark.

– Mój chłopcze, wiesz, że nie tak się nazywam.

– Tak, jasne. Wybacz – odpowiedział, próbując odzyskać oddech. – Co… co tutaj robisz?

– Przyszłam specjalnie po ciebie, kochany.

Jedna z jej rąk ozdobionych sztucznymi paznokciami oparła się delikatnie na przypakowanym ramieniu osiłka.

– Pedrito, nie ściskaj za mocno. Nie chcemy, żeby nasz drogi reporter odniósł poważne rany przed czasem. Przynajmniej nie wcześniej, niż ureguluje swe długi. Mój chłopak – wyjaśniła Fleixie – przedtem pracował w cyrku Braci Cudownych. Specjalizował się w zginaniu żelaznych belek. Waga piórkowa, taka jak twoja, nie zajęłaby mu nawet dwóch sekund, więc lepiej nie fikaj.

Fleixa kiwnął głową. Choćby chciał, i tak nie mógł się ruszyć. Uśmiech La Negry bynajmniej go nie uspokajał, był jednak wdzięczny za to, że uścisk nieco zelżał – na tyle, by dało się oddychać.

– Nie jestem z ciebie zadowolona, kochany. Zdaje się, że o mnie zapomniałeś.

– Zapłacę, przysięgam. Potrzebuję jeszcze tylko trochę czasu.

Jej pusty śmiech odbił się echem w zaułku.

– Ach, jesteś bardzo zabawny. Czasu, powiadasz?

– Moja karta już się niedługo odmieni. Jestem na tropie ważnej informacji, która przyniesie mi dużo pieniędzy.

– Posłuchaj, Fleixa – rzekła, znacząc długim paznokciem jego policzek – zawsze cię lubiłam. Ach, nie wiem dlaczego, ale mam słabość do tych twoich smutnych oczu. – Westchnęła. – Ale w moim zawodzie nade wszystko liczy się szacunek. Ludzie proszą mnie o pieniądze, a ja im je pożyczam, to bardzo proste. Jeśli nie ściągnę należności, interes idzie źle. A jeżeli ich nie ściągnę i nie ma konsekwencji, to jeszcze gorzej. Ludzie gadają, rozumiesz? Wiadomość rozchodzi się jak grypa i psuje mi interesy. Nie mogę na to pozwolić, nawet dla tego spojrzenia, od którego topnieje mi serce, kochany. Przykro mi, ale musisz się nauczyć odrobiny szacunku.

Skądś podniosła się pięść i uderzyła prosto w lewe oko dziennikarza. Zanim przestały mu migać kolorowe światełka, kopniak zadany kolanem trafił go w żołądek i Fleixa upadł na ziemię, rzężąc z braku oddechu.

– Niezła z was parka. – Nawet leżąc na chodniku, nie mógł się powstrzymać od komentarza. – Pewnie nawzajem wycieracie sobie plecy.

Zdążył tylko osłonić sobie głowę ramionami, kiedy runął na niego deszcz ciosów. Jeden z kopniaków znalazł nieosłonięte miejsce pod jego szczęką. Głowa wystrzeliła do tyłu i zderzyła się z metalową żaluzją. W ustach wezbrał mu smak krwi. Zanim stracił przytomność, usłyszał tuż przy uchu aksamitny głos La Negry.

– Powiedz swojej dziwce, żeby ci pożyczyła. Nie chcę dalszych zaległości. Jeżeli nie zapłacisz, znów się spotkamy, mój chłopcze.

20

Wcześnie rano Daniel i Fleixa zajęli miejsca w pociągu jadącym do Sarriá. Dziennikarz miał opatrunek na czole i brzydki siniak na lewym oku. Kiedy Daniel wyraził zainteresowanie jego stanem, Fleixa odpowiedział wymijająco, wobec czego, zamiast go wypytywać, zdał mu relację ze swojego spotkania z dziekanem. Wymienili też kilka pomysłów na temat zeszytu Homsa, lecz nie doszli do żadnego wniosku. Było oczywiste, że ojciec Daniela strzegł tego notatnika z nadzieją, że zostanie odnaleziony. Wciąż jednak nie wiedzieli, co nim kierowało. Oby tylko Homs zechciał z nimi rozmawiać. Może będzie w stanie wyjaśnić związek zeszytu z zabójstwami.

Później rozmowa się urwała i Fleixa w końcu zasnął. Podczas gdy chrapał bez skrępowania, pociąg przetoczył się przez przystanek przy ulicy Provenza, na skraju miasta, i zostawił za sobą ulice Barcelony. W miarę jak się od niej oddalali, za oknem raz po raz niestrudzenie wyrastały smukłe kominy fabryczne wypluwające słupy dymu. Zakłady zbudowane na dawnych ornych polach symbolizowały zmianę czasów. Daniel obserwował z wagonu zmierzające pieszo do pracy grupy robotników – mężczyzn w typowych wiązanych koszulach i espadrylach oraz kobiety w szarych wełnianych sukniach, z włosami przewiązanymi chustką. Daniel zapatrzył się w ich poważne twarze, domyślając się krótkiej wymiany słów między nimi. Większość osób niosła zawiniątka z solonymi sardynami i fasolą – skromną strawą, która miała im pomóc przetrwać dwunastogodzinną dniówkę ciężkiej pracy. Wszystko, co pamiętał z dzieciństwa, szybko się zmieniało.

Po przybyciu na stację Sant Gervasi, zamiast czekać na powóz ze szpitala, wzięli dorożkę. Dwadzieścia minut później zatrzymali się przed wjazdem na teren wiejskiej posiadłości.

Szpital psychiatryczny zbudowano dwadzieścia jeden lat temu na wzniesieniu, na południowym zboczu wzgórza Tibidabo. W bezchmurne dni było stąd widać Barcelonę i błyszczące u jej stóp Morze Śródziemne.

Zapłacili woźnicy i ruszyli bitą dróżką wijącą się przez sad w stronę budynku.

– Wie pan, Amat – odezwał się Fleixa, starając się nie ubłocić sobie butów – jeszcze mi pan nie zdradził, dlaczego postanowił pan ciągnąć to dochodzenie.

Daniel, zanim odpowiedział, pomyślał przez chwilę.

– Nabrałem pewności, że śmierć mojego ojca nie była przypadkiem. Zbyt wiele osób nalega, żebym wyjechał. Pragnę odkryć prawdę. Nie wybaczyłbym sobie, gdybym nie spróbował. Jeśli chodzi o poczucie winy, wiem bardzo dobrze, o czym mówię. – Uprzedziwszy kolejne pytanie Fleixy, Daniel oddalił się ścieżką. – Dalej, niech się pan pośpieszy.

Szli przez ogrody zajmujące sporą część pięciohektarowej posiadłości szpitala. W tej części rosły rośliny strączkowe i warzywa, w innej, nieco większej, posadzono drzewka cytrynowe i jabłonie. Ogrody rozmieszczono tak, że otaczały domostwo i zarazem pozwalały na stały nadzór pensjonariuszy bez sprawiania wrażenia, że to więzienie.

– Myśli pan, że nas przyjmą? – zapytał Fleixa.

– Dyrektor był przyjacielem mojego ojca.

– Wobec tego okażę mu pełen szacunek, niech się pan nie martwi.

– Teraz dopiero się martwię.

Fleixa chciał zaprotestować, kiedy zobaczył uśmiech Amata. Zaśmiał się pod nosem, aż poczuł ukłucie w szczęce i jęknął z bólu.

Pociągnęli za uchwyt dzwonka. Drzwi otworzyła siostra szarytka. Wystraszyła się na widok poturbowanej twarzy dziennikarza, więc Daniel odezwał się szybko, by ją uspokoić.

– Dzień dobry, siostro. Przybyliśmy zobaczyć się z panem dyrektorem.

Zakonnica skinęła głową i wycofała się, zostawiając ich na ładnym arkadowym dziedzińcu, na którym dominowała kaplica. Kilka minut później za ich plecami rozległ się donośny głos.

– Mam nadzieję, że macie panowie poważny powód, by mnie fatygować.

Zza uchylonych drzwi spoglądał na nich mężczyzna w białym kitlu, z rękami na biodrach. Mimo że wiek średni miał już za sobą, Antoni Giné zachował krzepkie ciało. Jego głowa zdawała się wykuta z marmuru, a następnie umieszczona na szerokich barkach. Spojrzenie dyrektora przesuwało się od jednego gościa do drugiego, od czego Fleixa automatycznie poczuł się taksowany i klasyfikowany. Tamten zachował gęste włosy, które układały się pasmami jak namalowane pędzlem, i z dumą nosił bujne wąsy połączone z okazałymi bokobrodami.

– Dziękujemy, że zechciał pan nas przyjąć, panie Giné – przywitał się Daniel.

Lekarz rozpoznał młodego Amata i poczerwieniał, a ręce mu drgnęły. Zrobił dwa kroki do przodu, gotów rzucić się na niego. Daniel pozostał na miejscu, spięty. Fleixa przyglądał się im, nie wiedząc, o co chodzi, aż wreszcie do niego dotarło. Ten człowiek to ojciec Irene i Ángeli Giné.

– Kiedy pielęgniarka przekazała mi pańskie nazwisko, pomyślałem, że się pomyliła. Sądziłem, że pan nie żyje, i wiele wskazywało na to, że tak jest w istocie – wymamrotał. – Daję panom dwie sekundy, abyście wyszli i wrócili tam, skąd przybywacie, w przeciwnym razie każę was wyrzucić.

– Nie ośmieliłbym się zjawić tu bez poważnego powodu, panie Giné – odparł Daniel. – Potrzebuję pańskiej pomocy. Chodzi o sprawę związaną ze śmiercią mojego ojca.

Na twarzy dyrektora odmalowało się wahanie. W końcu podjął decyzję. Kiedy ponownie przemówił, zdawał się starszy niż przed chwilą.

– Śmierć pańskiego ojca była niespodziewanym ciosem. Łączyła nas wielka przyjaźń. Wysłucham pana przez wzgląd na jego pamięć.

Daniel wypuścił powietrze, które przed chwilą wstrzymał. Zanim przybył do szpitala, nie był pewien, czy dane mu będzie powiedzieć choć słowo.

– Jego śmierć nie była wynikiem przypadku.

Lekarz posłał mu nieufne spojrzenie, jakie miał zarezerwowane dla pacjentów,

– Rozumiem pańską rezerwę – mówił Daniel – ale mamy dowody na to, że został zamordowany.

– Zamordowany? Mój Boże. A w czym ja mógłbym wam pomóc?

– Tak się składa, że jeden z pańskich wariatów, zanim dostał bzika… – zaczął Fleixa.

Giné zmarszczył brwi.

– Słucham? Co pan mówi?

– Mój towarzysz – wtrącił Daniel – chciał powiedzieć, że jeden z pańskich pensjonariuszy mógłby nam pomóc wyjaśnić okoliczności śmierci ojca. Chcielibyśmy z nim porozmawiać.

– Niektóre mieszkające tutaj osoby cierpią na poważne zaburzenia i nie mają pozwolenia na przyjmowanie wizyt. O którego pensjonariusza chodzi?

– O doktora Homsa.

– To niemożliwe.

– Koniecznie musimy porozmawiać z tym pacjentem, panie Giné – upierał się Daniel.

Lekarz zaczerpnął powietrza.

– Proszę mnie źle nie zrozumieć, panowie. To niemożliwe nie dlatego, że stoję wam na przeszkodzie, tylko z tego powodu, że doktor Homs opuścił ośrodek dziewięć miesięcy temu.

Daniel i Fleixa spojrzeli po sobie niezdecydowani.

– Zapraszam do mojego gabinetu. Tam możemy pomówić.

Wszedł przez drzwi i ruszył w głąb szpitala, prowadząc gości.

– Skąd taka nazwa? – zapytał dziennikarz, próbując przerwać niezręczną ciszę, jaka między nimi zapadła.

Doktor Giné spojrzał na niego, nie rozumiejąc.

– Nueva Belén – uściślił Fleixa.

– A, oczywiście, nazwa ośrodka. To na cześć londyńskiego szpitala psychiatrycznego Bethlem. Takie nawiązanie.

– Macie dużo pacjentów?

– Panie…

– Fleixa.

– Panie Fleixa, czy interesuje się pan frenopatologią?

– Freno… co?

– To nauka zajmująca się chorymi psychicznie – podpowiedział Daniel.

Giné zerknął na niego kątem oka.

– Widzę, że nie zapomniał pan wszystkiego, czego nauczył pana ojciec.

Daniel nie odpowiedział i lekarz podjął swe wyjaśnienie już mniej surowym tonem.

– Jesteśmy w kraju pionierami. Zajmujemy się tymi chorobami od ponad trzydziestu lat – wyjaśnił ze słabo skrywaną dumą. – Od trzech lat wydajemy nawet własny przegląd naukowy.

– Ale jak się bada choroby psychiczne? – drążył temat Fleixa.

– Cóż, obłąkany człowiek jest po prostu chory. Aby owa idea zaczęła się przyjmować, konieczna była zasadnicza zmiana w zbiorowym nastawieniu społeczeństwa, dokonana w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat. Niestety, wciąż spotykamy się z brakiem zrozumienia ze strony wielu osób.

Giné zdawał się zapominać o ich obecności i przeszedł w taki ton, jakby przemawiał z katedry na uniwersytecie.

– Galen zebrał dzieła swoich poprzedników dotyczące szaleństwa. Z zapałem podtrzymywał doktrynę opartą na podstawach teorii humoralnej, według której melancholia zależy od humoru powstającego w wątrobie; demencja wynika z braku duchów zwierzęcych; imbecylizm to osłabienie ich obu, a mania jest stanem wynikającym z ich zepsucia. Owe idee tak naprawdę stoją w sprzeczności z wiedzą o anatomii i fizjologii ludzkiego układu nerwowego. Na szczęście później pojawiły się bardziej pragmatyczne punkty widzenia, prowadzące do badań nad funkcjonowaniem mózgu.

Fleixie zbierało się na ziewnięcie, za co spotkało go milczące napomnienie Daniela. Dyrektor ciągnął swój wykład, nieświadom znudzonej miny dziennikarza.

– Mimo wszystko długo to trwało, zanim chorych zaczęto traktować tak, jak na to zasługują, to jest jak osoby potrzebujące opieki medycznej. W tym sensie szpital Nueva Belén cieszy się znacznym prestiżem. Wprowadziliśmy regulamin zapewniający swobodę i rozwój odpowiednio do stanu umysłowego pacjentów, nieustanny nadzór, godziwe warunki higieniczne, a nade wszystko przyjmujemy plan leczenia właściwy dla indywidualnych potrzeb każdego z chorych.

Skręcili w jakiś korytarz i weszli do innego skrzydła budynku. Po obu stronach ciągnęły się szeregiem drzwi. Gdy tylko przekroczyli próg, ich uszu dobiegł chór lamentów i krzyków. Daniel i Fleixa spojrzeli po sobie zaniepokojeni, lecz lekarz, nie zwalniając, szedł dalej.

Dziennikarz zatrzymał się przed jednymi z metalowych drzwi i zajrzał do pokoju przez znajdujące się na wysokości oczu otwarte okienko. Pośrodku pomieszczenia o ograniczonych wymiarach siedział na pryczy łysy mężczyzna, rzucając się i wyjąc jak zwierzę. Jego ręce były umieszczone w rękawicach bez palców, grubo wyściełanych w nadgarstkach i otoczonych dwiema obejmami, które przechodziły w skórzany pas przymocowany do ściany.

Dyrektor zauważył zaciekawienie Fleixy.

– Ten człowiek, mimo że zupełnie stracił władze umysłowe, nie pozbył się niepokoju. Aby uniknąć agresywnych odruchów, przez większą część dnia trzymamy go w tym pomysłowym urządzeniu. Nie może rękami zrobić sobie krzywdy i sprawiliśmy, że pierś nie odczuwa ucisku, jak w przypadku kaftana bezpieczeństwa.

– Ale… to okropne.

– Proszę sobie wyobrazić alternatywę.

To powiedziawszy, obrócił się na pięcie i podążył dalej, a Daniel i Fleixa za nim.

– Obecnie mamy blisko stu pensjonariuszy. Prawe skrzydło budynku zajmują mężczyźni, a lewe kobiety. Chorzy są podzieleni na trzy sekcje: spokojni, niespokojni i ci, których właśnie widzieliśmy, czyli agresywni. Przybywają tu chorzy o wysokiej pozycji społecznej. Dysponujemy nawet obsługą lokajską, za czternaście duro dodatkowo do podstawowej opłaty za utrzymanie, która dla pierwszej kategorii wynosi trzydzieści sześć duro. Mamy również drugą i trzecią kategorię, tańsze, oczywiście.

W końcu dotarli do gabinetu. Było to przyjemne pomieszczenie z dwoma dużymi oknami wychodzącymi na ogród. Daniel zauważył, że niewiele się zmieniło od czasu, gdy był tutaj ostatni raz. Pod ścianą te same białe regały ze szklanymi witrynami, a w nich te same podręczniki medyczne, stetoskop i kolekcja różnej wielkości ludzkich czaszek. Na ścianach liczne dyplomy z tytułami i nagrody akademickie. Biurko, zarzucone książkami i raportami, należało do człowieka zapracowanego.

Spojrzenie Daniela, przesuwając się po pokoju, napotkało stojącą na stole sepiową fotografię. Powstrzymał drżenie. Choć były młodsze, rozpoznałby je wszędzie. Ángela i Irene stały po bokach siedzącego na krześle ojca. Uśmiechały się, z nadzieją spoglądając w przyszłość, która zapowiadała się cudownie. Portret rodzinny. Odczytawszy datę umieszczoną obok podpisu fotografa, zbladł. Tydzień przed pożarem.

Giné zaprosił ich, by usiedli na krzesłach przy stole. Podążył za spojrzeniem Daniela i na jego twarzy pojawił się smutek.

– To prawda, Amat. Nie spodziewałem się, że jeszcze pana zobaczę.

– Niewiele mogę na to powiedzieć. – Zawahał się. – Odwiedziłem pana córkę.

Lekarz z goryczą kiwną głową.

– To był dla niej ciężki cios: straciła równocześnie siostrę i pana. – Widząc dezorientację Daniela, mówił dalej. – Rzecz jasna wiedziała, co się dzieje w waszym związku. Wraz z pańskim zniknięciem nie miała innego wyjścia, jak przyjąć oświadczyny Bertomeu Adella. Biedna dziewczyna.

Dyrektor patrzył na niego przez kilka sekund, po czym z niedowierzaniem otworzył usta.

– Nie wiedział pan, prawda?

Daniel potwierdził gestem, że nie miał pojęcia. Wobec tego lekarz poprawił się na fotelu i spojrzał w okno.

– Prawie nie rozmawialiśmy o… tym. Nie przystoi, żebym to ja wyjaśniał sprawy. Jeśli chce się pan czegoś dowiedzieć, musi pan porozmawiać z nią.

Daniel chciał nalegać, ale niewzruszona postawa doktora sprawiła, że powstrzymał cisnące się na usta pytania. Przełknął ślinę i postarał się skupić na sprawie, która go tu sprowadziła. W kilku słowach podsumował fakty.

– Mój ojciec sądził, że odkrył zabójcę tych biednych kobiet, i to spowodowało jego śmierć – zakończył. – Sprawił, żebym dotarł do notatnika, którego pierwotnym właścicielem był doktor Homs. Jestem przekonany, że ma on jakiś związek z tą sprawą, i z tego powodu chcemy z nim porozmawiać.

– Ach tak – odparł Giné, splatając palce pod brodą. – Zrozumcie, panowie, że okoliczności przyjęcia pana Homsa to informacja poufna. Mogę wam jednak powiedzieć, że jego przypadek rozwinął się pozytywnie. Właśnie dlatego nikt się nie spodziewał wydarzeń, które nadeszły później. Bez wątpienia teraz widzę, że miały związek ze śmiercią pańskiego ojca.

Dyrektor zamknął oczy i zaczął swoją opowieść.

– Homs cierpiał na zaburzenie nerwowe spowodowane śmiercią żony. Choć nie wierzyliśmy w całkowite wyleczenie chorego, udało się nam ustabilizować jego stan. Stracił całą nadzieję, a z tego powodu zupełny powrót do zdrowia jest niemal niemożliwy. Gdy już mieliśmy go zostawić, wszystko zaczęło się zmieniać. Nawiązał przyjaźń z jednym z pensjonariuszy. Zdaje się, że tamten pacjent również posiadał pewną wiedzę medyczną. W ciągu kolejnych miesięcy Homs ożywiał się i po raz pierwszy dostrzegliśmy możliwość, że zdoła pokonać swe zaburzenie i wyjść z choroby. Wobec zaskakującego postępu pozwoliliśmy mu nawet urządzić małe laboratorium. Zamieniło się to już w studium przypadku i byliśmy pełni entuzjazmu.

– Ale coś poszło źle, prawda? – spytał Fleixa.

– Tak. – Doktor westchnął. – Pewnego ranka znaleźliśmy nieprzytomnego jednego z nocnych stróżów. Uderzono go żelaznym łomem. Po godzinie, stwierdziwszy, że pacjenci nie ruszali się ze swoich pokojów, zastaliśmy towarzysza doktora Homsa w laboratorium. Był martwy i prawie nie do rozpoznania z powodu pociętej twarzy i rąk. Zapewne próbował się bronić. Udało się go zidentyfikować tylko po ubraniu i dokumentach.

– Dlaczego Homs miałby zrobić coś takiego? – zapytali niemal jednocześnie Daniel i Fleixa.

– To niewyjaśniona zagadka. Ludzki umysł skrywa wiele sekretów, które czekają na odkrycie. – Zniżył głos o oktawę. Daniel uświadomił sobie, że tamto zdarzenie musiało go dogłębnie zranić. – Od tamtej pory minęło dziewięć miesięcy i wciąż nie znamy powodu. Jak panowie rozumiecie, oznacza to wielką porażkę zawodową.

– Bez najmniejszej wątpliwości nie była to pańska wina – stwierdził Daniel.

Dyrektor podziękował mu smutnym uśmiechem.

– W takim razie wyzdrowienie doktora Homsa było zwykłą farsą? – spytał Fleixa.

– Na to wygląda. Oszukał nas wszystkich. Również pańskiego ojca, Danielu. W wieczór poprzedzający te fakty doktor Amat przyjechał do niego w odwiedziny. Często to robił. Tamtego dnia rozmawialiśmy o tym, jak wspaniałe oznaki wyleczenia przejawia Homs, i cieszyliśmy się z tego powodu. Wszystko to było kłamstwem. – Ze smutkiem potrząsnął głową. – Szpital zgłosił te zdarzenia władzom, ale bardziej były zajęte zamieszkami w zakładzie La Maquinista niż ucieczką pensjonariusza zakładu psychiatrycznego. Tak więc doktor Homs wciąż pozostaje na wolności i jest niebezpieczny, bardzo niebezpieczny. Cierpi na pewną odmianę obłędu na tle moralnym. Nie byłoby dziwne, gdyby znowu zabił…

Nie musiał kończyć. Jeśli nie mylili się w obliczeniach, kilka miesięcy po ucieczce Homsa znaleziono w Barcelonecie pierwsze zwłoki dziewczyny. Wszystko wskazywało na to, że doktor Homs to bardziej niż prawdopodobny zabójca, którego ścigał jego ojciec.

– Jest coś jeszcze. Szczegół, który czyni zachowanie Homsa jeszcze trudniejszym do wyjaśnienia.

Poprosili, żeby kontynuował.

– W okresie ostatnich tygodni przed ucieczką Homs uskarżał się na silne bóle w boku. Jedno z rutynowych badań wykryło u niego guza wątroby. Choroba była w bardzo zaawansowanym stadium. Nie zostało mu więcej jak rok życia.

Zanim zdążył coś jeszcze dodać, przerwało im wejście wyraźnie podenerwowanej zakonnicy.

– Doktorze, potrzebujemy pana. Pacjent Ferrer przechodzi kolejny kryzys.

– Wobec tego idę z siostrą – odrzekł dyrektor, wstając. – Żałuję, że rozstajemy się w taki sposób, Amat. Obyście, panowie, spotkali Homsa i mogli wykazać, że jest odpowiedzialny za śmierć pańskiego ojca. Wybaczcie. Przyślę asystentkę, żeby odprowadziła panów do wyjścia.

Już w drzwiach zwrócił się do Daniela:

– Nie było mi łatwo pogodzić się ze śmiercią córki. Przez długi czas obwiniałem o nią pana. Ale w rzeczywistości to był wypadek, nieszczęsne zrządzenie losu. Wciąż się zastanawiam, co Ángela robiła w waszym domu tamtej nocy. – Spojrzał mu w oczy. – Pan jest jeszcze młody, zbyt młody, by dźwigać poczucie winy. Niech pan porozmawia z Irene.

Bez dalszych pożegnań pośpieszył za pielęgniarką, zostawiając ich samych. Fleixa poderwał się z miejsca, okrążył biurko dyrektora i zaczął je przeszukiwać.

– Co pan robi?

– Nie ufam konowałom. Potrzebujemy więcej informacji. Niech mi pan pomoże.

– Stracił pan rozum?

– Ciekawe pytanie, zważywszy na miejsce, w którym się znajdujemy, nieprawdaż? – odpowiedział z uśmiechem, nie przestając przerzucać papierów. – Chce pan rozwiązać zagadkę zabójstwa pańskiego ojca czy nie? Niech się pan zajmie tamtą szafą na akta – dodał, wskazując mebel za jego plecami.

Daniel zawahał się przez chwilę. W końcu podszedł do szafki z trzema szufladami. Chciał otworzyć pierwszą, ale stawiła opór. Pociągnął mocniej; rozległ się trzask i szuflada wypadła na podłogę z hukiem. Na dywan posypały się teczki z danymi pacjentów.

Obaj popatrzyli na drzwi, spodziewając się, że lada chwila do gabinetu wkroczy cały personel szpitala ściągnięty hałasem. Nikt się jednak nie zjawił.

– Niech mi pan pomoże, szybko – poprosił Fleixa.

Jak najszybciej odłożyli teczki na miejsce. Wtem Daniel zatrzymał się przy jednej z nich. Przez sekundę myślał, że oczy go mamią. Przeczytał napis trzy razy, zanim dotarło do niego nazwisko pacjenta: Bertomeu Adell.

Zapomniał o pośpiechu i otworzył teczkę.

Adell został przyjęty do szpitala rok temu z powodu objawów nadmiernego wzburzenia i agresywnych odruchów. Według skrótowej informacji domownicy uznali leczenie za niezbędne, po tym jak pobił służącego prawie na śmierć. Powód: nie spodobało mu się, w jaki sposób podał mu śniadanie. Dzięki pieniądzom i wpływom jego rodzica sprawy nie nagłośniono, a on nie trafił do więzienia, ale w zamian zobowiązano go do leczenia w szpitalu psychiatrycznym. Miesiąc później jego ojciec zmarł i kilka dni po tym Bertomeu został wypuszczony. W aktach znajdowała się notatka lekarza odradzająca jego wypis ze szpitala.

– Co pan robi? – przerwał mu Fleixa.

– Nic.

– Dobra, kiedy pan się zabawiał, ja coś znalazłem. – Triumfalnym gestem pokazał mu jakieś kartki. – Idziemy. Śpieszmy się. Zaraz tu przyjdą.

Daniel wsadził teczkę Adella na miejsce i z pomocą dziennikarza włożył szufladę z powrotem. Upewnili się, że wszystko zostawiają w takim stanie, jak było, i wyszli na korytarz. W tym momencie pojawiła się zakonnica w podeszłym wieku, a oni aż podskoczyli.

– Wyznaczono mnie, żebym panów odprowadziła. Proszę za mną, z łaski swojej.

Ukrywając ulgę, podążyli za nią korytarzami szpitala do głównego wejścia. Gdy wychodzili na zewnątrz, Daniel odwrócił się w progu i przytrzymał drzwi, zanim się za nimi zamknęły. Kobieta czekała z uprzejmą miną.

– Proszę powiedzieć dyrektorowi, że bardzo mu dziękujemy za pomoc. I że… postaram się zrobić coś w tej sprawie.

Skinęła głową i pożegnali się. Przemierzyli pośpiesznie ogród i wsiedli do powozu, którym wrócili na stację Sant Gervasi.

21

Rozluźnili się dopiero w pociągu. Mieli szczęście, przybyli na czas, żeby złapać pierwszy wieczorny pociąg do Barcelony. Wręczywszy konduktorowi pieniądze, znaleźli pusty przedział i zasunęli zasłony, żeby im nikt nie przeszkadzał.

Z daleka od ciekawskich spojrzeń Fleixa wyjął skradziony raport lekarski.

– Wie pan co? Jest pan bardziej szalony, niż myślałem.

Dziennikarz puścił komentarz Daniela mimo uszu, skupiony na grubym pliku papierów uporządkowanych według dat. Odłożyli pierwsze kartki z administracyjnymi formularzami i dotarli do części, w której opisano przyjęcie doktora Homsa do szpitala oraz zastosowaną kurację.

Frederic Homs, 45 lat, z zawodu lekarz, bezdzietny wdowiec. Od trzech tygodni (zgodnie z relacjami kolegów) chory na umyśle. W pierwszym stadium zdiagnozowano silne, niespójne majaki z napadami agresji. Liczne omamy wzrokowe i słuchowe. Z trudem rozpoznaje przyjaciół i krewnych. Cierpi na nawracającą bezsenność. Konieczne pilne działanie w celu uniknięcia zupełnej demencji.

Po wstępnym przebadaniu przepisano poranne ciepłe kąpiele połączone z zimnym strumieniem na głowę, do wywołania u pacjenta wysypki. Wieczorami dwie sesje szkockich biczów wodnych, jak zwykle na przemian wodą zimną i ciepłą, oraz elektroterapia. Uzupełniająco płyn Fowlera na egzemę skóry. Początkowo, w celu rozluźnienia nerwów, pacjent ma przyjmować dwie miarki wodzianu chloralu.

Po wprowadzeniu początkowego leczenia następnie zaordynowano intensywne środki, jak wskazywały kolejne notatki.

Od przyjęcia pacjenta minął miesiąc i dwa dni, nie zaobserwowano jednak poprawy.

Zaleca się zastosowanie intensywniejszej terapii: dołączenie termopunktury w okolicach karku w celu skierowania niezdrowego humoru w inną stronę. Należy się upewnić, czy skóra jest sucha i czy patyczek został owinięty paloną bawełną lub pakułami. W formie uzupełnienia, wobec nawracających halucynacji (doktor Homs pisuje listy do swojej zmarłej żony, a następnie prosi o wysyłanie ich, nie przyjmując do wiadomości, że ona nie żyje) zaleca się stosowanie bielunia dziędzierzawy w połączeniu z opium.

Kolejne raporty w krótkich słowach rejestrowały przebieg leczenia Homsa.

Minęły dwa tygodnie, obserwuje się lekkie zmiany, żadnych znaczących. Przypalenia termopunktury jątrzą się mocno, objawy nie ustępują. Zaaplikowano kolejną termopunkturę, która ponownie podrażniła miejsca z odpadającymi strupami. Zwiększono sesje elektroterapii.

W ten sposób kontynuowano leczenie przez kilka tygodni. W raportach odnotowano okresy poprawy i następnych częstych pogorszeń. Stan Homsa zdawał się pozytywnie zmieniać, choć nie na tyle, żeby go uznać za zdrowego. W szpitalu zaczęto uważać, że zupełne wyleczenie doktora nie jest możliwe.

Wówczas nawiązał przyjaźń z innym pensjonariuszem.

Był to prawdziwy punkt zwrotny, jak zaświadczały notatki. W ciągu kolejnych miesięcy Homs doświadczył wielkiej przemiany, do tego stopnia, że zalecono wypis ze szpitala. Do końcowej części akt Giné dołączył krótką notkę z datą o dwa dni poprzedzającą tragiczną śmierć asystenta doktora Homsa.

Alfons Martí, dwudziestosześcioletni mężczyzna z wyraźnymi objawami potraumatycznymi, przyjęty piętnastego lutego 84 roku, pacjent doktora don Alfreda Amata i Roures. Po wyjściu z etapu odosobnienia okazał się znakomitym towarzyszem dla doktora Homsa. Należy przebadać łączące ich relacje, ponieważ przyniosły niezwykłą wartość terapeutyczną.

– Mój ojciec? – Daniel jeszcze raz przeczytał notatkę. – Mój ojciec był lekarzem człowieka, który padł ofiarą doktora Homsa?

– Co za zbieg okoliczności, prawda?

Daniel zamyślił się na kilka sekund, zanim odpowiedział z potakującym skinieniem głowy.

– Do mojego ojca często zgłaszali się pacjenci, którzy oprócz przypadłości fizycznych cierpieli również na ukryte zaburzenia psychiczne. Właściwie on sam podkreślał, jak ważne jest poznanie psychiki chorego w celu zrozumienia natury jego cierpienia. Uważał, że wiele chorób jest efektem niezrównoważenia w sferze umysłu. Niektórzy zarzucali mu, że przesadza, ale Giné podzielał jego poglądy, może przez wzgląd na przyjaźń. Dlatego ojciec bez wahania wysyłał do niego niektórych pacjentów. – Zasępił się. – Straszliwy zbieg okoliczności. Teraz rozumiem determinację ojca. Kiedy Homs zamordował tego człowieka i uciekł z zakładu, ojciec czuł się podwójnie odpowiedzialny jako przyjaciel zabójcy i zarazem lekarz ofiary. Zatrzymanie Homsa stało się dla niego sprawą osobistą.

Resztę podróży przebyli w milczeniu, zatopieni we własnych rozmyślaniach. Była już noc, kiedy pociąg zatrzymał się na Plaza de Cataluña.

22

Pau przeszedł przez żelazną bramę na ulicy Carmen. Chyba nie mógłby się czuć bardziej zmęczony. Nie pamiętał, kiedy ostatnio wyspał się porządnie. Bolały go oczy, a w jego głowie odzywało się natrętne brzęczenie. Przepracował więcej godzin z rzędu, niż zdarzyło mu się to kiedykolwiek w życiu.

Do długich dyżurów w szpitalu, będących częścią kary związanej ze sprawą dziewczynki, doszły godziny lekcyjne i nauka. Pocieszał się myślą, że Elena została w szpitalu. Po ostatnim badaniu wyglądało na to, że nie stanowi już zakaźnego zagrożenia, dlatego pozwolono jej przebywać w szpitalu do wypisania. Mimo gniewu lekarz przyznał, że zastosowana kuracja dała dobre rezultaty, ale nie cofnięto postanowień dyscyplinarnych. Pau z ulgą przyjął takie zakończenie sprawy, teraz jednak miał inne zmartwienie.

Wyjął z kieszeni marynarki liścik i przeczytał go po raz enty. Z trudem powstrzymał drżenie. Ktoś odkrył jego sekret. Mimo że podjął jak najbardziej roztropne środki ostrożności, nie zdały się one na nic. Kto to mógł być? Jak mu się to udało? Był tylko jeden sposób, by się tego dowiedzieć. Schował kartkę i ruszył we wskazane miejsce.

Początkowo go nie rozpoznał, jego stan jasno dawał do zrozumienia, że nie wiodło mu się zbyt dobrze. Tamten czekał na niego wśród cieni na ulicy Elisabets. Nie przekroczył jeszcze czterdziestki, ale wyglądał na dziesięć lat więcej. Rozglądał się na boki i przytupywał dla rozgrzewki. Miał dobrze skrojone, ale brudne i znoszone ubranie, a płaszcz wisiał na nim luźno, jakby właściciel sporo stracił na wadze. Zbliżywszy się, Pau zauważył, że jego oczy, zapadnięte w wygłodniałej twarzy, płoną jak dwa zaczerwienione punkty. Węszył w powietrzu niczym spodziewający się problemów szczur.

– Dobry wieczór,  p a n i e   G i l b e r t  – zaseplenił z niezgrabnym ukłonem i pozorowanym uśmiechem. – Tak się pan teraz nazywa, nieprawdaż?

– Albert – odparł Pau.

Tamten udał obrażonego.

– Po tak długim czasie tylko tyle potrafi pan powiedzieć? Albert? Żadnego jak się masz, cieszę się, że cię widzę albo jak ci się wiodło przez ostatnie cholerne lata?

Pau nie odpowiedział. Zerknął kątem oka na ulicę, żeby sprawdzić, czy nie zobaczy ich tutaj ktoś z uniwersytetu, i zastanawiał się, jakie zamiary może mieć ten typ.

– Bez obaw, o tej porze prawie nikt już nie chodzi tą ulicą, nawet siostry z klasztoru boją się zimna. Ale jeśli pan chce, możemy zmienić miejsce.

Choć Pau dał do zrozumienia, że jest mu wszystko jedno, jego rozmówca przeniósł się do sąsiedniej bramy. Potem przyciągnął studenta do siebie i zniżył głos. Cuchnął winem i zastarzałym potem.

– W przeciwieństwie do pana ja martwię się o pańską osobę. A widzę, że dobrze się pan miewa, bardzo dobrze – potwierdził, rzucając mu spojrzenie. – Tak, wygląda pan jak prawdziwy dżentelmen.

– Czego chcesz?

– Prosto i do rzeczy, co? Dobrze, jak pan sobie życzy. Proszę słuchać, panie Gilbert. – Znowu naznaczył swój głos drwiną. – Myślę, że pański ojciec nie byłby ani trochę zadowolony z pańskiego postępowania.

Pau odepchnął go mocno. Nie zdołał zapanować nad drżeniem głosu.

– Nie waż się wspominać mojego ojca.

Tamten zrobił nieprzyjemną minę. Podrapał się po nieogolonym policzku i splunął na ziemię.

– Ach, tak! Biedak… Zginął, nieprawdaż? W wypadku z powozem. Na drogach jest niebezpiecznie.

Pau zacisnął szczęki, aż poczuł krew w ustach.

– Wyduś wreszcie z siebie to, co masz do powiedzenia.

– Wie pan, panie Gilbert? Przyszedłem do pana z najlepszym nastawieniem, ale pan zachowuje się z tym samym brakiem szacunku co pański rodzic.

– I tak okazał ci zdecydowanie za wiele życzliwości.

– Nie zasłużyłem na takie traktowanie!

– Ta biedaczka była jeszcze dziewczynką.

– Zdzirą! Oto kim była! Namawiała mnie, a potem wyciągnęła jakąś bajeczkę.

– Zgwałciłeś ją i zostawiłeś brzemienną. Ona i dziecko umarli przy porodzie. Nie masz wyrzutów sumienia?

Mężczyzna przewrócił oczami, a potem położył palec na ustach i zniżył głos do szeptu.

– Nie powinien pan traktować mnie tak szorstko, to panu nie przystoi.

– Co masz na myśli?

Powstrzymywanie pogardy, jaką czuł dla tego osobnika, kosztowało go dużo wysiłku.

Lata temu Albert został zatrudniony jako służący w ich domu. Początkowo wywiązywał się ze swoich obowiązków, do czasu gdy wpadła mu w oko Francisca, młoda służąca. Wszyscy wiedzieli, że nagabywał ją od tygodni, a ona raz po raz odrzucała jego względy. W końcu pewnego wieczoru znaleziono biedną dziewczynę ukrytą w piwnicy na węgiel, ciężko poranioną, w potarganym ubraniu. Przerażona, nie zgodziła się zeznawać przeciw niemu i dlatego Albert uniknął więzienia. Jednak ojciec Pau nie bawił się w ceregiele: wyrzucił go z hukiem i dołożył starań, aby go nikt więcej nie zatrudnił. Potem dowiedział się, że Francisca spodziewa się dziecka.

– Pewnie się pan zastanawia, jak pana znalazłem. – Zaśmiał się. – Zaspokoję pańską ciekawość. Tydzień temu przechodziłem tą samą ulicą. Lało jak z cebra i schroniłem się w przejściu, akurat naprzeciw szpitala. Zamierzałem osuszyć sobie ubranie, kiedy z budynku wyszedł student i skierował się w moją stronę. Śpieszył się. Nawet nie spojrzał mi w twarz, lecz ja owszem. Wydał mi się bardzo znajomy. Ale jak mógłbym znać takiego dżentelmena, zadałem sobie pytanie. Od tamtego wieczoru wracałem tu kilka razy i śledziłem go całymi dniami. Musiałem rozwiązać zagadkę. Pewnej nocy, gdy miałem już zrezygnować, doznałem olśnienia. Początkowo myślałem, że wypity alkohol płata mi figle. Żeby pan widział, jak się pan zmienił! Proszę sobie wyobrazić moją radość, kiedy potwierdziłem pańską tożsamość mimo nowego uczesania i ubioru. Zawsze pan chadza sam i nie opuszcza szpitala przed zmierzchem, bardzo inteligentnie z pana strony. W ten sposób łatwiej jest przejść niezauważonym, prawda?

Pau nie odpowiedział.

– Jak pan sobie wyobraża, dziękowałem Bogu za moje szczęście. Ostatnio nie wiedzie mi się zbyt dobrze. To przejściowe kłopoty, potrzebuję pieniędzy. Od tego są przyjaciele, nieprawdaż? Pan pomoże mnie, a ja pomogę panu. Nie interesują mnie pańskie sprawy ani przedstawienie, które pan odgrywa, ale jestem bardzo gadatliwy, wie pan? Jeśli mi pan poda rękę i wyciągnie mnie z tej kiepskiej sytuacji, ja w zamian nie podzielę się z nikim naszym małym sekretem.

Pau nabrał powietrza.

– O jakiej sumie mówimy? – zapytał.

– Nic, czego odmówiłby pan staremu przyjacielowi.

– Ile?

– Sto pięćdziesiąt peset.

Pau powstrzymał okrzyk. To było więcej pieniędzy, niż kosztował cały jego kurs studiów.

– Nie mam tyle.

Z wściekłym pomrukiem Albert pchnął go gwałtownie na bramę. Pau krzyknął, ale natychmiast umilkł, otrzymawszy cios w brzuch, i upadł na ziemię. Były służący podniósł go za klapy marynarki i przyciągnął do siebie.

– Jeśli myśli pan, że się pan wywinie, to jest pan w błędzie. Zapłaci mi pan. Ma pan wobec mnie dług za to, co mi zrobił pański ojciec, za całą nędzę, jaką musiałem od tamtego czasu znosić. Słyszy mnie pan? Jeśli nie chce pan, żeby pańska gra się wydała, mam dostać pieniądze do końca tego tygodnia. Choć jeżeli pan woli – jego twarz się rozpromieniała – możemy to też uregulować w inny sposób.

Pau próbował się opierać, ale siła napastnika unieruchomiła go. Po jego policzku popłynęła przesiąknięta wódką ślina Alberta, podczas gdy ręka tamtego powędrowała w stronę jego krocza. Pau natężał się, żeby wyzwolić ramię. Trzasnął byłego służącego łokciem w szczękę i zdołał go odepchnąć.

Pięść Alberta ugodziła go prosto w twarz. Usłyszał trzask, kiedy uderzył głową o ścianę. Ciało bezwładnie osunęło się na ziemię. Napastnik uśmiechnął się złośliwie, ocierając sobie rękawem krew z rozciętej wargi.

– To się panu pewnie spodoba.

Podniósł rękę, gotów znowu uderzyć, gdy nagle na ulicy rozległ się turkot powozu. Były służący spojrzał w prawo, zaklął i nachylił się nad leżącym.

– W czwartek o ósmej. W San Justo. Niech mi pan nie każe czekać.

Pau ledwie dosłyszał jego słowa i odgłos oddalających się kroków. Obok niego zrobił się jakiś ruch, rozległy się głosy i krzyki. Podniosły go czyjeś krzepkie ramiona i dźwignęły.

– Jak się pan czuje? Jest pan ranny?

Pau próbował skupić wzrok. Znał skądś ten głos. Oczy powoli odzyskały możność widzenia i ze zdumieniem rozpoznał twarz swojego wybawcy.

Ogień utrzymywał w pomieszczeniu przyjemną temperaturę. Mimo to Pau wciąż czuł, że zimno ulicy przenika go do kości. Filiżanka z gorącą kawą, którą trzymał w dłoni, też nie zdołała uwolnić go od dreszczy. Po jego lewej stronie siedział Daniel Amat. Zza okularów spoglądały na niego szare, pełne energii oczy, tak podobne do oczu jego ojca… Zamaskował swoje zakłopotanie kaszlnięciem.

– Wyszedł pan z niezłej kabały.

Pau skinął głową i siorbnął łyk ciemnego płynu.

Towarzysz Amata odłożył na bok dokumenty, które trzymał w dłoni.

– To skandal. Napaść rabunkowa prawie u drzwi samego szpitala. Ten typ był bardzo sprawny i uciekł mimo mojej interwencji.

Po tych słowach dziennikarza na ustach Daniela zawitał uśmieszek. Pau odetchnął z ulgą. Ci dwaj przypuszczają, że Albert to złodziej. To ułatwiało mu sprawę.

Nie zwracając uwagi na rozbawioną minę swego towarzysza, Fleixa podszedł do młodzieńca i wyciągnął rękę.

– Nazywam się Bernat Fleixa. Może pan o mnie słyszał, jestem dziennikarzem z „Kuriera Barcelońskiego”.

Pau uścisnął mu dłoń, zaprzeczając ruchem głowy. Próbował usprawiedliwić się wyrazem twarzy, ale nie udało mu się załagodzić rozczarowania reportera.

– Przykro mi, panie Fleixa, nie znam pana.

Dziennikarz ukrył niezadowolenie, z pozorną obojętnością opierając się o stojące obok biurko. Daniel, wyraźnie rozbawiony, zwrócił się do młodzieńca z błyskiem zaciekawienia w oczach:

– Co się dokładnie wydarzyło?

– Wyszedłem ze szpitala, kiedy ten typ nagle na mnie napadł, żeby mnie okraść. Byłem wyczerpany po wielu godzinach pracy i nie mogłem mu stawić czoła, w przeciwnym razie poradziłbym sobie z nim bez trudu. Dopadł mnie znienacka, nic więcej.

– Dopiął swego?

– Słucham?

– Jeżeli ukradł coś cennego, trzeba to zgłosić.

– Nie, nie, nie – odparł pośpiesznie Pau.

Zapadła cisza. Pau skorzystał z okazji, by odstawić filiżankę na stół i wstać. W głowie mu się kręciło i wciąż było mu słabo, nie chciał już jednak odpowiadać na więcej pytań.

– Ogromnie panom dziękuję za pomoc. Mam u panów dług wdzięczności. Czuję się już znacznie lepiej. Muszę wracać do siebie, zrobiło się bardzo późno, a jutro od rana czeka mnie kolejny dyżur w szpitalu.

Po tych słowach skinął im głową na pożegnanie i wyszedł. Gdy zamknął drzwi, Fleixa spojrzał na Daniela ze zmarszczonymi brwiami.

– Dziwny młodzieniec, prawda?

Na ulicy przed Collegium Major Albert Malavell chronił się w bramie przed deszczem, który znów padał w mieście. Były służący nie spuszczał oczu z oświetlonych okien budynku. Nie wiedział, który to pokój, ale to nie miało znaczenia. Wystarczyło, że sobie wyobraził. Jego ręka pieściła schowany w kieszeni nóż sprężynowy, a on napawał się bólem w rozciętej wardze.

23

Lando zmierzało raźno w stronę portu, zostawiając za sobą ożywioną atmosferę Rambli. Kiedy dotarło do końca alei, konie musiały okrążyć rejon prac przeprowadzanych przy budowie pomnika Kolumba.

Przez otwarty dach kabiny dał się słyszeć głos woźnicy.

– Stawiam swój roczny zarobek na to, że ten złom zwali się, zanim zainaugurują cholerną kolumnę.

Daniel nie pofatygował się, by odpowiedzieć, podziwiał tylko gotową żelazną budowlę zaprojektowaną przez architekta Juana Torrasa. Rusztowanie, wysokie na ponad sześćdziesiąt metrów, było najwyższą konstrukcją, jaka do tej pory powstała w Barcelonie. Cztery kratownicowe żelazne słupy ustawiono tak, by tworzyły idealny kwadrat, i połączono trzema praktycznymi galeriami. Olbrzymi szkielet wieńczyła korona z belek. Kilka żelaznych odciągów, zakotwiczonych w ziemi, pozwalało konstrukcji opierać się podmuchom wiatru. Pośrodku wznosiła się kolumna z siedmiometrowym posągiem sławnego żeglarza na szczycie. Całość przypominała przypiętego linami do ziemi Lemuela Guliwera podczas jednej z jego słynnych podróży.

Zbudowanie pomnika, który miał uświetnić obchody Wystawy, zajęło sześć lat, i przez cały ten czas ludzie mieli o czym rozmawiać, rozprawiając o tym pomysłowym sposobie windowania ciężkich żeliwnych elementów. Plotki wieszczące katastrofę były tak liczne, że sam burmistrz odwiedził architekta w pracowni, aby go prosić o gwarancję, że to niewiarygodne rusztowanie nie runie ludziom na głowy. Torras w odpowiedzi ustawił się pod suwnicą pomostową w dniu, kiedy transportowano na górę sześciotonową figurę Kolumba. Czarne przepowiednie okazały się bezpodstawne i prestiż architekta wzrósł jak cena zboża.

Zostawili za sobą plac budowy i podążyli niedawno wybrukowaną promenadą Kolumba. Po lewej wznosił się hotel Internacional, postawiony i ukończony w rekordowym tempie również z powodu Wystawy.

Daniel mógł się przekonać, że w tej części miasta panuje gorączkowy ruch. Żaglowce i statki handlowe walczyły o miejsce z kutrami rybackimi. Łodzie pocztowe wypuszczały pasażerów i wyładowywały towary. Rybacy opróżniali sieci o świcie, a na targach tłoczyli się klienci.

Słony zapach morza towarzyszył im do momentu, gdy zastąpiła go sadza unosząca się w okolicy Dworca Francuskiego. Budynek dworcowy, o dwupołaciowym dachu i dużych półokrągłych oknach, pękał w szwach, pełen podróżnych, bagażowych niosących walizki i paczki, dorożkarzy krzykiem nawołujących klientów oraz wozów, z których pośpiesznie składowano towary, żeby zdążyć przed odjazdem następnego pociągu do Madrytu.

Jechali dalej drogą pomiędzy torami a parkiem Cytadeli, aż dotarli do ulicy Villena, z której przez boczną bramę wtoczyli się na ogrodzony teren. Dozorcy rozpoznali powóz i pozdrowili ich przy wjeździe. Pojazd podążył przez pomarańczowy zagajnik i zatrzymał się przed budami, gdzie zgromadzono drewniane belki i sterty cegieł. Woźnica, nie trudząc się schodzeniem z kozła, wskazał Danielowi dróżkę wiodącą między dwiema budowlami stojącymi w otoczeniu rusztowań.

– Budynek z czerwonej cegły, nie zgubi się pan.

Daniel odetchnął głęboko. Idąc ścieżką ledwie zaznaczoną na ziemi, cieszył się przechadzką mimo chłodu poranka. Tu, między parkiem a morzem, powietrze było wolne od fabrycznych dymów, które nieustannie spowijały miasto. Na chwilę zapomniał o dręczących go obawach.

Wyszedł z cienia budowli, znalazł się po drugiej stronie i stanął jak wryty, powstrzymując okrzyk zaskoczenia. Przed nim rozciągały się tereny Wystawy Światowej.

Rozpoznał poszczególne budynki dzięki gazecie brukowej, którą zaoferowano mu na ulicy kilka dni temu. Po lewej stronie niczym olbrzymi wachlarz majestatycznie wznosił się Pałac Przemysłu i Handlu. Mierząca siedemdziesiąt tysięcy metrów kwadratowych hala została zaprojektowana tak, by pomieścić przykłady najnowszych osiągnięć technologicznych końca wieku i zaprezentować światu niewiarygodny geniusz człowieka. Naprzeciw pałacu pozostałości dawnej cytadeli zajmował bujny ogród z wodospadem i licznymi szpalerami drzew. Koło zagajnika Daniel dostrzegł budowlę przeznaczoną na salę konferencyjną, a obok niej muzeum Martorell. Tutaj miała się odbyć ceremonia inauguracyjna z udziałem królowej regentki, króla oraz wszystkich ważnych osobistości z kraju i Katalonii. Dalej rozpoznał elegancki Pałac Sztuk Pięknych, dzieło architekta Augusta Fonta, a tuż obok Pałac Hiszpańskich Kolonii. W jeszcze większym oddaleniu, ponad kopułami drzew rysowały się detale szklarni Amargòs i blanki pretensjonalnej kawiarni-restauracji Lluísa Domènecha. Naprzeciwko powinien się znajdować Pawilon Leona XIII, projektu Enrica Sagniera, początkowo planowany na eksponaty papieskie, ale ostatecznie nieukończony z powodu braku czasu. Za ogrodem, pełnym różnorodnych pawilonów, firm takich jak: Marqués de Campo, American Soda Water czy Tabacos de Filipinas, ciągnęła się aleja, na której na szerokość mogło się zmieścić do sześciu powozów, docierająca aż do imponującego Łuku Triumfalnego, głównej bramy terenów wystawowych.

– Kto by powiedział, że absurdalny pomysł Serrana zostanie zrealizowany, prawda? – odezwał się czyjś głos za jego plecami.

Bertomeu Adell szedł ku niemu z tabakierką w ręce. Wciągnął kilka razy tabakę, pomasował sobie nasadę nosa i na jego obliczu rozlała się pełna zadowolenia mina.

– Prawie od dziesięciu lat wszyscy palą przeklęte papierosy, ale dla mnie nie ma to jak dobra tabaka. Szkoda – klasnął językiem ze złością – że coraz trudniej o dostawy przyzwoitej jakości.

Stanął przy nim i powiódł wzrokiem po roztaczającej się dookoła scenerii budynków i ogrodów, jakby to miejsce należało do niego.

– Cieszę się, że przyjąłeś moje zaproszenie, Amat.

Bez dalszej wymiany słów ruszyli naprzód. Przecięli ogród, mijając z boku salę konferencyjną, a potem jakiś pawilon, aż wyrosła przed nimi budowla z czerwonawej cegły.

Choć mniejsza od pozostałych, wyzywająco pięła się ku barcelońskiemu niebu. Czterokondygnacyjna fasada łączyła szkliwioną ceramikę z czerwonawą ceglaną murarką. Wielkie półokrągłe okna sprawiały, że bryła budynku zdawała się lżejsza. Pośrodku niczym antenka wystawał smukły sześciokątny komin, z którego unosiła się biała chmurka dymu.

Daniel zastanawiał się, czemu miałoby służyć to miejsce.

– Czyniąc honor naszej wieloletniej przyjaźni – Adell zatrzymał się przed głównymi drzwiami – zamierzam podzielić się z tobą, drogi przyjacielu, czymś poufnym: w ten projekt zainwestowałem znaczną część odziedziczonego majątku. Jeżeli coś nie pójdzie zgodnie z przewidywaniami, powiedzmy, że… oznaczałoby to wielkiego pecha. Ale ty, Amat – wskazał na niego – zagwarantujesz mi, że tak się nie stanie.

– O czym mówisz?

Uśmiechając się tajemniczo w odpowiedzi, Adell wszedł do budynku.

W środku witał gości przestronny hol. Na podłodze leżało linoleum, a ściany do połowy wysokości były wyłożone drewnianą boazerią. Wystroju dopełniały dekoracje o naturalnych motywach. W powietrzu unosiła się silna woń farby.

Przedsiębiorca podążył dalej, nie zwracając uwagi na swych pracowników, aż dotarł do podwójnych przeszklonych drzwi, otworzył je i wkroczył dalej. Daniel szedł za nim, gotów nalegać, by Adell mu wyjaśnił, co miał poprzednio na myśli, gdy nagły zawrót głowy sprawił, że cofnął się o krok.

Dawny przyjaciel spojrzał na niego z uśmiechem, zadowolony z wywołanego efektu. Oparł się o poręcz z kutego żelaza na balkonie zawieszonym jakieś dwadzieścia metrów nad podłożem. Powietrze było wypełnione ogłuszającym brzęczeniem.

Otrząsnąwszy się z zaskoczenia, Daniel podziwiał niezwykły widok, jaki roztaczał się z tej wysokości. We wnętrzu budowli, przypominającym katedrę, znajdowała się ogromna pusta przestrzeń, szeregiem kolumn podzielona na dwie równoległe nawy. Podłogę pokrywały dziesiątki przewodów, jakby jakaś metalowa kałamarnica chciała owinąć to miejsce swoimi mackami. W pierwszej nawie, na platformie, Daniel naliczył sześć pokaźnych silników parowych. Przywodziły na myśl leżące pod ścianami żelazne słonie. Tuż pod nim ekipa spoconych mężczyzn o nagich torsach z wielką wprawą obsługiwała trzy duże piece. Długie języki ognia lizały otwarte drzwiczki, niecierpliwie czekając na kolejną szuflę węgla. Aż tu w górze czuło się bijące stamtąd gorąco.

W przyległej nawie mieściło się pięć innych urządzeń, których przeznaczenia nie znał. Z powodu swoich rozmiarów, jeszcze większych niż w przypadku silników parowych, zajmowały znaczną część przestrzeni. Operatorzy krążyli między nimi, przemieszczając się po różnych schodkach i platformach, robiąc notatki i pomiary. Daniel zauważył, że wypełniające budynek brzęczenie pochodziło właśnie z tej strefy.

– Masz przed sobą pierwszą elektrownię w Barcelonie – obwieścił Adell. – Te maszyny z pięcioma prądnicami prądu stałego dostarczyła nam z Anglii firma Shuckert & Co. Wytwarzają prawie trzy tysiące kilowatów. Oświetlimy Ramble, promenadę Kolumba i pałac Sant Jaume oraz cały teren Wystawy. A to dopiero początek, mamy kilkudziesięciu inwestorów, ale zapowiadają się ich setki.

Daniel był pod wrażeniem. Ten budynek i jego instalacje musiały kosztować fortunę. Wysiłek włożony w zrealizowanie takiego projektu zapewne był tytaniczny. Podejrzewał jednak, że Adell nie tylko po to go tu sprowadził, by mu pokazać elektrownię. Czego od niego chce? O co mu chodziło, kiedy powiedział, że to on zapewni sukces jego przedsięwzięciu?

Przez drzwi wpadł jakiś pracownik, przywitał się z Danielem skinieniem głowy i zaraz zwrócił się do przedsiębiorcy:

– Proszę wybaczyć, pilnie muszę z panem porozmawiać.

Adell westchnął i zrobił zniecierpliwioną minę.

– Przedstawiam ci pana Casavellę, kierownika elektrowni. Zawsze ma jakieś problemy wymagające pilnego rozwiązania. Wybacz na chwilę.

Oddalili się od Daniela, lecz nie na tyle, żeby nie słyszał strzępów rozmowy przebijających się przez brzęczenie generatorów. W tonie głosu kierownika wyraźnie pobrzmiewało zmartwienie.

– …trzy razy w tym tygodniu…

– …powinieneś coś z tym zrobić.

– Tak, proszę pana, wiem… ale we wtorek… szczyt wydajności… ciśnienie… Nie, nie możemy… nie wiem o tym, proszę pana… spadki i wzrosty…

– Nie wygaduj głupot… nie…

– …wybuchu.

Głosy zagłuszyła syrena zapowiadająca koniec zmiany; mimo to Daniel widział, jak Adell wpada w złość i przerywa rozmowę szorstkim gestem. Pracownik więcej nie naciskał, pokiwał głową i odszedł. Przechodząc obok Daniela, uniósł dłoń do czapki, jakby salutował.

Adell oparł się o żelazną poręcz, nie zwracając uwagi na Daniela. Po minucie najwyraźniej wrócił do rzeczywistości.

– Drogi przyjacielu, doszły mnie słuchy, że prowadzisz jakieś dochodzenie.

Daniel zaniemówił. Przedsiębiorca przybliżył się do niego i ciągnął dalej miękkim tonem.

– Chciałbym, żebyś dał temu spokój.

– Słucham?

– Jeśli to kwestia pieniędzy, da się załatwić.

– Nie rozumiem.

Adell westchnął niecierpliwie.

– Posłuchaj, woda jest podstawą dla działania kotłów parowych, z tego powodu instalujemy kompletny system, który znajduje się pod ziemią, pod tym budynkiem, i jest połączony z beczkami umieszczonymi koło kotłów. Nadmiar wody zostaje odprowadzony do sieci kanalizacyjnej. Niektóre z tych zwłok, tak bardzo cię interesujących, pojawiły się w odpływach naszych kanałów. Ten zbieg okoliczności nie miałby większego znaczenia, gdybyś nie zaczął robić ruchu wokół sprawy, ty i ten twój przyjaciel reporter, ściągając na mnie uwagę. Teraz rozumiesz?

Jeżeli to, co mówił Adell, jest prawdą – rozmyślał Daniel – wyjaśniałoby się, dlaczego nikt nigdy nie widział zwłok wrzuconych w wodę. Nie dziwiło go zmartwienie przemysłowca. Nie tylko wikłało go to bezpośrednio w sprawę morderstw, choćby nie wiedzieć jak absurdalnie to brzmiało, lecz także, jeśli wyjdzie na jaw, wywoła wielki skandal i najprawdopodobniej zaszkodzi jego reputacji. Nakłady finansowe poczynione przez inwestorów, którzy utrzymywali elektrownię i w przyszłości mieli zapewniać Barcelonie elektryczność, byłyby zagrożone.

– Myślę, że potrafię to zrozumieć.

Pełen zadowolenia uśmiech Adella zgasł przy kolejnych słowach jego dawnego przyjaciela.

– Mogłoby nawet dojść do tego, że ktoś oskarżyłby cię o te zbrodnie.

– Proszę, Amat, nie bądź śmieszny. Miałem cię za bardziej inteligentnego. Zacznijmy od tego, o jakich zbrodniach mówisz. To wypadki, zaledwie nieszczęśliwe wypadki. Nie mam z nimi nic wspólnego, ale rozumiesz, że rozgłos mi zaszkodzi. Wiesz, że Wystawa rozpoczyna się za dwa tygodnie? Znajdujemy się w kluczowym momencie, kończymy najważniejszą część systemu. Musimy się uporać z pewnymi nieprawidłowościami ciśnienia i mnóstwem innych kwestii, o których zapewne nie wiesz i ich nie zrozumiesz…

– Jesteś poinformowany o śledztwie, jakie prowadził mój ojciec? – przerwał mu Daniel.

– Oczywiście – odpowiedział niechętnie. – Twój ojciec i ja zamieniliśmy kilka słów w tej sprawie, ale nie chciał mi zdradzić szczegółów. Jestem pewien, że przez wzgląd na naszą dawną przyjaźń dojdziemy do porozumienia. W najbliższych latach zamierzam rozciągnąć sieć elektryczną na całe miasto, ogromna inwestycja. Zdajesz sobie sprawę? Elektryczność to przyszłość. Nie możemy zamykać drzwi postępowi, Amat.

– Niektóre z tych zwłok należały do dziewczyn, właściwie dziewczynek.

Adell machnął ręką, jak gdyby odganiał komara.

– A czemu miałoby mnie to obchodzić? Niech Bóg przyjmie je do swojej chwały. Śmierć tylko oszczędziła im cierpień. Gdyby sprawy nie rozdmuchały te cholerne gazety, jak ta twojego przyjaciela Bernata Fleixy, dla mnie byłoby to tak samo, jakby znaleźli psa. Jednak zła prasa może postawić pod znakiem zapytania wielki projekt mojego życia, a na to się nie zgodzę.

– Dlaczego miałbym posłuchać twoich… rad?

– Doskonale cię rozumiem, przyjacielu – odparł Adell, nie zmieniając tonu. – Twój ojciec zginął niespodziewanie w wypadku, jakieś pozbawione skrupułów typy rozpuszczały plotki o jego rzekomych zbrodniach, spiskach i machinacjach. Zastanawiasz się, czy jest w tym choć ziarno prawdy. Tyle lat cię nie było, nie wiesz, co myśleć. Może ja też tak bym działał. Jednak wszystko to jedno wielkie kłamstwo. Nic z tego, co ci opowiadali, nie jest prawdą. Po prostu twoje oszołomienie nie pozwala ci dostrzec, że wplątałeś się w bezsensowne poszukiwanie i że twoje wysiłki nie przyniosą ci żadnej korzyści.

Daniel chciał odpowiedzieć, ale Adell uciszył go ruchem ręki.

– Zasmuca mnie, że tak to widzę. W jakiś sposób czuję się zobowiązany, by ci pomóc, ze względu na to, co nas łączyło w przeszłości, oraz z powodu Irene.

– Ona nie ma nic wspólnego z tą sprawą.

– Dobrze wiem, jak ją ceniłeś. – Przez twarz przedsiębiorcy przebiegł cień. – Niewątpliwie decyzja o wyjeździe była dla ciebie trudna. Czasami jedni zyskują tam, gdzie inni tracą, prawda? Z tego powodu mam wobec ciebie dług wdzięczności. – Wyjął z kieszeni pakiet. – To są bilety pierwszej klasy na twój powrót do Anglii i pewna sumka na wydatki. Uznaj to za rekompensatę.

– Nie jestem zainteresowany…

– O, nie spodziewałem się, że od razu przyjmiesz – przerwał mu. – Moja oferta pozostanie ważna przez trzy dni. Zanim ten czas minie, mam nadzieję, że ją przyjmiesz i wymażesz ze swego umysłu tę nieszczęsną sprawę. W przeciwnym razie… – zrobił przerwę, a z jego twarzy zniknęły wszelkie oznaki sympatii – znajdę inne środki, żeby to zrobić, drogi przyjacielu.

Jakby się umówili, obok nich zmaterializował się woźnica. Ale Adell jeszcze nie skończył.

– Jeszcze jedno. Jeżeli spróbujesz znowu zobaczyć się z Irene, pożałujesz.

– To kolejna groźba?

– Oczywiście, ale nie tego rodzaju, jak myślisz. W tym przypadku, Amat, nie musisz się obawiać żadnej krzywdy z mojej strony.

– Wobec tego, do czego się odnosisz? – spytał, z trudem powstrzymując wzbierającą w nim wściekłość.

– Jeżeli się dowiem o kolejnym spotkaniu za moimi plecami, skorzystam z prawa, które mi przysługuje jako mężowi. Kolejne nieposłuszeństwo będzie moją małżonkę drogo kosztowało. Nie wiem, czy mnie rozumiesz. – I następne wyrazy zaakcentował jeden po drugim. – Irene jest teraz moja i dysponuję nią absolutnie według własnego upodobania. Czy mam rację, gdy sądzę, że nie zapomnisz moich słów? Ta sprawa postawiła nas w doprawdy ironicznej sytuacji, czyż nie? Dobro mojej żony i mojego domu zależy od ciebie.

To powiedziawszy, oddalił się po kładce, jak gdyby Daniel już nie istniał.

24

Chłopiec podniósł z ziemi kamień. Obejrzał go i odłamek przypadł mu do gustu: nie za ciężki ani niezbyt lekki. Sprawdził, czy jest wystarczająco ostry, i uśmiechnął się do siebie, po czym schował znalezisko do kieszeni, gdzie kamień dołączył do pięciu innych.

Leżąc na ziemi w oczekiwaniu, rozejrzał się na prawo i lewo, po czym skoczył na równe nogi jak sprężyna i puścił się biegiem w stronę starych podkładów kolejowych, ułożonych w stercie obok kupki ziemi. To miejsce wybrał sobie na kryjówkę. Ominął kilka krzaków, dał susa i potoczył się, wzburzając chmurę piachu. Otarł sobie gołe kolana, ale nie dbał o to. Takie rany potem będzie pokazywał z dumą.

Jego ruch najwyraźniej nie zwrócił niczyjej uwagi. Ostrożnie podniósł głowę i wyjrzał zza muru. Znakomita pozycja. Stąd będzie miał oko na wszystkich.

Po jego lewej stronie za węglarką ukrywał się Xavi Sento. Chłopiec widział jego czapkę i wielkie jak latarnie oczy osadzone w małej głowie. Nieco dalej, koło magazynu z węglem, Chato próbował przesunąć swój opasły tyłek, robiąc przy tym więcej hałasu niż trzeba. Oparł się pokusie obsztorcowania go i odwrócił głowę w prawo. Wśród zielska chował się Sesé, wiedział o tym, choć nie było go widać. Wszyscy byli na miejscach i wiedzieli, co mają robić. Szło jak po maśle i nic w tym dziwnego – w końcu to był jego plan.

Zaczęło się trzy dni temu, kiedy rzuciły im wyzwanie dzieciaki z Sants. Ustalono, że spór rozwiąże się na terenie neutralnym, i wybrali torowisko w pobliżu stacji kolejowej Villanueva, obok której rozładowywano węgiel u wejścia do portu. Nie brakowało tu amunicji i było zatrzęsienie zakamarków mogących służyć za kryjówki. Dozorca o tej wieczornej porze siedział w budce wartowniczej przy węglowym piecyku i nic go nie mogło stamtąd wypędzić.

Jego rozmyślania przerwał świst przecinającego powietrze kamienia. Kilka sekund później kolejny kamień brzęknął o węglarkę, za którą właśnie schował się Chato. Westchnął. Jego gruby kolega lepiej się sprawdzał w walce wręcz, ale na polu taktyki partyzanckiej rzucał się w oczy bardziej niż batalion wojska. Przynajmniej w ten sposób ujawnił kryjówkę jednego z ich przeciwników. Chłopiec pokazał na migi, żeby nikt nie odpowiadał na ogień przeciwnika.

Nadstawił uszu i usłyszał chrzęst kamieni kilka metrów od siebie. Między wagonami przemieszczały się jakieś cienie. Były blisko, bardzo blisko. Stopniowo przesuwały się w stronę ujścia ścieków, tuż nad morzem. Do miejsca, które wybrał, aby wciągnąć tamtych w pułapkę.

Podniósł się znowu i pobiegł, jakby go ścigał oddział zbuntowanych dzikusów. Sesé dołączył do niego i obaj jak wicher przebiegli przez tory. Obok nich przeleciały trzy czy cztery kamienie, ale nie trafiły. Za ich plecami rozlegały się krzyki i drwiny potwierdzające, że przeciwnicy ich gonią. Byli już blisko kanału, w dole fale uderzały z hukiem o skały. Tam czekali ukryci Nen, Fran i Vélez, obładowani amunicją. Chato i Sento zamkną pułapkę od tyłu. Tę, w którą tamci zaraz wpadną.

Chłopiec dotarł w końcu do nasypu schodzącego ku morzu. Jak sanki ześliznął się po wysypanej kamieniami pochyłości, aż wpadł do wody, gdzie jego stopy zatrzymały się na czymś białym. Spojrzał w górę, spodziewając się, że zobaczy pojawiających się na nasypie wrogów, gdy zaskoczyło go chlupotanie rozlegające się tuż obok. Odwrócił głowę, zdziwiony zamieszaniem, jakie robił Sesé.

Jego przyjaciel stał w wodzie z przerażoną miną i roztrzęsiony wskazywał na stopy.

Zerknął w dół.

Początkowo nie wiedział, co to jest, gdy wtem ruch fali wyniósł na powierzchnię ciało.

U jego stóp, na wpół zanurzona, unosiła się w wodzie dziewczyna. Była zupełnie goła, a skórę miała tak białą, że wydawała się przezroczysta. Zamknięte oczy sprawiały wrażenie, jakby spała, jednak bijący od niej fetor wskazywał na co innego. Na moment przypomniał sobie, jak kiedyś z ojcem odwiedził rzeźnika w Sants.

Kolejne uderzenie fali przechyliło głowę dziewczyny i jej szyja skrzywiła się pod niewiarygodnym kątem, ukazując wśród poczerniałych mięśni kość. Część ciała zniknęła w tym miejscu, jakby została wyrwana ugryzieniem.

Chłopak poczuł, jak w kroku rozpływa mu się ciepła wilgoć, i zaraz potem zaczął wrzeszczeć.

25

Kostnica mieściła się w piwnicach siedziby straży miejskiej. Wejście usytuowano w zaułku, z daleka od ciekawskich oczu. Tuż nad ziemią znajdowało się kilka okratowanych okienek, przez które na zewnątrz wydobywała się kwaśna woń środków dezynfekujących i zepsutych owoców, zdradzając przeznaczenie tego miejsca.

Fleixa podszedł i zapukał do drzwi. Wejścia pilnował stary emerytowany strażnik. Dziennikarz wsunął mu do kieszeni dwa reale i dozorca obiecał zniknąć na tyle czasu, ile potrzebują. Fleixa dał znak. Daniel wraz z Pau Gilbertem wynurzyli się z cienia i we trzech weszli do budynku. Gdy tylko zrobili kilka kroków na kamiennych schodach, stwierdzili, że wonie na zewnątrz były jedynie próbką tego, co ich czeka w środku.

Podążając za towarzyszami, Daniel patrzył na młodego Gilberta, który ostrożnie zstępował przed nim, i przypominał sobie ostatnie godziny, po tym jak Fleixa oznajmił mu o znalezieniu kolejnej ofiary.

Przypuszczał, że to jedyna okazja, by osobiście sprawdzić niezwykłe okoliczności związane ze znalezieniem zwłok. Być może pozwoliłoby im to odkryć jakąś poszlakę, która wskazałaby kierunek dalszego dochodzenia. Pojawił się jednak problem. Potrzebowali kogoś, kto miałby wystarczającą wiedzę medyczną, aby zbadać ciało, a znali tylko jedną osobę, która mogła im pomóc: byłego asystenta jego ojca, Pau Gilberta.

Kiedy mu to zaproponowali, kategorycznie odmówił. Był oburzony. Nalegali, ale nie zmienił zdania. Dopiero gdy Fleixa przypomniał mu o długu wdzięczności, jaki u nich zaciągnął po niedawnej napaści, sfrustrowany w końcu zgodził się, choć niechętnie.

Kiedy jechali na miejsce dorożką, Gilbert milczał i uchylał się od uczestniczenia w rozmowie. Teraz, schodząc po kamiennych stopniach, zdawał się żałować, że uległ.

Piwniczne pomieszczenie kostnicy było wąskie i długie. Z przewodu przeciągniętego u sufitu z jednego końca na drugi zwisały trzy lampy gazowe, które można było w razie potrzeby przesuwać. W tej chwili paliła się tylko jedna, przez co w większej części sali panował mrok. Pod ścianą stało w szeregu sześć topornych drewnianych stołów, oddzielonych od siebie parawanami. Cztery blaty były zajęte.

– Staruszek powiedział mi, że nasz jest ten tam. – Dziennikarz wskazał miejsce w głębi sali.

Podeszli do ostatniego stołu. Ciało, przykryte tkaniną workową, zdawało się na nich czekać.

Fleixa odkaszlnął i oparł się o ścianę w rozsądnej odległości. Wszystko przesiąknięte było wonią rozkładających się ciał. Usłyszał, jak wnętrzności mu się buntują, i pożałował, że zjadł kolację.

Pau pociągnął za sznurek konopny i przysunął jedną z lamp sufitowych; otworzył kurek gazu i znaleźli się w kręgu światła.

– Jesteście pewni, że możemy to zrobić?

– Niech jej pan nie dotyka. Nie możemy zostawić dowodów naszej obecności. Proszę nam tylko powiedzieć, jakie ma pan spostrzeżenia – odparł Daniel.

Fleixa potwierdził jego słowa słabym skinieniem głowy na odległość.

Pau zdjął marynarkę i z pobliskiego wieszaka wziął skórzany fartuch. Rozpoznanie przyczyny śmierci denata bez otwierania zwłok było skomplikowane. Udając pewność siebie, której nie czuł, wybrał z szafki dwie metalowe tace, skalpel, nożyczki, kilka pęset, nóż do autopsji i wzmocniony rozwieracz. Choć nie zamierzał rozcinać ciała, wolał mieć wszystko przygotowane. Podniósł wzrok na swoich towarzyszy.

– Gotowi?

Obaj skinęli głowami. Pau odetchnął głęboko i podniósł przykrycie.

Wszyscy trzej stłumili okrzyki. Fleixa przeżegnał się, mrucząc pod nosem litanię niezrozumiałych przekleństw, a Daniel cofnął się o krok z pobladłą twarzą. Pau pierwszy wziął się w garść.

– To zszyte rozcięcie klatki piersiowej sugeruje, że już wykonano autopsję. Czy nie mówiliście mi, panowie, że do tej pory nie zrobiono oględzin?

– Stróż mnie zapewnił, że nikt nie dotykał ciała. Jest w takim stanie, jak je znaleziono – odrzekł Fleixa, starając się nie patrzeć na stół.

– Panie Gilbert, nie mamy odpowiedzi, tylko pytania. To dlatego prosiliśmy pana o pomoc – dodał Daniel, nie odrywając oczu od zwłok. Zastanawiał się, czy śmierć jego ojca była tak samo okropna. – Żałuję, że ściągnęliśmy tu pana. Jeśli zechce pan odejść, zrozumiemy.

– Dajcie mi chwilę. – Przełknął ślinę. – Nigdy dotąd nie widziałem ciała w takim stanie.

– Niech się pan nie czuje zobowiązany, jeśli nie jest pan w stanie…

– Powiedziałem, że to zrobię.

Pau zaklął w duchu, gdy tylko wymówił te słowa. Co on tu robi? Ma wystarczająco dużo problemów, by się jeszcze brać za autopsję bez wątpienia nielegalną. Powinien był odmówić, mimo że dziennikarz odwołał się do długu wdzięczności zaciągniętego, kiedy tamci dwaj pomogli mu, gdy go napadnięto. Wtedy wystraszył się, że mogą z tą historią pójść do rektora i narazić go na znacznie poważniejsze niebezpieczeństwo, dlatego się zgodził. Zastanawiał się teraz, czy dobrze zrobił.

Zrezygnowany, z powrotem skupił uwagę na zwłokach. Odczuwał mieszaninę ekscytacji i niepewności. Już na pierwszy rzut oka było widać, że ta dziewczyna doświadczyła czegoś okrutnego. Opanował swoje uczucia i odłożył na bok własne strachy, tak jak go uczył ojciec. Osoba, która zajmowała to ciało, odeszła, aby zrobić miejsce czemuś bez imienia i twarzy, zagadce anatomicznej, tajemnicy do rozszyfrowania. Jednym szarpnięciem odsłonił resztę zwłok aż po stopy.

Tymczasem Fleixa milczał i starał się nie patrzeć na trupa. Kiedy doktor wspominał o „niezwykłych okolicznościach”, nie podejrzewał czegoś podobnego. Fetor wydzielany przez zwłoki był znacznie gorszy niż jakikolwiek smród w tej przeklętej sali. Całą siłą woli powstrzymywał się od zwymiotowania, bo wystawiłby się na pośmiewisko. Nie zdołał jednak ukryć odbijającego się na jego twarzy niedowierzania, kiedy zauważył, że student spogląda na zwłoki z fascynacją.

– Mógłby pan z łaski swojej wyjaśnić nam na głos swoje spostrzeżenia? – szepnął Daniel.

Pau skinął głową. Zaczerpnął powietrza i rozpoczął oględziny.

– Zwłoki kobiety w wieku od czternastu do szesnastu lat. Około metra i sześćdziesięciu centymetrów wzrostu, masa ciała mniej więcej czterdzieści pięć kilogramów. Ciało zupełnie nagie. Trudno skonkretyzować kolor włosów, ponieważ całe ciało zostało ogolone, łącznie z głową i włosami łonowymi. Nie widać plam pośmiertnych, przeciwnie: skóra prezentuje, z wyjątkiem poczerniałych brzegów ran, intensywnie biały kolor, jakby denatkę całkiem pozbawiono krwi.

– To samo pisał mój ojciec o innych ofiarach Homsa.

Pau podniósł wzrok. Więc było więcej takich zwłok? Homs? Kto to taki? Później będą musieli mu wyjaśnić to i owo.

– Mówicie panowie, że znaleziono ją w wodzie?

– W rzeczy samej.

– Wczoraj wieczorem?

Przytaknęli ponownie.

– Ciało jest zimne w dotyku, stężenie pośmiertne zwłok zanurzonych w wodzie występuje od dwóch do czterech dni po śmierci, potem znika. Powiedziałbym, że śmierć nastąpiła ponad tydzień temu. Trup nie jest nabrzmiały, co wskazuje na to, że niezbyt długo przebywał w wodzie. Wydaje się to dziwne, choć jeszcze bardziej niezwykła jest rozmiękczona konsystencja mięśni, jakby się zamieniły w galaretę. Szczególnie wyraźnie zaznacza się to w kończynach. Kości i chrząstki wykazują niemożliwy poziom odwapnienia.

Daniel gestem ponaglił, by kontynuował. Fleixa, odzyskawszy poprzedni wyraz twarzy, notował w swoim zeszycie.

– Widoczne są dwie otwarte rany o zwęglonych brzegach, jedna po wewnętrznej części prawego uda, druga, większa, tuż u podstawy szyi. Na widoku mięśnie: czworoboczny oraz pochyły środkowy i pochyły przedni, wszystkie trzy z dużymi rozdarciami. Obojczyk złamany, co najmniej w dwóch miejscach. Kształt rany sugeruje ugryzienie zwierzęcia. Wyszarpany fragment ciała jest tak wielki, że bestia musiała być olbrzymia.

Nie przestając mówić, okrążył stół, aby obejrzeć stopy.

– Tak samo poważne oparzenia widnieją na palcach u nóg, do tego stopnia, że niektóre wyglądają na zwęglone… Ale dziwne! Patrzcie panowie, to przecież figury Lichtenberga…

– Lich… kogo? – przerwał Fleixa ze swojego odległego miejsca.

– Figury Lichtenberga, zwane też kwiatami błyskawic, to te ślady w kształcie liścia paproci, które pokrywają jej ręce i nogi. Pojawiają się w wyniku uszkodzenia naczyń włosowatych pod skórą.

Pau z uwagą przyjrzał się zszytemu rozcięciu na klatce piersiowej, aż doszedł do brzucha, po czym skupił się na głowie dziewczyny. Jego uwagę przyciągnął obrzęk policzków. Wprawnymi ruchami sprawdził zamknięte oczy. Odwrócił się i odkręcił nieco kurek lampy gazowej, wziął z tacy nożyczki i zanim jego towarzysze zdążyli zaoponować, rozciął powiekę.

– Co pan wyprawia?

– Poczekajcie chwilę, panowie, to was zapewne zainteresuje.

Wziął pęsetę i pociągnął powiekę, aż wyjął cienką nić chirurgiczną, która biegła brzegiem oka dziewczyny. Następnie oparł rękę o czoło denatki, odwiódł skórę powieki i wprowadził narzędzie do wnętrza oczodołu. Jego ruchom towarzyszyły galaretowate odgłosy. Gdy wyjął pęsetę, trzymał w niej kawałek skrwawionej gazy.

– Wyjęto jej oczy. – Pau uśmiechnął się z satysfakcją.

Fleixa odszedł dalej, potykając się, i zgięty wpół zwymiotował do kratki ściekowej.

– Możliwe nawet – ciągnął swoje obserwacje Pau, ignorując reakcję dziennikarza – że w momencie ekstrakcji oczu była przytomna. Widzicie tu, koło kącika oka? Prawie niewidoczne nacięcie. Tego rodzaju ślad może zostawić tylko skalpel. Możliwe, że dziewczyna się przy tym ruszała.

– Jest pan pewien?

– Niezupełnie. Lecz mogę zapewnić, że pracę wykonano doskonale.

– Doskonale? Uważa pan tę rzeźnię za doskonałą? – zapytał Fleixa, wycierając się chustką.

– Proszę spojrzeć na szew. – Wskazał palcem ciemne linie zamykające drugą powiekę. – Gdybym nie wiedział, gdzie szukać, nie znalazłbym. Ktoś wyciął jej narządy i musiał skauteryzować naczynia krwionośne, żeby się nie wykrwawiła. Zrobiono to z wielką wprawą i z bardzo zaawansowaną znajomością rzeczy. Powiedziałbym, że to dzieło chirurga, i to nie byle jakiego. – Odrzucił pęsetę na tacę i założył ręce. – Myślę, że to wystarczy. Możecie mi wyjaśnić, o co w tym wszystkim chodzi?

Zanim zdążyli cokolwiek powiedzieć, do sali wpadł stróż z wystraszoną miną.

– Szybko! Zaraz tu będzie inspektor we własnej osobie z kilkoma strażnikami. Musicie w tej chwili wyjść.

Daniel pomógł studentowi przykryć zwłoki i schować instrumenty, a Fleixa zgasił lampę. Pośpiesznie ruszyli do wyjścia. Jednak u stóp schodów usłyszeli głosy: szybko zbliżało się do nich jakieś źródło światła. Tędy nie mogli uciec.

Cofnęli się do korytarza. Piwnica zakrzywiała się tu w lewo i po kilku metrach kończyła solidnymi dębowymi drzwiami. Fleixa spróbował je otworzyć, ale zostały zamknięte. Głosy było słychać już całkiem wyraźnie.

Pau na migi pokazał im stojącą pod ścianą wielką beczkę. Wcisnęli się za nią, mając nadzieję, że panująca w korytarzu ciemność pomoże im się ukryć.

Lampy nadchodzących ludzi rozpraszały ciemności, w miarę jak tamci schodzili coraz niżej. Światło powoli zbliżało się do nich. Daniel z niepokojem spostrzegł, że czubki jego butów znajdują się w oświetlonym kręgu.

Inspektor Sánchez pojawił się w towarzystwie trzech agentów. Gdyby w tym momencie zapragnął odwrócić głowę, odkryłby intruzów. Jednakże grupa podążyła dalej i weszła do kostnicy, a korytarz na nowo pogrążył się w ciemności.

Trzej mężczyźni wyszli z ukrycia i pośpiesznie wspięli się po schodach. Stary dozorca otworzył drzwi i zamknął za nimi, gdy tylko wyszli na ulicę. Panujący na zewnątrz chłód przyniósł im ulgę po okropnych przeżyciach z cuchnącej kostnicy.

Kiedy siedzieli już w dorożce i wracali do akademika, Daniel zwrócił się do studenta:

– Ma pan rację. Zasługuje pan na wyjaśnienie.

Fleixa przewrócił oczami i potrząsnął głową.

Daniel zignorował go i ciągnął dalej.

– Muszę pana ostrzec, że jeśli opowiemy panu tę całą historię, będzie pan w nią uwikłany tak samo jak my.

– Co pan powie. Mniej uwikłany, niż jestem teraz?

26

– Trudno w to uwierzyć.

O tej wieczornej porze kawiarnia Zurich była pełna klientów. Mimo to Fleixa zdołał załatwić dla nich stolik. Otoczeni dymem i zgiełkiem mogli liczyć na wystarczającą dyskrecję, by porozmawiać w spokoju.

Dziennikarz, rozparty na swoim siedzeniu, w roztargnieniu otwierał i zamykał zegarek wiszący na dewizce u jego kieszeni, podczas gdy Daniel streszczał ich nowemu wspólnikowi zdarzenia ostatnich dni i wyjawiał zawartość zeszytu doktora Homsa, który mieli otwarty przed sobą. Młody student wodził oczyma to po zapisanych stronicach, to po twarzach swych towarzyszy.

– Mówi mi pan, że waszym zdaniem niejaki doktor Homs jest odpowiedzialny za inne zabójstwa, podobne do tego, którego ofiarę właśnie widzieliśmy?

– W rzeczy samej.

– Jak to możliwe, że nikt o tym nie wie?

– Strach zamyka ludziom usta. Z wyjątkiem może krewnych tych dziewcząt, poza tym nikogo nie interesuje ich śmierć.

– To idealne ofiary – dorzucił Fleixa, śledząc wzrokiem bujający się na łańcuszku zegarek.

Dziennikarzowi nie podobało się, że wtajemniczają Gilberta w sprawę. Instynkt go nigdy nie mylił, a teraz podpowiadał, że coś mu w tym chłopaku nie pasuje. Jego delikatne gesty, gładka mowa i zamknięcie w sobie zniknęły, kiedy znalazł się przy zwłokach. W pewnym momencie nawet okazał entuzjazm. Wyraźnie dobrze się bawił. To nie mogło być normalne. Boże, on na samo wspomnienie tamtego smrodu do teraz czuł w gardle żółć. Nie, nie uważał, że mogą mu zaufać, ale niewiele miał do powiedzenia w tym względzie. Amat postanowił wciągnąć młodzieńca w sprawę, nie pozostawało więc nic innego, jak zgodzić się na ten układ. Choć nie oznaczało to, że dziennikarz przestanie czujnie go obserwować.

– Pan sam to potwierdził – ciągnął Daniel, nieświadom przemyśleń wspólnika. – Tylko znakomity lekarz mógł zszyć powieki w ten sposób. A Homs nim jest.

– Co by go mogło skłaniać do popełniania takich okropnych zabójstw?

– Nie jesteśmy pewni – przyznał. – Na podstawie notatek z zeszytu i tego, co się wydarzyło w ostatnich tygodniach w szpitalu, przypuszczamy, że Homs poszukiwał lekarstwa na chorobę żony, przekonany, że ona wciąż żyje.

– Jaki związek ma to całe szaleństwo ze śmiercią pańskiego ojca?

– Ojciec przyjaźnił się z nim. Zdaje się, że na początku wspierał go w poszukiwaniach. Kiedy odkrył, że Homs traci rozum, pomógł go zatrzymać i umieścić w szpitalu psychiatrycznym Nueva Belén. Kilka miesięcy po ucieczce Homsa znaleziono pierwsze ciała. Mój ojciec sądził, że rozpoznaje rękę swego dawnego kolegi, i jego obawy się potwierdziły. Lekarz zamienił się w zabójcę. Ojciec czuł się za to odpowiedzialny. Próbował go powstrzymać, ale umarł, nie osiągnąwszy celu.

– Dlaczego nie zwróciliście się z tym do władz?

– Tuszują sprawę i zamiatają wszystko pod dywan – odparł Fleixa ze swojego miejsca. Schował zegarek i zamówił sobie trzecią wódkę. – Boją się, że jeżeli wieść o zabójstwach rozejdzie się po mieście, może wywołać zamieszki.

– Pan pracuje w gazecie, może pan to nagłośnić.

– Chciałbym. Potrzebuję czegoś więcej, niż mamy. Do tej pory nie potrafimy niczego udowodnić.

– Niemniej to by pomogło, może podjęto by środki.

– Nie rozumiem. Nie zamierzam napisać jednej zwykłej kolumny. Chcę całej strony tytułowej.

Pau wyprostował się z niedowierzaniem.

– Pańska… kariera jest dla pana ważniejsza niż uniknięcie kolejnego morderstwa? To oburzające.

– Oburzające? Słuchaj, chłopcze…

– Spokojnie – wtrącił Daniel. – Teraz mamy zwłoki. Możemy udowodnić, że te zgony nie są dziełem przypadku.

– Nie, nie możemy – zaprzeczył w przygnębieniu Fleixa. Towarzysze spojrzeli na niego, czekając na wyjaśnienie. – Zanim poszliśmy stamtąd, strażnik mi powiedział, że inspektor i jego ludzie zabierają ciało dziewczyny. Ich przybycie to nie przypadek. W tej chwili grzebią ją w zbiorowej mogile.

– Wobec tego nie mamy nic.

Przy stoliku zapadła cisza.

– Do diabła.

– Może jeszcze nie wszystko stracone – bąknął Daniel.

– O czym pan mówi?

– Posłuchajcie. Pamięta pan, Fleixa, jak kilka dni temu przewrócono do góry nogami mój pokój? Zastanawiałem się nad tym. Na uniwersytecie uważają, że był to niewybredny żart jakichś studentów, ale to nie ma żadnego sensu. Jestem pewien, że osoba, która przetrząsnęła moje rzeczy, wiedziała, co robi. A Homs dobrze zna akademik, nauczał na uniwersytecie przez kilka lat.

– Homs? W jakim celu miałby tak ryzykować?

– Właśnie! Oto jest pytanie. Jaki ma w tym cel? Nie ulega wątpliwości, że wystawił się na wielkie ryzyko, z czego możemy wnioskować, że szukał czegoś naprawdę ważnego. I chyba wiem, co to jest. – Pokazał palcem zapełnione notatkami kartki w zeszycie. – Chciał odzyskać swój zeszyt.

– Po co mu stary notatnik?

– Nie wiem. – Uśmiech Daniela zgasł. – Od kilku dni przeglądam te strony raz po raz i muszę przyznać, że ponoszę absolutną klęskę. Może nie rzuca się to po prostu w oczy lub jest to coś, co tylko Homs potrafi rozpoznać. W tym ostatnim przypadku nigdy nam się nie uda rozwiązać zagadki, choćbyśmy nie wiem jak próbowali.

– Pozwolicie, panowie?

Pau sięgnął po leżący na stole zeszyt. Otworzył na pierwszej stronie i zaczął czytać. Po kilku minutach, czując wyczekiwanie towarzyszy, podniósł wzrok i pokręcił głową.

– Przykro mi, nie znajduję nic szczególnego.

Wyciągnął rękę, żeby oddać notatnik Danielowi, ale zatrzymał się w pół ruchu.

– Chwileczkę.

Przekartkował zeszyt, aż dotarł do miejsca, którego szukał.

– Ciekawe – rzekł.

– Co jest tu ciekawego?

– Homs był uznanym lekarzem, dlatego to zaskakujące, że popełnił tak banalny błąd.

– Nie rozumiemy, może nam pan wyjaśnić? – poprosił Daniel.

– Spójrzcie, panowie, na notkę spod dwudziestego trzeciego stycznia: „Liber Octavus Wesaliusza to jedyne, co nam pozostaje”.

– Co w tym takiego szczególnego?

– To, że Liber Octavus, czyli Księga ósma, jak ją zwać, nie istnieje.

– Wesaliusz, a co to za jeden? – wyrwał się zamroczony Fleixa.

– Każdy student pierwszego roku zna odpowiedź na to pytanie – odparł Pau. – Wesaliusz, po łacinie Andreas Vesalius, to wybitny anatom, który żył w szesnastym wieku i zakwestionował dokonania Galena. W jego czasach oznaczało to nie byle co, trzeba brać pod uwagę, że przez ponad tysiąc lat tego greckiego lekarza uważano za najwyższy autorytet w dziedzinie medycyny.

– Poważnie? – rzucił Fleixa.

Pau puścił jego drwinę mimo uszu.

– Badania anatomiczne Galena opierają się głównie na sekcjach ciał zwierząt i w konsekwencji zawierają wiele błędów. Wesaliusz początkowo je podziwiał, jak każdy inny lekarz tamtej epoki, ale ostatecznie wybrał przełomowy sposób bezpośredniego obserwowania anatomii ludzkiej.

– Chce pan powiedzieć…?

– Podczas pobytu w Paryżu wykonał setki sekcji ciał mężczyzn, kobiet i dzieci, w czasach kiedy zdobycie zwłok dla celów naukowych w większości wypadków było bardzo trudne. Znane są jego układy z pozyskiwaczami trupów. – Widząc zdezorientowane miny towarzyszy, wyjaśnił: – Pozyskiwacze za opłatą wykradali z cmentarzy zwłoki niedawno zmarłych osób. Później, kiedy się przeniósł do Włoch, korzystał z przepisu dającego szpitalom i uczelniom prawo do zwłok straconych złoczyńców.

– No ładnie, towarzystwo tego gościa musiało być bardzo miłe – mruknął Fleixa, pociągając kolejny łyk.

Pau prychnął.

– Niech pan nie zwraca na niego uwagi – wtrącił Daniel. – Proszę kontynuować. Może znajdziemy coś, co nam powie, dlaczego Homs wymienia go w swym zeszycie.

– Dobrze – zgodził się Pau. Zamyślił się na chwilę, po czym podjął temat. – Niezaprzeczalny geniusz Wesaliusza zdaniem wielu wbił go w dumę…

Rozległo się kaszlnięcie. Dziennikarz uśmiechał się zza szklanego kieliszka. Pau, z zaczerwienionymi policzkami, starał się go ignorować.

– Jak powiedziałem, wiara we własne kompetencje sprawiła, że zaczął krytykować lekarzy swojej epoki, oskarżał ich o niedbałe podejście do anatomii. Uważał, że postęp nauki nie będzie możliwy, dopóki prawdy o działaniu natury będzie się szukać w Piśmie Świętym, a nie w otaczającej nas rzeczywistości. W tamtych czasach wszystko, co sprzeciwiało się Bogu, uznawano nie tylko za nieprawdziwe, lecz także za dzieło Szatana, a w konsekwencji było zakazane i zwalczane. Wesaliusz założył, że prace Galena są na polu nauki odpowiednikiem Biblii, zerwał więc z tym wszystkim i otworzył drogę nowej metodzie studiowania anatomii. Możecie sobie panowie wyobrazić rezultaty: wstrząsnęło to fundamentami medycyny. Publikacja jego dzieł wzbudziła co prawda podziw, ale też wywołała silną niechęć w środowisku lekarskim całej Europy. Jego własny mistrz, Jacobo Silvio, odrzucił je. Wesaliusz narobił sobie we Włoszech tylu wrogów, że zmuszony był zrezygnować ze swojej katedry w Padwie i przeprowadził się do Hiszpanii, gdzie dołączył do dworu Karola V i został jednym z królewskich medyków.

– Skąd pan tyle o nim wie?

– Jego wkład w rozwój współczesnej medycyny jest ogromny, nade wszystko w zakresie anatomii, jednej z moich ulubionych dziedzin. W zeszłym roku przygotowywałem zestawienie jego prac. Kilka tygodni po tym, jak zostałem asystentem pańskiego ojca, polecił mi zebrać wszelkie dostępne informacje na temat Wesaliusza. Wydało mi się to wtedy bezużytecznym zadaniem, ale nie przemknęło mi przez myśl, by się sprzeciwiać.

– Ależ oczywiście, Gilbert! – wykrzyknął Daniel z nagłym ożywieniem. – Mój ojciec poprosił pana o współpracę, ponieważ wiedział, że ma pan sporo wiedzy o Wesaliuszu. Musiało to mieć jakiś związek z jego dochodzeniem. Nie inaczej. A to oznacza, że ta notatka jest naprawdę ważna.

– Wybaczcie, ale jakie znaczenie może mieć nieistniejąca książka faceta, który zmarł trzysta lat temu? – zapytał Fleixa.

– Nie chodzi o książkę w dzisiejszym rozumieniu tego słowa. W tym przypadku pojęcie „księga” odnosi się do części dzieła życia Wesaliusza.

– A! Teraz już wszystko jasne – odparł ze śmiechem dziennikarz.

– Interesuje was to czy nie?

– Proszę, niech pan mówi dalej – zachęcił go Daniel.

Pau nabrał powietrza i podjął wątek.

– Wesaliusz, mając zaledwie dwadzieścia osiem lat, wydał swe najważniejsze dzieło: De Humani Corporis Fabrica, czyli Fabryka ludzkiego ciała. Uważa się je za pierwszy nowoczesny traktat anatomiczny. Jest on podzielony na siedem rozdziałów zwanych księgami i każdy z nich opisuje jakąś część ludzkiego ciała. To do tych ksiąg odwołuje się Homs. Ale Wesaliusz napisał ich siedem, nie osiem.

– Może to jakiś błąd – podsunął Fleixa.

– Prawdopodobnie.

– Wręcz przeciwnie! – zawołał Daniel. – Nie widzicie? Homs chce za wszelką cenę odzyskać notatnik, ponieważ wie, że wspomniał w nim o tej ósmej księdze.

– Nie wiem, czy dobrze to wytłumaczyłem – odezwał się Pau. – Liber Octavus Wesaliusza nigdy nie została napisana. Tym razem muszę się zgodzić z panem Fleixą. Mamy do czynienia ze zwykłą pomyłką spowodowaną okolicznościami, w jakich doktor Homs pisał te słowa.

– Potwierdzam to „tym razem” – wtrącił dziennikarz.

– Nie, nie sądzę – upierał się podekscytowany Daniel. – Poszukując lekarstwa dla swojej żony, Homs korzystał z manuskryptu Wesaliusza i w jakiś sposób odkrył, że istnieje nieznany nikomu rozdział dodany do tamtych siedmiu. To jest to wielkie odkrycie, o którym wspomina w notatkach i którym podzielił się z moim ojcem.

– Według słów z dziennika Homsa pański ojciec nie zgodził się udzielać mu dalszej pomocy, ponieważ stałoby to w sprzeczności z Bogiem. – Pau się zamyślił. – Wesaliusz był ostro potępiany przez Kościół oraz nieuznawany przez znaczną część lekarzy swoich czasów. Możliwe, że odkrył coś niezwykłego, ale ponieważ uchodził za heretyka, nie mógł tego opublikować, postanowił więc swe dokonanie zachować dla siebie.

– No właśnie! Homs natknął się na to trzysta lat później. Mimo wszystko jego żona umarła. W rezultacie stracił rozum i trafił do szpitala psychiatrycznego. Mój ojciec ukrył zeszyt i zatarł w ten sposób jedyny ślad istnienia tamtego odkrycia.

– Zgoda, przyjmijmy, że Liber Octavus istnieje naprawdę. Ale jaki ma związek z zabójstwami tych dziewcząt?

– Nie umiem odpowiedzieć na to pytanie, panie Gilbert, jednakże jestem pewien, że jeśli znajdziemy odpowiedź, zaprowadzi nas ona do Homsa.

– Gdzie zaczynamy? – rzucił Fleixa.

– Najlogiczniej byłoby zdobyć egzemplarz Fabryki.

– Jeszcze kilka lat temu był to jeden z głównych materiałów źródłowych. Łatwo go będzie znaleźć w bibliotece – rzekł Pau.

– Świetnie. Pan, jako student, ma do niej dostęp. Czy zechce pan nadal nam pomagać?

Pau zastanowił się nad odpowiedzią. Entuzjazm Daniela był zaraźliwy. Student wiedział, że pożałuje tej decyzji, ale powiedział sobie, że koniec końców wypożyczenie starej książki medycznej nie przysporzy mu chyba problemów.

– Mogę podejść do biblioteki po porannych zajęciach.

Wyraz wdzięczności na twarzy Daniela wywołał rumieniec na policzkach młodzieńca.

– Jeśli to panom odpowiada, spotkamy się w moim mieszkaniu około ósmej. Musimy znaleźć tę ósmą księgę Wesaliusza. Jestem przekonany, że to może być klucz do uniknięcia kolejnego morderstwa.

Prawda i fałsz

Dwanaście dni do otwarcia
Wystawy Światowej

27

Bertomeu Adell wysiadł z powozu na placu Sant Jaume. Kilkoma kuksańcami rozpędził grupę małych uliczników żebrzących o jałmużnę. Poprawił sobie kapelusz, ujął w lewą dłoń laskę i ukrył uśmiech zadowolenia, który wykrzywiał mu usta.

Ratusz, będący zarazem siedzibą Rady Stu, wznosił się naprzeciwko gmachu Generalitat de Catalunya, w miejscu od dwóch tysiącleci będącym ośrodkiem władzy politycznej i społecznej Barcelony. W klasycystycznej fasadzie ratusza cztery potężne jońskie kolumny wyrastały z portyku na wysokości pierwszego piętra i podtrzymywały fronton zwieńczony herbem miasta.

O tej porze dnia, w południe, na placu pełno było kamerdynerów, odźwiernych i dżentelmenów, za którymi podążali ich sekretarze. Wśród nich uwijali się pucybuci, zamiatacze ulic, żebracy oraz służące i chłopcy na posyłki śpieszący dokądś ze sprawunkami. Adell pewnym krokiem przebijał się przez to ludzkie morze niczym okazały parowiec, aż wreszcie bez przeszkód dotarł pod łuk głównego wejścia, gdzie powitali go dwaj miejscy strażnicy.

Został wezwany na spotkanie. Czekał na to od długiego czasu, zbyt długiego, narzekał w duchu, dzierżąc swoją laskę jak insygnium władzy. Zaraz jednak zapanował nad gestami. Nareszcie przyszła jego chwila, w końcu w stolicy prowincji jego zasługi zostaną uznane. Jego jedynym celem było wzbogacenie się, ale kto nie ma takich samych pobudek? Ważne, że jego działania przyczyniły się do rozwoju Barcelony.

Pragnął należeć do wybranego kręgu wielkich osobistości miasta. Postawił sobie za cel osiągnięcie stanowiska deputowanego w Kortezach, jak przystało na kogoś noszącego nazwisko Adell i Busquets. Jego ojciec, a poprzednio dziad i pradziad byli znamienitymi obywatelami i w swoim czasie zasiadali w Kortezach. Do dziś wspominało się ich z szacunkiem. Teraz kolej na niego. Przestaną mówić o nim „dymki”, jak niektórzy pokpiwali sobie z niego za plecami, nawiązując do dawnego rodzinnego przedsiębiorstwa, związanego z kotłami parowymi. Od tej pory będą się z nim liczyć przy przyszłych projektach oraz zapraszać go na spotkania i zabawy z udziałem największych dostojników miejskich.

Pomyślał o swojej żonie i jego optymizm przygasł. Przeklęta kobieta. Nie będzie się cieszyć. Zamiast zachowywać się jak należy, raz po raz doprowadza go do szału. Nie wiedziała, gdzie jest jej miejsce – ani teraz, ani nigdy dotąd. Od momentu kiedy zawarli małżeństwo, buntowała się, a co gorsza, miała własną opinię! Czytała, co było zwyczajem niezbyt przyzwoitym dla kobiet. Co sobie myślała? Powinna być mniej bezczelna, a bardziej wdzięczna za swój los. W końcu czy nie dzięki jego hojności uniknęła co najmniej kłopotliwej sytuacji? Na dodatek w ostatnich tygodniach, co się zbiegło w czasie z powrotem Amata, zrobiła się milcząca, a jej wybuchy, typowe dla źle wychowanej dziewczynki, zdarzały się coraz częściej. Do tego stopnia, że dwie noce temu nie przyjęła go w łóżku i wysłała z powrotem do jego pokoju. Ta kobieta musi koniecznie poznać swoje miejsce. I on wkrótce nauczy ją posłuszeństwa.

Na wewnętrznym dziedzińcu czekał na niego pomocnik biurowy. Podążając za nim po marmurowych schodach, Adell starał się zapomnieć o żonie. Dziś był jego wielki dzień i nikt, nawet Irene, mu tego nie zepsuje. Postukiwanie ozdobnej laski odbijało się echem od sklepionego sufitu. Przeszli przez kilka pomieszczeń, w których zajęci swoimi sprawami urzędnicy i gońcy chodzili tam i z powrotem, a dookoła czuło się pulsującą atmosferę pracy.

Gabinet burmistrza okazał się znacznie większy, niż go sobie wyobrażał. Sala miała sześć dużych neogotyckich okien, których otwarte okiennice pozwalały się cieszyć wspaniałym widokiem placu. W powietrzu unosiła się delikatna mgiełka pochodząca z dymu cygar. Wokół owalnego stołu zarzuconego dokumentami i planami stało i rozmawiało kilku dżentelmenów. Kiedy pomocnik wyszedł, przerwali pogawędkę.

Dobiegający sześćdziesiątki Francesc Rius i Taulet odbywał już czwartą kadencję burmistrzowską. Z dumą nosił zarost łączący wąsy z bujnymi bokobrodami – te ostatnie, kolosalnej długości, opadały mu na klapy marynarki, przy czym podbródek pozostawał gładko ogolony. Niejaka otyłość i słabowitość powodowały, że mówiło się o jego kłopotach ze zdrowiem, a witalność burmistrza była jedną z kluczowych spraw dla zbliżającej się inauguracji Wystawy oraz – co za tym idzie – przeobrażeń zachodzących w Barcelonie.

Obok burmistrza stał znany architekt Elies Rogent, jedyna z obecnych osób, jaką Adell znał osobiście. Jako że człowiek ten był odpowiedzialny za techniczną stronę Wystawy, przedsiębiorca musiał uzgadniać z nim szczegóły związane z budową swej elektrowni. Dzieliły ich na tym polu duże różnice zdań; Adell przypomniał sobie niedawną dyskusję na temat jakości zastosowanego budulca, po której przez kilka dni chodził rozdrażniony.

Osobno, koło skórzanych sof, stali prawnik Manuel Durán i Bas, wielki obrońca systemu tradycyjnych hiszpańskich przywilejów, oraz Claudio López Bru, markiz Comillas, darczyńca, któremu miasto zawdzięczało hojne darowizny – coś, co nie mieściło się za bardzo w pojęciu, jakie Adell miał o człowieku jego pozycji.

Brakowało czterech innych osób, aby skompletować to, co w Barcelonie nazywano Komitetem Ośmiu, to jest gwarantów organizacji Wystawy. Adell poczuł się urażony – spodziewał się, że przyjmie go cała komisja. Wymagała tego podniosłość chwili. Wkrótce jednak zrozumiał, że powaga sytuacji nie jest aż tak wielka. Bądź co bądź to dopiero pierwsze spotkanie. Będzie jeszcze dużo czasu na ceremonie.

– Panie Adell, proszę wejść, z łaski swojej – przywitał go burmistrz.

Wskazano mu miejsce. Obok na stoliku przygotowano napoje, ciasta i kawę. Gdy wszyscy usiedli, Francesc Rius przeszedł do rzeczy.

– Przypuszczam, że pan wie, dlaczego tu pana zaprosiliśmy.

Adell już wcześniej postanowił, że na początku będzie się wahał, tak aby zaczęli go błagać – to by mu znacznie bardziej schlebiało niż prosta propozycja. Delektował się chwilą przez kilka sekund, zanim odpowiedział tonem wyższości, jakim powinni się posługiwać ludzie tego rodzaju co on.

– Oczywiście, panowie.

Położył ręce na podłokietnikach i rozparł się na fotelu. Wkrótce Komitet Ośmiu zmieni nazwę na Dziewięciu.

Wśród obecnych zapanowała pełna napięcia cisza. Bez wątpienia teraz posypią się lawiną pochwały, pomyślał Adell. Usłyszał kilka odkaszlnięć, a Rogent fuknął z pogardą. Przyrzekł sobie, że go pominie – jego i jego sztywną żonę – kiedy będzie rozsyłał zaproszenia na wystawny bankiet, który zamierzał wydać z okazji oficjalnego przyjęcia go do grona dygnitarzy.

Burmistrz pochylił się z powagą.

– Zobaczymy. Sądzę, że myli się pan co do powodu naszego spotkania.

Adell zamrugał. Nie tego się spodziewał. Przyjrzał się powściągliwym twarzom otaczających go mężczyzn i zauważył, że atmosfera nie jest rozluźniona, raczej wręcz przeciwnie. Uświadomił też sobie, że nikt go niczym nie poczęstował ani nie zaproponował mu cygara. Odchrząknął zbity z tropu. Nagle zrobiło mu się gorąco.

– Wybaczcie, panowie, nie rozumiem…

– To jasne i oczywiste, że jesteśmy tu po to, aby wyjaśnić poziom pańskiej niekompetencji, mój panie – wypalił architekt z wyraźnym gniewem.

Policzki Adella przybrały kolor purpury. Co to miało znaczyć?

– Rogent, niech się pan uspokoi – zainterweniował burmistrz. – Nie trzeba się unosić.

– Też tak uważam – odezwał się urażonym tonem Adell. – O co chodzi?

– Oczywiście – wtrącił Manuel Durán – mówimy o problemach z elektrycznością powtarzających się od miesięcy. Braki w dostawie prądu na promenadzie Kolumba oraz na terenie samej Wystawy zdarzają się raz po raz i otrzymaliśmy nieskończenie wiele skarg w tej sprawie. A najbardziej martwi nas to, że do inauguracji pozostały zaledwie dwa tygodnie. Byłoby dla nas zgubne, gdyby w momencie gdy uwaga całego świata skupi się na naszym mieście, zabrakło prądu w samym środku ceremonii.

– Na co pan czekał, nie informując nas? – zapytał Claudio López. Patrzył na przedsiębiorcę, jakby ten obrażał jego oczy.

Adell się zdumiał. To był prawdziwy powód ich spotkania? Przeklęte braki prądu? Język zamienił mu się w przyklejony do podniebienia kawałek kartonu.

– Panowie, chodzi o drobne poprawki techniczne generatorów, nie… – urwał, widząc, że spojrzenie burmistrza zrobiło się twarde jak stal.

– Chodzi o to, że mamy tutaj zadecydować, czy jest pan w stanie uporać się z tymi niedoborami, czy nie – rzekł Rius. – Jestem skłonny unieważnić pański kontrakt z ratuszem w trybie natychmiastowym.

Adell, słysząc to, o mało nie spadł z siedzenia. Zobowiązania wynikające z poniesionych wydatków przewyższały ostatnio jego oczekiwania. Długi zaciągnięte u inwestorów były bardzo ważne. Jednak największy problem tkwił w sumach, które włożył w aktywa swej firmy. Nie miał ostatnio szczęścia. Rynek cukru z powodu rewolty na Kubie bardzo się zdestabilizował i pieniądze ulotniły się w wyniku kilku niefortunnych operacji. Nawet z całym rodzinnym majątkiem nie poradzi sobie z tymi wszystkimi długami. Elektrownia była ostatnią możliwością uratowania sytuacji. Jeżeli umowy z ratuszem zostaną anulowane, wyjdzie na jaw, że został bez funduszy. Będzie zrujnowany.

– Panowie, panowie, nie tak prędko. – Na czoło wystąpił mu zimny pot. – Daję wam słowo honoru, że te problemy zostaną rozwiązane w ciągu najwyżej tygodnia.

Jego słowa spotkały się z chłodnym przyjęciem.

– Panie Adell, elektrownia musi być w pełni sprawna do trzech dni. W przeciwnym razie niech pan zapomni o kontrakcie i przyjmie do wiadomości, że w tym mieście nie będzie pan mógł prowadzić kolejnych interesów.

– Trzech dni?

– Ani jednego dłużej. I ostrzegam: niech pan nie sprawi, abym pożałował, że panu zaufałem.

Przedsiębiorca skinął głową, bezskutecznie próbując się uśmiechnąć. Najwyraźniej to już wszystko. Zrobił ruch, żeby wstać, kiedy zatrzymał go gest burmistrza.

– Jest jeszcze jedna sprawa.

– Delikatnej natury – dodał markiz.

– Proszę mówić – odparł Adell. Co jeszcze mogło się stać?

– Aż trudno w to uwierzyć – zaczął Manuel Durán – ale doniesiono nam, że od kilku miesięcy w sieci kanalizacyjnej elektrowni pojawiają się zwłoki.

Adell wstrzymał oddech, żeby nie odparować ostro.

– Niech pan to wyjaśni – upomniał go burmistrz.

Czterej mężczyźni patrzyli na niego pytająco. Nie wiedział, na ile są poinformowani o tej sprawie. Przypuszczał, że mają tylko część wiedzy, dlatego choć nie mógł kłamać, nie musiał też mówić im całej prawdy. Postarał się uspokoić i odpowiedzieć z jak największą pewnością siebie.

– To fakt, panowie. Od czasu do czasu, niestety, znajdujemy ciało jakiejś nieszczęśnicy – potwierdził. – Nie widzę, w czym tkwi niedogodność.

– Nie widzi pan, w czym tkwi niedogodność? Boże drogi! Dlaczego nie powiadomił pan władz?

– Nie uważałem tego za konieczne.

– O ilu dokładnie zwłokach mówimy?

– Dwunastu. Może więcej.

– Matko święta!

– Obiło mi się o uszy – wtrącił Durán – że ciała znajdowały się w cokolwiek osobliwym stanie.

– Droga przez kanały odpływowe nie musi być zbyt wygodna – odrzekł Adell. – Dodajmy do tego szczury i ryby w porcie.

– Zgroza!

– Po Barcelonecie krążą pogłoski, że przyczyną tych śmierci jest jakaś klątwa – odezwał się prawnik, najwyraźniej lepiej poinformowany o tej sprawie. – Niektóre pracownice z zakładów Maquinista Terrestre y Marítima, Nou Vulcà i Escuder odmówiły pracy na nocnych zmianach.

Adell rozmyślał, gdy sypały się nań komentarze. Było jasne, że inspektor Sánchez nie trzymał języka za zębami, mimo że dostał za to sporą sumkę. Będzie mu musiał przypomnieć, komu jest winien lojalność. Cholera! Jakby nie miał dość kłopotów z elektrownią, akurat teraz wywlekli tę sprawę z trupami. Gdy znaleziono pierwsze zwłoki, sądził, że nikogo to nie będzie obchodzić. Popełnił błąd. Na przyszłość powinien być bardziej ostrożny.

– Bzdury, panowie, bzdury. Ofiarami były osoby źle się prowadzące, a ich śmierć zapewne wynikała z nadmiernie swawolnego życia. Nasze miasto, panie burmistrzu, jest bardzo bezpieczne dzięki pańskiej trosce; mimo to nie wszyscy przestrzegają prawa i porządku. Przyznam, że próbowałem ukryć znajdowane ciała, żeby wam zaoszczędzić zmartwień i uruchomić elektrownię bez opóźnień, jak sami panowie wymagali.

– Nie brał pan pod uwagę konsekwencji, w razie gdyby ta sprawa dostała się do prasy? – zapytał Rogent.

Jego ton zdenerwował przedsiębiorcę. Nienawidził tego człowieka, który uważał się za lepszego niż on. Oczywiście, że rozważał konsekwencje, nie przestawał o nich myśleć.

– Niektóre dzienniki są żądne jakiejkolwiek wiadomości, która zniesławiłaby Wystawę – ciągnął swoje architekt. – Sprawa takiego kalibru mogłaby wywołać w mieście panikę.

– W dodatku za kilka dni przybędzie na inaugurację królowa. Mogłoby to nawet spowodować zawieszenie zaplanowanych wydarzeń.

– To byłoby okropne!

– To nie wszystko, panowie. Spodziewamy się przybycia wystawców i zwiedzających z całego świata. Co oni sobie pomyślą?

– Może pan sobie wyobrazić. Damy im podstawy, by sądzili, że nie potrafimy zapewnić bezpieczeństwa nawet własnym obywatelom. Będą masowo rezygnować z wizyty.

– Wystawa w Paryżu jest tak blisko, nikt nie zechce przyjechać do Barcelony.

– Panowie, panowie… – Adell bez rezultatu próbował ich uspokoić.

– Koniecznie należy położyć kres tym „znaleziskom” i zachować dyskrecję – stwierdził prawnik.

– Adell. – Rius wskazał go palcem. – Powierza się pańskiej odpowiedzialności, aby nawet najmniejsza wzmianka o tych wydarzeniach nie pojawiła się w prasie. Odda się pan do dyspozycji policji i proszę nam natychmiast komunikować o wszelkich nowych wiadomościach. Mam nadzieję, że pan zrozumiał. Bardziej niż kiedykolwiek ryzykuje pan swoją pozycję i majątek. Jeżeli Wystawa Światowa w Barcelonie poniesie klęskę z powodu pańskiej niekompetencji, dopilnuję, żeby pan za to zapłacił.

Adell wyszedł z ratusza z obliczem tak ponurym jak niebo nad miastem. Wsiadł do swego powozu i opadł na skórzane siedzenie.

Wszystko zaczęło się od niefortunnego dochodzenia doktora. Od tamtej pory problemy tylko się mnożyły. Sprawa wydawała się załatwiona, gdy staruszek umarł, ale wtedy, akurat w najdelikatniejszym momencie, po siedmiu latach nieobecności wrócił do Barcelony Daniel Amat i podjął śledztwo swojego ojca razem z tym cholernym reporterem. Przypadek? Zapewne nie.

Był do tej pory zbyt pobłażliwy. Trzeba z tym skończyć. Nie mógł sobie pozwolić na więcej błędów. A tym bardziej narażać na niebezpieczeństwo swego prawdziwego projektu – tego, który realizował w sekrecie. Nikt nie był w stanie nawet sobie wyobrazić cudowności jego odkrycia. Włącznie z tymi głupimi arogantami z komitetu. Kiedy to upubliczni, wszyscy pokłonią mu się do stóp. Całe miasto padnie na kolana przed jego geniuszem i wielu będzie go błagało, żeby im użyczył odrobiny swego dokonania. Daniel Amat stanął mu na drodze do osiągnięcia celu, ale to chwilowa przeszkoda. Wkrótce zapłaci mu za upokorzenia, jakich przez niego doznał.

28

Pau odłożył na bok Observationes anatomicae Falloppia i fuknął. Nie było to to, czego szukał. Sprawdził we wszystkich działach anatomii i nie znalazł ani jednego egzemplarza manuskryptu Wesaliusza.

Z biegiem lat pierwotna biblioteka, prosta sala w starym kolegium chirurgów, powiększała się, aż przekształciła w gmach przyległy do uniwersytetu. Na podobieństwo cyklopowej sali wykładowej o planie ośmiokąta lite dębowe regały tworzyły dziesięć koncentrycznych przejść wokół centralnie umiejscowionej czytelni ze stolikami, skąd wychodził korytarz prowadzący do poszczególnych stref. Począwszy od trzeciego rzędu, regały wznosiły się na otoczonym balustradą piętrze, na które prowadziły kręcone schody. W górze w kamiennych ścianach znajdowały się duże okna – wpadające przez nie światło rozjaśniało łuki na suficie zbiegające się w punkcie ozdobionym herbem miasta.

Dla Pau fascynujące było to, że ma tutaj na wyciągnięcie ręki całą wiedzę medyczną z ostatnich stuleci. Cisza, jaką się tu oddychało, nie ciążyła mu tak jak innym studentom. Podobało mu się to miejsce. Lubił ten intensywny zapach drewna, papieru i kamienia. Czuł się w tej sali jak w domu, być może dlatego, że nie miał właściwie czego nazywać domem. Ponadto biblioteka miała jedną dodatkową zaletę: rzadko tu zaglądali Fenollosa i jego koleżkowie, a jeśli już trafili w te progi, łatwo mógł ich unikać.

Z daleka dobiegł odgłos dzwonów kościoła Santa María del Pi. Robiło się późno, studenci, którzy kilka godzin temu pozajmowali stoliki, zdążyli się rozejść. Światło słońca ledwie sączyło się przez okna, a lampy gazowe niewystarczająco oświetlały przejścia. Powinien się zbierać, skoro zgodził się na spotkanie z Amatem i Fleixą w mieszkaniu tego pierwszego.

Nie chciał przyjść z pustymi rękami. Wyobrażał sobie drwiącą minę dziennikarza. Jak to możliwe, że nie ma ani jednego egzemplarza? Trzeba o to zapytać pana Ferrána. Wcześniej wolał tego nie robić, żeby nie ujawniać, czego poszukuje, ale teraz nie pozostawało mu nic innego, jak poprosić o pomoc.

Pozbierał swoje rzeczy i skierował się w stronę biurka bibliotekarza.

Przy końcu przejścia usłyszał jakieś przytłumione głosy. Kilka metrów dalej odbywała się ostra wymiana zdań. Dwóch mężczyzn kłóciło się podniesionym tonem w dziale chemii, tuż obok korytarza, którym szedł Pau. Poruszał się bardzo ostrożnie. Nie chciał przeszkadzać w prywatnej rozmowie. Wtem wzdrygnął się, bo rozpoznał jeden z głosów.

– Ojcze, nie jestem już dzieckiem.

– To się jeszcze zobaczy. Przybywam z wizytą i słyszę, że ostatnio najwięcej się rozprawia o anegdocie, jak to mój syn, mój własny syn, dostał cięgi w publicznej debacie z innym studentem.

– To była tylko głupia lekcja anatomii.

W głosie drugiego mężczyzny zabrzmiała uraza.

– Nie waż się tak wyrażać o nauczaniu medycyny.

Młodzieniec nie odpowiedział.

– Cztery pokolenia chirurgów w rodzinie, cztery. I wszyscy przynosiliśmy zaszczyt naszemu nazwisku. Ja sam byłem wybitnym studentem na moim roku. A ty co robisz? Jesteś Fenollosa, na Boga!

– Ojcze, przesadzasz.

– Przesadzam? Myślisz, że nie wiem o wątpliwej reputacji kasynach, w których noc w noc przegrywasz swoje fundusze? Albo o obecności na zajęciach w stanie upojenia? Uważasz to za zachowanie godne dżentelmena?

– Bądź co bądź nie robię nic innego, jak tylko idę za twoim przykładem, drogi ojcze – odparł ironicznie syn. – Na wydziale wciąż opowiada się o twoich wypadach do lunaparu.

W sali rozbrzmiał odgłos wymierzonego policzka. Nie było to mocne uderzenie, ale Pau widział, jak twarz jego kolegi robi się purpurowa. Myślał, że młodzieniec odda ojcu, w ostatnim momencie powstrzymał się jednak. Tamten drugi, nie zwracając uwagi na reakcję syna, poprawił sobie marynarkę i mankiety koszuli, wziął rękawiczki i laskę, po czym skierował się do wyjścia, kończąc tym samym rozmowę.

– Od tej pory koniec z kieszonkowym. Egzaminy końcowe za nieco ponad dwa tygodnie. Przyłóż się.

Jego kroki ucichły w przejściu. Fenollosa upuścił książki na podłogę i walnął pięścią w najbliższą półkę, walcząc z napływającymi do oczu łzami.

Pau stwierdził, że najlepiej będzie wycofać się do poprzedniej sali i odczekać, aż kolega sobie pójdzie. Odwracając się, nie zauważył wózka pełnego książek i kilka tomów upadło z hałasem na podłogę.

– Kto tam jest?

Pau próbował się wymknąć, ale już było za późno.

– Gilbert! Co, u licha?

Pau nie wiedział, co odpowiedzieć.

– Masz zwyczaj podsłuchiwać prywatne rozmowy?

– Nie! To nie tak, jak się wydaje.

Fenollosa, wściekły i pragnący zemsty za to, że go podsłuchano w kompromitującej sytuacji, nie mógł tego tak zostawić. Podszedł wielkimi krokami, podczas gdy Pau wycofywał się w swoją stronę.

– Zawsze spotykam cię na swojej drodze, przeklęta, wszystkowiedząca, wścibska pluskwo.

Popchnął go mocno. Pau, niższy i znacznie szczuplejszy, nie miał jak stawić mu oporu. Uderzył ciałem o regał. Jego okulary poleciały łukiem i potoczyły się po podłodze. Fenollosa rzucił się na niego, dosłownie wypluwając słowa.

– Sprawa dziewczynki uszła ci na sucho, ale myślisz, że nie wiem, że ukrywasz coś jeszcze? Zamierzam to odkryć i sprawię, że cię wykopią z uczelni, choć wcześniej dam satysfakcję…

– Panowie!

W korytarzu pojawił się pan Ferrán. Zdumienie na jego twarzy ustąpiło miejsca oburzeniu na widok sterty sponiewieranych książek.

– Co wy tutaj robicie?

Fenollosa odsunął się niechętnie. Podczas gdy bibliotekarz podchodził bliżej, Pau z powrotem włożył okulary i pośpiesznie poprawił na sobie marynarkę.

– Nie przystoi panom z waszym wykształceniem zachowywać się jak zwykłe łobuzy – napomniał ich. Zrobił przerwę, jakby się spodziewał sprzeciwu. Jego wzrok zatrzymał się na Fenollosie. – Proszę stąd wyjść – rzekł.

Młodzieniec otworzył usta, by coś odpowiedzieć.

– Nie słyszał mnie pan? – nalegał bibliotekarz.

Fenollosa z wykrzywioną twarzą złapał swoje rzeczy. Mijając Pau, rzucił mu spojrzenie pełne urazy. Kilka sekund później biblioteką wstrząsnęło potężne trzaśnięcie drzwiami, wywołując niesmak na twarzy pana Ferrána. Kiedy ucichło echo po gniewnym wyjściu studenta, mężczyzna zwrócił się do Pau i jego surowa mina złagodniała.

– Dobrze się pan czuje, panie Gilbert? Nie chciałbym stracić mojego najwierniejszego gościa.

– Dziękuję panu, nic mi nie jest.

– Zdaje się, że tamten młodzieniec pana zaatakował. Czy chciałby pan, żebym mu towarzyszył przy składaniu skargi?

– O, nie, proszę pana, nie. Doceniam pańskie dobre chęci, ale nie trzeba. Mój kolega był trochę wzburzony z powodu dyskusji na temat… pewnej metody farmaceutycznej. To tylko straszne nieporozumienie. Nic się nie stało.

Bibliotekarz się zawahał.

– Sam powinienem poinformować o tym dziekana, ale uszanuję pańską decyzję.

– Będę bardzo wdzięczny.

– Może przydałyby się panu lekcje tego nowego angielskiego sportu, bardzo popularnego na tamtejszych uczelniach, chyba nazywają to boksem – podpowiedział z żartobliwą miną.

– Dziękuję, będę miał na uwadze pańską radę.

Pau przypomniał sobie, po co przyszedł do biblioteki.

– Proszę zaczekać, panie Ferrán, właśnie pana szukałem.

– Ach, tak? – W oczach bibliotekarza zatańczyły iskry rozbawienia. – Muszę pana ostrzec: nie mam najmniejszego pojęcia o boksie, posiadam jedynie rozprawę o technice, przyszła niedawno z Madrytu… Mogę ją panu wypożyczyć, jeśli pan sobie życzy.

– Nie, nie o to chodzi. Szukam jednej książki, myślałem, że sam ją znajdę, ale mi się nie udało.

– Ta materia mieści się w moich kompetencjach. Proszę ze mną do gabinetu, sprawdzimy w katalogu, gdzie jest interesujące pana dzieło.

Biuro znajdowało się w jednym z zakamarków podobnej do labiryntu biblioteki. Pomieszczenie nie było zbyt duże, ale bardzo schludne. Pan Ferrán zdjął ze stołu stos książek i uporządkował papiery, po czym opadł na fotel ustawiony obok kominka, na którym płonął ogień.

– Proszę powiedzieć, o jaką książkę chodzi.

– De Humani Corporis Fabrica Wesaliusza.

Oczy bibliotekarza rozbłysły entuzjazmem.

– To wspaniały traktat anatomiczny. Normalnie mamy wiele egzemplarzy przeznaczonych do nauki, ale po ostatnim remoncie, pięć miesięcy temu, okazało się, że straciliśmy sporą liczbę, czego nie mogę odżałować. Ukradziono je w tych samych skrzynkach, w których były przenoszone, uwierzy pan?

Westchnął, wstał z fotela i skierował się do szafki z licznymi szufladkami o złoconych uchwytach. Powiódł dłońmi po meblu niczym pianista, po czym z satysfakcją wyjął jedną z szufladek i położył ją na stole.

W środku mieściły się jedna za drugą kartki fiszkowego katalogu. Bibliotekarz przesuwał palcem wskazującym i kciukiem po ich brzegach, aż wybrał jedną. Przeczytał ponad okularami. Pau czekał w napięciu. Twarz staruszka nie wróżyła dobrych wiadomości.

– Wygląda na to, że pana wyprzedzono. Ostatnie egzemplarze zostały rozpożyczone między studentów i jednego profesora. – Podniósł wzrok. – A to ciekawe! Ostatni z nich wziął ten pański kolega, z którym utrzymuje pan tak przyjazne stosunki.

– Fenollosa?

– Właśnie. Wypożyczył go dziś rano.

Akurat tego dnia, kiedy on szuka manuskryptu Wesaliusza. Zwykły zbieg okoliczności czy coś więcej? Pau nie wiedział, ale na jedno wychodziło: nie zdobył książki. Jego rozczarowanie musiało być bardzo widoczne, ponieważ gdy podniósł wzrok, ujrzał figlarny uśmiech bibliotekarza.

– Może jest jakaś inna możliwość.

– Potrzebuję tej konkretnej książki, panie Ferrán. Nie przyda mi się inny podręcznik anatomii.

Staruszek potrząsnął głową.

– Nie o to mi chodzi, młodzieńcze. Niewykluczone, że nie są to jedyne istniejące egzemplarze. – Przymknął oczy, żeby odświeżyć sobie pamięć. – W najstarszej części biblioteki, na drugim piętrze, jest pewna zapomniana sala. Nazywam ją strychem. Znajduje się tam cokolwiek niezwykły księgozbiór.

– Myślałem, że dobrze znam bibliotekę, a okazuje się, że nie.

– Nic dziwnego, nikt nie chce wiedzieć o tym miejscu.

– A to czemu?

– Kilka lat temu opieka nad biblioteką przypadła profesorowi, który zarazem nauczał na uniwersytecie. Wbrew zwyczajowi, ponieważ na ogół robią to emerytowani nauczyciele.

– Pan też był profesorem?

– Oczywiście… jednak nie zajmuje nas teraz mój nudny życiorys. Jak powiedziałem – podjął wątek – człowiek ten urządził mały dział biblioteki na swój prywatny użytek i zgromadził tam bez ładu i składu sporo różnych książek.

– Jaki miał powód, żeby tworzyć tak niezwykły dział?

– Był uznanym badaczem i miał przed sobą świetlaną przyszłość. Jednak krótko po tym, jak objął to stanowisko, zachorowała jego żona.

Pau poczuł zastrzyk ekscytacji.

– Od tamtej pory – bibliotekarz ciągnął swoją opowieść, nieświadom jego reakcji – biedak ciałem i duszą poświęcił się poszukiwaniu lekarstwa. Krążyły plotki, że nawet zbudował tajne laboratorium. Wątpię w to, prawdę mówiąc. Nie da się jednak zaprzeczyć, że jego poszukiwania zaowocowały zgromadzeniem ogromnej liczby dzieł. Zdobył między innymi liczne traktaty z cokolwiek kontrowersyjnych dziedzin wiedzy i wszystko to zbierał w owej sali.

– Jakiego rodzaju książki ma pan na myśli?

– Ezoteryczne, okultystyczne i podobne bzdury. – Klasnął językiem, by pokryć zakłopotanie. – Strata czasu, jeśli pan chce wiedzieć, ale w takiej sytuacji kto wie, czy nie robilibyśmy tak samo. Pamiętam, że spędzał tu, w bibliotece, całe dnie. Wszystko na nic się zdało. Jego żona umarła, a on w końcu sfiksował. Podczas ostatniego remontu tamta sala i księgozbiór zostały zapomniane.

Staruszek zapatrzył się w płomienie tańczące w kominku i potrząsnął głową.

– Bardzo smutna historia, tak bardzo smutna. Z tego co pamiętam, jeśli chodzi o traktaty medyczne, najbardziej interesowała go anatomia. Stąd wnoszę – skierował spojrzenie na studenta – że może znajdzie pan tam swoją książkę.

– Nie zna pan przypadkiem nazwiska tego lekarza, panie Ferrán?

Pau z najwyższym trudem kontrolował nerwy. Stary bibliotekarz zamknął oczy, a gdy je otworzył, mruknął:

– Nazywał się Homs. Doktor Frederic Homs.

29

– Jak panu mówiłem, w tym domu mieszka diabeł.

Woźnica podkreślił swoje słowa trzaśnięciem z bata i koń przyśpieszył kroku. Dwukółka zostawiła za sobą plac Antonia Lópeza i toczyła się promenadą Izabeli II. Dorożkarz mówił z południowokatalońskim akcentem typowym dla terenów położonych nad dolnym biegiem Ebro.

– Mówią, że jest opuszczony od siedmiu lat. Powiem panu w zaufaniu, że będzie ze dwadzieścia czy trzydzieści, może więcej. A wydarzyły się tam straszne rzeczy. Nie opowiadam panu plotek z tawerny. Ten dom jest przeklęty.

Daniel, usadowiony pod podniesioną budą półotwartego powozu, słuchał gadania woźnicy, choć bardziej zajmowało go trzymanie na wodzy nerwów. Tamten, sądząc, że zrobił wrażenie na kliencie, ciągnął swoją opowieść.

– Cała rodzina zginęła w pożarze, wie pan? Nikt nie został. Skoro nie było dziedziców, ratusz wystawił posesję na licytację. Nikt przy zdrowych zmysłach nie chciał tego domu, musieli go zburzyć. To dobre wyjście, tak, proszę pana.

Daniel westchnął. Nie była to łatwa decyzja. Odwlekał tę chwilę od swojego przyjazdu do Barcelony. Tego popołudnia miał czas przed spotkaniem z Fleixą i młodym Gilbertem. Nie mógł się już dłużej wstrzymywać.

Widząc, jaką trasę obrała dorożka, odkaszlnął i odezwał się:

– Lepiej będzie jechać ulicą Santa María.

Woźnica skinął głową, ściągnął lejce i przełożył szpicrutę ponad końską głową. Daniel pragnął pojechać drogą, którą kiedyś dzień po dniu przebywał ze swoim ojcem i bratem. W miarę jak rozpoznawał ulice, w jego głowie przewijały się wspomnienia poprzedniego życia. Przecięli promenadę Born, o tej porze mało uczęszczaną, i wjechali w okolice ulicy Montcada, a tam skręcili w boczny zaułek. Miejska krzątanina została gdzieś z tyłu, ciszę mącił tylko odgłos końskich kopyt uderzających o kamienie brukowe. Dorożkarz, wobec powściągliwości klienta, również w końcu zamilkł.

Zapuścili się w plątaninę zaułków, aż dotarli do niewysokiego ceglanego muru okalającego cały kwartał ulic. Kiedyś murowane ogrodzenie było pobielone i zwieńczone dachówkami, teraz pokrycie łuszczyło się i odpadało dziesiątkami płatów niczym skóra trędowatego. Fragment tynku zniknął zupełnie i wyzierały spod niego gołe cegły. W końcu boczna uliczka wyprowadziła ich na uroczy zadrzewiony plac.

– Proszę się tu zatrzymać.

– Jest pan pewien? – W głosie woźnicy dało się słyszeć zaniepokojenie.

Daniel wręczył mu kilka monet.

– Niech się pan nie martwi. Proszę nie odjeżdżać, za chwilę wrócę.

Wysiadł z powozu, poprawił sobie kapelusz i ruszył w stronę domu, jednej z nielicznych zamożniejszych rezydencji w dzielnicy la Ribera. Jego ojciec nigdy nie chciał się przenieść w bardziej prestiżową okolicę, twierdził, że byłby to niepotrzebny wydatek.

Zbliżając się do imponującej bramy z kutego żelaza, poruszał rękami, by powstrzymać ich drżenie. Oparł się o pręty i ażurowe skrzydło drgnęło z metalicznym jazgotem. Ponieważ rygiel był zepsuty, ktoś założył na bramę solidny łańcuch, żeby się nie otwierała. Mimo to uchyliła się na tyle, by można się było przez nią prześliznąć bez większego wysiłku.

Daniel rzucił okiem dokoła. Ulica była opustoszała; na rogu okryty peleryną dorożkarz skręcał sobie papierosa obok swojej dwukółki. Daniel schylił się, żeby przejść pod łańcuchem, i przecisnął się na drugą stronę.

Gdy podniósł wzrok, musiał się powstrzymać od przekleństwa.

Po latach opuszczenia miejsce objęły w posiadanie rośliny. Ogród, niegdyś wypielęgnowany, zamienił się w chaos zieleni i brązów. U jego stóp zaczynała się wyłożona płytkami dróżka, teraz na wielu odcinkach pokryta ziemią i porośnięta chwastami. Zrobił kilka kroków i pobliskie chaszcze zaszeleściły od pośpiesznych ruchów jakiegoś zwierzęcia.

Kilka metrów dalej kiedyś rosła ogromna lipa. Daniel pamiętał, że w dzieciństwie dziesiątki razy wspinał się na to drzewo. Teraz, ze zwiędniętymi liśćmi i zmurszałym pniem, zdawało się konać. Nikt nie przycinał mu gałęzi i jeden konar, gruby jak dorosły mężczyzna, runął pod własnym ciężarem. Za lipą znajdował się owalny staw. Kiedy latem dokuczał im upał, Daniel i jego brat Alec moczyli sobie w nim nogi, ku nieustannemu utrapieniu guwernantki. Woda była tu tak czysta, że pływające karpie zdawały się zawieszone w powietrzu, teraz jednak staw był pusty, a popękane cementowe dno pokrywała warstwa pyłu. Ze szczelin wyrastało zielsko.

Nie wrócił tu po pożarze. Kiedy kilka tygodni później wyszedł ze szpitala, po sprzeczce z ojcem, wsiadł w pierwszy pociąg jadący do Calais, a potem na prom odpływający do Anglii. Uciekłby na koniec świata, gdyby nie przyjął go sir Edward. Od tamtego czasu minęło ponad siedem lat. Przekonawszy się, w jak opłakanym stanie jest ogród, o który jego matka dbała z taką pieczołowitością i który ojciec utrzymywał potem przez wzgląd na jej pamięć, zdał sobie sprawę, że widok domu może podziałać na niego jeszcze gorzej. Westchnął zrezygnowany – teraz już nie mógł zawrócić.

W miarę jak szedł, dobiegające z miasta hałasy cichły, pochłaniane przez ciszę ogrodu. Jedynym dźwiękiem, jaki się rozlegał, był chrzęst jego własnych kroków na żwirze. Ustał wietrzyk, odczuwany jeszcze kilka minut temu, i liście oraz gałęzie znieruchomiały, jakby skamieniały.

Przeszedł obok na wpół zrujnowanego pawilonu. Tutaj jego brat Alec, mający wielki talent aktorski, co roku pod koniec lata urządzał dla rodziny przedstawienie, bawiąc wszystkich swoimi scenicznymi pomysłami. Daniel mu tylko pomagał, pełnił funkcję teatralnego maszynisty i występował w drugoplanowych rolach. Nawet ich ojciec wychodził z gabinetu i uczestniczył w ogólnej wesołości. Zamknął oczy, żeby oddalić wspomnienia. Gdy je otworzył, pojawił się przed nim dom, jakby na niego czekał.

W pierwszej chwili sprawiał wrażenie ogromnego statku zakotwiczonego na morzu suchej trawy. Kiedyś uważany był za wspaniały. Zachował swoje trzy kondygnacje i obszerny taras na piętrze. Wieżyczka nawiązująca do stylu mudejar sterczała jak stara latarnia morska. Odpadło wiele kolorowych płytek zdobiących niegdyś fasadę; te, które nadal trzymały się ściany, straciły blask pod warstwami brudu. Okiennice były w większości połamane albo wyrwane z zawiasów.

Daniel oparł stopę na pierwszym schodku wejścia. Zignorował ogarniający go niepokój i podszedł do drzwi kryjących się w cieniu portyku. Nad obramowaniem jakimś cudem zachował się herb rodowy. Przeczytał motto, które jego ojciec tyle razy przypominał im na głos: Vivitur ingenio, caetera mortis erunt.

Wszedł do przestronnego holu i przywitało go przestraszone trzepotanie skrzydeł. Przez dziury w suficie sączyło się światło popołudniowego słońca, rozpraszając się w chmurze kurzu, którą podniosły jego kroki.

Zniszczenia były większe, niż się spodziewał. Znaczna część belek runęła i schody, które niegdyś służyły największym osobistościom miasta, teraz były jedynie zwałem gruzów. Ze ścian płatami zwisały poodrywane tapety o eleganckich wzorach. Szara patyna pokrywała wszystko welonem zgnilizny. Przez uszkodzony dach zapewne wlewał się deszcz, bo na posadzce rysowały się linie zaschniętego błota.

Ze ściśniętym sercem zapuścił się w głąb domu. Wszędzie było widać następstwa pożogi. Sufity i filary, pomalowane drogimi lakierami, wydawały się kośćmi spopielonego trupa. Satynowe zasłony, swego czasu niebieskie, zamieniły się w powiewające na wietrze szmaty. Z sufitu zwieszały się jeszcze powykręcane w pożarze lampy. Meble, których nie strawił ogień, leżały w kawałkach w tym samych miejscach, gdzie kiedyś roztaczały splendor. Mimo upływu czasu Daniel odnosił wrażenie, że wciąż czuć tu swąd.

Przebiegł kilka pustych pomieszczeń, prowadzony przez gasnące światło zmierzchu, które wpadało przez dziury w okiennicach. Nogi zaniosły go do kuchni. Tu zostały jedynie resztki stołu, kilka krzeseł i jakieś poczerniałe naczynia. Zatrzymał się przed drzwiami zamienionymi w nadwęgloną deskę. Wejście do pracowni ojca.

Wahał się przez chwilę, zanim je otworzył. Za drzwiami kamienne stopnie ginęły w pochłaniającym wszystko mroku. Strach podpowiadał, żeby stąd wyjść i powrócić do bezpiecznego zapomnienia, ale potrzeba ujrzenia na własne oczy okazała się silniejsza. Wspomnienia tamtej nocy były rozmyte, znacznie wyraźniej rysowały się w jego głowie koszmary. Nigdy nie zdołał się dowiedzieć, co się naprawdę zdarzyło. Dlatego tu był. Musiał odkryć, czy – tak jak się obawiał – był tam zabójca.

Przyklęknął i wyjął z płaszcza łojowe świece oraz zapałki. Po kilku niezdarnych próbach zdołał zapalić świeczkę. Płomień rzucił krąg światła. Daniel odetchnął głęboko i ruszył ku czarnej dziurze drzwi.

Drewniana balustrada zniknęła, dlatego oparł się wolną ręką o ścianę i wzdrygnął się, czując ciepły kamień. Zszedł stopień niżej, a potem drugi, mając świadomość, że po lewej zieje kilkumetrowy spadek. Zapach topionego wosku mieszał się z dochodzącym z głębi odorem.

Zrobił jeszcze kilka kroków i stanął, przekonany, że usłyszał głuchy pomruk. Niemożliwe. Wyobraźnia spłatała mu figla. Znowu dobiegł go jakiś dźwięk i nagle poczuł na twarzy powiew wiatru, od którego zgasł płomień świecy.

Ciemność spadła na Daniela, jakby się zanurzył w studni. Stracił kontakt ze ścianą i macał w powietrzu, bezskutecznie próbując ją odnaleźć. Z wielkim trudem zapanował nad paniką, która go zaczynała ogarniać, i zdołał odwrócić się w miejscu. W górze prostokąt słabego światła znaczył obrys drzwi. Daniel znajdował się znacznie niżej, niż sądził. Po omacku poszukał stopą kolejnego stopnia, ale na niego nie trafił; stracił równowagę i poleciał w pustkę.

Stłumił okrzyk przerażenia, spodziewając się poczuć nieważkość długiego upadku. Zamiast tego zaskoczyła go niespodziewana eksplozja bólu w lewym kolanie, a zaraz potem uderzył o ścianę, aż mu zaparło dech w piersi. Spadł jeszcze kilka metrów ze schodów, które zakręcały przy ścianie.

Strach kazał mu się podnieść. Trzymając się za ranną nogę, pokuśtykał wzdłuż kamiennej ściany ku światłu.

Wyszedł przez drzwi ze zmienioną twarzą. Brakowało mu powietrza, paliło zranione kolano. Rozejrzał się zdezorientowany. Dom zdawał się nabierać życia, kurczył się, jakby mu chciał przeszkodzić w ucieczce.

Daniel zataczał się, brnąc przez pokoje, jakby był pijany. Kilka razy potknął się i upadł na podłogę. Nie wiedząc jak, zdołał dotrzeć do holu i wydostać się na ganek. Z najwyższym trudem zszedł ze schodków przy wejściu, ale na ostatnim stopniu kolano odmówiło mu posłuszeństwa i osunął się na dróżkę z płyt. Odwrócił się i z ulgą odetchnął świeżym powietrzem ogrodu. Widok nieba wydał mu się cudowny.

I wtedy chwyciły go mdłości. Ledwie zdążył przechylić się na bok i zaraz zwymiotował.

Gdy skończył, roztrzęsiony oparł się o schody. Z oczu popłynęły mu łzy. Ojciec nigdy nie chciał wrócić do tego domu i miał rację. Rozpiął sobie koszulę pod szyją. Rozszalałe serce powoli się uspokajało i oddech stawał się bardziej miarowy. Podniósł rękę do karku i przebiegł palcami do zdeformowanej skórze, niezatartej pamiątce po tym, że był tam zabójca.

Gdy poczuł pod sobą siedzenie powozu, odetchnął z ulgą.

– Jedźmy – rzekł.

Woźnica otworzył szeroko oczy, widząc, w jakim stanie są ubrania jego pasażera, ale gdy ujrzał wyraz jego twarzy, wolał nic nie mówić. Zgasił papieros o but i schował go do kieszeni płaszcza. Cmoknął na konie, poluzował lejce i dwukółka ruszyła.

Daniel obejrzał się za siebie. Nad posiadłością wisiały kłęby chmur, na wpół skrywając ją w mroku. W miarę oddalania się dom wydawał się znikać, jakby w ogóle nigdy nie istniał.