Tytuł oryginału:

FREEDOM

Copyright © 2010 by Jonathan Franzen

Copyright © 2011 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2011 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Redakcja: Bożena Sęk

Korekta: Magdalena Bargłowska, Joanna Rodkiewicz, Iwona Wyrwisz

ISBN: 978-83-7999-869-2

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione i wiąże się z sankcjami karnymi.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Więcej o prawie autorskim na www.legalnakultura.pl

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2016

Skład wersji elektronicznej:

konwersja.virtualo.pl

Dla Susan Golomb i Jonathana Galassiego

Odejdźcie razem, najdrożsi zwycięzcy,

Z każdym się dzieląc uniesieniem naszym.

A ja, turkawka stara, gdzieś odlecę

I na uschniętej gałęzi usiadłszy,

Będę małżonka mego opłakiwać

(Którego nigdy już się nie odnajdzie),

Póki nie umrę z żalu.

Zimowa opowieść

(przeł. M. Słomczyński)

Nowinki na temat Waltera Berglunda nie krążyły po okolicy – dwa lata wcześniej wraz z Patty przeprowadzili się do Waszyngtonu i obecnie nic nie znaczyli w St. Paul – jednak miejskie towarzystwo z Ramsey Hill nie było aż tak lojalne wobec swego miasta, żeby nie czytać „New York Timesa”. Zgodnie z długą i bardzo niepochlebną historią opisaną w „Timesie”, właśnie w stolicy kraju Walter nieźle spaprał swoją karierę zawodową. Dawni sąsiedzi z trudem mogli pogodzić pojawiające się w „Timesie” określenia („arogancki”, „pyszałkowaty”, „skompromitowany moralnie”) z wielkodusznym, zawsze uśmiechniętym, rumianym pracownikiem firmy 3M, którego pamiętano, jak na rowerze pedałuje do pracy przez lutowy śnieg w górę Summit Avenue; dziwne się wydawało, że Walter, człowiek bardziej zielony niż Greenpeace i sam pochodzący ze wsi, mógłby się znaleźć w tarapatach za udział w zmowie z przemysłem węglowym i za znęcanie się nad ludźmi ze wsi. Ale z drugiej strony z tymi Berglundami zawsze było coś nie tak.

Walter i Patty byli parą młodych osadników w Ramsey Hill – pierwsi absolwenci college’u, którzy kupili sobie dom przy Barrier Street po tym, jak trzydzieści lat wcześniej dawne serce St. Paul popadło w tarapaty finansowe. Za bezcen nabyli budynek z epoki wiktoriańskiej, a potem przez dziesięć lat wypruwali z siebie żyły, żeby go wyremontować. Na samym początku jakaś bardzo zdeterminowana osoba podpaliła im garaż, po czym dwa razy włamała się do samochodu, zanim zdążyli odbudować garaż. Na pustą parcelę po drugiej stronie alejki zjeżdżali opaleni na mahoń motocykliści, żeby w późnych godzinach nocnych popijać piwko Schlitz, piec na grillu kiełbaski i wyć silnikami na wysokich obrotach, dopóki Patty nie wyszła w dresie na dwór i nie powiedziała: „Cześć, faceci, macie jakąś sprawę?”. Nikt by się nie przeraził wyglądu Patty, ale w liceum i college’u była wyjątkowo wysportowana i odznaczała się typową dla sportowców odwagą. Już od pierwszego dnia po wprowadzeniu się rzucała się w oczy bezradnością. Wysoka, z końskim ogonem, absurdalnie młoda, pchała wózek dziecięcy obok porozbieranych samochodów, potłuczonych butelek po piwie i zarzyganego starego śniegu, a zwisające z wózka siatki wyglądały, jakby targała w nich cały swój dzień. Za sobą miała przerywane zajmowaniem się dzieckiem przygotowania do załatwienia porannych sprawunków przerywanych zajmowaniem się dzieckiem; przed sobą popołudnie z radiem publicznym, klasyczną książką kucharską „Silver Palate Cookbook”, tetrowymi pieluchami, gipsem budowlanym i lateksową farbą, potem czytanie dzieciom „Good Night, Moon” na dobranoc, a na koniec wino Zinfandel. Już teraz prezentowała sobą to wszystko, co miało spotkać resztę ulicy.

W początkowych latach, gdy wciąż jeszcze można było bez zażenowania jeździć volvem 240, wspólnym celem mieszkańców Ramsey Hill było posiąść znowu pewne umiejętności, chociaż właśnie nasi rodzice celowo uciekli na przedmieścia, aby się ich oduczyć, na przykład: w jaki sposób wzbudzić zainteresowanie lokalnych gliniarzy ich własną pracą, jak zabezpieczyć rower przed wysoce zmotywowanym złodziejem, kiedy zdecydować się zakłócić spokój pijaczkowi zajmującemu miejsce na naszych meblach ogrodowych, jak zachęcić zdziczałego kota, żeby nie walił kupy do piaskownicy naszych dzieci, tylko do innej, jak określić, czy szkoła publiczna jest już do tego stopnia do dupy, że nie ma sensu próbować jej naprawiać. Były też bardziej bieżące pytania, jak na przykład co z tymi tetrowymi pieluchami? Warto się tym przejmować? I czy to prawda, że można jeszcze zamówić mleko w szklanych butelkach? Czy politycznie skauci są w porządku? Czy naprawdę trzeba używać kaszy bulgur? Gdzie oddaje się zużyte baterie? Jak zareagować, gdy jakaś kolorowa biedaczka oskarża cię o zniszczenie jej dzielnicy? Czy to prawda, że glazura kolorowych naczyń Fiestaware zawiera niebezpieczne ilości ołowiu? Jak bardzo skomplikowany musi być porządny filtr wody w kuchni? Czy w twoim volvie 240 po włączeniu przycisku nadbiegu zdarza się, że ten się nie włącza? Czy lepiej jest dawać żebrakom jedzenie, czy nic? Czy pracując na pełnym etacie, można wychować wyjątkowo pewne siebie, szczęśliwe i błyskotliwe dzieci? Czy można mleć kawę dzień przed jej użyciem, czy należy zrobić to rano? Czy ktokolwiek w St. Paul miał pozytywne doświadczenia z dekarzem? Czy ktoś zna porządnego mechanika zajmującego się volvami? Czy w twoim volvie 240 też był problem z blokującą się linką hamulca ręcznego? A co to takiego ten enigmatycznie oznaczony przełącznik na desce rozdzielczej, który wydaje taki prawdziwie szwedzki trzask, ale chyba nie jest do niczego podłączony?

Na wszystkie pytania zawsze odpowiedź miała Patty Berglund, życzliwa pszczółka, bardzo pogodna roznosicielka społeczno-kulturalnego pyłku kwiatowego. Jedna z niewielu w Ramsey Hill mam stale przesiadujących w domu, znana z tego, że nigdy nie wyrażała się o sobie dobrze ani o innych źle. Spodziewała się, że pewnego dnia jedno z tych otwieranych pionowo okien, w których wymieniała zawieszenie, z pewnością „utnie jej głowę”. Jej dzieci „prawdopodobnie” umierały na włośnicę po zjedzeniu niedogotowanego przez nią mięsa. Zastanawiała się, czy jej „uzależnienie” od oparów roztworu do usuwania farby ma jakiś związek z decyzją, żeby „już nigdy” nie czytać książek. Zwierzała się, że po tym, co się zdarzyło „ostatnim razem”, „zakazano” jej nawozić kwiaty Waltera. Niektórym nie podobało się to jej pomniejszanie własnych zasług – wyczuwali w tym jakąś protekcjonalność, jakby Patty, wyolbrzymiając swoje drobne wady, nazbyt wyraźnie starała się nie wyrządzać przykrości mniej doskonałym gospodyniom domowym. Jednak większość uznawała jej skromność za szczerą albo przynajmniej zabawną, a poza tym trudno żywić niechęć do kobiety, którą tak bardzo lubią nasze dzieci i która nie tylko zawsze pamięta o ich urodzinach, ale także o naszych, i przychodzi do tylnych drzwi naszego domu z talerzem ciasteczek, kartką czy też konwaliami we flakoniku ze sklepu z artykułami używanymi, mówiąc, że nie musimy go oddawać.

Powszechnie wiedziano, że Patty dorastała na wschodzie, na przedmieściach Nowego Jorku, i jako jedna z pierwszych kobiet otrzymała pełne stypendium koszykarskie w Minnesocie, gdzie – jak można było przeczytać na tabliczce na ścianie domowego gabinetu Waltera – będąc na drugim roku, zakwalifikowała się do drugiej drużyny Stanów Zjednoczonych. Jedyne, co mogło dziwić, zważywszy na silną prorodzinną orientację Patty, to brak powiązań z własnymi korzeniami. Mijały kolejne pory roku, a ona nie ruszała się z St. Paul i chyba nikt także nie zauważył, żeby z wizytą przyjeżdżał ktoś ze wschodu, nawet jej rodzice. Jeśli pytano ją wprost o nich, odpowiadała, że oboje robią dużo dobrego dla wielu ludzi, tato ma kancelarię prawną w White Plains, mama jest politykiem, tak, jest w Zgromadzeniu Ustawodawczym Stanu Nowy Jork. Następnie kiwała zdecydowanie głową i mówiła: „Tak, tak, tym właśnie się zajmują”, jakby temat został wyczerpany.

Można było robić zakłady, w jaki sposób skłonić Patty, by uznała czyjeś zachowanie za „złe”. Kiedy powiedziano jej, że Seth i Merrie Paulsenowie organizują dla swoich bliźniaków wielkie przyjęcie na Halloween i celowo zaprosili wszystkie dzieciaki z okolicznych domów z wyjątkiem Connie Monaghan, Patty stwierdziła tylko, że to naprawdę „niesamowite”. Przy następnym spotkaniu na ulicy Paulsenowie wyjaśniali jej, że przez całe lato starali się przekonać matkę Connie, Carol Monaghan, żeby przestała wyrzucać niedopałki papierosów z okna sypialni do małego basenu ich bliźniaków. „To naprawdę niesamowite – zgodziła się Patty, kręcąc głową – ale wiecie, to nie wina Connie”. Jednak samo stwierdzenie „niesamowite” nie usatysfakcjonowało Paulsenów. Chcieli usłyszeć „socjopatologiczne”, chcieli usłyszeć „bierno-agresywne”, chcieli usłyszeć „złe”. Pragnęli, by Patty wybrała jeden z tych epitetów i wraz z nimi przypisała go Carol Monaghan, lecz Patty nie była w stanie wykroczyć poza „niesamowite”, a z kolei Paulsenowie nie zgodzili się wciągnąć Connie na listę gości. Patty do tego stopnia zezłościła się na tę niesprawiedliwość, że w dzień przyjęcia zabrała po południu swoje dzieci, a wraz z nimi Connie i jeszcze jedną koleżankę ze szkoły, na farmę dyń i na przejażdżkę wozem z sianem, mimo to najgorsze, co mogła na głos powiedzieć o Paulsenach, to to, że ich podłość wobec siedmiolatki jest naprawdę niesamowita.

Carol Monaghan była jedyną matką na Barrier Street, która mieszkała tu równie długo jak Patty. Pojawiła się w Ramsey Hill w ramach swoistego programu wymiany rodziców: była sekretarką jakiegoś ważnego oficjela w hrabstwie Hennepin, który po zrobieniu jej dziecka usunął ją ze swojego okręgu. Utrzymywanie matki nieślubnego dziecka z poborów otrzymywanych za sprawowany urząd: pod koniec lat siedemdziesiątych nie było już tak wielu sędziów w Dwumieście, jak nazywano Minneapolis i St. Paul, którzy by uważali to za zgodne z zasadami sprawowania władzy. Carol stała się jedną ze zrozpaczonych, co chwila biorących zwolnienia urzędniczek w miejskim biurze zezwoleń, a tymczasem ktoś równie dobrze ustosunkowany w St. Paul został zatrudniony po drugiej stronie rzeki. Najprawdopodobniej układ obejmował też wynajęty dom przy Barrier Street, zaraz obok domu Berglundów; w przeciwnym razie trudno byłoby zrozumieć, dlaczego Carol zgodziła się zamieszkać w czymś, co w owym czasie było praktycznie slumsem. Latem, raz na tydzień o zmierzchu, w nieoznakowanym samochodzie z napędem na cztery koła, zjawiał się patrzący nieobecnym wzrokiem chłopak w kombinezonie z wydziału zieleni i przejeżdżał kosiarką po jej trawniku, w zimie ten sam chłopak przyjeżdżał, żeby odśnieżyć jej chodnik.

Pod koniec lat osiemdziesiątych Carol była w kwartale jedyną osobą, która nie awansowała do klasy średniej. Paliła parlamenty, tleniła włosy, paznokcie przekształcała w jaskrawe szpony, karmiła córkę wysoko przetworzonym jedzeniem, a w czwartkowe wieczory bardzo późno wracała („Dzisiaj mamuśka ma wychodne”, tłumaczyła, jakby każda mamuśka z czegoś takiego korzystała), po cichu otwierała drzwi domu Berglundów za pomocą użyczonego jej klucza i zabierała śpiącą Connie z sofy, na której Patty ją ułożyła opatuloną w koce. Patty była niezmiennie uczynna i zawsze proponowała, że zajmie się Connie, kiedy Carol wychodziła do pracy, na zakupy czy też w swoich sprawach w czwartkowe wieczory, a Carol uzależniła się od niej, namiętnie korzystając z nieprzebranych zasobów darmowej opieki nad dzieckiem. Patty nie mogła nie zauważyć, że za tę wspaniałomyślność Carol w rewanżu zupełnie ignorowała córkę Patty, Jessicę, niestosownie hołubiła jej syna Joeya („Może jeszcze jeden uścisk od pożeracza serc niewieścich?”), ustawiała się bardzo blisko Waltera na sąsiedzkich przyjęciach i ubrana w przezroczystą bluzeczkę oraz buty na obcasach kelnerki koktajlowej zachwalała jego zręczność w domowych usprawnieniach, a cokolwiek powiedział, śmiała się piskliwie; ale i tak przez wiele lat Patty nie powiedziała o Carol nic gorszego ponad to, że ta samotna matka miała ciężkie życie i jeśli Carol czasami bywa dla niej niesamowita, prawdopodobnie wynika to z potrzeby zachowania dumy.

Zdaniem Setha Paulsena, jak na gust żony zbyt często mówiącego o Patty, Berglundowie należeli do przepełnionych poczuciem winy liberałów, którzy musieli wybaczać wszystkim, by z kolei im wybaczono szczęście, jakiego zaznają; którzy nie potrafili odważnie stać przy swoich przywilejach. W tej całej teorii Setha był jeden szkopuł, bowiem Berglundowie wcale nie byli uprzywilejowani; jedynym ich majątkiem był dom, który odbudowali własnymi rękami. Ponadto, na co wskazała Merrie Paulsen, Patty nie wyglądała na specjalnie postępową i z pewnością nie była feministką (w końcu siedziała w domu i prowadziła kalendarz z urodzinami, piekła te cholerne urodzinowe ciasteczka), a do tego zdawała się wyraźnie uczulona na politykę. Jeśli poruszyło się przy niej temat wyborów czy jakiegoś kandydata, widać było, jak bezskutecznie stara się zachować swoją typową pogodę – jak się emocjonuje i za często kiwa głową, za często potakuje. Merrie, o dziesięć lat starsza od Patty, co nietrudno było zauważyć, w przeszłości aktywnie działała w Madison w organizacji Studenci dla Demokratycznego Społeczeństwa, a obecnie bardzo aktywnie uczestniczyła w szaleństwie Beaujolais nouveau. Kiedy podczas uroczystej kolacji Seth po raz trzeci czy czwarty wspomniał o Patty, Merrie zrobiła się na twarzy czerwona jak nouveau i oświadczyła, że w tym całym rzekomym dobrosąsiedztwie Patty Berglund nie ma bynajmniej żadnej większej świadomości, żadnej solidarności, żadnej politycznej głębi, żadnej zamiennej struktury, żadnego autentycznego komunitarianizmu, to tylko uwsteczniające bzdury kury domowej i szczerze mówiąc, zdaniem Merrie wystarczyłoby tylko zajrzeć pod tę milusieńką powierzchnię, a można by się zdziwić, ile jest w Patty raczej jakiejś nieustępliwości, egoizmu, skłonności do rywalizacji i proreaganowskiego nastawienia; od razu widać, że dla niej liczą się tylko dzieci i dom – nie sąsiedzi, nie ubodzy, nie kraj, nie rodzice, nawet nie jej własny mąż.

A Patty niewątpliwie hołubiła swojego syna. Chociaż Jessica stanowiła bardziej oczywisty powód do chluby rodziców – zakochana w książkach, oddana przyrodzie, utalentowana w grze na flecie, zaangażowana na boisku piłkarskim, chętnie widziana jako opiekunka do dzieci, nie na tyle piękna, żeby być przez to moralnie skrzywiona, podziwiana nawet przez Merrie Paulsen – Joey był tym jej dzieckiem, o którym Patty mogła gadać bez końca. W ten swój chichoczący, autoironiczny sposób, mówiąc, jakby ujawniała tajemnicę, wylewała kolejne kubły niefiltrowanych szczegółów o tym, jakie ona i Walter mają z nim kłopoty. Chociaż zazwyczaj jej opowieści przybierały formę skargi, i tak nikt nie miał wątpliwości, że Patty uwielbia syna. Zachowywała się jak kobieta lamentująca nad swoim wspaniałym, acz głupim narzeczonym. Jakby dumą napawało ją, że zdeptał jej uczucia; jakby jej gotowość na to zdeptanie miała być czymś najważniejszym, może jedynym, o czym świat jej zdaniem powinien się dowiedzieć.

– Z niego jest taki dupek – opowiadała innym matkom podczas długiej zimy, kiedy toczyła wojnę o spanie, bo Joey się domagał, by wolno mu było chodzić spać nie wcześniej niż Patty i Walter.

– Ma napady złości? Płacze? – pytały inne matki.

– Chyba żartujecie? – mówiła Patty. – Chciałabym, żeby płakał. Płacz byłby czymś normalnym i ostatecznie by się skończył.

– W takim razie co robi?

– Kwestionuje nasz autorytet. Każemy mu zgasić światło, a on uważa, że nie powinien iść spać, dopóki my też nie zgasimy światła, ponieważ niczym się od nas nie różni. I jak Boga kocham, co piętnaście minut, dokładnie jak w zegarku, przysięgam, leży, wpatruje się w budzik i co piętnaście minut krzyczy: „Nie śpię! Jeszcze nie śpię!”. I to z taką pogardą, może z sarkazmem, to niesamowite. Błagam Waltera, żeby nie dał się sprowokować, ale nie, jest za kwadrans północ, a Walter znowu stoi w ciemnościach w pokoju Joeya i znowu się kłócą o różnice między dorosłymi i dziećmi, o to, czy w rodzinie panuje demokracja, czy dyktatura oświecona, aż w końcu to ja się załamuję, wiecie, tylko leżę w łóżku i zawodzę: „Proszę, przestańcie, przestańcie, proszę”.

Merrie Paulsen nie bawiły opowieści Patty. Późnym wieczorem, wkładając do zmywarki naczynia po przyjęciu, podzieliła się z Sethem uwagą, że nie widzi nic dziwnego w tym, że Joey nie potrafił odróżnić dzieci od dorosłych – w końcu jego własnej matce najwyraźniej podobnie się miesza, kim z nich dwojga sama jest. Czy Seth zwrócił uwagę, że w opowieściach Patty zawsze Walter jest źródłem dyscypliny, jakby Patty była tylko nieodpowiedzialnym biernym widzem, którego jedynym zadaniem jest być miłym?

– Ciekaw jestem, czy ona tak naprawdę kocha Waltera, czy nie – optymistycznie rozmyślał na głos Seth, otwierając ostatnią butelkę. – To znaczy fizycznie.

– Zawsze ten sam podtekst: „Mój syn jest wyjątkowy” – zauważyła Merrie. – Stale się skarży, jak to on długo potrafi zachować koncentrację.

– Cóż, szczerze mówiąc – odezwał się Seth – Patty wspomina o tym, mówiąc o jego uporze. O nieograniczonej cierpliwości w odrzucaniu autorytetu Waltera.

– Jedyne, co Patty o nim mówi, to same dwuznaczne przechwałki.

– A ty nigdy się nie przechwalasz? – przekomarzał się z nią Seth.

– Możliwe – odrzekła Merrie – ale przynajmniej w minimalnym stopniu zdaję sobie sprawę, jak inni to odbierają. A moje poczucie własnej wartości nie jest zdominowane przez przeświadczenie o wyjątkowości naszych dzieci.

– Ty jesteś doskonałą mamą – przekomarzał się Seth.

– Nie, doskonałą mamą jest Patty – stwierdziła Merrie, przyjmując dolewkę wina. – Ja jestem tylko bardzo dobrą mamą.

Jak skarżyła się Patty, Joeyowi wszystko przychodziło zbyt łatwo. Był ładny, złotowłosy i niejako instynktownie potrafił udzielać prawidłowych odpowiedzi we wszystkich szkolnych sprawdzianach, jakby zawarte w testach wielokrotnego wyboru sekwencje A, B, C i D były zakodowane w jego DNA. Zadziwiająco swobodnie czuł się w towarzystwie sąsiadów pięć razy od niego starszych. Gdy chłopcy z jego szkoły czy drużyny skautów zmuszali go, żeby chodził od drzwi do drzwi i sprzedawał batoniki albo losy na loterię, nawet nie próbował kryć „przekrętu”, w jakim uczestniczy. Do perfekcji doprowadził wysoce irytujący pogardliwy uśmiech na widok posiadanych przez innych chłopaków zabawek lub gier, których jemu Patty i Walter nie chcieli kupić. Chcąc zmazać ten uśmiech z jego twarzy, koledzy nad wyraz chętnie dzielili się z nim swoimi skarbami, tak że stał się w końcu mistrzem gier wideo, chociaż rodzice ich nie uznawali, i nabrał wręcz encyklopedycznej wiedzy o urban music, mimo że rodzice dokładali wszelkich starań, żeby uchronić przed nią uszy kilkulatka. Miał najwyżej jedenaście lub dwanaście lat, jak opowiadała Patty, kiedy przy kolacji przez przypadek bądź celowo powiedział do ojca „człowieku”.

– A to niezbyt się spodobało Walterowi – zwierzyła się innym matkom.

– Nastolatkowie tak teraz do siebie mówią – stwierdziły matki. – Tak się rapuje.

– To samo powiedział Joey – odrzekła Patty. – Stwierdził, że to tylko słowo, i wcale nie jest brzydkie. I oczywiście Walter uznał, że powinien mieć inne zdanie. A ja tylko siedzę i myślę: „Wal-terze, Wal-terze, nie dys-ku-tuj, nie ma sen-su”, ale nie, on musiał wytłumaczyć, jak to jest, że chociaż na przykład samo słowo „czarny” nie jest brzydkie, nie można używać go, zwracając się do osoby dorosłej, zwłaszcza czarnoskórej, jednak cały problem z Joeyem polega oczywiście na tym, że on uparcie nie chce zauważyć różnicy między dziećmi i dorosłymi, więc ostatecznie Walter mówi, że Joey nie dostanie deseru, na co on oświadcza, że wcale nie chce i że tak naprawdę wcale nie lubi deserów, a ja tylko siedzę i myślę: „Wal-terze, Wal-terze, nie dys-ku-tuj”, ale Walter nie może się powstrzymać, musi udowodnić Joeyowi, że w rzeczywistości uwielbia desery. Tyle że Joey nie przyjmuje żadnych dowodów Waltera. Oczywiście kłamie w żywe oczy, gdy utrzymuje, że dokładkę deseru bierze tylko dlatego, że tak jest przyjęte, a nie dlatego, że lubi, na co biedny Walter, który nie znosi, jak się go okłamuje, mówi: „W porządku, skoro nie lubisz, to może przez miesiąc nie będziesz jadł deserów?”, a ja tylko myślę: „Och, Wal-terze, Wal-terze, to do ni-cze-go do-bre-go nie do-pro-wa-dzi”, bo już Joey odpowiada: „Mogę nawet przez rok nie jeść deseru, już nigdy nie zjem deseru, jedynie w gościach, żeby być uprzejmym”, i co ciekawe, ta groźba jest bardzo realna, jest tak uparty, że pewnie gotów to zrobić. No to mówię: „Dobra, chłopaki, przerwa, desery to ważna część posiłków, nie podniecajcie się”, natychmiast podważając autorytet Waltera, a ponieważ cały spór dotyczył jego autorytetu, udało mi się zniweczyć wszystko dobre, co on osiągnął.

Kolejną osobą kochającą Joeya nad życie była Connie, córka Carol Monaghan. Poważna i cicha osóbka potrafiąca w irytujący sposób bez mrugnięcia okiem wytrzymać spojrzenie rozmówcy, jakby był jej zupełnie obojętny. Popołudniami tkwiła w kuchni Patty i mozolnie formowała ciasto w idealnie okrągłe kule, robiąc to z taką starannością, że masło się rozpuszczało i nadawało ciastu ciemny połysk. Na jedną kuleczkę Connie przypadało jedenaście zrobionych przez Patty, a kiedy wyciągały ciasteczka z piekarnika, Patty zawsze pamiętała, żeby zapytać, czy może zjeść to jedno „naprawdę wyjątkowe” (mniejsze, bardziej płaskie, twardsze). Jessica, o rok starsza od Connie, najwyraźniej się cieszyła, że może scedować obowiązki w kuchni na dziewczynkę z sąsiedztwa, dzięki czemu ona wtedy czytała książki lub bawiła się swoimi terrariami. Dla kogoś, kto uczył się tak dobrze jak Jessica, Connie nie stanowiła żadnego zagrożenia. Connie nie miała pojęcia, co znaczy wielowymiarowość – dla niej istniała tylko głębia, szerokość nie miała żadnego znaczenia. Kiedy kolorowała, zatracała się w nasycaniu mazakiem jednego czy dwóch obszarów, pozostałą część pozostawiając czystą i nie zważając na radosne zachęty Patty, żeby użyła też innych kolorów.

Głębokie zainteresowanie, jakim Connie darzyła Joeya, dosyć szybko zauważały wszystkie tutejsze mamy, choć najwidoczniej z wyjątkiem samej Patty, być może dlatego, że sama tak bardzo się nim interesowała. Patty czasami organizowała dzieciom zajęcia sportowe w parku Longwood, a wówczas Connie siadała z boku na trawie i wiła sobie a muzom pierścionki z kwiatków koniczyny, nie zważając na upływające minuty, dopóki Joey nie chwycił za kij bejsbolowy albo nie pobiegł z futbolówką po boisku, natychmiast rozbudzając jej zainteresowanie. Niczym wymyślony przyjaciel nagle stawała się widzialna. Nad wiek opanowany Joey rzadko uznawał za niezbędne traktować ją podle przy kolegach, Connie natomiast, gdy tylko zauważała, że chłopcy, jak to chłopcy, zaczynają się nieodpowiednio zachowywać, wiedziała, że należy się wycofać i zniknąć bez słowa wyrzutu czy błagania. Przecież zawsze jest jutro. I przez długi czas zawsze też była Patty, na kolanach pośród warzyw czy w poplamionej wełnianej koszuli na drabinie wykonująca syzyfową pracę przy odświeżaniu wiktoriańskiej farby. Skoro Connie nie mogła być z Joeyem, mogła przynajmniej mu pomóc, towarzysząc jego matce, kiedy go nie było.

– Jak tam zadanie domowe? – pytała Patty z drabiny. – Potrzebujesz pomocy?

– Mama mi pomoże, jak wróci do domu.

– Będzie późno i przyjdzie zmęczona. Możesz zrobić jej niespodziankę i teraz odrobić zadanie. Chcesz?

– Nie, zaczekam.

Nikt dokładnie nie wiedział, kiedy Connie i Joey zaczęli się pieprzyć. Seth Paulsen, który nie dysponował żadnymi dowodami, a chciał jedynie zdenerwować innych, często wyrażał opinię, że Joey miał jedenaście lat, Connie zaś dwanaście. Podstawę do spekulacji Setha stanowiło zacisze, jakie zapewniał domek na drzewie, który Walter pomógł zbudować Joeyowi wśród gałęzi wiekowej dzikiej jabłoni na pustej parceli. Kiedy Joey skończył ósmą klasę, właśnie jego imię wymieniali chłopcy z sąsiedztwa, odpowiadając na pozornie rzucane mimochodem, a w rzeczywistości z trudem wyduszane z siebie pytania rodziców o seksualne zachowania szkolnych kolegów, później natomiast można było się domyślić, że pod koniec lata Jessica o czymś już wiedziała – nagle, nie mówiąc dlaczego, zaczęła z wyjątkową pogardą odnosić się zarówno do Connie, jak i do swojego brata. Ale nikt nigdy nie widział ich razem aż do następnej zimy, kiedy we dwójkę otworzyli wspólny interes.

Zgodnie z tym, co mówiła Patty, nieustanne kłótnie z Walterem nauczyły Joeya, że dzieci muszą słuchać rodziców, bo rodzice dysponują pieniędzmi. Miał to być jeszcze jeden przykład na wyjątkowość Joeya: kiedy inne matki lamentowały nad tym, że ich dzieci domagają się pieniędzy, jakby miały do tego prawo, Patty ze śmiechem parodiowała rozgoryczenie Joeya, że musi błagać Waltera o fundusze. Sąsiedzi zlecający mu drobne prace uważali, że zaskakująco pracowicie odgarnia śnieg i grabi liście, lecz Patty stwierdziła, że Joey w skrytości ducha nienawidzi marnych stawek i uważa, że odgarnianie śniegu z podjazdu osoby dorosłej stawia go wobec niej w niekorzystnej pozycji. Opisywane w skautowskich publikacjach śmieszne pomysły na zarabianie pieniędzy – sprzedaż po domach prenumeraty czasopism, nauka sztuczek magicznych, a potem pobieranie opłaty za pokazy iluzjonistyczne, zdobycie narzędzi do wypychania zwierząt i preparowanie sąsiadom nagrodzonych szczupaków – wszystko podobnie cuchnęło mu, albo wasalstwem („Jestem wypychaczem zwierząt klasy panującej”) albo, co gorsza, działalnością dobroczynną. Dlatego też, co było do przewidzenia, w swym dążeniu do uwolnienia się od Waltera skłonił się ku przedsiębiorczości.

Ktoś, może nawet sama Carol Monaghan, opłacał naukę Connie w małej katolickiej szkole Świętej Katarzyny, w której dziewczynki chodziły w mundurkach i nie mogły nosić żadnej biżuterii z wyjątkiem jednego pierścionka („prosty, tylko z metalu”), zegarka („prosty, bez ozdób”) i pary kolczyków („proste, tylko z metalu, najwyżej centymetrowe”). Przypadek chciał, że w szkole Joeya, liceum Central High, jedna z bardziej lubianych uczennic dziewiątej klasy przywiozła sobie z rodzinnej wycieczki do Nowego Jorku tani, powszechnie podziwiany podczas przerwy na lunch zegarek z przypominającym gumę do żucia żółtym paskiem, na którym handlarz z Cannal Street za pomocą prasy termotransferowej umieścił na życzenie dziewczyny cukierkoworóżowe plastikowe literki z fragmentem tekstu Pearl Jam „DON’T CALL ME DAUGHTER”. Jak później Joey sam wspominał w liście dołączonym do papierów składanych do college’u, natychmiast przedsięwziął zbadanie hurtowego źródła zegarka i ceny prasy termotransferowej. Zainwestował czterysta dolarów własnych oszczędności w urządzenie, wykonał próbny egzemplarz plastikowego paska dla Connie (z cytatem z U2 „READY FOR THE PUSH”), żeby mogła zaszpanować w szkole Świętej Katarzyny, a później, korzystając z usług Connie jako kuriera, sprzedał wykonane na indywidualne zamówienie zegarki jednej czwartej uczennic z jej szkoły w cenie trzydziestu dolarów za sztukę, zanim siostry się połapały i wprowadziły poprawkę do regulaminu, w myśl której zabronione były także paski do zegarków z wytłoczonymi tekstami. Co Joey oczywiście – jak opowiadała Patty innym matkom – uznał za skandal.

– To nie jest żaden skandal – powiedział mu Walter. – Czerpałeś korzyści ze sztucznych ograniczeń handlowych. Nie zauważyłem, żebyś skarżył się na przepisy, gdy działały na twoją korzyść.

– Zainwestowałem. Podjąłem ryzyko.

– Wykorzystywałeś lukę w przepisach, a zakonnice ją zlikwidowały. Nie mogłeś tego przewidzieć?

– Dlaczego mnie nie ostrzegłeś?

– Ostrzegałem cię.

– Mówiłeś tylko, że mogę stracić pieniądze.

– Przecież nie straciłeś pieniędzy. Po prostu nie zarobiłeś tyle, na ile liczyłeś.

– Ale powinienem zarobić.

– Joey, zarabianie nie jest jakimś przynależnym ci prawem. Sprzedajesz tandetę, której te dziewczyny tak naprawdę wcale nie potrzebują, a części z nich pewnie nawet na to nie stać. Dlatego w szkole Connie jest obowiązkowy strój uczniowski. Żeby było sprawiedliwie dla wszystkich.

– Jasne, dla wszystkich, tylko nie dla mnie.

Sposób, w jaki Patty relacjonowała tę rozmowę, śmiejąc się z naiwnego oburzenia Joeya, zdaniem Merrie Paulsen wyraźnie świadczył o tym, że Patty nie ma najmniejszego pojęcia, co jej syn robi z Connie Monaghan. Chcąc się upewnić, Merrie próbowała ją nieco wysondować. Jak Patty sądzi, co Connie dostawała za swoją fatygę? Czy była na prowizji?

– O tak, powiedzieliśmy mu, że powinien jej oddać połowę zysków – stwierdziła Patty. – Ale on i bez tego tak by zrobił. Zawsze jest wobec niej opiekuńczy, chociaż jest młodszy.

– Jest dla niej jak brat...

– Prawdę mówiąc, nie – zażartowała Patty. – Jest dużo milszy. Możesz zapytać Jessicę, jak to jest być jego siostrą.

– Ha! Jasne, ha, ha! – odparła Merrie.

Jeszcze tego samego dnia Merrie poinformowała Setha:

– To niewiarygodne, ale ona naprawdę nic nie wie.

– Wydaje mi się niestosowne, żeby czerpać przyjemność z niewiedzy innego rodzica – odparł Seth. – To kuszenie losu, nie sądzisz?

– Przepraszam, dla mnie to jest naprawdę rozkoszne i zabawne. Będziesz musiał za nas dwoje poskromić złośliwą satysfakcję i zadbać o nasz los.

– Przykro mi z jej powodu.

– Wybacz, moim zdaniem to jest prześmieszne.

Pod koniec zimy mieszkająca w Grand Rapids matka Waltera dostała zatoru tętnicy płucnej i przewróciła się na posadzkę sklepu z damską garderobą, w którym pracowała. Cała Barrier Street znała panią Berglund z jej wizyt na Boże Narodzenie, na urodziny dzieci i na swoje urodziny, na które Patty zawsze zabierała teściową do miejscowej masażystki i raczyła jej ulubionymi smakołykami: cukierkami z lukrecją, orzechami makadamii i białą czekoladą. Merrie Paulsen bez żadnej złośliwości mówiła na nią „Panna Bianca” po noszącej okulary mysiej matronie z książek dla dzieci autorstwa Margery Sharp. Jej niegdyś piękna twarz wyglądała teraz jak z kreponu, drżały jej broda oraz ręce, z których jedna była uschnięta po młodzieńczym zapaleniu stawów. Chociaż wymęczona i fizycznie zrujnowana, jak z goryczą mówił Walter, życiem i ciężką pracą na męża pijaka w przydrożnym motelu, który prowadzili w okolicy Hibbing, zdecydowana była w latach wdowieństwa pozostać osobą niezależną i wyglądać elegancko, w związku z czym do sklepu z garderobą nadal jeździła starym chevroletem cavalierem. Na wieść o jej wypadku Patty i Walter pospieszyli na północ, pozostawiając Joeya pod opieką traktującej go z pogardą starszej siostry. Następnie Joey na złość Jessice zorganizował w swoim pokoju festiwal pieprzenia nastolatków, któremu kres położyła dopiero nagła śmierć i pogrzeb starszej pani Berglund, i właśnie wtedy Patty zmieniła się w zupełnie inną sąsiadkę, sąsiadkę dużo bardziej sarkastyczną.

– Och, Connie, tak – teraz przeszła na taką nutę – to taka milutka dziewczynka, taka cicha niewinna dziewczynka, i ma idealną mamę. Podobno Carol ma nowego chłopaka, naprawdę prawdziwego ogiera, chyba dwa razy od niej młodszego. Straszne by było, gdyby wyprowadziły się teraz, po tym wszystkim, co Carol zrobiła, żeby umilić nam życie, nieprawdaż? A Connie, och, z pewnością będzie mi jej brakowało. Ha, ha. Taka cicha, miła i wdzięczna.

Niewyspana, niedożywiona, z poszarzałą twarzą Patty prezentowała się okropnie. Potwornie długo trwało, zanim zaczęła wyglądać na swój wiek, lecz Merrie Paulsen nareszcie się doczekała nagrody za cierpliwe wypatrywanie tego.

– Można śmiało stwierdzić, że w końcu się domyśliła – powiedziała do Setha.

– Kradzież szczenięcia... największa zbrodnia.

– Kradzież, a jakże – odparła Merrie. – Biedny naiwny aniołek Joey skradziony przez intelektualny wulkanik z sąsiedztwa.

– W końcu jest starsza od niego o półtora roku.

– Kalendarzowo.

– Mów, co chcesz – stwierdził Seth – ale Patty naprawdę kochała mamę Waltera. Musi jej być ciężko.

– Ach, wiem, wiem, Seth, wiem o tym. I teraz mogę szczerze ubolewać nad jej losem.

Sąsiedzi znający Berglundów bliżej niż Paulsenowie relacjonowali, że Panna Bianca zostawiła swój mysi domek nad niewielkim jeziorem w pobliżu Grand Rapids wyłącznie Walterowi z pominięciem jego dwóch braci. Mówiono, że między Walterem i Patty wynikła różnica zdań, co z tym zrobić, Walter chciał sprzedać dom i uzyskanymi pieniędzmi podzielić się z braćmi, Patty się upierała, żeby spełnił życzenie matki, która pragnęła nagrodzić go za to, że był dobrym synem. Młodszy brat Waltera był zawodowym wojskowym i mieszkał w Mojave, w tamtejszej bazie sił powietrznych, a starszy poświęcił dorosłe życie na rozwijanie ojcowskiego planu picia bez umiaru, wykorzystując matkę finansowo, a pod każdym innym względem ją zaniedbując. Walter i Patty co roku latem zabierali dzieci na tydzień lub dwa do babci, często w towarzystwie jednej lub dwóch koleżanek Jessiki z sąsiedztwa, które opisywały posiadłość jako sielską, leśną i nawet nie tak strasznie zarobaczoną. Prawdopodobnie chcąc sprawić przyjemność Patty, która jak się zdawało, sama nadmiernie popijała – kiedy rankiem wychodziła podnieść ze ścieżki przed domem zawinięty w niebieski papier „New York Times” i w zielony „Star-Tribune”, jej cera wyglądała jak jedna wielka plama po chardonnay – Walter ostatecznie zgodził się zatrzymać domek na wyjazdy wakacyjne i w czerwcu, zaraz po zakończeniu roku szkolnego, Patty zabrała Joeya na północ, żeby pomógł jej opróżnić szuflady, posprzątać i pomalować, a Jessica została z Walterem w domu i chodziła na dodatkowe zajęcia z poezji.

Tego lata kilkoro sąsiadów, wśród których nie było Paulsenów, wybrało się z synami z wizytą do domku nad jeziorem. Zastali Patty w dużo lepszym nastroju. Jeden z ojców w prywatnej rozmowie roztoczył później przed Sethem Paulsenem wizję Patty opalonej i bosonogiej w czarnym jednoczęściowym kostiumie kąpielowym i dżinsach bez paska, a ten obraz bardzo odpowiadał gustowi Setha. Publicznie wszyscy podkreślali, że Joey jest bardzo dbały i wcale nie ponury i że najwyraźniej Patty i on świetnie się bawią. We dwójkę wciągali wszystkich gości w skomplikowaną grę towarzyską, którą nazywali „Skojarzenia”. Patty do późnych godzin przesiadywała przed telewizorem teściowej, sprawiając Joeyowi wiele radości swoją dogłębną znajomością sitcomów z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych sprzedawanych do niezależnych stacji. Kiedy Joey odkrył, że na lokalnych mapach ich jezioro nie jest zidentyfikowane – w rzeczywistości było dużym stawem, nad którym stał jeszcze tylko jeden dom – ochrzcił je mianem Bezimiennego, a Patty czule, z sentymentem wymawiała tę nazwę: „nasze Jezioro Bezimienne”. Seth Paulsen, dowiedziawszy się po powrocie od jednego z ojców, że Joey całymi godzinami czyści rynny, przycina krzewy i zdrapuje starą farbę, zaczął się zastanawiać, czy Patty nie płaci synowi porządnej stawki za jego usługi, czy przypadkiem nie na tym opiera się ten układ. Jednak nikt o niczym takim nie wiedział.

A jeśli chodzi o Connie, wystarczyło, że Paulsenowie popatrzyli w okno wychodzące na dom Monaghanów, żeby prawie zawsze zobaczyć tam jej wyczekującą postać. Rzeczywiście była wyjątkowo cierpliwą dziewczyną z metabolizmem ryby w okresie zimowym. Wieczorami pracowała jako pomoc kelnera w restauracji W. A. Frost, w dni powszednie każdego popołudnia przesiadywała na ganku przed domem, obojętna na przejeżdżające obok furgonetki lodziarzy i na zabawy młodszych dzieci, natomiast w weekendy zajmowała miejsce w krzesełku ogrodowym za domem, raz na jakiś czas rzucając spojrzenie w stronę hałaśliwych odgłosów brutalnego i losowo dokonywanego wyrębu drzew oraz prowadzonych prac budowlanych, do których przystąpił nowy chłopak matki, Blake, ze swoimi niezrzeszonymi w związkach kumplami z budowy. Przez większość czasu jednak po prostu czekała.

– Jak tam, Connie, co u ciebie słychać? – zapytał ją kiedyś Seth z alejki.

– To znaczy poza Blakiem?

– Tak, poza Blakiem.

Connie zastanowiła się moment i pokręciła głową.

– Nic – odrzekła.

– Nudzisz się?

– Niespecjalnie.

– Chodzisz do kina? Czytasz książki?

Connie utkwiła w nim spokojny wzrok, jakby mówiła: „Nie mamy ze sobą nic wspólnego”.

– Widziałam „Batmana”.

– A co z Joeyem? Byliście chyba bardzo blisko. Pewnie tęsknisz za nim.

– Wróci.

Gdy już kwestia wyrzucanych niedopałków została rozwiązana – Seth i Merrie przyznali, że prawdopodobnie przesadzili w lecie z pretensjami co do liczby niedopałków w brodziku, że może zareagowali zbyt impulsywnie – Paulsenowie odkryli, że Carol Monaghan jest skarbnicą wiedzy na temat lokalnej polityki demokratów, w którą Merrie coraz bardziej się angażowała. Carol rzeczowym tonem opowiadała jeżące włosy na głowie historie o machlojkach, pieniądzach wędrujących pod stołem, ustawionych przetargach, przepuszczalnych ścianach przeciwpożarowych czy wielce interesujących rachunkach, niemal zrywając boki z uciechy na widok przerażenia Merrie. Merrie zaczęła hołubić Carol jako uosobienie korupcji obywatelskiej, z którą zamierzała walczyć. Carol miała wspaniałą cechę, mianowicie w ogóle się nie zmieniała – rok po roku w czwartkowe wieczory sztafirowała się dla kogoś tam, przestrzegając patriarchalnej tradycji miejskiej polityki.

Ale pewnego dnia nagle się zmieniła. Wówczas już sporo się działo. Burmistrz, Norm Coleman, przefarbował się na republikanina, a były zawodowy zapaśnik zmierzał w kierunku posiadłości gubernatora. Dla Carol katalizatorem okazał się jej nowy chłopak, Blake, noszący kozią bródkę młody operator koparki, którego spotkała w okienku biura zezwoleń i dla którego radykalnie zmieniła wygląd. W kąt poszły ułożone fryzury i sukienki niczym z agencji towarzyskiej, pojawiły się zaś obcisłe spodnie, prosta wystrzępiona fryzura i delikatniejszy makijaż. Carol, jakiej nikt wcześniej nie widział, naprawdę szczęśliwa Carol, wyskakiwała lekko z pikapa Blake’a, forda F-250, za nią na ulicę wylewały się dudniące dźwięki rocka stadionowego, po czym z impetem zamykała drzwi pasażera. Wkrótce Blake zaczął zostawać u niej na noc, kręcił się po domu, szurając nogami w rozsznurowanych roboczych butach i w koszulce drużyny Wikingów, z puszką piwa w garści, a nie minęło wiele czasu, jak już ścinał piłą łańcuchową wszystkie drzewa na podwórzu za jej domem i szalał po nim wynajętą koparką. Na zderzaku jego pikapa widniał napis: „JESTEM BIAŁY I GŁOSUJĘ”.

Paulsenowie, którzy niedawno sami zakończyli ciągnący się w nieskończoność remont, nie kwapili się do składania skarg na hałas i bałagan, a mieszkający z drugiej strony Walter był na to zbyt grzeczny i zbyt zajęty, lecz kiedy Patty wróciła wreszcie pod koniec sierpnia do domu, po miesiącach spędzonych na wsi z Joeyem, niemal oszalała z przerażenia i od razu zaczęła z obłędem w oczach biegać po całej ulicy od drzwi do drzwi, rzucając oszczerstwa na Carol Monaghan.

– Przepraszam – mówiła – ale do czego tu doszło? Czy ktoś może mi powiedzieć, co tu się stało? Czy ktoś wydał wojnę drzewom, nie informując mnie o tym? Co to za Paul Bunyan z pikapem? O co tu chodzi? Czy ona już nie wynajmuje tego domu? Czy wolno unicestwiać drzewa, kiedy jest się tylko najemcą? Jak można burzyć tylną ścianę domu, nie będąc jego właścicielem? Czy może wykupiła tę nieruchomość za naszymi plecami? Jak mogła coś takiego zrobić? Nawet do zmiany żarówki zawsze woła mojego męża! „Przepraszam, Walterze, że przeszkadzam przy kolacji, ale kiedy naciskam przełącznik światła, nic się nie dzieje. Czy mógłbyś teraz przyjść do mnie? A skoro już jesteś, czy pomógłbyś mi, kochany, przy podatkach? Trzeba je jutro zapłacić, a ja mam mokre paznokcie”. Jak taka osoba mogła załatwić kredyt hipoteczny? Czy ona nie musi zapłacić zaległych rachunków za bieliznę z Victoria’s Secret? Czy ona w ogóle może mieć chłopaka? Co się stało z grubasem z Minneapolis? Może ktoś szepnąłby słówko temu grubasowi?

Dopiero gdy dotarła do drzwi ostatnich na jej liście sąsiadów do odwiedzenia, Paulsenów, udało jej się czegoś dowiedzieć. Merrie wyjaśniła, że Carol Monaghan rzeczywiście już nie wynajmuje domu. Dom Carol był jednym z kilkuset, które w latach, gdy budynki niszczały puste, przeszły pod miejski zarząd gospodarki mieszkaniowej, a teraz je wyprzedawano po okazyjnych cenach.

– Dlaczego nic o tym nie wiedziałam? – pytała Patty.

– Nigdy nie pytałaś – odparła Merrie. I nie mogąc się powstrzymać, dodała: – Nigdy specjalnie się nie interesowałaś polityką.

– I mówicie, że dostała to tanio?

– Bardzo tanio. Warto znać odpowiednich ludzi.

– A co wy o tym myślicie?

– Uważam, że to do dupy, zarówno pod względem fiskalnym, jak i filozoficznym – stwierdziła Merrie. – Między innymi z tego powodu pracuję z Jimem Scheibelem.

– Dobrze wiesz, że zawsze kochałam tę okolicę – powiedziała Patty. – Kochałam mieszkanie tutaj od samego początku. I nagle wszystko zrobiło się takie brudne i brzydkie.

– Nie wpadaj w przygnębienie, tylko zaangażuj się – powiedziała Merrie i wręczyła jej odpowiednią literaturę.

– Nie chciałbym być teraz na miejscu Waltera – zauważył Seth zaraz po wyjściu Patty.

– Naprawdę miło to słyszeć – odrzekła Merrie.

– Czy mi się tylko wydawało, czy ty też usłyszałaś nutkę małżeńskich pretensji, jak mówiła o pomaganiu Carol przy podatkach? Wiesz coś o tym? Bardzo mnie to zaciekawiło. Nigdy o tym nie słyszałem. A tu okazało się, że Walter nie potrafił uratować ich pięknego widoku na drzewa Carol.

– To wszystko jest takie regresywne, takie reaganowskie – oświadczyła Merrie. – Wydawało się jej, że może sobie żyć we własnej małej banieczce, stworzyć sobie swój światek. Swój domek dla lalek.

Przybudówka, która przez następnych dziewięć miesięcy tydzień po tygodniu wyrastała z błotnistej jamy na podwórzu Carol, przypominała gigantyczny prosty hangar na łodzie z trzema zwyczajnymi oknami rozdzielającymi powierzchnię winylowego sidingu. Carol i Blake mówili na to „wielki salon”, choć jak dotąd ta koncepcja nie była znana w Ramsey Hill. Po kontrowersjach z niedopałkami Paulsenowie postawili wysoki płot i zasadzili rząd ozdobnych świerków, które zdążyły już dostatecznie urosnąć, żeby osłonić ich przed tym spektaklem. Jedynie widok z domu Berglundów pozostał niczym nieprzesłonięty i wkrótce sąsiedzi zaczęli unikać rozmów z Patty, czego nigdy wcześniej nie robili, w związku z jej obsesją na punkcie tego hangaru, jak go nazywała. Machali do niej z ulicy i głośno się witali, ale starannie uważali, żeby nie zwolnić i nie dać się wciągnąć w rozmowę. Wśród pracujących matek panowało zgodne przekonanie, że Patty ma za dużo wolnego czasu. Przed laty doskonale zajmowała się małymi dziećmi, prowadząc z nimi zajęcia sportowe i ucząc je prac domowych, lecz obecnie większość dzieci z ich ulicy była już nastolatkami. Jakkolwiek wypełniała swój dzień, zawsze była na tyle blisko, żeby widzieć lub słyszeć pracę u sąsiadów. Co kilka godzin wychodziła za dom na podwórze i krążyła po nim, spoglądając na wielki salon jak zwierzę, któremu naruszono gniazdo, a czasami wieczorem kierowała się pod prowizoryczne sklejkowe drzwi do wielkiego salonu i pukała w nie.

– Cześć, Blake, jak idzie?

– W porządku.

– Nawet słychać! Hej, mam sprawę, ta twoja piła jest dosyć głośna jak na ósmą trzydzieści wieczorem. Może byś tak dał sobie na dzisiaj spokój?

– Szczerze mówiąc, nie za bardzo mogę.

– A jakbym cię o to poprosiła?

– Sam nie wiem. A może ty pozwoliłabyś mi dokończyć robotę?

– Niezbyt mi się to podoba, bo ten hałas naprawdę nam przeszkadza.

– Wiesz, co ci powiem? Masz pecha.

Patty roześmiała się głośno, mimowolnie, jakby zarżała.

– Ha-ha-ha! Mam pecha?

– Tak, posłuchaj, przykro mi z powodu tego hałasu. Ale Carol mówiła, że kiedy wy remontowaliście dom, przez pięć lat dochodziły od was hałasy.

– Ha-ha-ha. Nie pamiętam, żeby się skarżyła.

– Robiłaś, co musiałaś. A teraz ja robię, co muszę.

– Tylko że to, co ty robisz, jest naprawdę brzydkie. Przepraszam cię, jest normalnie szkaradne. Po prostu okropne i szkaradne. Mówię szczerze. To zwykłe stwierdzenie faktu. Ale nie o to chodzi. Chodzi mi o piłę.

– Jesteś na terenie prywatnym i musisz go natychmiast opuścić.

– W porządku, w takim razie chyba zadzwonię po policję.

– Nie ma sprawy, proszę bardzo.

Można ją było później zobaczyć, jak idzie ścieżką, trzęsąc się z frustracji. Rzeczywiście wielokrotnie dzwoniła na policję w sprawie hałasu, policjanci nawet kilka razy przyjechali i porozmawiali sobie z Blakiem, lecz szybko znudziło im się wysłuchiwanie Patty i wrócili dopiero w lutym następnego roku, kiedy ktoś poprzecinał wszystkie cztery piękne, nowiutkie zimowe opony w F-250 Blake’a, a Blake i Carol skierowali policjantów do najbliższych sąsiadów, którzy tak często dzwonili ze skargami. Po wizycie policji Patty znowu zaczęła chodzić tam i z powrotem po ulicy, głośno wyrzekając.

– Pierwsi podejrzani, tak? Mamuśka z parą nastoletnich dzieciaków. Jestem niepoprawną kryminalistką, tak? Jestem wariatką! On ma największy, najbrzydszy pojazd na ulicy, na zderzaku nalepkę obrażającą wszystkich, którzy nie są zwolennikami supremacji białych, ale oczywiście powszechnie wiadomo, że nikt inny tylko ja chciałabym poprzecinać mu opony, tak?

Merrie Paulsen była przekonana, że naprawdę Patty je przecięła.

– Nie rozumiem tego – stwierdził Seth. – To jasne, że ona cierpi, ale przecież nie jest kłamczuchą.

– Zgadza się, przy czym nigdy też nie powiedziała, że tego nie zrobiła. Trzeba mieć tylko nadzieję, że ktoś ją dobrze leczy. Z pewnością coś takiego by się jej przydało. I to, i praca na pełnym etacie.

– Zastanawia mnie, gdzie jest Walter.

– Walter zarabia pieniądze, harując jak wół, żeby mogła siedzieć cały dzień w domu i zostać szaloną gospodynią domową. Jest dobrym tatą dla Jessiki, a dla Joeya stanowi przykład zasady rzeczywistości. Powiedziałabym, że ma ręce pełne roboty.

Poza miłością do Patty najistotniejszą cechą Waltera była jego uprzejmość. Należał do osób, które potrafią słuchać, jakby uważał wszystkich za ciekawszych i godniejszych podziwu niż on. Cherubinkowo kędzierzawy na czubku głowy, miał nienaturalnie jasną skórę, cofnięty podbródek i zawsze nosił te same okulary w drucianych oprawkach. Swoją karierę w 3M zaczął jako adwokat w kancelarii prawniczej, lecz nie udało mu się rozwinąć tam skrzydeł, został więc przeniesiony do działu zajmującego się pomocą potrzebującym i dobroczynnością, korporacyjnego ślepego zaułka, gdzie uprzejmość była zaletą. Na Barrier Street często rozdawał atrakcyjne darmowe bilety do teatru Guthriego czy na koncerty Orkiestry Kameralnej St. Paul i opowiadał sąsiadom o spotkaniach z lokalnymi znakomitościami, na przykład z radiowcem i pisarzem Garrisonem Keillorem, bejsbolistą Kirbym Puckettem, a raz nawet z samym Prince’em. Zupełnie niedawno i równie niespodziewanie rozstał się z 3M i podjął pracę w Radzie Ochrony Przyrody, gdzie zajął się pozyskiwaniem sponsorów. Nikt z wyjątkiem Paulsenów nie podejrzewał go o tak wielkie pokłady niezadowolenia, ale Walter z równym entuzjazmem podchodził do przyrody i do kultury, a jedyną zauważalną zmianą w jego życiu było to, że rzadko teraz bywał w weekendy w domu.

I właśnie ta nieobecność w domu mogła spowodować, że nie zainterweniował, czego należało się po nim spodziewać, w walkę Patty z Carol Monaghan. Gdy pytano go o to wprost, tylko nerwowo chichotał. „W tej sprawie jestem neutralnym obserwatorem” – mówił. I takim neutralnym obserwatorem pozostawał też przez całą wiosnę i lato, gdy Joey chodził do drugiej klasy, aż do jesieni, kiedy Jessica wyjechała do college’u na wschodzie, a Joey wyprowadził się z rodzinnego domu i zamieszkał z Carol, Blakiem i Connie.

Wyprowadzka stanowiła szokujący przejaw buntu i zarazem sztylet wbity w serce Patty – początek końca jej życia w Ramsey Hill. Lipiec i sierpień Joey spędził w Montanie, gdzie pracował na położonym w górzystym terenie ranczu jednego z poważniejszych ofiarodawców na rzecz ochrony przyrody i skąd wrócił po męsku barczysty i pięć centymetrów wyższy. Walter, który nie miał zwyczaju się przechwalać, podczas sierpniowego pikniku zapewniał Paulsenów, że donator wezwał go i opowiadał, jak wręcz „poraziły” go nieustraszoność i niezmordowanie Joeya w obalaniu na ziemię cielaków i odkażaniu owiec. Ale na tym samym pikniku Patty patrzyła już wzrokiem oszalałym z bólu. W czerwcu, przed wyjazdem Joeya do Montany, ponownie zabrała go nad Jezioro Bezimienne, żeby pomógł jej w remoncie domku, a jedyny mieszkający tam sąsiad opowiadał, jak to pewnego okropnego popołudnia matka i syn, na widoku, bezustannie zadawali sobie nawzajem bolesne rany, Joey mianowicie naigrywał się z dziwactw Patty, na koniec w twarz nazwał ją „głupią”, na co Patty krzyknęła: „Ha-ha-ha! Głupia! Brawo, Joey! Nie mogę wprost wyjść z podziwu, jaki jesteś dorosły! Wyzywać własną matkę od głupich przed obcymi ludźmi! To właśnie jest tak pociągające w facecie! Jesteś prawdziwym wielkim, twardym i niezależnym facetem!”.

Z końcem lata Blake prawie ukończył pracę przy wielkim salonie i wyposażał go w typowe dla siebie sprzęty, takie jak PlayStation, futbol stołowy, beczułka z chłodzonym piwem, telewizor wielkoekranowy, stół do hokeja, żyrandol Wikingów z kolorowych szkiełek i rozkładany fotel mechaniczny. Sąsiedzi mogli sobie tylko wyobrażać, z jakim sarkazmem Patty przy kolacji komentuje te udogodnienia oraz uwagi Joeya, że jest głupia i niesprawiedliwa, i następujące po tym gniewne żądania Waltera, żeby Joey przeprosił matkę, ale nikt nie musiał wyobrażać sobie tego wieczoru, gdy Joey zbiegł do domu sąsiadów, ponieważ Carol Monaghan bardzo chętnie to opisywała, głosem podniesionym i nieco chełpliwym, wszystkim sąsiadom dostatecznie nielojalnym wobec Berglundów, żeby tego słuchać.

– Joey był taki spokojny, taki spokojny – mówiła. – Jak Boga kocham, wyglądał jak prawdziwe niewiniątko. Poszłam tam z Connie, żeby go wesprzeć i żeby im wszystkim dać do zrozumienia, że ja całkowicie zgadzam się na ten układ, znacie przecież Waltera, on jest taki taktowny, martwiłby się, że to będzie dla mnie ciężar. A Joey jak zawsze zachowywał się odpowiedzialnie. Po prostu chciał podobnie podejść do tego i dopilnować, żeby wszystkie karty zostały wyłożone na stół. Wyjaśnił, jak wraz z Connie wszystko ze mną omówili, a ja powiedziałam Walterowi, bo zdawałam sobie sprawę, że będzie się tym martwić, powiedziałam, że nie ma problemu z zakupami spożywczymi. Blake i ja tworzymy teraz rodzinę i z radością wykarmimy jeszcze jedną osobę, a przecież Joey jest taki porządny, jeśli idzie o naczynia, śmieci i schludność, dodatkowo powiedziałam Walterowi, że on i Patty byli tak wspaniałomyślni dla Connie, dawali jej jeść i w ogóle. Chciałam o tym wspomnieć, bo rzeczywiście byli bardzo wspaniałomyślni, kiedy ja nie potrafiłam sobie poukładać życia, zawsze byłam im za to wdzięczna. A Joey jest taki odpowiedzialny i spokojny. Wyjaśnia, że skoro Patty nie chce Connie nawet za próg wpuścić, on nie ma wyboru, jeśli chce z nią spędzać czas, na co ja dorzucam, że absolutnie popieram ich związek, bo gdyby tylko wszyscy młodzi byli tak odpowiedzialni jak ta para, świat byłby dużo lepszy, i że dużo lepiej będzie dla nich mieszkać w moim domu, gdzie jest bezpiecznie i odpowiedzialnie, zamiast się gdzieś pałętać i wpaść w kłopoty. Jestem tak wdzięczna Joeyowi, drzwi mojego domu zawsze stoją dla niego otworem. Tak im powiedziałam. A wiem, że Patty mnie nie lubi, zawsze patrzyła na mnie z góry i pogardliwie traktowała Connie. Wiem o tym. Wiem też coś tam o tym, do czego Patty jest zdolna. I wiedziałam, że za chwilę dostanie jakiegoś napadu. Wykrzywiła się i powiedziała: „Myślisz, że on kocha twoją córkę? Myślisz, że się w niej zakochał?”. Tym swoim piskliwym głosikiem. Jakby ktoś taki jak Joey nie mógł się zakochać w Connie, bo ja nie chodziłam do college’u czy gdzie tam albo dlatego że nie mam tak dużego domu ani nie przyjechałam z Nowego Jorku czy skąd tam, albo dlatego że ja, w przeciwieństwie do niej, muszę pracować jak Bóg przykazał w pełnym wymiarze czterdziestu godzin tygodniowo. Patty zupełnie mnie nie szanuje, to wręcz niewiarygodne. Ale myślałam, że z Walterem da się porozmawiać. On jest taki kochany. Z twarzą czerwoną jak burak, pewnie z zakłopotania, mówi: „Carol, ty i Connie powinnyście wyjść, żebyśmy porozmawiali z Joeyem na osobności”. A ja się z tym zgadzam. Nie przyszłam robić kłopotów, ja nie lubię sprawiać kłopotów. I tu Joey się nie zgadza. Mówi, że on nie pyta ich o zgodę, tylko informuje o tym, co zamierza zrobić, i nie ma o czym rozmawiać. No i wtedy Walterowi odwala. Zupełnie. Jest taki zdenerwowany, że łzy płyną mu po twarzy; ja to rozumiem, w końcu Joey jest ich najmłodszym dzieckiem i przecież to nie wina Waltera, bo tylko Patty jest taka niemądra i podła wobec Connie, że Joey nie jest w stanie już dłużej z nimi mieszkać. A tu Walter zaczyna wrzeszczeć na całe gardło: „MASZ DOPIERO SZESNAŚCIE LAT I DOPÓKI NIE SKOŃCZYSZ SZKOŁY ŚREDNIEJ, NIGDZIE SIĘ NIE WYPROWADZISZ”. A Joey tylko się uśmiecha, prawdziwe niewiniątko. Mówi, że to nie jest sprzeczne z prawem, żeby się wyprowadził, a poza tym przenosi się raptem do sąsiadów. Bardzo rozsądnie. Szkoda, że sama nie byłam choć trochę taka mądra i spokojna, jak miałam szesnaście lat. Mówię wam, to wspaniały dzieciak. Zrobiło mi się żal Waltera, bo on zaczyna wykrzykiwać, że nie będzie płacił za college Joeya, że Joey następnego lata nie pojedzie już do Montany i że on tylko prosi, żeby Joey przychodził na kolację, spał we własnym łóżku i dalej był członkiem rodziny. Na to Joey: „Wciąż jestem członkiem rodziny”, bo nawiasem mówiąc, nigdy nie powiedział, że nie jest. Walter ciężkim krokiem chodzi po kuchni i przez kilka sekund nawet myślę, że uderzy Joeya, ale jemu zupełnie odwaliło, tylko krzyczy: „WYNOŚ SIĘ, WYNOŚ SIĘ, MAM TEGO DOŚĆ, WYNOŚ SIĘ”, a potem gdzieś znika, słychać, jak w pokoju Joeya na górze otwiera szuflady czy co tam, zaraz Patty biegnie na górę i zaczynają na siebie krzyczeć, a ja i Connie obejmujemy Joeya, bo w tej całej rodzinie on jest jedyną rozsądną osobą i żal nam go, a ja już nie mam wątpliwości, że powinien się do nas przeprowadzić. Walter schodzi ciężkim krokiem z powrotem na dół, a Patty wydziera się jak wariatka, zupełnie jej odwaliło, i Walter znowu zaczyna krzyczeć: „WIDZISZ, DO CZEGO DOPROWADZIŁEŚ WŁASNĄ MATKĘ?”. Bo zawsze chodzi o Patty, wiecie, to ona zawsze musi być ofiarą. A Joey tylko stoi i kręci głową, bo to przecież takie oczywiste. Dlaczego miałby chcieć mieszkać w takim miejscu?

Niektórzy sąsiedzi bez wątpienia odczuli satysfakcję, widząc, jak Patty zbiera burzę wyjątkowości Joeya, jednak nie zmieniło to faktu, że Carol Monaghan nigdy nie była specjalnie lubiana na Barrier Street, do Blake’a odnoszono się z dezaprobatą, a Connie uważano za dziwaczną i nikt nigdy nie darzył zaufaniem Joeya. Gdy tylko rozeszła się informacja o jego buncie, wśród towarzystwa w Ramsey Hill dominowało współczucie wobec Waltera, niepokój o zdrowie psychiczne Patty i wszechogarniające poczucie ulgi i wdzięczności, jak bardzo normalne każdy ma własne dzieci – z jaką radością przyjmują rodzicielską hojność, jak są niewinne w swoich żądaniach pomocy przy zadaniach domowych czy składaniu podań na studia, jak są posłuszne, dzwoniąc i informując o tym, co robią po lekcjach, jak chętnie ujawniają swoje codzienne siniaki, jak są uspokajająco przewidywalne w starciach z seksem, trawką i alkoholem. Emanujący z domu Berglundów ból był sui generis uczuciem. Walter – nieświadom, jak należało mieć nadzieję, paplania Carol o tym wieczorze, kiedy mu „odwaliło” – z zakłopotaniem przyznawał się różnym sąsiadom do tego, że on i Patty zostali „zwolnieni” z roli rodziców, lecz starali się nie brać tego zbytnio do siebie. „Przyjdzie czas, kiedy zabierze się do nauki – mówił Walter – ale wygląda na to, że teraz lepiej się czuje, spędzając noce u Carol. Zobaczymy, jak długo to potrwa”.

– Jak Patty sobie z tym radzi? – zapytał go Seth Paulsen.

– Nie za dobrze.

– Chcielibyśmy zaprosić was na kolację któregoś wieczoru.

– Świetny pomysł – odrzekł Walter – z tym że Patty chyba na jakiś czas pojedzie do domku po mojej mamie. Remontuje go, jak wiecie.

– Martwię się o nią – stwierdził Seth łamiącym się głosem.

– Ja trochę też. Ale widziałem ją, jak mimo bólu potrafi dalej grać. Kiedy była na przedostatnim roku, rozbiła sobie kolano, a i tak rozegrała jeszcze dwa mecze.

– Czy potem nie miała... hm, zabiegu chirurgicznego, który zakończył jej karierę?

– Raczej chodziło o to, że jest twarda, Seth. O to, że grała mimo bólu.

– Jasne.

Walter i Patty nigdy się nie wybrali na kolację do Paulsenów. Patty zniknęła z Barrier Street, przez długie okresy zimy i wiosny, która po niej nastąpiła, skrywała się nad Jeziorem Bezimiennym, a nawet jeśli jej samochód stał na podjeździe – na przykład w czasie świąt Bożego Narodzenia, kiedy Jessica wróciła z college’u i jak opowiadały jej koleżanki, doszło między nią i Joeyem do „ostrego spięcia”, w wyniku czego Joey ponad tydzień spędził w swoim dawnym pokoju, zapewniając domagającej się szacunku siostrze takie ferie, jakich sobie życzyła – Patty zrezygnowała z sąsiedzkich spotkań, na których wcześniej tak mile były widziane jej wypieki i życzliwość. Czasami widywano, jak odwiedzają ją kobiety po czterdziestce, sądząc po fryzurach i nalepkach na zderzakach ich subaru, prawdopodobnie dawne koleżanki z drużyny koszykarskiej, mówiono również, że znowu zaczęła pić, ale były to głównie domysły, ponieważ mimo całej swojej serdeczności nigdy nie zawarła prawdziwych przyjaźni w Ramsey Hill.

Po Nowym Roku Joey z powrotem znalazł się u Carol i Blake’a. Powszechnie sądzono, że w sporej części urok tego domu opierał się na dzieleniu łóżka z Connie. Wśród kolegów znano jego osobliwy i zawzięty sprzeciw wobec masturbacji, sama wzmianka na ten temat wywoływała na jego twarzy protekcjonalny uśmiech; utrzymywał, że jego ambicją jest przejść przez życie, nigdy nie uciekając się do tego. Co bystrzejsi sąsiedzi, a wśród nich Paulsenowie, podejrzewali, że Joey cieszył się też opinią najmądrzejszej osoby w domu. Stał się księciem wielkiego salonu, otwierając jego rozkosze przed wszystkimi, których darzył przyjaźnią (doprowadził do tego, że niestrzeżona baryłka z piwem stała się kością niezgody przy rodzinnych kolacjach w całej okolicy). Jego stosunek do Carol niepokojąco graniczył z flirtowaniem, a Blake’a oczarował, okazując uwielbienie dla wszystkich jego ukochanych rzeczy, zwłaszcza dla elektronarzędzi i pikapa, za którego kierownicą uczył się prowadzić. Irytujący uśmiech, jakim reagował na entuzjazm szkolnych kolegów wobec Ala Gore’a i senatora Wellstone’a, jakby liberalizm był słabością równą samogwałtowi, mógł świadczyć o tym, że przejął nawet część poglądów politycznych Blake’a. Następnego lata, zamiast znów pojechać do Montany, pracował na budowie.

I wszyscy mieli wrażenie, słusznie lub nie, że to Walter – przez tę swoją uprzejmość – jest wszystkiemu winny. Zamiast zaciągnąć Joeya za włosy do domu i zmusić go, żeby się jakoś zachowywał, zamiast przyłożyć Patty kamieniem w głowę i zmusić ją, żeby się jakoś zachowywała, on skrył się w swojej pracy w Ochronie Przyrody, gdzie dosyć szybko awansował na dyrektora naczelnego sekcji stanowej, i w kolejne wieczory zostawiał dom opuszczony, zapuścił klomby tak, że rośliny wytworzyły nasiona, żywopłot był nieprzycięty, a okna nieumyte, dopuścił, żeby brudny miejski śnieg zasypał wciąż tkwiący na podwórzu przed domem wypaczony znak GORE LIEBERMAN. Nawet Paulsenowie przestali się interesować Berglundami, bo obecnie Merrie starała się o miejsce w radzie miejskiej. Patty całe następne lato spędziła nad Jeziorem Bezimiennym, a wkrótce po jej powrocie – miesiąc po wyjeździe Joeya na Uniwersytet Stanu Wirginia w ramach nieznanego nikomu w Ramsey Hill finansowania i dwa tygodnie po wielkiej narodowej tragedii – przed wiktoriańskim domem, w który ona i Walter włożyli pełną połowę własnego życia, pojawił się napis NA SPRZEDAŻ. Walter zaczął już dojeżdżać do nowej pracy w Waszyngtonie. Chociaż ceny domów miały wkrótce się odbić i sięgnąć bezprecedensowego poziomu, lokalny rynek wciąż był na dnie po gwałtownym spadku, jaki miał miejsce po 11 września. Transakcję nadzorowała Patty: za nędzną cenę sprzedali dom parze poważnych wykształconych czarnoskórych z trzyletnimi bliźniakami. W lutym państwo Berglundowie po raz ostatni obeszli wszystkie domy na ulicy, żegnając się oficjalnie, ale grzecznie. Walter wypytywał sąsiadów o dzieci, przekazując najlepsze życzenia dla każdego z nich, Patty mówiła niewiele, lecz wyglądała dziwnie młodo, jak tamta dziewczyna pchająca ulicą wózek, zanim jeszcze ta dzielnica stała się dzielnicą.

– Zdumiewające – zauważył później Seth Paulsen, mówiąc do Merrie – że oni w ogóle są jeszcze razem.

Merrie pokręciła głową.

– Wydaje mi się, że wciąż jeszcze nie doszli do tego, jak dalej żyć.

POPEŁNIONO BŁĘDY

Autobiografia Patty Berglund
autorstwa Patty Berglund
(spisana za radą jej terapeuty)

Rozdział 1
Uległa

Gdyby Patty nie była ateistką, dziękowałaby Panu Bogu za szkolne zajęcia sportowe, bo to one w zasadzie uratowały jej życie i dały szansę zrealizowania się jako człowiek. Jest szczególnie wdzięczna Sandrze Mosher z gimnazjum w Chappaqua, Elaine Carver i Jane Nagel z liceum imienia Horace’a Greeleya, Erniemu i Rose Salvatore z obozu dziewczęcej koszykówki w Gettysburgu i Irene Treadwell z Uniwersytetu Stanu Minnesota. Właśnie od tych cudownych nauczycieli i trenerów Patty nauczyła się zdyscyplinowania, cierpliwości, koncentracji, pracy zespołowej i ideałów odpowiedniej sportowej postawy, które pomogły jej zrekompensować niedoskonałości wynikające z chorobliwego ducha rywalizacji i niskiego poczucia własnej wartości.

Patty dorastała w hrabstwie Westchester w stanie Nowy Jork. Była najstarszą z czwórki dzieci, przy czym pozostała trójka bardziej odpowiadała nadziejom, jakie rodzice w nich pokładali. Była wyraźnie Większa od innych, ponadto Mniej Wyjątkowa, a także znacznie bardziej Tępa. Nie tak zupełnie tępa, ale względnie tępa. Osiągnęła sto siedemdziesiąt sześć centymetrów wzrostu, czyli prawie tyle samo co jej brat i dużo więcej niż pozostali członkowie rodziny, i czasami żałowała, że zatrzymała się i nie dorosła do pełnego metra osiemdziesięciu, bo i tak nigdy by się nie dopasowała do rodziny. Gdyby lepiej widziała kosz – potrafiła grać tyłem do niego i swobodniej obracać się w obronie – może złagodziłoby to jej bezwzględną chęć rywalizacji i doprowadziło do szczęśliwszego życia po ukończeniu college’u; prawdopodobnie tak by się nie stało, lecz ciekawie było to rozważać. Gdy dotarła na poziom uniwersytecki, zazwyczaj była jedną z najniższych zawodniczek na parkiecie, co w zabawny sposób przypominało jej o pozycji w rodzinie i pomagało utrzymać wysoki poziom adrenaliny.

Pierwsze wspomnienie Patty związane z udziałem w grze zespołowej pod okiem matki było jednocześnie ostatnim. Uczęszczała na półkolonie sportowe dla przeciętnych dzieci w tym samym kompleksie, w którym jej siostry uczestniczyły w półkoloniach artystycznych dla dzieci wybitnych, i pewnego dnia matka i siostry pojawiły się na końcowych rundach meczu softballowego. Patty była sfrustrowana, musiała bowiem grać na lewym polu zewnętrznym, podczas gdy mniej utalentowane dziewczynki popełniały błędy, strzegąc bazy, i tylko czekała, aż ktoś pośle daleką piłkę. Zaczęła się skradać coraz bliżej i właśnie dzięki temu gra się zakończyła. Zawodniczki na pierwszej i drugiej bazie. Odbijająca posłała kozłującą przed nią piłkę do niesamowicie niezgrabnej zawodniczki, przed którą między drugą a trzecią bazą wybiegła Patty, przechwyciła piłkę w polu gry, pobiegła i wyeliminowała z gry zawodniczkę na drugiej bazie, a następnie zaczęła gonić zawodniczkę z pierwszej bazy, milutką dziewczynkę, która prawdopodobnie dotarła tam przez błąd przeciwniczek. Patty runęła prosto na nią, a dziewczynka z piskiem uciekła na zapole, czyli opuściła tor, po którym poruszają się biegacze, i automatycznie wyeliminowała się z gry, ale Patty biegła dalej i dotknęła jej, kiedy dziewczynka upadała, co wywołało jej wrzask, jakby lekkie dotknięcie rękawicą spowodowało niesamowity ból.

Patty zdawała sobie sprawę, że nie wykazała się zbyt sportową postawą. Coś się z nią stało, bo patrzyła na nią rodzina. W rodzinnym kombi matka głosem jeszcze bardziej drżącym niż zazwyczaj zapytała ją, czy musiała być aż tak... agresywna. Czy rzeczywiście trzeba było zachowywać się... jak by to powiedzieć... tak agresywnie. Czy coś by się Patty stało, gdyby podzieliła się piłką z koleżankami z drużyny? Patty odpowiedziała, że na lewym polu zewnętrznym nie dostawała ŻADNYCH piłek. Na to matka oświadczyła: „Nie mam nic przeciwko temu, żebyś zajmowała się sportem, dopóki to uczy cię współpracy i społecznej postawy”. A Patty odparła: „W takim razie wyślij mnie na prawdziwy OBÓZ, gdzie nie będę jedyną dobrą zawodniczką! Nie umiem współpracować z ludźmi, którzy nie potrafią chwycić piłki!”. Wówczas matka rzekła: „Wydaje mi się, że nakłanianie do takiej agresji i rywalizacji to niezbyt dobry pomysł. Nie jestem wielbicielką sportu, jak sądzę, ale nie widzę nic zabawnego w pokonywaniu kogoś tylko po to, żeby go pokonać. Czy nie byłoby przyjemniej współpracować i wspólnie coś stworzyć?”.

Matka Patty była zawodową demokratką. A teraz, w chwili pisania tych słów, jest nawet członkinią stanowego zgromadzenia ustawodawczego, panią posłanką Joyce Emerson znaną z popierania idei otwartych przestrzeni, wspierania biednych dzieci i nauk humanistycznych. Dla Joyce raj to otwarta przestrzeń, w której biedne dzieci na koszt państwa mogą się uczyć nauk humanistycznych. Joyce urodziła się w Brooklynie w 1934 roku jako Joyce Markowitz, lecz najwidoczniej gdy tylko zaczęła zdawać sobie sprawę z własnej świadomości, nie spodobało się jej, że jest Żydówką. (Autorka autobiografii zastanawia się, czy nieustanne drżenie głosu Joyce nie wynika między innymi z dokładanych przez całe życie starań, żeby nie mówić jak ludzie z Brooklynu). Dzięki uzyskanemu stypendium Joyce podjęła studia humanistyczne w lasach Maine, gdzie spotkała niezmiernie nieżydowskiego ojca Patty i poślubiła go w kościele pod wezwaniem Wszystkich Świętych należącym do kongregacji unitarian uniwersalistów w manhattańskiej dzielnicy Upper East Side. Zdaniem autorki autobiografii pierwsze dziecko Joyce urodziła, zanim jeszcze była gotowa emocjonalnie na macierzyństwo, chociaż autorka autobiografii raczej nie powinna w tej sprawie nikogo krytykować. Gdy w roku 1960 Jack Kennedy uzyskał nominację demokratów na urząd prezydenta, Joyce zyskała szlachetną i ekscytującą wymówkę, żeby wynieść się z domu, który jakby wbrew jej woli zapełniał się dziećmi. A potem nastały czasy działań na rzecz praw obywatelskich, czasy Wietnamu i Bobby’ego Kennedy’ego – kolejne ważne powody, żeby nie być w domu, zbyt małym dla czwórki malutkich dzieciaków i mieszkającej w suterenie barbadoskiej niani. Na swoją pierwszą konwencję Joyce pojechała w roku 1968 jako delegatka oddana zmarłemu Bobby’emu. Pełniła funkcję skarbnika partii w hrabstwie, a później przewodniczącej, i organizowała kampanie Teddy’ego w 1972 i 1980 roku. Każdego lata całymi dniami przez otwarte drzwi domu przewalały się tłumy wolontariuszy niosących pudła z materiałami wyborczymi. Patty mogła przez sześć godzin z rzędu ćwiczyć drybling i rzuty od dołu, a nikt tego nie zauważał i na to nie zważał.

Ojciec Patty, Ray Emerson, był adwokatem i komikiem amatorem, którego repertuar dowcipów sprowadzał się do żartów z puszczaniem bąków i złośliwego parodiowania sąsiadów, znajomych i nauczycieli swoich dzieci. Szczególnie lubił męczyć Patty naśladowaniem Barbadoski Eulalie, kiedy niania była trochę za daleko, żeby go dokładnie słyszeć, mówiąc: „Przestać już grać, przestać grać” coraz głośniej, aż Patty uciekała od stołu zażenowana, a całe jej rodzeństwo wrzeszczało z podekscytowania. Potrafił też bez końca naigrawać się z trenerki i mentorki Patty, Sandy Mosher. Nieustannie wypytywał Patty, czy ostatnio odwiedzali Saaaandrę jacyś panowie, a może, hi, hi, hi, hi, panie? Rodzeństwo wołało chórem: „Saaaandra, Saaaandra!”. Wśród innych zabawnych metod dręczenia Patty było również ukrywanie psa rodziny, Elma, i udawanie, że Elmo został poddany eutanazji, kiedy Patty była na wieczornym treningu koszykówki. Albo naśmiewanie się z pewnych błędów, które Patty popełniła w dzieciństwie – pytał ją, jak się mają kangury w Austrii i czy widziała ostatnią powieść słynnej współczesnej pisarki Louise May Alcott albo czy nadal uważa, że grzyby należą do królestwa zwierząt. „Widziałem niedawno, jak jeden z grzybów Patty gonił za ciężarówką – mówił ojciec. – Patrzcie, pokażę wam, jak grzyb Patty goni za ciężarówką”.

Wieczorami po kolacji tato zazwyczaj ponownie wychodził z domu, żeby się spotkać z biedakami, których w sądzie bronił za pół darmo albo zupełnie za darmo. Jego kancelaria mieściła się naprzeciw sądu w White Plains. Wśród darmowych klientów znajdowali się Portorykańczycy, Haitańczycy, transwestyci i niepełnosprawni zarówno umysłowo, jak i fizycznie. Niektórzy byli w tak wielkich tarapatach, że nawet on nie natrząsał się z nich za plecami. Jednak gdy tylko było to możliwe, śmieszyły go ich problemy. W dziesiątej klasie w ramach realizowanego projektu Patty obserwowała dwie rozprawy, w których uczestniczył jej tato. W jednej ze spraw oskarżonym był bezrobotny z Yonkers, który za dużo wypił w portorykańskie święto, zaczął szukać brata swojej żony, zamierzając zaatakować go nożem, a nie znalazłszy szwagra, pociął obcego faceta w barze. Nie tylko jej tato, ale także sędzia i nawet oskarżyciel sprawiali wrażenie rozbawionych żałosnym stanem i głupotą podsądnego. Przez cały czas niewiele brakowało, żeby do siebie znacząco mrugali. Jakby nieszczęście, oszpecenie i kara więzienia były jedynie podlejszą imprezą towarzyszącą, której celem miało być ożywienie ich nudnego w gruncie rzeczy dnia.

Wracając pociągiem do domu, Patty zapytała tatę, po czyjej był stronie.

– Ha, dobre pytanie – odrzekł. – Musisz zrozumieć, że mój klient kłamie. Ofiara też kłamie. I właściciel baru kłamie. Wszyscy kłamią. Oczywiście mój klient ma prawo iść w zaparte. Ale trzeba też próbować wymierzyć sprawiedliwość. Czasami oskarżyciel, sędzia i ja współpracujemy, podobnie jak oskarżyciel współpracuje z ofiarą czy ja z podsądnym. Słyszałaś o panującej w naszym sądownictwie zasadzie kontradyktoryjności?

– Tak.

– Jak by to powiedzieć... Czasami i oskarżyciel, i sędzia, i ja mamy tego samego adwersarza. Staramy się ustalić fakty i uniknąć pomyłki sądowej. Ale wiesz co, nie pisz o tym w wypracowaniu.

– Myślałam, że to sędziowie przysięgli i wielka ława przysięgłych mają ustalić fakty.

– Zgadza się. I tak napisz w wypracowaniu. Osądzenie przez równych sobie. To ważne.

– Ale większość twoich klientów jest niewinna, prawda?

– Niewielu z nich zasługuje na tak ciężką karę, jaką ktoś chce im wymierzyć.

– Ale wielu z nich jest zupełnie niewinnych, prawda? Mamusia mówi, że oni mają trudności językowe, policja nie sprawdza dokładnie, kogo aresztuje, inni są do nich uprzedzeni i tym ludziom nie stworzono odpowiednich możliwości.

– To wszystko jest absolutnie prawdziwe, Patatajko. Niemniej twoja matka potrafi być, że tak powiem, trochę zaślepiona.

Kiedy ojciec wyśmiewał się z jej matki, Patty nie przeszkadzało to tak bardzo.

– Chodzi o to, że widziałaś tych ludzi – powiedział jej. – Jezu Chryste. El ron me puso loco.

Należy podkreślić, że rodzina Raya miała dużo pieniędzy. Jego mama i tato mieszkali w wielkiej rodowej posiadłości na wzgórzach północno-zachodniej części New Jersey, w pięknym kamiennym, modernistycznym domu, rzekomo zaprojektowanym przez Franka Lloyda Wrighta, obwieszonym pomniejszymi pracami słynnych francuskich impresjonistów. Każdego lata cały klan Emersonów zbierał się nad leżącym w posiadłości jeziorem na świąteczny piknik, który dla Patty najczęściej nie był szczególnie przyjemny. Jej dziadek, August, lubił chwytać najstarszą wnuczkę w pasie, sadzać ją sobie na kolanie i poruszać nim, ekscytując się tym Bóg jeden wie jak bardzo; on zdecydowanie nie szanował fizycznych ograniczeń Patty. Począwszy od siódmej klasy, musiała grywać na ziemnym korcie dziadków w debla z Rayem, jego młodszym wspólnikiem oraz żoną tego wspólnika i ubrana w skąpy strój tenisowy znosić spojrzenia tego młodszego wspólnika, czując się zażenowana i zmieszana, kiedy obmacywał ją wzrokiem.

Podobnie jak sam Ray, jej dziadek zagwarantował sobie prawo do prywatnej ekscentryczności, wykonując dobrą publiczną pracę adwokata; wyrobił sobie nazwisko, broniąc powszechnie znanych osób, które ze względu na przekonania odmawiały odbycia służby wojskowej i unikały poboru w trakcie trzech wojen. W wolnym czasie, którego miał mnóstwo, hodował w swojej posiadłości winogrona i poddawał je fermentacji w jednym z budynków gospodarczych. Jego „wytwórnia win” nosiła nazwę Sarni Udziec i stanowiła obiekt wielu rodzinnych żartów. Podczas świątecznych pikników August chwiejnym krokiem przechadzał się w japonkach i obwisłych kąpielówkach, dzierżąc w dłoni butelkę z prymitywną etykietą i dolewając gościom wina do kieliszków, które dyskretnie opróżniali na trawę lub w krzaki. „Co powiesz? – pytał. – Dobre wino? Smakuje ci?”. Z jednej strony zachowywał się jak zapalony mały hobbysta, a z drugiej jak oprawca pragnący po równo ukarać wszystkie ofiary. Powołując się na europejskie zwyczaje, August uważał, że dzieciom należy podawać wino, i gdy młode matki skupione były na kukurydzy wymagającej obrania czy na konkurujących ze sobą sałatkach, które aż prosiły się o podziwianie, on rozcieńczał wodą swoje wino Sarni Udziec Reserve i poił nim nawet trzylatki, delikatnie chwytał je za podbródki, jeśli było trzeba, wlewał im w usta i pilnował, żeby przełknęły. „Wiesz, co to jest? – mówił. – To wino”. Jeśli dziecko zaczynało się później dziwnie zachowywać, stwierdzał: „To, co czujesz, nazywa się być pijanym. Za dużo wypiłeś. Jesteś pijany”. Jego życzliwość nie umniejszała szczerości odrazie, z jaką to mówił. Patty, zawsze najstarsza z dzieci, obserwowała te sceny w milczącym przerażeniu, młodszemu rodzeństwu lub kuzynom pozostawiając wszczynanie alarmu: „Dziadek upija małe dzieci!”. Kiedy matki nadbiegały, żeby natrzeć uszu Augustowi i wyrwać mu dzieci, a ojcowie obrzydliwie chichotali z obsesji Augusta na punkcie zadu samicy rogacza, Patty zanurzała się w jeziorze i unosiła się w najcieplejszej płyciźnie, pozwalając, aby woda zatkała jej uszy na odgłosy rodziny.

A rzecz była w tym: podczas każdego pikniku w kuchni na tyłach kamiennego domu stała jedna lub dwie butelki znakomitego starego bordeaux ze słynnej piwnicy Augusta. Wino wyjmowano wskutek nalegań ojca Patty, okupionych nieznanym osobistym kosztem pochlebstw i błagań, i właśnie Ray zawsze delikatnym skinieniem głowy dawał znak swoim braciom i zaproszonemu przez siebie znajomemu płci męskiej, aby wymknęli się z pikniku i podążyli za nim. Mężczyźni powracali kilka minut później z wielkimi pękatymi kieliszkami po brzegi wypełnionymi fantastycznym czerwonym winem, Ray ponadto niósł francuską butelkę, w której pozostało najwyżej na dwa centymetry wina, dzielonego następnie między żony i innych mniej szanownych gości. Żadne dalsze błagania nie mogły skłonić Augusta do wyjęcia kolejnej butelki z piwnicy, proponował natomiast więcej wina Sarni Udziec Reserve.

Podobnie było każdego roku w Boże Narodzenie: dziadkowie przyjeżdżali z New Jersey najnowszym modelem mercedesa (August co rok lub dwa wymieniał stare auto) do zatłoczonego, zbudowanego w stylu rancza parterowego domu Raya i Joyce godzinę przed umówioną porą, chociaż Joyce zawsze błagała, żeby nie przybywali za wcześnie, i rozdawali żenujące prezenty. Powszechnie wiedziano, że pewnego roku Joyce otrzymała dwie bardzo zużyte ścierki do naczyń. Ray zazwyczaj dostawał jeden z tych wielkich albumów o sztuce kupiony na wyprzedaży w Barnes & Noble, czasami była na nim jeszcze nalepka z ceną: $3.99. Dzieci otrzymywały plastikowe azjatyckie badziewie: mały budzik podróżny, który nie działał, portmonetki ostemplowane nazwą agencji ubezpieczeniowej z New Jersey, przerażające prymitywne chińskie pacynki, różnorodne pałeczki do mieszania koktajli. Tymczasem w Alma Mater Augusta stawiano bibliotekę jego imienia. Oburzone skąpstwem dziadków rodzeństwo Patty w ramach rekompensaty stawiało rodzicom ekstrawaganckie żądania gwiazdkowe – w każdą Wigilię Joyce siedziała do trzeciej nad ranem, pakując prezenty z ich niewyczerpanej i bardzo szczegółowej listy życzeń – natomiast Patty wprost przeciwnie, postanowiła nie dbać o nic poza sportem.

Jej dziadek był kiedyś prawdziwym zawodnikiem, w college’u gwiazdą bieżni i skrzydłowym formacji ataku w futbolu, i najprawdopodobniej właśnie po nim odziedziczyła wzrost i zręczność. Również Ray grał w futbol, ale jego szkoła w Maine ledwo potrafiła skompletować drużynę. Dla niego prawdziwym sportem był tenis, jedyna znienawidzona przez Patty dyscyplina, chociaż nieźle sobie w niej radziła. Uważała, że Björn Borg był w skrytości słaby. Męscy sportowcy ogólnie nie robili na niej żadnego wrażenia, acz z kilkoma wyjątkami (na przykład Joe Namath). Jej specjalnością było zakochiwanie się w lubianych chłopcach na tyle starszych lub przystojnych, by mogli stanowić zupełnie nierealny obiekt westchnień. Będąc jednak bardzo miłą osobą, chodziła na randki praktycznie z każdym, kto ją zaprosił. Była zdania, że nieśmiałym chłopcom, którzy nie cieszą się popularnością, nie jest łatwo, i litowała się nad nimi jak tylko można. Z niewiadomego powodu wielu z nich było zapaśnikami. Z doświadczenia wiedziała, że zapaśnicy są dzielni, małomówni, dziwaczni, pozornie posępni, grzeczni i nie boją się sportsmenek. Jeden z nich wyznał jej, że w gimnazjum wraz z kolegami mówili na nią Małpka.

Pierwsze doświadczenie z seksem Patty miała w wieku siedemnastu lat, gdy została zgwałcona na imprezie przez ucznia ostatniej klasy szkoły z internatem, niejakiego Ethana Posta. Ethan poza golfem nie uprawiał żadnego sportu, ale jego przewaga piętnastu centymetrów wzrostu i dwudziestu paru kilogramów masy nad Patty podziałała zniechęcająco na możliwości kobiecych mięśni w porównaniu z męskimi. Dla samej Patty to, co jej zrobił, nie do końca było gwałtem, choć nie odbyło się za jej zgodą. Kiedy zaczęła się bronić, walczyła zacięcie, choć może niezbyt dobrze, a i niezbyt długo, bo była pijana, w czym nie miała wielkiego doświadczenia. Czuła się tak cudownie wolna! Bardzo prawdopodobne, że na ogromnym basenie u Kima McClusky’ego w piękną, ciepłą majową noc Ethan pomylił się co do Patty. Nawet na trzeźwo była zdecydowanie zbyt uległa. Na basenie musiała aż kipieć uległością. W sumie dużo winy było po jej stronie. Jej wyobrażenie romansu dawało się porównać do serialu komediowego „Gilligan’s Island”, było „prymitywne do granic możliwości”. Coś między Królewną Śnieżką a Nancy Drew. A Ethan z tym swoim aroganckim wyglądem był bezsprzecznie w typie, który wówczas tak ją pociągał. Kojarzył się jej z obiektem westchnień z dziewczęcych powieści z żaglówkami na okładce. Po zgwałceniu Patty przepraszał, że nie chciał, żeby „to” było tak brutalne, było mu z tego powodu przykro.

Dopiero po ustąpieniu działania piña colady, wczesnym rankiem następnego dnia w łóżku, które, będąc tak uległą, Patty dzieliła z najmłodszą siostrą, by średnia siostra mogła mieć własny pokój i być w nim wyjątkowo kreatywna, a do tego niechlujna, dopiero wówczas wezbrało w Patty oburzenie. Oburzenie na to, że Ethan uważał ją za takie nic, że mógł ją tak po prostu zgwałcić i potem odstawić do domu. A ona wcale nie była takim „nic”. Przecież między innymi już jako uczennica przedostatniej klasy liceum Horace’a Greeleya ustanowiła szkolny rekord wszech czasów w liczbie asyst w jednym sezonie. I ten rekord miała poprawić już w następnym roku! Do tego zakwalifikowała się do pierwszej drużyny stanowej, i to nie byle jakiego stanu, bo z Brooklynem i Bronksem. A jednak jakiś pogrywający w golfa chłopak, którego prawie nie znała, uznał, że może ją zgwałcić.

Nie chcąc budzić siostry, poszła do łazienki i dopiero tam się rozpłakała. Bez cienia przesady była to najbardziej koszmarna chwila jej życia. Nawet dziś, gdy myśli o ludziach ciemiężonych na całym świecie, o ofiarach niesprawiedliwości, o tym, jak muszą się czuć, powraca wspomnieniami do tamtego momentu. Kiedyś nawet przez myśl by jej nie przeszło, aby się zastanawiać nad niesprawiedliwością, że najstarsza córka nie ma własnego pokoju, a dawnego pokoju Eulalie w suterenie nie dostała, bo obecnie był wypełniony po sufit nieaktualnymi akcesoriami z kampanii, a także nad niesprawiedliwością tego, że matka potrafiła być tak urzeczona dramatycznymi występami średniej córki, natomiast nie pojawiła się na żadnym meczu Patty, lecz teraz właśnie to przychodziło jej do głowy. Była tak oburzona, że czuła potrzebę opowiedzenia komuś o tym. Ale wolała, żeby trenerka i koleżanki z drużyny nie dowiedziały się, że piła.

Jednak sprawa wyszła na jaw mimo jej usilnych starań, żeby do tego nie doszło, kiedy trenerka Nagel nabrała podejrzeń i następnego dnia po meczu przyjrzała się jej w szatni. Kazała Patty usiąść w swoim biurze i zaczęła ją wypytywać o siniaki i przygnębienie. Patty błyskawicznie uderzyła się w piersi i łkając, wszystko wyznała. Ku jej absolutnemu zdumieniu trenerka zaproponowała, że zawiezie ją do szpitala i powiadomią o wszystkim policję. Patty właśnie miała świetne trzy wybicia na cztery, dwa razy punktowała i kilka razy doskonale zagrała w obronie. Z pewnością nic specjalnego jej się nie stało. Ponadto jej rodzice byli politycznymi przyjaciółmi rodziców Ethana, więc z pewnością nic z tego nie będzie. Ośmieliła się mieć nadzieję, że korne przeprosiny za złamanie zasad treningu w połączeniu ze współczuciem i wyrozumiałością trenerki pozwolą zamknąć sprawę. Ale bardzo się myliła.

Trenerka zadzwoniła do domu Patty, a telefon odebrała jej matka, jak zawsze zadyszana i śpiesząca na zebranie, więc nie miała ani czasu na rozmowę, ani też moralnej odwagi, by przyznać, że nie ma czasu na rozmowę, kiedy trenerka mówiła te niezapomniane słowa do beżowego aparatu w gabinecie wychowania fizycznego:

– Pani córka właśnie mi powiedziała, że ubiegłej nocy została zgwałcona przez chłopca, który nazywa się Ethan Post. – Przez następną minutę słuchała, po czym rzekła: – Nie, przed chwilą mi to powiedziała... Zgadza się... Tak, ubiegłej nocy... Tak, proszę. – I podała słuchawkę Patty.

– Patty? – odezwała się matka. – Dobrze... się czujesz?

– Tak.

– Pani Nagel powiedziała mi, że zeszłej nocy coś się wydarzyło?

– Wydarzyło się to, że zostałam zgwałcona.

– O Boże, o Boże, o Boże. Zeszłej nocy?

– Tak.

– Byłam rano w domu. Dlaczego nic nie powiedziałaś?

– Nie wiem.

– Dlaczego, dlaczego, dlaczego? Dlaczego nic mi nie powiedziałaś?

– Może wtedy nie wydawało mi się to aż tak ważne.

– Ale potem powiedziałaś o tym pani Nagel.

– Nie – odrzekła Patty. – Ona po prostu jest bardziej spostrzegawcza niż ty.

– Dziś rano prawie w ogóle cię nie widziałam.

– Nie mam pretensji. Tylko mówię.

– I sądzisz, że mogłaś zostać... To mógł być...

– Zgwałcona.

– Nie mogę w to uwierzyć – powiedziała matka. – Zaraz po ciebie przyjadę.

– Trenerka uważa, że powinnam pojechać do szpitala.

– Źle się czujesz?

– Już mówiłam, że nie.

– W takim razie nie ruszaj się i nic nie róbcie, dopóki tam nie przyjadę.

Patty odłożyła słuchawkę i powiedziała trenerce, że matka zaraz przyjedzie.

– Wsadzimy tego chłopaka na długie lata do więzienia – powiedziała trenerka.

– Och, nie, nie, nie, nie – sprzeciwiła się Patty. – Nie, nie zrobimy tego.

– Patty.

– Po prostu tak się nie stanie.

– Stanie się, jeśli tego chcesz.

– Nie, naprawdę nie. Moi rodzice i Postowie to polityczni przyjaciele.

– Posłuchaj – rzekła trenerka. – To nie ma nic do rzeczy. Rozumiesz?

Patty była absolutnie przekonana, że trenerka się myli. Doktor Post był kardiologiem, jego żona pochodziła z bogatej rodziny. Do ich domu zaglądali tacy ludzie, jak Teddy Kennedy, Ed Muskie i Walter Mondale, kiedy brakowało im funduszy. Od lat Patty ciągle słyszała od rodziców o „ogrodzie” Postów. Ten „ogród” najwyraźniej był wielkości Central Parku, tyle że ładniejszy. Być może jedna z sióstr Patty mających same szóstki, przeskakujących klasy i twórczo zajmujących się sztuką mogłaby ściągnąć kłopoty na głowy Postów, lecz absurdem było wyobrażać sobie, że niezdarna czwórkowa sportsmenka z ich rodziny potrafiłaby zrobić choć rysę na ich pancerzu.

– Po prostu już nigdy nie będę piła – stwierdziła – i problem rozwiązany.

– Może dla ciebie – oświadczyła trenerka – ale nie dla innych. Spójrz na swoje ręce. Popatrz, co on zrobił. Jeśli go nie powstrzymasz, to samo zrobi innej dziewczynie.

– To tylko siniaki i zadrapania.

W tym momencie trenerka wygłosiła przemowę, która miała zmotywować Patty, aby stanęła w obronie koleżanek z drużyny, co w tym wypadku miało oznaczać wszystkie młode kobiety, które Ethan może spotkać na swojej drodze. W efekcie Patty miała przyjąć na siebie agresywny faul taktyczny za całą drużynę i wnieść skargę, dzięki czemu trenerka poinformuje prywatne liceum w New Hampshire, w którym uczy się Ethan, przez co zostanie z niego wydalony i nie uzyska dyplomu, a jeśli Patty tego nie zrobi, zawiedzie drużynę.

Patty znowu się rozpłakała, bo wolałaby umrzeć, niż zawieść drużynę. Na początku zimy z grypą zagrała prawie pół meczu, zanim nie zemdlała przy linii bocznej, po czym musiała dożylnie przyjmować płyny. Ale teraz problem polegał na tym, że wczorajszego wieczoru nie była ze swoją drużyną. Poszła na imprezę z Amandą, grającą w hokeja na trawie koleżanką, która chyba nie mogła zaznać spokoju, dopóki nie skłoniła Patty do spróbowania piña colady obiecanej w ogromnych ilościach na przyjęciu u McCluskych. El ron me puso loca. Żadna z pozostałych dziewczyn obecnych na basenie u McCluskych nie była sportsmenką. W zasadzie już przez samą obecność w tym miejscu Patty zdradziła swoją prawdziwą drużynę. I została za to ukarana. Ethan nie zgwałcił żadnej z puszczalskich – zgwałcił Patty, bo to nie było jej miejsce, nawet nie wiedziała, jak należy pić.

Powiedziała trenerce, że zastanowi się nad tym.

Widok matki w sali gimnastycznej był dla niej szokiem, podobnie jak wyraźnie szokiem dla matki było znalezienie się w tym miejscu. Na nogach miała swoje typowe czółenka i przypominała Złotowłosą w przerażającym lesie, niepewnie rozglądając się po wyposażeniu z nagiego metalu, zagrzybionym parkiecie i piłkach zebranych w siatkach. Patty podeszła do niej i pozwoliła się objąć. Matka była dużo drobniejszej postury, toteż Patty czuła się trochę jak zegar szafkowy, który Joyce usiłowała unieść i przestawić. Uwolniwszy się z jej objęć, zaprowadziła Joyce do małego przeszklonego pomieszczenia, gdzie miała się odbyć nieunikniona narada.

– Dzień dobry, jestem Jane Nagel – odezwała się trenerka.

– Tak, już się... spotkałyśmy – odrzekła Joyce.

– Och, faktycznie, ma pani rację, rzeczywiście raz się widziałyśmy – powiedziała trenerka.

Oprócz zdecydowanego sposobu mówienia Joyce miała też zdecydowanie odpowiednią postawę i przyklejony jak maska Milutki Uśmiech, odpowiedni na prawie każdą okazję, czy to oficjalną, czy prywatną. A ponieważ nigdy nie podnosiła głosu, nawet w gniewie (gdy się wściekała, jej głos zaczynał tylko drżeć i wyrażał większe napięcie), ten Milutki Uśmiech mógł gościć na jej twarzy nawet podczas koszmarnych konfliktów.

– Nie, to było więcej razy – powiedziała teraz. – Kilka razy.

– Naprawdę?

– Jestem pewna.

– Jakoś sobie nie przypominam – stwierdziła trenerka.

– Zaczekam na zewnątrz – rzekła Patty, zamykając za sobą drzwi.

Narada matki i trenerki nie trwała długo. Wkrótce Joyce wyszła, głośno stukając obcasami, i powiedziała:

– Idziemy.

Stojąca za nią w drzwiach trenerka popatrzyła znacząco na Patty. Jej spojrzenie mówiło: „Nie zapomnij, co ci powiedziałam o pracy zespołowej”.

Na parkingu dla gości stał tylko samochód Joyce. Włożyła kluczyk do stacyjki, lecz go nie przekręciła. Patty zapytała, co teraz będzie.

– Ojciec jest w biurze – odparła Joyce. – Od razu tam jedziemy.

Jednak wciąż nie przekręcała kluczyka.

– Przepraszam za to, co się stało – powiedziała Patty.

– Nie rozumiem jednego – wybuchła matka. – Jak to możliwe, że tak wybitna sportsmenka jak ty... to znaczy, jak ten Ethan czy kto to był...

– Ethan, to był Ethan.

– Jak mógł ktoś... czy Ethan... – ciągnęła. – Mówisz, że to na pewno Ethan?... Jak mógł... jeśli to był Ethan... jak on mógł...? – Matka przykryła usta palcami. – Dlaczego nie był to ktoś inny? Doktor Post i jego żona są tak dobrymi przyjaciółmi... wspierają tak wiele dobrych rzeczy. Nie znam zbyt dobrze Ethana, ale...

– Ja prawie w ogóle go nie znam!

– W takim razie jak mogło do tego dojść?!

– Wracajmy do domu.

– Nie. Musisz mi powiedzieć. Jestem twoją matką.

Joyce wyglądała na zakłopotaną własnymi słowami. Jakby zauważyła coś osobliwego w przypominaniu Patty, kto jest jej matką. Natomiast Patty przynajmniej była zadowolona, że w końcu te wątpliwości ujrzały światło dzienne. Bo skoro Joyce jest jej matką, jak to się stało, że nie przyszła na mecz pierwszej rundy stanowego turnieju, kiedy Patty ustanowiła rekordowy wynik szkoły Horace’a Greeleya w dziewczęcych turniejach, zdobywając 32 punkty? Jakoś matki wszystkich innych znalazły czas, żeby przyjść na mecz.

Pokazała Joyce swoje nadgarstki.

– Tak do tego doszło – powiedziała. – To znaczy częściowo.

Joyce rzuciła okiem na siniaki, wzdrygnęła się i odwróciła, jakby nie chciała naruszać prywatności Patty.

– To straszne – stwierdziła. – Masz rację. To straszne.

– Trenerka mówiła, że powinnam się udać na oddział pomocy doraźnej i donieść o tym policji oraz dyrektorowi szkoły Ethana.

– Tak, wiem, czego chce twoja trenerka. Jej się chyba wydaje, że kastracja byłaby tu odpowiednią karą. Ale ja chcę wiedzieć, co ty myślisz.

– Nie wiem, co myślę.

– Jeśli chcesz teraz jechać na policję – oświadczyła Joyce – pojedziemy na policję. Tylko powiedz, czy tego chcesz.

– Może najpierw porozmawiajmy z tatą.

Pojechały więc Saw Mill Parkway. Joyce zawsze odwoziła rodzeństwo Patty na lekcje malarstwa, gitary, baletu, japońskiego, negocjacji, fortepianu, szermierki, teatralne i na przygotowywane przez studentów inscenizacje rozpraw sądowych, lecz Patty już bardzo rzadko jeździła z Joyce. W tygodniu zazwyczaj wracała do domu późno autobusem dla sportowców. Jeśli grały mecz, odwoziła ją czyjaś mama lub tato. Jeśli utknęła gdzieś z koleżankami, wiedziała, że nie ma sensu dzwonić do rodziców, tylko od razu należy skorzystać z numeru dyspozytorki taksówek w Westchester i z jednego z dwudziestodolarowych banknotów, które matka kazała jej zawsze mieć przy sobie. Nigdy nie przyszło jej na myśl, by wydać te dwudziestki na coś innego ani by pojechać po meczu w inne miejsce niż prosto do domu, w którym o dziesiątej lub jedenastej odrywała folię aluminiową z kolacji i szła do sutereny, żeby wyprać strój, jednocześnie jedząc i oglądając powtórki w telewizji. Często też tam, na dole, zasypiała.

– Postawmy hipotetyczne pytanie – odezwała się Joyce, prowadząc samochód. – Czy uważasz, że wystarczyłoby, gdyby Ethan oficjalnie cię przeprosił?

– Już przeprosił.

– Za...

– Za to, że był brutalny.

– A co ty powiedziałaś?

– Nic nie powiedziałam. Powiedziałam, że chcę wrócić do domu.

– Ale przeprosił cię, że był brutalny.

– W zasadzie to nie były prawdziwe przeprosiny.

– W porządku, wierzę ci na słowo.

– Chcę tylko, żeby wiedział, że ja rzeczywiście istnieję.

– Jak sobie życzysz... kochanie.

Joyce wymówiła to „kochanie”, jakby wypowiadała pierwsze słowo obcego języka, którego się uczyła.

Jakby na próbę czy też w ramach kary Patty zapytała:

– Tak sobie myślę, gdyby naprawdę szczerze przeprosił, może to by wystarczyło. – Spojrzała przy tym badawczo na matkę, która wyraźnie starała się (jak się Patty wydawało) pohamować podniecenie.

– Wydaje mi się to niemal idealnym rozwiązaniem – zgodziła się Joyce. – Ale tylko jeśli naprawdę uważasz, że ci to wystarczy.

– Nie wystarczy – stwierdziła Patty.

– Proszę?

– Powiedziałam, że to nie wystarczy.

– Wydawało mi się, że powiedziałaś, że wystarczy.

Patty ponownie zaczęła smętnie szlochać.

– Przepraszam – powiedziała Joyce. – Czegoś nie zrozumiałam?

– ON MNIE ZGWAŁCIŁ JAKBY NIGDY NIC. I PEWNIE NIE BYŁAM PIERWSZA.

– Tego nie wiesz, Patty.

– Chcę jechać do szpitala.

– Zaraz, spójrz, już prawie jesteśmy pod biurem taty. Jeśli nie jesteś rzeczywiście ranna, mogłybyśmy...

– Ale ja już teraz wiem, co tata powie. Wiem, co będzie chciał, żebym zrobiła.

– Będzie chciał tego, co dla ciebie najlepsze. Czasami trudno mu to wyrazić, ale kocha cię nad życie.

Nie było niczego, w co Patty żarliwiej chciałaby uwierzyć, niż to, co Joyce właśnie powiedziała. Z całego serca pragnęła, żeby to było prawdą. Czyż tato nie drażnił się z nią i nie kpił z niej w sposób, który byłby po prostu okrutny, gdyby jednak w głębi duszy nie kochał jej ponad wszystko? Miała jednak już siedemnaście lat i nie była taka tępa. Wiedziała, że można kochać kogoś ponad wszystko, a mimo to nie kochać tej osoby aż tak bardzo, jeśli jest się zajętym czymś innym.

Zapach naftaliny wypełniał azyl ojca, w którym po przejęciu go po zmarłym starszym wspólniku nie zmienił wykładziny ani zasłon. Skąd dokładnie ten zapach pochodził, było jedną z wielkich tajemnic.

– Co za zepsuty mały gnojek! – zareagował Ray na przyniesione przez córkę i żonę wieści na temat przestępstwa Ethana Posta.

– Nie taki mały, niestety – powiedziała Joyce, śmiejąc się sarkastycznie.

– Zepsuty mały zasraniec – stwierdził Ray. – To niezłe ziółko!

– To co, jedziemy teraz do szpitala? – spytała Patty. – Czy na policję?

Ojciec polecił matce, żeby zadzwoniła do doktora Sippersteina, starego pediatry, który już od czasów Roosevelta był zaangażowany w politykę Partii Demokratycznej, i dowiedziała się, czy ma czas, żeby pomóc im w sytuacji kryzysowej. Kiedy Joyce dzwoniła, Ray zapytał Patty, czy wie, czym jest gwałt.

Wlepiła w niego wzrok.

– Tylko sprawdzam – powiedział. – Chyba znasz dokładną definicję prawną?

– Odbył ze mną stosunek wbrew mojej woli.

– A powiedziałaś „nie”?

– „Nie”, „przestań”, „nie chcę”. Ale to było oczywiste. Próbowałam go drapać i odepchnąć od siebie.

– W takim razie to podły wszarz.

Jeszcze nigdy nie słyszała, żeby ojciec tak się wyrażał, i była mu wdzięczna, choć tylko abstrakcyjnie, bo nie zabrzmiało to jak jego własne słowa.

– David Sipperstein powiedział, że możemy przyjść do gabinetu o piątej – poinformowała Joyce. – Bardzo lubi Patty i podejrzewam, że gdyby musiał, zrezygnowałby nawet z kolacji.

– Jasne – rzekła Patty. – Z pewnością jestem najważniejsza z jego dwunastu tysięcy pacjentów. – Opowiedziała następnie swoją historię tacie, który wytłumaczył, dlaczego trenerka Nagel się myliła i dlaczego Patty nie może się udać na policję.

– Chester Post nie należy do osób przyjemnych – stwierdził Ray – ale robi dużo dobrego dla hrabstwa. Zważywszy na jego... jak by to powiedzieć... pozycję, tego typu oskarżenie z pewnością zwróci wyjątkową uwagę. Wszyscy będą wiedzieli, kto jest oskarżycielem. Wszyscy. Co prawda ciebie nie obchodzi, co może Postom zaszkodzić. Ale w zasadzie pewne jest, że poczujesz się bardziej zgwałcona przez rozprawę wstępną i główną rozprawę oraz całe to zamieszanie niż obecnie. Nawet jeśli uzyskasz przyznanie się do winy. Nawet jeśli będzie wyrok w zawieszeniu, nawet jeśli sąd wyda zakaz rozpowszechniania informacji. Zawsze są akta sądowe.

Joyce wtrąciła:

– Ale to ona musi podjąć decyzję, a nie...

– Joyce. – Ray uciszył ją, unosząc rękę. – Postów stać na każdego adwokata w tym kraju. A gdy tyko oskarżenie ujrzy światło dzienne, oskarżony będzie miał najgorsze za sobą. On nie ma żadnego powodu, żeby przyspieszać tok wydarzeń. A nawet jest mu na rękę, żeby twoja reputacja jak najbardziej ucierpiała, zanim się przyzna czy zanim odbędzie się rozprawa.

Patty skłoniła głowę i zapytała, co zdaniem ojca powinna zrobić.

– Zadzwonię teraz do Chestera – odparł. – A ty pojedziesz do doktora Sippersteina i upewnisz się, że wszystko jest w porządku.

– I wezmę go na świadka – powiedziała Patty.

– Tak, jeśli zajdzie taka potrzeba, będzie mógł zeznawać. Ale nie będzie żadnej rozprawy, Patty.

– I tak po prostu ujdzie mu to na sucho? A w następny weekend zrobi to jakiejś innej dziewczynie?

Ray uniósł obie ręce.

– Pozwól, że ja... Pozwól, że porozmawiam z panem Postem. Może być skłonny pójść na ugodę o odroczeniu oskarżenia. To taki nieformalny okres próbny. Miecz wiszący nad głową Ethana.

– Przecież to żadna kara.

– Tak naprawdę, Patatajko, to bardzo dużo. To będzie dla ciebie gwarancja, że nie zrobi niczego podobnego innej dziewczynie. A ponadto wymaga to też przyznania się do winy.

Z drugiej strony niedorzecznym było wyobrażać sobie Ethana w pomarańczowym kombinezonie siedzącego w więziennej celi za wyrządzenie krzywdy, która przede wszystkim była w jej głowie. Ćwiczyła sprinty, które sprawiały jej tyle bólu, jakby była gwałcona. Po ciężkim meczu koszykówki czuła się bardziej sponiewierana niż teraz. A poza tym, będąc sportsmenką, jest się przyzwyczajoną, że ciągle dotykają cię obce ręce – przy rozmasowywaniu kurczu w mięśniu, agresywnej grze w obronie, walce o bezpańską piłkę, bandażowaniu kostki, poprawianiu postawy, naciąganiu ścięgna podkolanowego.

Niemniej samo poczucie niesprawiedliwości okazało się osobliwe, fizycznie odczuwalne. A nawet w pewnym sensie bardziej realistyczne niż jej obolałe, cuchnące, spocone ciało. Niesprawiedliwość miała i kształt, i wagę, i temperaturę, i strukturę, i bardzo nieprzyjemny smak.

W gabinecie doktora Sippersteina poddała się badaniom, jak przystało na dobrą sportsmenkę. Kiedy potem się ubrała, zapytał, czy już wcześniej miała stosunek seksualny.

– Nie.

– Tak też myślałem. A co ze środkami antykoncepcyjnymi? Czy ta druga osoba używała ich?

Skinęła głową.

– Właśnie wtedy próbowałam uciec. Kiedy zobaczyłam, co trzyma w ręce.

– Prezerwatywę?

– Tak.

Doktor Sipperstein zanotował w karcie Patty i to, i wiele innych rzeczy. Następnie zdjął okulary i powiedział:

– Patty, spotka cię w życiu wiele dobrego. Seks to wspaniała sprawa i będziesz się nim cieszyć przez całe życie. Ale ten dzień nie był udany, prawda?

Na podwórku za domem jedno z rodzeństwa zajmowało się żonglerką śrubokrętami o różnych rozmiarach. Drugie czytało pełne wydanie Gibbona. To, które utrzymywało się przy życiu dzięki jogurtom Yoplait i rzodkiewce, było w łazience, po raz kolejny zmieniając kolor włosów. Pośród całej tej olśniewającej ekscentryczności prawdziwym domem Patty była wyściełana gąbką, zapleśniała ławka wbudowana w kąciku telewizyjnym w suterenie. Ławka wciąż zachowała zapach olejku do włosów Eulalie, chociaż upłynęło tyle lat, odkąd niania została zwolniona. Patty zabrała na swoją ławkę pudełko lodów waniliowych z orzechami pekanu i odpowiedziała przecząco, kiedy matka zapytała, czy przyjdzie na kolację. Właśnie zaczynał się program Mary Tyler Moore, kiedy na dół zszedł ojciec, który już wypił swoje martini i zjadł kolację, i zaproponował Patty przejażdżkę samochodem. W tym momencie cała wiedza Patty na temat Minnesoty ograniczała się do Mary Tyler Moore.

– Czy mogłabym najpierw obejrzeć ten program? – zapytała.

– Patty!...

Czując się okrutnie pozbawiona możliwości decydowania, wyłączyła telewizor.

Tato podjechał pod liceum i zatrzymał auto pod jasną latarnią na parkingu. Kiedy opuścili szyby, do wnętrza dotarł zapach wiosennej trawy, takiej samej jak ta, na której niewiele godzin wcześniej Patty została zgwałcona.

– I co? – odezwała się.

– I to, że Ethan zaprzecza – odrzekł tato. – Mówi, że to były tylko igraszki, i to za obopólną zgodą.

Opisując łzy dziewczyny w samochodzie, autorka autobiografii mogłaby napisać, że płynęły jak deszcz padający niepostrzeżenie, lecz nadspodziewanie szybko przemaczający wszystko dookoła. Spytała, czy tato rozmawiał osobiście z Ethanem.

– Nie, tylko z jego ojcem, dwa razy – odrzekł. – Skłamałbym, mówiąc, że rozmowa była miła.

– Czyli najwyraźniej pan Post mi nie wierzy.

– Sama wiesz, Patty, Ethan jest jego synem. Nie zna cię tak dobrze jak my.

– A ty mi wierzysz?

– Tak, wierzę.

– A mama?

– Oczywiście, że tak.

– To co mam zrobić?

Tato odwrócił się do niej jak prawnik. Jak dorosły zwracający się do drugiego dorosłego.

– Daj sobie z tym spokój – stwierdził. – Zapomnij o tym. Żyj dalej.

– Co?

– Otrząśnij się z tego. Żyj dalej. Naucz się zachowywać ostrożność.

– Jakby to nigdy się nie wydarzyło?

– Patty, na imprezie byli sami jego znajomi. Powiedzą, że widzieli, jak się upiłaś i próbowałaś go napastować. Powiedzą, że byliście za szopą, która stoi najwyżej dziesięć metrów od basenu, a oni nie słyszeli niczego niestosownego.

– Tam było naprawdę głośno. Muzyka, krzyki...

– Powiedzą też, że później widzieli, jak wychodziliście we dwójkę i wsiadali do jego samochodu. I w świat pójdzie informacja o chłopaku z liceum w Exeter, wybierającym się na studia do Princeton, dostatecznie odpowiedzialnym, żeby stosować antykoncepcję, i na tyle dżentelmeńskim, żeby wraz z dziewczyną wyjść z przyjęcia i odwieźć ją do domu.

Podstępna mżawka moczyła kołnierzyk koszulki Patty.

– Nie trzymasz mojej strony, tato – zauważyła.

– Oczywiście, że trzymam.

– Ciągle tylko powtarzasz: „Oczywiście”, „Oczywiście”.

– Posłuchaj. Prokurator będzie chciał wiedzieć, dlaczego nie krzyczałaś.

– Wstydziłam się! To nie byli moi koledzy!

– Ale zdajesz sobie sprawę, że sędziemu i przysięgłym trudno to będzie zrozumieć? Wystarczyłoby krzyczeć, a nic by się nie stało.

Patty nie potrafiła sobie przypomnieć, dlaczego nie krzyczała. Musiała przyznać, że z perspektywy czasu wyglądało to na dziwną uległość z jej strony.

– Ale walczyłam.

– Tak, tyle że jesteś najwyższej klasy szkolną sportsmenką. Zawodniczki biegające po boisku ciągle są posiniaczone i podrapane, nieprawdaż? Na rękach, na nogach...

– Powiedziałeś panu Postowi, że jestem dziewicą? To znaczy, że byłam?

– Nie uważałem, żeby to była jego sprawa.

– Może powinieneś jeszcze raz zadzwonić i powiedzieć mu to.

– Posłuchaj – rzekł ojciec. – Kochanie, wiem, że to potworna niesprawiedliwość. Strasznie mi przykro z twojego powodu. Czasami jednak najlepiej po prostu wyciągnąć naukę i dopilnować, żeby już nigdy coś podobnego ci się nie przydarzyło. Powiedzieć sobie: „Popełniłam błąd i miałam pecha” i dać sobie spokój. Dać sobie... ech, dać sobie z tym spokój.

Przekręcił kluczyk do połowy, tak że zapaliły się światełka na desce rozdzielczej. Nie puszczał kluczyka.

– Przecież on popełnił przestępstwo – powiedziała Patty.

– Tak, ale lepiej, no... Życie nie zawsze jest sprawiedliwe, Patatajko. Pan Post powiedział, że jego zdaniem Ethan byłby może skłonny przeprosić, że nie zachował się bardziej po dżentelmeńsku, tylko... jak by to powiedzieć... Chciałabyś tego?

– Nie.

– Tak sądziłem.

– Moja trenerka uważa, że powinnam pójść na policję.

– Twoja trenerka powinna się zajmować dryblingami – rzucił tato.

– Softballem – poprawiła Patty. – Teraz jest sezon softballu.

– Chyba że chcesz być publicznie poniżana przez całą ostatnią klasę.

– Koszykówka jest w zimie. W softball gra się na wiosnę, kiedy jest cieplej, wiesz?

– Pytam cię: czy tego chcesz w ostatniej klasie?

– Od koszykówki jest trenerka Carver – oświadczyła Patty. – Trenerka Nagel jest od softballu. Rozumiesz?

Ojciec uruchomił silnik.

W ostatniej klasie zamiast być publicznie poniżaną, Patty stała się prawdziwą zawodniczką, już nie tylko samym talentem. Prawie nie wychodziła z hali sportowej. Została zawieszona na trzy mecze koszykówki po tym, jak barkiem zaatakowała plecy skrzydłowej z New Rochelle, która łokciem potraktowała koleżankę z drużyny Patty, Stephanie, a mimo to poprawiła wszystkie szkolne rekordy ustanowione ubiegłego roku i o mało nie pobiła rekordu w liczbie zdobytych punktów. Jej pewne rzuty zza obwodu zostały wzbogacone narastającym upodobaniem do wchodzenia pod kosz. Już nie zważała na ból fizyczny.

Wiosną, gdy po długiej służbie lokalny delegat złożył rezygnację ze stanowego zgromadzenia ustawodawczego, a władze partii wybrały matkę Patty, aby się ubiegała o jego fotel, Postowie zaproponowali, że mogą być współgospodarzami imprezy połączonej ze zbiórką pieniędzy w luksusowej zieleni ogrodu za ich domem. Przed przyjęciem tej propozycji Joyce spytała Patty o zgodę, oświadczając, że nie zrobi nic, co by nie odpowiadało Patty, lecz tej zupełnie nie obchodziło, co Joyce robi, i wyraźnie jej to powiedziała. Kiedy rodzina kandydatki ustawiła się do obowiązkowego zdjęcia rodzinnego, nikt nie wyraził żalu z powodu nieobecności Patty. Jej zgorzkniała mina z pewnością by się nie przysłużyła kampanii wyborczej Joyce.

Rozdział 2
Najlepsze przyjaciółki

Zważywszy na niezdolność do przypomnienia sobie swojego stanu świadomości w pierwszych trzech latach college’u, autorka autobiografii podejrzewa, że po prostu nie posiadała żadnego stanu świadomości. Miała wówczas poczucie, że w jakimś stopniu jest przytomna, lecz w rzeczywistości musiała chodzić jak we śnie. W przeciwnym razie trudno pojąć choćby na przykład to, jakim cudem zaprzyjaźniła się z dziewczyną tak niezrównoważoną, iż stała się w zasadzie jej prześladowczynią.

Częściowo winy można się doszukiwać – choć autorka autobiografii wolałaby tego nie mówić – w międzyuczelnianych zawodach Big Ten i w wykreowanym przez nie sztucznym świecie dla uczestniczących w tej imprezie studentów, przede wszystkim chłopców, ale też dziewcząt, i to już pod koniec lat siedemdziesiątych. W lipcu Patty wyjechała do Minnesoty na specjalny letni obóz sportowy, po którym zorganizowano tylko dla sportowców specjalny wcześniejszy kurs wprowadzający dla studentów pierwszego roku, a potem zamieszkała w akademiku dla sportowców. Zawiązała przyjaźnie tylko ze sportowcami, jadała wyłącznie przy stołach sportowców, na imprezach tańczyła w grupie ze swoimi sportowymi koleżankami z drużyny i pilnowała, żeby nie zapisać się na zajęcia, na których nie było wielu innych sportsmenek, by mogła z nimi usiąść i (jeśli czas pozwoli) uczyć się. Chociaż nikt nie zmuszał sportsmenek do takiego życia, większość ze studiujących na tym uniwersytecie tak postępowała, a Patty aż do przesady zanurzała się w Totalnym Świecie Sportu, bo w końcu było jej wolno! Bo w końcu uciekła z Westchester! „Powinnaś pójść tam, gdzie sama chcesz – powiedziała Joyce do Patty, co miało znaczyć: to absurdalne i odrażające, żeby wybierać mierną szkołę stanową, jak Uniwersytet Stanu Minnesota, kiedy otrzymuje się wspaniałe propozycje z takich uniwersytetów, jak Vanderbilt czy Northwestern (które również mnie bardziej nobilitują). – To twoja decyzja i będziemy cię wspierać we wszystkim, co tylko postanowisz” – dodała, co miało znaczyć: nie miej pretensji do mnie i taty, jeśli zrujnujesz sobie życie głupimi decyzjami. Oczywista niechęć Joyce do Minnesoty w połączeniu z dystansem dzielącym Minnesotę od Nowego Jorku stanowiły kluczowy argument w decyzji Patty, aby właśnie tam pojechać. Patrząc z perspektywy czasu, autorka autobiografii postrzega siebie w młodości jako jedną z nieszczęsnych nastolatek tak bardzo złych na rodziców, że musiała dołączyć do sekty, aby dzięki temu być milszą, serdeczniejszą, a także bardziej wielkoduszną i pokorną, bo nie mogła sobie na to pozwolić, będąc w domu. Tak się akurat złożyło, że jej sektą była koszykówka.

Pierwszą nieusportowioną osobą, która wywabiła ją z tej sekty i stała się dla niej ważna, była niezrównoważona dziewczyna Eliza, choć początkowo Patty oczywiście nie miała pojęcia, że jest niezrównoważona. Eliza była piękna dokładnie w połowie. Czubek głowy zaczynał się wspaniale, lecz im niżej, tym było gorzej. Miała cudownie gęste, kręcone kasztanowe włosy i zdumiewające ogromne oczy, pod nimi jeszcze dosyć uroczy nosek jak guziczek, ale niżej wokół jej ust twarz była zmięta i zminiaturyzowana w sposób zatrważający, jak u wcześniaka, i kończyła się malutkim podbródkiem. Stale nosiła workowate, zsuwające się z bioder sztruksy, obcisłe koszule z krótkim rękawem, które kupowała na chłopięcych stoiskach sklepów z odzieżą używaną i zapinała tylko na środkowe guziki, czerwone tenisówki i obszerny płaszcz ze strzyżonej owczej skóry w zielonym kolorze awokado. Śmierdziała jak popielniczka, choć w towarzystwie Patty starała się nie palić, chyba że były na dworze. Jak na ironię, wówczas dla Patty niewidoczną, obecnie jednak dla autorki autobiografii bardzo wyraźną, Eliza miała wiele wspólnego z pozującymi na artystki młodszymi siostrami Patty. Posiadała czarną gitarę elektryczną i drogi mały wzmacniacz, ale gdy Patty kilka razy próbowała ją nakłonić, żeby coś zagrała, Eliza wściekała się na nią, i tak było prawie zawsze (przynajmniej na początku). Mówiła, że przy Patty czuje się zestresowana i skrępowana, więc wszystko jej się pieprzy już po kilku taktach piosenki. Kazała Patty nie słuchać tak ostentacyjnie, lecz nawet gdy Patty odwracała się do niej tyłem i udawała, że czyta jakieś czasopismo, to jej nie wystarczało. Eliza się zaklinała, że gdy tylko Patty wyjdzie z pokoju, znowu idealnie zagra piosenkę.

– Ale teraz? Nie ma mowy.

– Przepraszam – mówiła Patty. – Przykro mi, że tak na ciebie wpływam.

– Kiedy nie słuchasz, potrafię zachwycająco zagrać tę piosenkę.

– Wiem, wiem. Jestem pewna, że potrafisz.

– To po prostu stwierdzenie faktu. Nie ma znaczenia, czy mi wierzysz.

– Ale ja ci wierzę.

– A ja mówię – stwierdziła Eliza – że nie ma znaczenia, czy mi wierzysz, ponieważ moja umiejętność zachwycającego zagrania tej piosenki, kiedy nie słuchasz, jest po prostu obiektywnym faktem.

– Może spróbuj inną – błagała Patty.

Eliza jednak już wyszarpywała wtyczki.

– Przestań, dobrze? Nie potrzebuję, żebyś mi dodawała otuchy.

– Przepraszam, przepraszam, przepraszam – powtarzała Patty.

Elizę spotkała po raz pierwszy w jedynej sali, w której sportsmenka mogła się spotkać z poetką: na zajęciach z wprowadzenia do nauk o ziemi. Patty weszła do tej szczególnie wielkiej sali w towarzystwie dziesięciu innych sportsmenek z pierwszego roku, dziewczyn w większości wyższych nawet od niej, ubranych w rdzawoczerwone bluzy uniwersyteckiej drużyny Golden Gopher albo proste szare dresy, z włosami mniej lub bardziej wilgotnymi. Były wśród nich bystre dziewczyny, między innymi dozgonna przyjaciółka autorki autobiografii Cathy Schmidt, która później została obrońcą z urzędu i raz nawet przez dwa wieczory pojawiała się w ogólnokrajowej telewizji w teleturnieju „Va Banque!”, ale przegrzana sala wykładowa oraz te dresy, wilgotne włosy i bliskość ciał innych zmęczonych sportsmenek zawsze wywoływały w Patty kontaktowe znużenie. Niski poziom chęci do nawiązywania kontaktów.

Eliza lubiła zajmować miejsce w rzędzie za sportsmenkami, bezpośrednio za Patty, siadała tak nisko przygarbiona na krześle, że widać było tylko obfite ciemne loki. Pierwsze słowa do Patty wypowiedziała zza jej pleców do ucha, na początku zajęć. Powiedziała: „Jesteś najlepsza”.

Patty odwróciła się, by sprawdzić, kto do niej mówi, i zobaczyła szopę włosów.

– Proszę?

– Wczoraj widziałam, jak grasz – odpowiedziały włosy. – Jesteś wspaniała i piękna.

– No proszę, wielkie dzięki.

– Powinni częściej cię wpuszczać na boisko.

– Zabawne, bo ja też tak uważam.

– Musisz zażądać, żeby dali ci więcej pograć. Dobrze?

– No tak, z tym że w drużynie mamy wiele wspaniałych zawodniczek. To nie moja decyzja.

– Tak, ale ty jesteś najlepsza.

– Super, wielkie dzięki za komplement! – odparła Patty radośnie, chcąc zakończyć rozmowę. Wówczas wierzyła, że przez zaangażowanie w drużynę i jej sukces czuła się zażenowana takimi bezpośrednimi i osobistymi komplementami. Obecnie autorka autobiografii sądzi raczej, że komplementy były dla niej jak trunek, a ona podświadomie miała dość rozumu, by odmawiać sobie nawet jednej kropli, ponieważ jej pragnienia nie dałoby się zaspokoić.

Po zakończeniu wykładu skryła się wśród koleżanek sportsmenek i uważała, żeby się nie obejrzeć na właścicielkę włosów. Uznała tylko za osobliwy przypadek, że jej prawdziwa fanka usiadła bezpośrednio za nią na zajęciach z nauk o ziemi. Na uniwersytecie było pięćdziesiąt tysięcy studentów, lecz prawdopodobnie nie więcej niż pięciuset (nie licząc byłych zawodników i znajomych czy członków rodziny aktualnie grających) uważało żeńskie zawody sportowe za rozrywkę godną uwagi. Jeśli się było taką osobą jak Eliza i chciało się usiąść tuż za ławką Gopherów (tak aby Patty, schodząc z boiska, musiała zwrócić na nią uwagę, zauważyć jej włosy i pochyloną nad notesem postać), wystarczyło przyjść piętnaście minut przed rozpoczęciem meczu. A potem, po końcowej syrenie i rytualnym przybiciu piątek przez rzędy zawodniczek, rzeczą najłatwiejszą pod słońcem było przechwycić Patty przy drzwiach szatni, podać jej kartkę z notesu i zapytać: „Prosiłaś, żeby dali ci więcej pograć, jak ci mówiłam?”.

Patty nadal nie znała imienia tej osoby, ale ta osoba najwyraźniej znała jej imię, ponieważ na kartce słowo PATTY wypisano jakieś sto razy, popękanymi literami jak z graffiti z otaczającymi je półkolistymi kreskami, które miały sugerować okrzyki odbijające się echem po sali gimnastycznej, jakby cały rozszalały tłum skandował jej imię, co wydawało się nad wyraz nieprawdopodobne, zważywszy, że sala gimnastyczna zazwyczaj w dziewięćdziesięciu procentach świeciła pustką. Patty była na pierwszym roku i średnio w meczu grała poniżej dziesięciu minut, czyli nie należała do osób powszechnie znanych. Wypisane ołówkiem, rozchodzące się jak fajerwerki okrzyki zajmowały całą kartkę z wyjątkiem umieszczonego tam małego szkicu dryblującej zawodniczki. Patty domyśliła się, że tą zawodniczką ma być ona, ponieważ nosiła jej numer, a ponadto któż inny mógłby być narysowany na stronie zapisanej słowem PATTY? Podobnie jak wszystko, co robiła Eliza, rysunek był w połowie mistrzowski, a w połowie niezdarny i beznadziejny. Umieszczone nisko nad ziemią, dynamicznie przechylone ciało zawodniczki wykonującej gwałtowny obrót było narysowane doskonale, ale jej twarz i głowa przypominały ilustrację kobiety z broszury na temat pierwszej pomocy.

Patrząc na tę kartkę, Patty miała okazję poczuć przedsmak wrażenia spadania, jakiego doznała kilka miesięcy później po zjedzeniu z Elizą ciasteczek z haszyszem. Czegoś bardzo nieodpowiedniego, przyprawiającego o gęsią skórkę, przed czym jednak trudno się było bronić.

– Dziękuję za rysunek – powiedziała.

– Dlaczego nie dają ci więcej pograć? – spytała Eliza. – Przez prawie całą drugą połowę nie wstawałaś z ławki.

– Kiedy mamy dużą przewagę...

– Jesteś znakomita, a oni każą ci siedzieć na ławce? Nie rozumiem tego. – Loki Elizy miotały się jak wierzba na wietrze; była dość podenerwowana.

– Dawn, Cathy i Shawna miały okresy dobrej gry – stwierdziła Patty. – Świetnie się spisały w utrzymaniu przewagi.

– Ale ty jesteś od nich o wiele lepsza!

– Muszę iść pod prysznic. Jeszcze raz dzięki za rysunek.

– Jeśli nie w tym, to w następnym roku każdy będzie chciał mieć cię trochę dla siebie – powiedziała Eliza. – Będziesz przyciągała uwagę. Musisz nauczyć się bronić.

Było to tak absurdalne, że Patty musiała się zatrzymać i wytłumaczyć jej.

– W żeńskiej koszykówce nie ma problemów ze zbyt dużym zainteresowaniem.

– A faceci? Wiesz, jak się bronić przed facetami?

– Co masz na myśli?

– Pytam, czy potrafisz odpowiednio ocenić mężczyzn.

– W tej chwili nie mam zbyt dużo czasu na cokolwiek poza sportem.

– Chyba sama nie zdajesz sobie sprawy, jaka jesteś wyjątkowa. I jakie to niebezpieczne.

– Zdaję sobie sprawę, że nieźle radzę sobie w sporcie.

– To prawie cud, że jeszcze nikt tego nie wykorzystał.

– Cóż, nie piję, a to bardzo pomaga.

– Dlaczego nie pijesz? – Eliza natychmiast podjęła temat.

– Bo nie mogę, kiedy trenuję. Nawet łyczka.

– Trenujesz codziennie przez cały rok?

– A do tego miałam złe doświadczenia z alkoholem w liceum.

– Co się stało? Ktoś cię zgwałcił?

Na płonącej twarzy Patty odmalowało się pięć różnych emocji naraz.

– No wiesz co!... – powiedziała.

– Tak? To się stało?

– Idę pod prysznic.

– Widzisz, właśnie o tym mówiłam! – wykrzyknęła Eliza w wielkim podnieceniu. – W ogóle mnie nie znasz, rozmawiałyśmy zaledwie dwie minuty, a ty prawie mi wyznałaś, że padłaś ofiarą gwałtu. Jesteś zupełnie bezbronna!

Patty czuła się zbyt zaniepokojona i zawstydzona, żeby w tym momencie dostrzec błędy w jej rozumowaniu.

– Potrafię się bronić – powiedziała. – Radzę sobie.

– Jasne. Dobra. – Eliza wzruszyła ramionami. – To twoje bezpieczeństwo, nie moje.

Po sali gimnastycznej echem odbijał się łoskot ciężkich przełączników gaszących kolejne sekcje świateł.

– Zajmujesz się sportem? – zapytała Patty, aby wynagrodzić jej, że nie jest bardziej uległa.

Eliza spojrzała po sobie. Jej szeroka miednica wyglądała jak łopata, małe stopy w tenisówkach stawiała palcami do środka.

– A wyglądam na taką?

– Sama nie wiem. Może badminton?

– Nie cierpię wychowania fizycznego – oświadczyła Eliza, śmiejąc się. – Nie cierpię żadnego sportu.

Również Patty się roześmiała, z ulgą, że udało się zmienić temat rozmowy, ale była dość zmieszana.

– Ja nawet nie rzucam jak dziewczyna ani nie biegam jak dziewczyna – dodała Eliza. – Stanowczo odmawiałam i biegania, i rzucania, koniec, kropka. Jeśli piłka lądowała w moich rękach, po prostu czekałam, aż ktoś przyjdzie i zabierze ją. Kiedy miałam biec, na przykład do pierwszej bazy, przez jakąś sekundę stałam w miejscu, a potem ewentualnie szłam.

– Boże – westchnęła Patty.

– Tak, niewiele brakowało, a przez to nie dostałabym dyplomu – oznajmiła Eliza. – Udało mi się skończyć szkołę tylko dlatego, że rodzice znali szkolnego psychologa. Ostatecznie zaliczono mi codzienną jazdę rowerem.

Patty skinęła niepewnie głową.

– Ale koszykówkę lubisz, co?

– Tak, lubię – przyznała Eliza. – Koszykówka jest naprawdę fascynująca.

– W takim razie z pewnością nie można powiedzieć, że nie cierpisz sportu. Można chyba raczej powiedzieć, że tak naprawdę nie cierpisz wychowania fizycznego.

– Masz rację. To prawda.

– No cóż, tak czy owak.

– Tak, tak czy owak, zostaniemy przyjaciółkami?

Patty się roześmiała.

– Jeśli się zgodzę, to będzie tylko dowód na to, że masz rację, mówiąc, jak jestem nieostrożna w kontaktach z ludźmi, których prawie nie znam.

– To mi brzmi jak odmowa.

– Może zaczekajmy i zobaczymy.

– Dobrze. To bardzo ostrożne z twojej strony... podoba mi się.

– Widzisz? Widzisz? – Patty znowu się śmiała. – Jestem ostrożniejsza, niż ci się wydawało.

Autorka autobiografii nie ma wątpliwości, że gdyby Patty miała większą świadomość własnej osoby i choćby w połowie zwracała należytą uwagę na otaczający ją świat, nie grałaby tak dobrze w koszykówkę. Sukces w sporcie jest domeną osób niezbyt rozgarniętych. Osiągnięcie perspektywy, z której Patty mogłaby ujrzeć prawdziwą Elizę (to znaczy niezrównoważoną), przeszkadzałoby jej w grze. Nie można uzyskać 88-procentowej skuteczności rzutów wolnych, jeśli człowiek głęboko się zastanawia nad każdym drobiazgiem.

Okazało się, że Eliza nie lubi żadnych koleżanek Patty i nawet nie próbowała się z nimi spotykać. Określała je zbiorowo jako „twoje lesby” albo „te lesby”, chociaż połowa z nich była hetero. Patty szybko odkryła, że przyszło jej żyć w dwóch wzajemnie wykluczających się światach. Z jednej strony był Totalny Świat Sportu, gdzie spędzała większość czasu i gdzie mogła raczej oblać połówkowy egzamin z psychologii, niż zrezygnować z wyjścia do sklepu po paczkę z zaopatrzeniem dla koleżanki z drużyny, która skręciła kostkę albo leżała z grypą, a z drugiej był mroczny światek Elizy, w którym nie musiała tak bardzo starać się być dobrą. Jedynym punktem styku tych dwóch światów była hala Williams Arena, gdzie Patty, wchodząc między broniące zawodniczki, żeby rzucić z dwutaktu lub wykonać podanie do koleżanki, na którą nie patrzyła, odczuwała dodatkowy przypływ lekkiej dumy i przyjemności, jeśli widziała to Eliza. Jednak nawet ten punkt styku był krótkotrwały, ponieważ im więcej czasu Eliza spędzała z Patty, tym mniej zdawała się pamiętać, jak bardzo interesowała ją kiedyś koszykówka.

Patty zawsze miała mnóstwo koleżanek, lecz nigdy nikogo bardzo bliskiego. Serce jej rosło po treningu na widok Elizy czekającej przed salą, wiedziała bowiem, że spędzi pouczający wieczór. Eliza zabierała ją do kina na filmy bez dubbingu, tylko z napisami, skłoniła ją do bardzo uważnego słuchania nagrań Patti Smith („Cudownie, że masz na imię jak moja ulubiona artystka”, powiedziała, nie zważając na różnicę w pisowni i na to, że tak naprawdę pełne imię Patty brzmiało Patrizia, bo tak nazwała ją Joyce, żeby było inaczej, a Patty zawsze z zażenowaniem wypowiadała je na głos) i pożyczała jej książki z poezją Denise Levertov i Franka O’Hary. Kiedy drużyna koszykówki zakończyła sezon z rekordowym wynikiem ośmiu wygranych i jedenastu porażek oraz przegraną w pierwszej rundzie turnieju (mimo czternastu punktów zdobytych przez Patty i wielu jej asyst), Eliza nauczyła ją też bardzo, ale to bardzo lubić wino Paul Masson Chablis.

Natomiast dosyć mgliste było, co Eliza robiła z resztą wolnego czasu. Wyglądało na to, że w jej życiu było kilku „mężczyzn” (to znaczy chłopców), czasami wspominała coś o koncertach, na które chodziła, gdy jednak Patty okazywała zainteresowanie koncertami, Eliza mówiła, że Patty najpierw musi posłuchać taśm, które Eliza jej nagrała, tylko że Patty miała z tymi taśmami pewne problemy. Podobała jej się Patti Smith, która zdawała się rozumieć, jak Patty czuła się w łazience nazajutrz po zgwałceniu, lecz kiedy słuchała na przykład takiego Velvet Underground, ogarniało ją uczucie osamotnienia. Wyznała kiedyś Elizie, że jej ulubionym zespołem jest Eagles, na co Eliza odparła: „W porządku, Eaglesi są świetni”, z tym że u Elizy w akademiku z pewnością nie znalazłoby się płyty tej grupy.

Rodzice Elizy byli znanymi psychoterapeutami w Dwumieście, a mieszkali na peryferiach, w Wayzacie, gdzie wszyscy byli bogaci, miała też starszego brata, który studiował na przedostatnim roku w Bard College i o którym mówiła, że jest szczególny. Gdy Patty zapytała: „Pod jakim względem szczególny?”, Eliza odparła: „Pod każdym”. Z kolei sama Eliza swoją licealną edukację poskładała w trzech różnych lokalnych szkołach i wstąpiła na uniwersytet, ponieważ rodzice oświadczyli, że przestaną ją finansować, jeśli nie będzie się uczyć. Podobnie jak Patty była uczennicą czwórkową, choć zupełnie inaczej, u Patty bowiem polegało to na otrzymywaniu czwórek z każdego przedmiotu, natomiast Eliza dostawała piątki z plusem z angielskiego, a z wszystkich pozostałych przedmiotów oceny niedostateczne. Poza koszykówką interesowała się tylko poezją i przyjemnościami.

Eliza postanowiła nakłonić Patty do spróbowania trawki, Patty jednak niesamowicie bała się o swoje płuca, więc zrodził się pomysł ciasteczek. Volkswagenem garbusem Elizy pojechały do domu w Wayzacie, gdzie pełno było afrykańskich rzeźb, brakowało natomiast rodziców, którzy wyjechali na weekendową konferencję. Zamierzały zrobić wymyślną kolację na podstawie przepisu Julii Child, ale wypiły zbyt dużo wina, żeby sobie z tym poradzić, więc skończyło się na jedzeniu krakersów i sera oraz na przyrządzeniu ciasteczek, a potem zjedzeniu ich z potężną chyba dawką narkotyku. Zupełnie zmarnowana przez następnych szesnaście godzin Patty w głębi duszy myślała: „Nigdy więcej tego nie zrobię”. Miała wrażenie, że zupełnie zerwała z treningiem i już nigdy nie uda się jej pozbierać, była naprawdę załamana. Ponadto bardzo się obawiała Elizy – nagle uświadomiła sobie, że darzy Elizę jakimś niesamowitym uczuciem, i właśnie dlatego sprawą najwyższej wagi stało się siedzieć nieruchomo, opanować się i nie ujawnić, że jest biseksualna. Eliza ciągle pytała ją, jak się czuje, a ona ciągle odpowiadała: „Dobrze, dzięki”, i za każdym razem wydawało im się to niewiarygodnie zabawne. Słuchając Velvet Underground, Patty już dużo lepiej rozumiała tę grupę, był to bardzo „nieprzyzwoity” zespół muzyczny, i ta nieprzyzwoitość podnosiła ją na duchu, bo kojarzyła się z tym, jak ona sama się czuła w Wayzacie w otoczeniu afrykańskich masek. Będąc już nieco mniej nawalona, z ulgą zdała sobie sprawę, że nawet kiedy była bardzo nawalona, zdołała zapanować nad sobą i Eliza jej nie dotknęła: że nigdy nie dojdzie do niczego lesbijskiego.

Patty była ciekawa rodziców Elizy i chciała zostać, aby ich spotkać, lecz Eliza stanowczo stwierdziła, że nie jest to dobry pomysł.

– Są dla siebie miłością swojego życia – powiedziała. – Wszystko robią razem. Mają takie same gabinety w tym samym biurze, wspólnie piszą wszystkie artykuły i książki, wspólnie też występują na konferencjach i nigdy, przenigdy nie mogą rozmawiać w domu o pracy ze względu na obowiązek dyskrecji w sprawach pacjentów. Nawet rower mają jeden. Tandem.

– I co z tego?

– A to z tego, że są dziwni i nie spodobają ci się, więc potem przestaniesz mnie lubić.

– Moi rodzice też nie są idealni – odparła Patty.

– Możesz mi wierzyć, w tym wypadku jest inaczej. Wiem, o czym mówię.

Kiedy wracały garbusem z powrotem do miasta, za plecami zostawiając wiosenne słońce Minnesoty, które jeszcze nie dawało żadnego ciepła, po raz pierwszy trochę się pokłóciły.

– Musisz tu zostać na lato – stwierdziła Eliza. – Nie możesz wyjechać.

– To raczej mało realne – odparła Patty. – Mam pracować w biurze taty i w lipcu być w Gettysburgu.

– Dlaczego nie możesz tu zostać i stąd pojechać na obóz? Możemy znaleźć jakąś pracę i codziennie mogłabyś chodzić na salę.

– Muszę jechać do domu.

– Ale dlaczego? Przecież go nienawidzisz.

– Gdybym tu została, co wieczór piłabym wino.

– Nie, wcale nie. Wprowadzimy surowe zasady. Wprowadzimy takie zasady, jakie tylko będziesz chciała.

– Wrócę jesienią.

– To może byśmy razem zamieszkały?

– Nie, już obiecałam Cathy, że będę z nią w pokoju w akademiku.

– Możesz jej powiedzieć, że zmieniłaś plany.

– Nie mogę.

– To wariactwo! Prawie w ogóle cię nie widuję!

– Z nikim nie widuję się tak często jak z tobą. Uwielbiam się z tobą spotykać.

– To dlaczego nie zostaniesz tu na lato? Nie ufasz mi?

– Dlaczego miałabym ci nie ufać?

– Nie wiem. Po prostu nie rozumiem, dlaczego wolisz pracować u taty. Nie dbał o ciebie, nie ochronił cię, a ja będę cię bronić. Jemu nie leży na sercu twoje dobro, a mnie tak.

To prawda, że na myśl o powrocie do domu Patty zmarkotniała, ale uznała, że powinna się ukarać za zjedzenie ciastek z haszem. Tato ze swojej strony też starał się przekonać ją do siebie, posyłając jej ręcznie pisane listy („Brakuje nam Ciebie na korcie”) i proponując, żeby zaczęła korzystać ze starego samochodu babci, bo uważał, że babcia nie powinna już nim jeździć. Po rocznym pobycie poza domem opadły ją wyrzuty sumienia, że była wobec taty taka chłodna. Może popełniła błąd? Pojechała więc latem do domu i przekonała się, że nic się nie zmieniło i że nie popełniła błędu. Oglądała telewizję do północy, co rano wstawała o siódmej i przebiegała pięć mil, spędzała dni na podkreślaniu nazwisk w dokumentach prawnych i wyczekiwała codziennej poczty, przeważnie zawierającej długi, pisany na maszynie list od Elizy, w którym przyjaciółka wyrażała swoją tęsknotę i opowiadała historie o „lubieżnym” szefie kina grającego wznowienia, gdzie pracowała w kasie biletowej, a także zaklinała ją, żeby natychmiast odpisała, co Patty starała się w miarę możliwości robić, wystukując odpowiedzi na elektrycznej maszynie do pisania IBM Selectric na starym papierze firmowym w cuchnącym naftaliną gabinecie ojca.

W jednym z listów Eliza napisała: „Uważam, że powinnyśmy ustalić sobie wzajemnie zasady bezpieczeństwa i samodoskonalenia”. Patty sceptycznie podeszła do tego pomysłu, ale napisała trzy zasady dla koleżanki. „Nie wolno ci palić przed porą kolacji”. „Codziennie się gimnastykuj i rozwiń zdolności sportowe”. „Uczestnicz we wszystkich zajęciach i odrabiaj lekcje z WSZYSTKICH przedmiotów (nie tylko z angielskiego)”. Zasady stworzone dla niej przez Elizę – „Pij tylko w sobotnie wieczory i tylko w obecności Elizy”, „Nie chodź na imprezy w mieszanym towarzystwie, chyba że idziesz z Elizą” i „O WSZYSTKIM mów Elizie” – powinny zaniepokoić ją swoją odmiennością, lecz coś chyba szwankowało w jej zdolności do oceny, bo przejęła się tylko, że ma tak bardzo bliską przyjaciółkę. Posiadanie tej przyjaciółki pozwoliło Patty między innymi uzbroić się w oręż do walki ze swoją średnią siostrą.

– I co, jak się żyje w Minn-e-soooo-cie? – zaczynało się typowe spotkanie z siostrą. – Dużo kukurydzy zjadłaś? Widziałaś Niebieskiego Wołu Babe? Byłaś w Brainerd, skąd pochodził jego towarzysz?

Można by sądzić, że Patty, jako wytrenowana zawodniczka, a do tego trzy i pół roku starsza od siostry (chociaż tylko dwie klasy wyżej w szkole), powinna wypracować odpowiednią metodę radzenia sobie z poniżającą głupotą siostry. Jednakże w sercu Patty od urodzenia kryła się jakaś bezbronność – brak siostrzanych uczuć u siostry nigdy nie przestawał jej wprawiać w osłupienie. Ponadto siostra była osobą naprawdę bardzo Kreatywną i w związku z tym potrafiła co chwila nieoczekiwanie wyskakiwać z czymś, co odbierało Patty mowę.

– Dlaczego zawsze mówisz do mnie w taki niesamowity sposób? – Tak zazwyczaj Patty próbowała się bronić.

– Ja tylko pytałam, jak ci się żyje w starej dobrej Minn-e-soooo-cie.

– Tylko ryczysz jak ta krowa. Tylko to potrafisz.

Odpowiedzią była cisza i błysk w oku siostry. A po chwili:

– To kraina dziesięciu tysięcy jezior!

– Proszę, daj spokój.

– Masz tam jakiegoś chłopaka?

– Nie.

– Dziewczynę?

– Nie. Ale bardzo się zaprzyjaźniłam z jedną koleżanką.

– Z tą, która ciągle przysyła ci listy? Jest sportsmenką?

– Nie. Poetką.

– No proszę. – Wyglądało, że siostra trochę się zainteresowała. – Jak ma na imię?

– Eliza.

– Eliza Doolittle. Niewątpliwie pisze całe mnóstwo listów. Jesteś pewna, że nie jest twoją dziewczyną?

– Jest pisarką, jasne? I to naprawdę ciekawą.

– Z szatni czasami słychać szepty, tylko tyle. Grzybek w szatni, który nie śmie wymówić swojego imienia.

– Jesteś obrzydliwa – stwierdziła Patty. – Ona ma ze trzech różnych chłopaków, jest naprawdę super.

– Brainerd, Minn-e-soooo-ta – odpowiedziała siostra. – Musisz mi przysłać kartkę z Niebieskim Wołem Babe z Brainerd. – Odeszła, z wyraźnym vibrato podśpiewując piosenkę z „My Fair Lady”: – Muszę się żenić dzisiaj rano.

Jesienią, po powrocie do szkoły, Patty poznała chłopca o imieniu Carter, którego z braku lepszego określenia powinna nazywać swoim pierwszym chłopakiem. Autorce autobiografii wydaje się obecnie, że wcale nie przypadkiem umówiła się z nim zaraz po tym, jak przestrzegając trzeciej zasady Elizy, powiedziała jej, że pewien chłopak spotkany na sali gimnastycznej, studiujący na drugim roku członek drużyny zapaśniczej, zaprosił ją na kolację. Eliza chciała najpierw sama poznać tego zapaśnika, lecz nawet uległość Patty miała swoje granice.

– Wygląda na zupełnie miłego chłopaka – stwierdziła.