Tytuł oryginału:

EL GRAN FRÍO

Copyright © Rosa Ribas & Sabine Hofmann, 2014

Published by special arrangement with The Ella Sher Literary Agency

Copyright © 2017 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2017 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Redakcja: Jolanta Olejniczak-Kulan

Korekta: Marta Chmarzyńska, Małgorzata Hordyńska, Magdalena Bargłowska

ISBN: 978-83-8110-071-7

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione i wiąże się z sankcjami karnymi.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Więcej o prawie autorskim na www.legalnakultura.pl

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o. o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2017

Skład wersji elektronicznej:

konwersja.virtualo.pl

Nie podoba mi się ta zabawa.

Nie rozumiem jej. Mamy siedzieć cicho?

Ukrywamy się! Czy to zabawa w chowanego?

Ale gdzie są inni? Nie podobają mi się zabawy, których nie rozumiem.

– Pili, nie podoba mi się ta zabawa. No już, wstawaj.

Czemu nie wstaje?

Ale śmieszne! Ma źle założone buty. Na odwrót. Prawy na lewą nogę, a lewy na prawą. Kiedyś, gdy mama bardzo się śpieszyła, czasami wkładała mi buty na odwrót, ale teraz ubieram się sam i zawsze robię to dobrze. Prawie zawsze. Niedawno ojciec na mnie nakrzyczał i pomieszało mi się. Krzyczał i mówił, że oprócz tego, że jestem głupi, to jeszcze powolny, i dlatego założyłem buty na odwrót. Nic mu nie odpowiedziałem. Gdybym się odezwał, to by mnie zbił. Ale zabolało i w dodatku upadłem.

– Pili, upadłaś? Zrobiłaś sobie krzywdę? Dlaczego się nie ruszasz?

Może płacze. Kiedy dziewczynki płaczą, mają buzię wykrzywioną w dół. Chłopcy nie płaczą. Bo chłopcy są mężczyznami, a mężczyźni nie płaczą.

– Jesteś smutna? Nie płacz.

Połaskoczę ją. Zawsze się śmieje, kiedy ją łaskoczę. Nie może wytrzymać.

– Pili, Pili, nie wytrzymasz.

Ale się nie rusza.

I jest bardzo zimna.

– Pili!

To przez potwora. Ale potwór nie zabija dziewczyn. Robi im krzywdę, ale ich nie zabija. Robi im krzywdę, dlatego wszystkie się go boją, ale ich nie zabija.

A jeśli wciąż tu jest?

Nie boję się. Jeżeli przyjdzie potwór, to go zabiję. Nie pozwolę, żeby zjadł Pili.

– No, chodź, potworze! Chodź, jeśli się odważysz!

1

A jeśli szef się pomylił?

Wysiadła z tramwaju na placu de España pewna, że po raz pierwszy od trzech lat, czyli odkąd dla niego pracuje, pan Rubio się pomylił. Rzuciła spojrzenie na publiczne pisuary na rogu ulicy Cruz Cubierta, dokąd skierował się mężczyzna zdejmujący już sobie rękawiczki.

Błąd. To był błąd wysyłać ją na miejsce wydarzeń. Żadna z zamieszanych w nie osób nic jej nie powie. Nie tylko dlatego, że jest kobietą; nikt nie miałby też ochoty rozmawiać o tej sprawie z mężczyzną – ani pracownice fabryki żarówek, ani faceci, dla których aresztowana umawiała spotkania.

Łatwiej wypytuje się w sprawach związanych ze śmiercią. Śmierć wywołuje u ludzi gadatliwość, przede wszystkim u tych, których nie dosięgnęła zbyt blisko, otarła się tylko o dalekiego krewnego, sąsiada czy przypadkowego świadka. Podobnie jak przychodzący po pogrzebie niepohamowany głód, obecność zmarłego wyzwala potok słów, choćby wyrzucająca je z siebie osoba nie widziała nic więcej jak tylko czubek buta nieboszczyka.

Ale w przypadku takim jak sprawa sprzedającej losy stręczycielki wszyscy wolą niczego nie wiedzieć. A może szef uważa, że zwierzą się jej dziewczyny z fabryki, które dorabiały sobie na randkach umawianych przez aresztowaną karlicę? Jak jego zdaniem miałaby się do nich zwrócić?

– Cześć. Jesteś jedną z tych, co to…? No wiesz, rozumiesz mnie, nie?

Nie mógł też oczekiwać, że będzie się włóczyć koło publicznych pisuarów i zaczepiać mężczyzn, możliwych klientów, kiedy podchodzą do drzwi ze źle skrywanym pośpiechem albo, co gorsza, że stawi czoło tym, którzy wychodzą spokojnym krokiem, nierzadko dopinając sobie rozporek, i wykorzysta te sekundy męskiej ulgi, aby zaskoczyć ich pytaniem:

– Przepraszam, nie jest pan przypadkiem klientem Pauliny Sánchez?

Zagadnięty najprawdopodobniej uciekłby czym prędzej. Jedni zrobiliby to z powodu zażenowania, że akurat w tym momencie zwraca się do nich młoda kobieta i pyta o nieznane nazwisko, a inni dlatego, że wiedzą, kim jest Paulina Sánchez, szczególnie jej klienci, mimo że znano ją jako „sprzedawczynię losów” albo „karlicę od ślepych”, i zapewne wzięliby wypytującą dziewczynę za wtyczkę policji.

Stręczycielkę zatrzymano trzy dni temu po anonimowym donosie jednej z pracownic fabryki żarówek Z, w pobliżu ulicy México. Co rano siedziała pod ścianą publicznych urynałów i sprzedawała losy loterii wspierającej niewidomych. Nazywano ją „karlicą od ślepych”, ponieważ mierzyła zaledwie nieco ponad metr trzydzieści. Zwracały uwagę jej mocno zgarbione plecy oraz tułów – prawie tej samej wielkości co ogromna głowa. Usadowiona na wyplecionym z sitowia krzesełku, ledwie dosięgała nogami ziemi.

Ana rozpoznała ją na policyjnym zdjęciu, które pokazał jej Rubio. Widziała tę kobietę w tym miejscu wiele razy, ze zwieszającymi się na piersi wstęgami kuponów, zawsze otoczoną przez mężczyzn. Teraz wiedziała, że nie byli to chętni kupujący losy.

Paulina Sánchez zajmowała się stręczycielstwem od dłuższego czasu i wydawało się, że wszystko funkcjonuje dobrze: mężczyźni kierowali się do niej, żeby ich skontaktowała z jakąś kobietą z fabryki. Sprzedawczyni kuponów loterii dopytywała o preferencje co do wieku, cery czy koloru włosów, podobnie jak kupujący losy prosili o numer kończący się na osiem czy o nieparzysty lub niezawierający cyfry pięć. Stręczycielka uzgadniała dzień i godzinę, po czym podawała klientom adres mieszkania przeznaczonego do schadzek.

Mechanizm ten działał bez przeszkód, aż najwyraźniej któryś element zawiódł i zniszczył cały biznes. Nie mogła za tym stać żadna z kobiet, bo każdej z nich zależało, by rzecz nie wyszła na jaw. Nie chciało się także wierzyć w oficjalną wersję mówiącą, że donos złożyła jedna z nowych pracownic fabryki, gdyż poczuła się urażona, kiedy stręczycielka zaoferowała jej swoje usługi.

Choć Ana nie spodziewała się znaleźć niczego nowego do swojego artykułu, spędziła dobrą chwilę, chodząc tam i z powrotem od rogu, na którym stały pisuary, do baru La Pansa. Od czasu do czasu spoglądała na zegarek, udając, że czeka na kogoś, kto się spóźnia. Coś – nie wiedziała co, może instynkt dziennikarski, upór albo doświadczenie, jakiego nabyła, od czterech lat wykonując ten zawód – powstrzymywało ją przed odejściem i oznajmieniem panu Rubio, że tym razem deptanie ulic, „brudzenie sobie stóp błotem” nie zdało się na nic.

Nie ubłociła ich sobie, ale zrobiły się lodowate z zimna. W gazetach pisano, że temperatury tej zimy spadły niżej, niż notowano w ciągu ostatnich lat. Najbardziej przesadzone notki obwieszczały nawet „nową epokę lodową 1956 roku”. Może to i prawda. Wilgotny, zacinający wiatr pod koniec stycznia zdążył znaleźć szpary, przez które wdarł się pod jej płaszcz. „Jeszcze pięć minut i idę” – powtarzała sobie już kilka razy, przemierzając chodnik tam i z powrotem z rękami skrzyżowanymi na piersi dla ochrony przed zimnem.

„Pięć minut. Ostatnie” – powiedziała sobie po raz kolejny. I wtedy, gdy już zamierzała poszukać w przyległych uliczkach jakiejś kawiarni, żeby spróbować się rozgrzać kawą z mlekiem, albo wrócić do domu, zauważyła nadchodzącego ulicą Cruz Cubierta sprzedawcę kuponów. Prawą dłoń oparł na ramieniu dziewczynki służącej mu za przewodniczkę; czarne warkocze małej były grubsze od jej rąk. Szli raźnym krokiem. Mijający ich ludzie odsuwali im się z drogi, a dziewczynka zwinnie unikała przeszkód, czy to przechodniów, czy psów, czy nieruchomych przedmiotów.

Niewidomy wyglądał na jakieś czterdzieści lat. Jeśli nie był ojcem dziewczynki, musieli być przynajmniej spokrewnieni, bo ramiona i nogi również miał wyjątkowo szczupłe. Wiatr przyklejał wyświechtane sztruksowe spodnie do łydek, które zdawały się pozbawione mięśni. Cera mężczyzny była tak śniada od przebywania na świeżym powietrzu, że gałki oczne sprawiały wrażenie rozświetlonych od środka.

Przeszli obok Any. Mężczyzna miał wstęgi kuponów przypięte klamerkami do klapy płaszcza. Dziewczynka podprowadziła go do nasłonecznionej ściany – w to samo miejsce, które do niedawna zajmowała karlica – sprawdziła, czy ma pozapinane wszystkie guziki, i pożegnała się z nim. Niewidomy na do widzenia poklepał ją po policzkach.

Dziewczynka oddaliła się. Zanim wsiadła do tramwaju jadącego w kierunku Paralelo, odwróciła się jeszcze kilka razy, jakby się chciała upewnić, czy zostawiła swego towarzysza w odpowiednim miejscu.

Nogi Any – może dlatego, że zyskały już doświadczenie w deptaniu ulic, a może z tego powodu, że przemarzły – przejęły inicjatywę. Głowa zaczęła snuć plan, dopiero gdy Ana znalazła się prawie przed niewidomym.

– Losy na szczęście! Szczęśliwe losy! – zawołał sprzedawca kuponów, wyczuwając bliskość jakiejś osoby.

– Szczęście, rzeczywiście, tego zawsze jest mało – odpowiedziała Ana.

– To da się naprawić. – Niewidomy powiódł palcem po wstęgach losów. – Tym da się naprawić.

Ana odczuwała pewne skrupuły, wykorzystując jego ślepotę oraz korzystając z tego, że on najwyraźniej bierze ją za jedną z dziewczyn z fabryki. Podeszła nieco bliżej i powiedziała przyciszonym głosem:

– Potrzebowałabym jednak czegoś pewniejszego. Żebym mogła zarobić dodatkowo trochę forsy.

– Pracujesz w fabryce?

Pytanie go zdradziło. Gdyby nie wiedział, o co chodzi, okazałby zdziwienie.

– Tak.

– Mężatka czy samotna?

– Mężatka – skłamała Ana.

– Czyli już nie pierwszyzna. Znasz karlicę?

– Tak. Poratowała mnie parę razy.

– I wiesz, co się jej przydarzyło?

– Tak, ale pomyślałam, że może pan też mógłby…

– Przysuń się troszeczkę, laleczko.

Ana zrobiła jeszcze jeden krok, jakby się przyglądała wiszącym na jego płaszczu losom. Owionęła ją mieszanina walczących z sobą woni: zapachu środka piorącego i odoru potu, ale nie miała czasu zastanowić się nad tym, czy niewidomy ma na sobie czyste ubranie, ponieważ wyprała mu je dziewczynka. Po ciele Any zaczęła się przesuwać koścista, nerwowa ręka, ześliznęła się pod ramieniem i poszukała lewej piersi, po czym powędrowała do pasa i wcisnąwszy się pod płaszcz, ruszyła między nogi. Ana odskoczyła w tył.

– Co pan robi?

– Nie mogę obejrzeć towaru jak karlica. Ty, z takim ciałem, na pewno nieźle zarabiasz, nie?

Najchętniej uciekłaby, ale się powstrzymała. Skoro już przeszła przez tę upokarzającą sytuację, musiała z niej coś wynieść. Zapięła sobie guzik płaszcza, który ślepiec uprzednio zręcznie rozpiął palcami cienkimi jak odnóża owada.

– W takim razie może mi pan coś znaleźć?

Mężczyzna wybuchnął śmiechem.

– Ja? Nie, laleczko. Chciałem sobie tylko pomacać ciało jędrniejsze niż u mojej żony.

– Świnia z pana!

– Nie mów, że myślałaś, że wszyscy ślepi są dobrzy z natury.

Nie odzywał się przez chwilę.

– Ale nie jestem złym człowiekiem. Poratuję cię.

Powtórzył dłonią w powietrzu ten sam ruch, którym ją obmacywał. Na wszelki wypadek cofnęła się o krok.

– Idź na targ Boquería. Tam sprzedaje losy kaleka, który pomaga niektórym handlarkom dorobić kilka groszy.

– Kaleka?

– Tak. Rozpoznasz go bez problemu. Brakuje mu nóg i porusza się na drewnianym wózku. Wkłada ręce do butów, żeby się odpychać od ziemi. Ale uważaj, lubi sobie pomiętosić dziewczyny – dodał z lubieżnym śmiechem.

Ana miała ochotę trzasnąć go w twarz, lecz znowu się powstrzymała. „Nie bije się ślepych” – pomyślała.

– A tego kaleki nie aresztowali?

– Nie, bo na niego nie było donosu. Może i jest kaleką, ale nie oszukuje w rachunkach ani dziewczyn, ani klientów.

– A karlica tak?

– Tak, laleczko. Zaślepiła ją chciwość.

Czy to był żart sprzedawcy kuponów, czy tylko wytarty frazes?

– U kaleki będziesz w dobrych rękach – mówił dalej, wybuchając śmiechem.

Miała już dość ślepego lubieżnika, ale zostało jej jeszcze jedno pytanie.

– Wie pan, kto na nią doniósł?

– Ciekawska jesteś, laleczko!

– Nie chcę, żeby mi się coś przydarzyło. Mam rodzinę…

– Nic ci się nie przydarzy. Karlica sama się prosiła, zwinęła prowizję gliniarza, miejskiego policjanta, który ją ochraniał. Chciwość wielu przywiodła do zguby. Przeciw chciwości szczodrość. Kupisz teraz ode mnie los, co?

Wyjęła z kieszeni portmonetkę, otworzyła ją i potrząsnęła monetami, żeby zabrzęczały, po czym zamknęła z metalicznym kliknięciem. Niewidomy wyciągnął dłoń w oczekiwaniu na zapłatę.

– Ojej! – rzekła z udawanym zawodem. – Nie mam pieniędzy.

– W porządku. – Uśmiechnął się. – Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie. Ale jeżeli potem będzie moja kolej, nie miej żalu. I jeśli nie kupujesz, lepiej idź już sobie. Nie chcę, żeby myślano o mnie źle.

Tym razem jego śmiech zabrzmiał sardonicznie.

Ana oddaliła się. Głos niewidomego ścigał ją aż na przystanek tramwajowy, w kółko powtarzając to samo:

– Losy na szczęście! Losy! Przeciw lenistwu pilność. Przeciw gniewowi łagodność. Losy na szczęście! Losy! Przeciwko żądzy czystość. Przeciw zazdrości litość.

Akurat gdy dotarła na przystanek, nadjechał tramwaj. Wsiadła, nie sprawdzając, czy to jej linia, byle tylko oddalić się od ślepca i jego śpiewki.

– Losy na szczęście! Losy! Przeciwko pysze…

Drzwi zamknęły się nagłym szarpnięciem.

– Pokora – mruknęła Ana.

– Słucham? – spytał konduktor.

– Nie, nic.

Położyła pieniądze na ladzie i wzięła bilet. To był właściwy tramwaj. Znalazła wolne miejsce. Na ulicy przechodnie kulili się w swych okryciach, przemarznięci w słońcu, które nie było w stanie ogrzać zimnego powietrza.

Mimo że aresztowanie stręczycielki stało się sprawą publiczną i policja wystosowała dla prasy notatkę, artykuł przysporzy Anie trudności. Będzie się musiała uciec do wszelkiego rodzaju omówień, żeby uniknąć cięć ze strony strażników moralności, nieubłaganych, gdy chodziło o cokolwiek mającego związek z – jak to określano – „szóstym przykazaniem”.

Nie pozwolą jej też powiedzieć ani słowa o policjancie, wspólniku karlicy. Nie mogła nawet zainsynuować, że przedstawiciel sił porządkowych, choćby i miejskich, może być skorumpowany. Nie tylko wymuszone milczenie zaprawiało goryczą dumę ze zdobycia nowej informacji, lecz także cena tego sukcesu. Ana bezwiednie przechyliła się na siedzeniu w prawo, jakby niewidomy wciąż był blisko, a ona chciała uniknąć jego dotyku.

Ale chociaż cenzura wiązała jej ręce i kneblowała usta, nie odebrała jej ciekawości. Ana chciała się przyjrzeć kalece, dowiedzieć się więcej, przeprowadzić dochodzenie.

Dotarła do Rambli. Już przy Domu z Parasolami, na Plà de la Boquería, usłyszała głos o metalicznym brzmieniu wyśpiewujący:

– Losy na szczęście! Szczęśliwe losy! Mało mi ich zostało, zostało mi mało! Dwa śliczne kaczątka, popatrzcie, dziewczątka!

Niewidomy miał rację – kalekę łatwo było rozpoznać. Siedział na drewnianej skrzyni z czterema kółkami wyglądającymi, jakby je odłączono od hulajnóg, a jego nogi kończyły się na wysokości kolan. Obok leżały buty, które zapewne służyły do odpychania się od ziemi.

Ana wciąż miała zziębnięte, zdrętwiałe z zimna nogi. Nie zdołała ich rozgrzać podczas jazdy tramwajem, lecz mimo to postanowiła zostać na ulicy i poszukać miejsca, skąd mogłaby obserwować sprzedawcę losów. Stanęła na chodniku naprzeciwko, koło kiosku, i nastawiła się na oczekiwanie.

Kaleka liczył kupony, zagadywał przechodniów, od czasu do czasu nucił skoczne przyśpiewki. W ciągu pół godziny sprzedał kilka losów: starszej kobiecie, która wyszła z targowiska z koszykiem, mężczyźnie w fartuchu sprzedawcy i jeszcze jednej kobiecie, zmierzającej na targ z małym dzieckiem. Potem podszedł do niego dojrzały mężczyzna i poczęstował go papierosem. Ana przyglądała się jego ruchom, mężczyzna podał mu ogień, za co kaleka podziękował skinieniem głowy. Wymienili parę krótkich słów, tak jak wtedy, gdy się uzgadnia spotkanie. Kiedy? Gdzie? Ile? Tak? Nie? Dobrze. Zgoda. Mężczyzna odszedł. Nie kupił losu.

Kaleka wypalił do końca papierosa, zgasił go na chodniku i schował niedopałek do blaszanej puszki, którą wetknął sobie do lewej kieszeni spodni. Potem wsunął dłonie do butów i ze skrzypieniem kółek wjechał do hali targowej. Ana zaraz też się ruszyła. Przeszła przez Ramblę i skierowała się za inwalidą na targowisko.

O tej porze na targu panował duży ruch. Głowa kaleki ukazywała się i znikała na wysokości pasa osób tłoczących się w przejściach. Beznogi człowiek torował sobie drogę, trąbiąc gruszkowatym klaksonem przymocowanym do wózka. „Zupełnie jak Harpo Marx” – pomyślała Ana. Inwalida dotarł do jednego ze stoisk mięsnych i zatrzymał się przy nim.

– Kochana, przyniosłem ci los, który sobie zarezerwowałaś! – zawołał do jednej z dwóch sprzedawczyń.

– Czekaj, zaraz wyjdę! – odkrzyknęła kobieta.

Miała około trzydziestu pięciu lat. Jej ręce były zaczerwienione od nieustannego kontaktu z zimnym mięsem, które ćwiartowała i kroiła wielkimi nożami. Skończyła odcinać kotlety, owinęła je i wręczyła klientce. Kaleka czekał na nią pośrodku przejścia. Nie potrzebował klaksonu, by ludzie go omijali. Ekspedientka włożyła pieniądze do drewnianej skrzynki, wytarła ręce w fartuch, który na początku dnia zapewne był biały, podniosła drzwiczki marmurowego kontuaru i wyszła. Zbliżyła się do inwalidy i schyliła, by sięgnąć po kupony. On powiedział coś do niej przyciszonym głosem. Dokoła inni handlarze zachwalali głośno swój towar, podśpiewywali i ważyli mięso, brali pieniądze od klientów i wydawali im resztę. Ile mężczyzna od papierosów zapłacił za usługę?

Godzinę później, wracając pieszo do domu, Ana zmieniła zdanie.

Szef się nie mylił.

2

Posiliła się, po czym przejrzała swoje notatki i napisała na brudno artykuł do przyszłotygodniowego wydania „El Caso”. Następnie przebrała się, ponieważ tego wieczoru miała uczestniczyć w uroczystej kolacji, z której zlecono jej napisanie kroniki towarzyskiej, a po rozmowie z Enriquem Rubio nie będzie miała czasu, by wrócić do domu. Miała szczęście, że bogate kuzynki nadal chętnie dawały jej w prezencie używane rzeczy, uważając ją za cokolwiek ekscentryczną krewną. Jej szafa była dobrze zaopatrzona w porządne ubrania wieczorowe. Ana sama robiła poprawki na maszynie do szycia ustawionej w korytarzu, obok maszyny do pisania Olivetti, jako że było to najlepiej oświetlone pomieszczenie w domu. Nigdy nie powiedziałaby swojej kuzynce Claudinie – która odkąd wyszła za mąż, zmieniła styl i z omdlewającej, dekadenckiej dziewczyny przedzierzgnęła się w korpulentną matronę – że z nadmiaru materiału odciętego z jej turkusowej satynowej sukni uszyła sobie dwie poszewki na jaśki.

Pomimo zimna zeszła po schodach cztery piętra z butami na obcasach w ręce. Nie chciała, żeby ją zaczepiła Teresina Sauret, dozorczyni znajdująca upodobanie w niby to przypadkowych spotkaniach; gdyby ją zobaczyła w takim ubraniu, na pewno próbowałaby się dowiedzieć, dokąd to lokatorka się wybiera. Odkąd Ana pisywała kroniki towarzyskie dla „Mujer Actual”, dozorczyni była jedną z jej najbardziej oddanych fanek, chociaż wciąż krzywym okiem patrzyła na to, że młoda kobieta mieszka sama. Anie udało się bez hałasu dotrzeć do drzwi wyjściowych. Z mieszkania Teresiny Sauret dobiegały napięte, drżące głosy; również muzyka była pełna dramatyzmu. Serial najwyraźniej osiągnął szczytowy moment i pochłonął całą uwagę dozorczyni. Mimo to Ana najpierw otworzyła drzwi, a dopiero potem włożyła buty, żeby w razie czego jak najszybciej oddalić się od domu.

Ochłodziło się jeszcze bardziej. Podniosła sobie kołnierz płaszcza i skierowała się w stronę rondy de San Antonio.

– „Cieeeeero”! „La Vanguardia”! „Cieeero”! – wykrzykiwał młody gazeciarz koło przystanku tramwajowego, wymachując egzemplarzem „El Noticiero Universal”. Aż po łydki był okutany w wielką marynarkę, którą jakoś przymocował sobie do ciała starym paskiem od spodni. Kiedy zwolniła nieco kroku, spojrzał na nią.

– „Ciero”? „La Vanguardia”? – nalegał.

Spojrzała na niego twardo i pokręciła głową, po czym wsiadła do tramwaju, który właśnie nadjechał.

Żadnej z tych dwóch gazet.

Z „La Vanguardii” odeszła. Wieczorny dziennik „El Noticiero Universal” nie chciał jej. Na dobrą sprawę rzuciła pracę w „La Vanguardii” dlatego, że tam też jej nie chcieli. Dostała się do tej gazety dzięki przyjaźni, jaka niegdyś łączyła naczelnego, Matea Sanvisensa, z jej ojcem, jednym z licznych dziennikarzy represjonowanych przez reżim po wojnie¹. Niektórzy w redakcji nie patrzyli przychylnym okiem na obecność kobiety wśród nich, ale ponieważ jej zadania ograniczały się do pisania notatek z wydarzeń towarzyskich oraz redagowania i korygowania tekstów, pod którymi podpisywali się inni redaktorzy, była tolerowana. Jednakże sukces i rozgłos, jaki przyniosły jej własne artykuły dotyczące Mariony Sobrerroki, mimo że opublikowano zaledwie ich małą część, rozbudziły w kolegach nieufność i nade wszystko zazdrość.

– Jedna z naszych tradycji narodowych, kultywowana od wieków – skwitowała to jej kuzynka Beatriz, kiedy Ana się jej pożaliła.

Po czym odszukała w swojej biblioteczce egzemplarz Abla Sáncheza, autorstwa Unamuna, i pożyczyła go Anie, by jej choć trochę ulżyło, gdy się poczuje ofiarą od dawna zakorzenionego wśród rodaków zła. Ale literacka pociecha niewiele pomagała, kiedy zjadliwe uwagi kolegów, ukryte w gąszczu pochwał, wypełzały ku niej jak węże.

– Dobra robota! Kto by powiedział? Nie wyglądasz na to.

Złośliwe uprzejmości otworzyły drogę dla jawnie wrogich reakcji, takich jak brak odpowiedzi na powitanie, pogardliwe spojrzenia, szepty kończące się wyraźnie dosłyszalnym:

– Ale za kogo ona się uważa?

– No przecież wiadomo, że jest córką Andrésa Martí. Jak inaczej wyjaśnić, że dostała tu pracę.

Przed pomówieniami chroniła ją tarcza Matea Sanvisensa, niezaprzeczalna wysoka jakość jej pracy i odniesiony sukces. Ten ostatni najbardziej jej zaszkodził, kiedy informacja o nim dotarła do uszu Luisa de Galinsogi, dyrektora narzuconego dziennikowi przez rząd jako warunek dalszego ukazywania się po wojnie. Galinsoga, zarazem zasiadający w Kortezach z nadania samego generała Franco, nie krył pogardy, jaką odczuwał dla miasta, w którym kierował gazetą przemianowaną na „La Vanguardia Española”, i z całą surowością pilnował, aby dziennik zachował wymaganą linię polityczną.

Osiągnięcia Any ściągnęły na nią uwagę niczym reflektory. Co w jego gazecie robi kobieta, w dodatku córka czerwonego?

Sanvisens próbował sprawić, by jej sukces przeszedł niezauważony, starał się czynić ją niewidzialną, do czasu, gdy być może zapomną o jej obecności. Najpierw przesunął Anę z powrotem do działu towarzyskiego. Potem kazał jej redagować teksty, które ukazywały się bez podpisu albo pod innym nazwiskiem; w pewnym momencie dawał jej wyłącznie korekty. Ona zaś opierała się, dopóki nie uświadomiła sobie, że jej obecność naczelny może przypłacić swoim stanowiskiem, jeżeli nadal wbrew naciskom będzie ją trzymał w redakcji.

Odeszła. Właściwie lepiej powiedzieć: pewnego dnia przestała pojawiać się w redakcji. Nie było pożegnania; ze strony kolegów ani słowa, również tych, którzy – na ile wiedziała albo myślała, że wie – cenili ją czy lubili. Tylko duża donica margerytek, którą Sanvisens dwa dni później polecił przynieść do jej domu jednemu z redakcyjnych gońców. Kwiaty o białych płatkach, symbol niewinności, aby uniknąć złych języków. Zaakceptował jej decyzję.

To wszystko wydarzyło się cztery lata temu. Postanowiła wiele o tym nie myśleć i zwykle udawało się jej nie dopuszczać do siebie urazy czy frustracji, nawet kiedy się kładła spać, czyli gdy strapienia i żale tylko czekały, żeby się wymknąć z klatek, w których z takim trudem zamykała je za dnia. Ale czasami podczas jazdy tramwajem, autobusem albo taksówką, gdy spoglądała nieobecnym wzrokiem na ulice i ludzi, nachodziły ją wspomnienia. Wykorzystywała na wpół senny stan, w jaki wprowadzał ją ruch pojazdu, i gubiła się w zmartwieniach związanych z własną przyszłością. Napadały ją wtedy, a to bolesna wizja: siedzi samotnie przy pustym stole, a to czyjaś uszczypliwa uwaga, a to fantazje o tym, co być może o niej mówią…

Wysiadła z tramwaju i wyobraziła sobie, że zostawia w nim gorzkie wspomnienia. „Niech je bierze, kto chce. W prezencie” – pomyślała i uśmiechnęła się sama do siebie.

Podeszła kawałek pieszo do domu pana Rubia, przy ulicy Viladomat. Szef już na nią czekał.

Enrique Rubio, jeden z założycieli tygodnika „El Caso”, był „barcelońską redakcją” tego czasopisma. Chociaż niewiele starszy od Any, to właśnie on od trzech lat dawał jej pracę, o czym nikt nie wiedział, ponieważ pisane przez nią artykuły ukazywały się w „El Caso” pod pseudonimem.

Oficjalnie pracowała dla „Mujer Actual”, gdzie publikowała sprawozdania z przyjęć, imprez dobroczynnych organizowanych przez barcelońską socjetę, relacjonowała związki zawierane w wyższych kręgach społeczeństwa oraz narodziny latorośli. A także wywiady z osobistościami showbiznesu; najbardziej podobał się jej ten, który przeprowadziła z Amparo Rivelles, po tym jak aktorka wystąpiła w filmie Orsona Wellesa. Jednak to rozmowa z Mariem Cabré – byłym toreadorem, a obecnie aktorem, który przyznał się Anie do przygody miłosnej z Avą Gardner – za sprawą dozorczyni przyniosła jej niespodziewaną i cokolwiek niewygodną sławę w całej dzielnicy. Teresina Sauret rozpowiedziała o tym na wszystkich stoiskach targu San Antonio, zarówno tych, gdzie zazwyczaj robiła zakupy, jak i takich, które odwiedziła specjalnie w celu obwieszczenia nowiny.

Ana wyobrażała sobie, że niektórzy jej byli koledzy z „La Vanguardii” przyjęliby to jako powrót do naturalnego porządku, może też jako zasłużoną karę za jej pychę. Jak to szło? Przeciwko pysze, pokora. „Oho! Pisze o fryzurach i szmatkach” – stwierdziliby z zadowoleniem.

Nie tyle przejmowała się tym, co inni myślą o jej artykułach z działu kroniki towarzyskiej, ile opinią własnego ojca o niej samej i o tej pracy. Kiedy mu powiedziała o możliwości pisania dla tygodnika „El Caso”, nie przyjął przychylnie wiadomości, że nazwisko Martí zostanie powiązane z popularnym czasopismem donoszącym o bieżących wydarzeniach, dlatego Ana poprosiła Enriquego Rubio, by jej artykuły ukazywały się pod pseudonimem.

– Jak pani woli. – Początkowo zwracali się do siebie oficjalnie. – Pani ojciec to Andrés Martí, ten z „La Vanguardii”, prawda?

Może nie takie były jej intencje, ale Rubio dał do zrozumienia, że pojmuje powody, dla których Ana chce się posłużyć fałszywym nazwiskiem.

– Tak – potwierdziła.

– Pani dziadek też był uznanym dziennikarzem. Mistrzem w swoim zawodzie. Jego rezygnacja z pracy to wielka strata dla naszej branży.

Dziadek zmarł dwa lata temu. W rzeczywistości dziennikarstwo poniosło stratę znacznie wcześniej i rodzina również nie mogła powiedzieć, że dziadek należał do niej w ciągu swoich ostatnich lat życia, ponieważ podeszły wiek uszkodził mu pamięć.

Rubio nie miał więc nic przeciwko. On sam używał kilku pseudonimów, by sprawiać wrażenie, że jego tygodnik posiada licznych współpracowników i korespondentów.

Ana miała dwa. Najczęściej podpisywała się jako Sabino Rivas, chociaż czasami, kiedy publikowała notatki o ciekawostkach, stosowała pseudonim „Papużka Martínez”, w ramach małego hołdu dla swego zmarłego brata Ángela oraz jego przekornego ducha, który go uczynił zwolennikiem hiszpańskiej sprawy w barcelońskiej rodzinie².

Ana poznała Enriquego Rubio dzięki Mateowi Sanvisensowi. Naczelny „La Vanguardii” ponadto przetarł jej drogę, ponieważ kiedy stawiła się w mieszkaniu Rubia, ten został już uprzedzony, z kim będzie miał do czynienia.

– Pani praca nad sprawą Mariony Sobrerroki, chociaż ze zrozumiałych względów nie została w pełni opublikowana, pokazuje, że jest pani tego rodzaju dziennikarką, jakiego potrzebujemy, reporterem, który wychodzi w poszukiwaniu wiadomości i brudzi sobie stopy błotem ulicy.

Już podczas tej pierwszej rozmowy Ana usłyszała jedno ze słynnych powiedzeń szefa. Dużo się od niego nauczyła: obserwować bez wtrącania się, szanować milczenie, a z zadawaniem pytań czekać na właściwy moment. Rubio cenił w niej zdolność do słuchania oraz talent do wychwytywania niedopowiedzeń.

Z przyjemnością wspominała jego gest aprobaty, gdy mogła twierdząco odpowiedzieć na pytanie:

– Dobrze sobie pani radzi z aparatem fotograficznym?

Nabiła też sobie punktów, kiedy mu powiedziała o swoich dobrych relacjach zawodowych z nadinspektorem Isidrem Castrem z Kryminalnej Brygady Dochodzeniowej, znanym z rozwiązania wielu głośnych spraw, w tym tej, która mu zapewniła awans, czyli sprawy zabójstwa Mariony Sobrerroki.

– Jak pani zapewne wie, trudno ułożyć sobie z nim stosunki. Nie odznacza się łagodnym charakterem – rzekł Rubio z podziwem. – Ale jest prawdziwą gwiazdą. Niedawno znów mieliśmy go na naszych łamach.

Pokazał jej ostatni egzemplarz tygodnika.

– Tutaj, choć tylko wymieniony z nazwiska, ponieważ nie ma zwyczaju pozować do zdjęć. Rozwiązał sprawę oszustów sprzedających maszyny, za pomocą których podobno można było fałszować bilety.

Następnie, również owego pierwszego dnia, Ana usłyszała kolejne ze słynnych powiedzonek szefa:

– Jeśli chodzi o oszustwo, w większości przypadków ofiara okazuje się gorsza od oszusta.

Potem Rubio wyjaśnił jej warunki, w jakich pracują:

– Pilnują nas szczególnie skrupulatnie, ponieważ staliśmy się popularni. Na szczęście dyrektor, Eugenio Suárez, jest falangistą, w dodatku bardzo sprytnym. Z jednej strony przedstawia nasze artykuły jako ostrzeżenia zapobiegające przestępczości, a z drugiej jako przykłady dobrej pracy policji.

Rubiowi wystarczył pełen zrozumienia uśmiech Any.

– Ale jako że żyjemy w kraju, w którym panują spokój i porządek, nakłada się na nas restrykcje w zakresie wiadomości o zabójstwach na arenie krajowej: tylko jedno na każde wydanie.

– Jedno na tydzień?

– Tak. I trzeba je dobrze wybrać.

Tak też robili, odkąd zaczęła pracować dla „El Caso”. Szefa zresztą i tak bardziej pociągały oszustwa niż krwawe zbrodnie. Jej odkrycia poczynione w sprawie karlicy i kaleki również żywo go zainteresowały, ale nie opowiedziała mu wszystkich szczegółów swojej rozmowy z niewidomym.

– Bardzo dobre dochodzenie, Ana. Opublikujemy to, nie podając nazwy fabryki żarówek i oczywiście nie wspominając o policjancie, który za łapówkę przymykał oko na ten proceder.

To było zrozumiałe. Zwykła wzmianka o skorumpowanym funkcjonariuszu mogłaby skutkować zarekwirowaniem i zniszczeniem nakładu. Co się zaś tyczyło nazwy fabryki, czytelnikom spoza Barcelony było wszystko jedno, o jaki zakład chodzi, miejscowi z kolei wywnioskują to bez trudności. Jeżeli dziennikarze potrafili przekazywać informację pomiędzy wierszami, odbiorcy umieli też tak czytać.

Wydało jej się, że Rubio o czymś zapomniał.

– A ten kaleka? – zapytała.

– O nim lepiej też nie wspominać.

– Ale…

– To sprawa dla policji – przerwał jej szef.

– Więc doniesiemy?

– Ja nie.

Ona też tego nie zrobi. Nie jest donosicielką. Rubio nie zapytał jej o to. Myślał o czym innym.

– I kiedy skończysz tekst, mam już dla ciebie nowy temat.

– Czego dotyczy?

– Zadzwonił do nas don Benito Tena, proboszcz ze wsi Las Torres, w prowincji Teruel, z informacją o dziewczynce, która najwyraźniej ma stygmaty. Skierowali go do nas ci z Madrytu, ponieważ Aragonia to nasza strefa.

– A nie dlatego, że ta historia ma małe znaczenie? Zgodnie z zasadą: jeżeli historia z tej strefy jest dobra, bierze ją ten, do kogo trafiła w pierwszej kolejności.

Rubio spojrzał na nią znacząco. Kilka miesięcy po tym, jak zaczęła dla niego pracować, Ana zwierzyła mu się ze swojej opinii o artykułach, które „El Caso” opublikował w roku swego założenia, 1952, na temat domniemanej komunikacji międzyplanetarnej z mieszkańcami planety Gemide.

– Poczułam się zażenowana – wyznała w przypływie niemal samobójczej szczerości – kiedy przeczytałam kilka stron z informacjami i rysunkami wnętrza statków, które rzekomy węgierski uczony, niejaki profesor Zoltan Devamo, odwiedził osobiście, jak zapewniał.

„Gemidianie potrzebują naszych zasobów mineralnych” – głosił nagłówek. Artykuł ukazał się zilustrowany rysunkami przedstawiającymi metaliczne istoty z głowami wyglądającymi jak wyszczerbione hełmy astronautów, z nieziemskimi rękami i podługowatymi ramionami. Rozmówca, który udzielił tygodnikowi wywiadu, nazywał się D9.

– Jakbyśmy się bawili w statki, ale chodzi ni mniej, ni więcej, tylko o „prezydenta Zgromadzenia Atlantydy i najwyższego szefa służb grawitacyjnych intelektutrwalających”.

Rubio pozwolił jej mówić, nie próbował bronić artykułu. Na koniec powiedział jedynie:

– Dobrze. Teraz znam panią nieco lepiej.

Wkrótce potem zaczęli sobie mówić przez ty.

Skoro szef wiedział, jak bardzo Ana nie cierpi przesądów, niewyjaśnionych, nadprzyrodzonych zjawisk, krótko mówiąc: wszystkiego, co brzmi nieracjonalnie, nie rozumiała, dlaczego tym razem chce jej powierzyć sprawę domniemanych stygmatów.

– Co powiedział proboszcz?

– Że dziewczynka ma rany na dłoniach i stopach.

– Wiele osób ma teraz na stopach odmrożenia…

– Ana, sceptycyzm jest zapewne zdrowy, ale zamyka ci drzwi do tego, co cudowne.

– Tak wolę. Jako dziennikarze jesteśmy zobligowani do formułowania wątpliwości.

– Jasne, jasne – zgodził się Rubio. – Ale don Benito Tena zapewnia, że rany u tej dziewczynki ściśle odpowiadają tym, które Jezus Chrystus odniósł na krzyżu. Sama możesz sprawdzić, czy to prawda. Temat może zainteresować wielu naszych czytelników. Poza tym mamy wyłączność.

– Ach tak?

– Tak. Proboszcz twierdzi, że powiadomił tylko nas.

– Spryciarz z niego.

Nakłady tygodnika były ogromne, ponad sto tysięcy egzemplarzy, żadne inne czasopismo nie miało takich wyników; „El Caso” czytano zarówno w dużych miastach, jak i w najbardziej zapadłych dziurach.

– Jeżeli proboszcz mówi prawdę i jesteśmy pierwsi, to będzie bomba.

– A jeśli, jak przypuszczam, jest inaczej?

– Żadna strata. Podróż do Maestrazgo, kilka kartek i parę zmarnowanych zdjęć.

– I mój czas.

– Tylko po części. Każde doświadczenie przeżyte przez dziennikarza jest cenne. O ile ma on otwarte oczy. A ty musisz je otwierać bardzo szeroko. Nie chciałbym, aby nam wcisnęli kota w worku. Nie tylko z powodu ewentualnego ośmieszenia, lecz także dlatego, że nasz los wisi na włosku. Wrogowie naszego czasopisma będą zacierali ręce, jeśli opublikujemy tego rodzaju wiadomość i okaże się nieprawdziwa.

Rubio zauważył, że nie zdołał rozwiać u swojej współpracowniczki wątpliwości co do sprawy, zaapelował więc do jej nieposkomionej ciekawości:

– Pomyśl, że powszechna pobożność jest zjawiskiem godnym przestudiowania.

Ana się uśmiechnęła. Pasja, jaką Rubio żywił do oszustw i szwindli, do przestępstw, kryminalistów i ich prześladowców, sprawiła, że stał się wielkim znawcą ludzkiej duszy.

– Masz rację, szefie.

– A tym bardziej zasługuje na przebadanie to, co może się kryć za tą historią.

– Zatem ty też nie wierzysz w istnienie stygmatów.

– Ani nie wierzę, ani też nigdy nie wierzyłem. Ale uwierzę, jeżeli ty, z całym twoim sceptycyzmem, powiesz mi, że to prawda.

– A w Marsjan uwierzyłeś?

– Nie zapominaj się, Ana, nie zapominaj. To o pozaziemskich istotach, których nie nazywaliśmy Marsjanami, to rozrywka dla ludzi. Jest nieszkodliwa. Jak gadające psy albo dwugłowe kozy. Cuda są delikatniejszej natury, ponieważ mają właściciela.

– Kościół.

Skinął głową, żeby nie przerywać wywodu.

– To on decyduje o tym, czy wydarzył się cud czy nie.

– Dlaczego w takim razie nie zaczekać? Przypuszczam, że proboszcz już powiadomił swoich przełożonych i…

Rubio zamachał gwałtownie rękami, jakby odgrywał rolę Orsona Wellesa chodzącego po domu w Obywatelu Kanie.

– Wyłączność, Ana! Wyłączność!

„Pasja pracy” – pomyślała, chociaż nie uprawiała dokładnie takiego rodzaju dziennikarstwa, jakie sobie wymarzyła – poważnego, w prestiżowym czasopiśmie. A tym bardziej nie miała wolnej ręki. Mimo to nie chciałaby robić nic innego.

– Zgadzasz się?

– Jasne. Czy mam inne wyjście? – rzuciła, choć tylko półgębkiem.

– Możesz ruszyć w drogę pojutrze. Autobus jeździ do Las Torres z Castellón trzy razy w tygodniu, we wtorki, czwartki i soboty.

Wszystko miał wynotowane na kartce. Wręczył ją Anie. Zanim wzięła z jego ręki papier, spytała:

– Nie mogłabym pojechać samochodem?

– Będzie mi potrzebny do innej sprawy.

Sięgnęła po kartkę, nie ukrywając rozczarowania. Do tej pory kilka razy wyprawiała się wozem służbowym przeznaczonym do „wyjazdów informacyjnych” – dostawczym fiatem z wymalowaną na drzwiach nazwą „El Caso”. Tak samo jak niektórzy uczyli się czytać tylko po to, aby się zapoznawać z treścią ich tygodnika, tak ona nauczyła się prowadzić samochód, by móc korzystać z należącej do tygodnika furgonetki.

Nie zostało im wiele do omówienia. Rubio przekazał jej kilka wskazówek odnośnie do planowanej podróży.

– Weź aparat fotograficzny. Proszę, tutaj masz filmy. Zabierz na zapas, nie sądzę, żeby tam dało się kupić.

Niecierpliwił się, by wrócić do swoich spraw. Odprowadził Anę do drzwi. Zanim zamknął – może dlatego, że ujrzał, jak wychodzi w wieczorowej sukni, w której miała się udać na przyjęcie – rzekł:

– I ubierz się ciepło.

3

Aby napisać artykuł o sprzedającej losy stręczycielce, Ana musiała sięgnąć do kufra z eufemizmami, pogrzebać w najciemniejszych i najbardziej świętoszkowatych jego zakamarkach i wyciągnąć językowe przebrania dla historii, która – nawet opowiedziana niebezpośrednimi słowy – cenzorom mogła się wydać wystarczająco nieprzyzwoita.

Z brudnopisem świeżo zdjętym z wałka maszyny do pisania i wetkniętym do kieszeni w niedzielne popołudnie poszła odwiedzić swoją kuzynkę Beatriz.

Beatriz stała się dla niej głosem lingwistycznego sumienia. Nie tylko kiedy Ana ją odwiedzała w jej ogromnym mieszkaniu przy Rambla de Cataluña, by oddać jedną z pożyczonych od niej książek i zabrać inne, które czytała następnie przykładnie nie bez przekornie buntowniczej postawy, jaką dobra uczennica musi sobie w końcu wyrobić, ale zawsze.

Wyjęła z torby dwie książki. Jedną z nich była powieść El Jarama autorstwa Rafaela Sáncheza Ferlosia.

– Podobała mi się. Niczego takiego dotąd nie czytałam. Jest hiperrealistyczna. Wydaje się, że tam jesteś, podglądasz bohaterów i słuchasz odtwarzanego nagrania. Autor ma dobry słuch.

Kuzynka uśmiechnęła się zadowolona. Ana dostrzegła w tym uśmiechu akademicką wyższość.

– Chyba właśnie zdałam jakiś egzamin.

Ucieszyło ją to, a jednocześnie rozdrażniło, gdy sobie uświadomiła, jak wielkie znaczenie ma dla niej opinia Beatriz. Wiedziała ponadto, że rozczaruje ją, oddając drugą książkę bez komentarza, mimo że została jej powierzona niczym skarb. Tom przemycono z Meksyku z fałszywymi okładkami i dołączonymi poważnymi artykułami naukowymi, aby zmylić celników otwierających kopertę z Uniwersytetu Meksyku. W spojrzeniu kuzynki dostrzegła, że Beatriz rozumie jej milczenie, kiedy kładła na stole egzemplarz Moséna Millána pióra Ramóna J. Sendera, że pojmuje, iż opis śmierci bohatera rozstrzelanego pod cmentarnym murem okazał się dla Any nie do zniesienia, że nie mogła się z nim pogodzić, ponieważ przypomina jej śmierć brata, Ángela.

Beatriz wzięła książkę, żeby ją ukryć w biblioteczce.

– Chodź – odezwała się, żeby rozproszyć zjawy – daj mi przeczytać swój artykuł, a potem pokażę ci moje trofea.

Podczas tych cotygodniowych spotkań czekała na nią z kawą, słodyczami oraz nową kolekcją błędów i potknięć językowych wytropionych w prasie. Ana zawsze miała nadzieję, że wśród tych tekstów nie będzie nic jej autorstwa.

– Nie chcę nawet myśleć o tym, co zrobiliby niektórzy z naszych gryzipiórków, gdyby musieli używać tylu przyimków, ile jest w niemieckim.

W bibliotece pachniało kawą, papierem i tytoniem. Półki były pełne. Kuzynka nie musiała już wyprzedawać swojego cennego księgozbioru, by zdobyć pieniądze na utrzymanie. W tej chwili zdawała się zadowolona ze swojego spokojnego życia badaczki, której przeszłość zamknęła drzwi do hiszpańskich uczelni, ale której nazwisko wciąż zyskiwało prestiż za granicą.

Beatriz przeczytała brudnopis i oddała Anie kartki.

– Zastanawiam się, czy cenzura przepuści to tutaj. – Wskazała jedno zdanie. – „Oskarżona odpiera zarzuty, jakoby pośredniczyła w kontaktach cielesnych”. Obawiam się, że słowo „cielesne” jest zbyt dosłowne. Nie przejdzie.

– Zobaczymy, co powie Rubio.

– Założymy się?

– Dobra. O co?

– Jeśli cenzura to wytnie – zagaiła Beatriz – nauczysz się na pamięć Sonetu I Garcilasa.

– Jest ckliwy?

Kuzynka zgromiła ją wzrokiem.

– Garcilaso nigdy nie jest ckliwy!

– Dobrze, już dobrze. A co chciałabyś, żebym ci zadała w ramach rewanżu? Nie mogę cię poprosić o wymazanie z pamięci niczego, co w niej trzymasz.

Wtem coś jej przyszło do głowy. Beatriz nienawidziła wszelkiego typu pustej formy. Ana, również obdarzona doskonałą pamięcią, która najwyraźniej była wspólną cechą Noguerów, czyli rodziny ze strony jej matki, przypomniała sobie pełną pasji perorę, jaką kuzynka wygłosiła kiedyś na temat żonglowania metryką w wierszach, „bardziej nadającego się na jarmark osobliwości niż do literatury”.

– Jeśli to zdanie przejdzie przez cenzurę, nauczysz się na pamięć sekstyny. Jakiejś z Fernanda de Herrery.

Beatriz wybuchnęła śmiechem.

– Zaraz zadzwonię do cenzury, żeby ich uprzedzić o twoim artykule. Sekstyna de Herrery. Co za okrucieństwo!

Ana podejrzewała, że kuzynka i tak zna już któryś z jego wierszy na pamięć. Nagle na bocznym stoliku zauważyła stos egzemplarzy „El Caso”. Pochlebiło jej to, ponieważ uznała, że Beatriz trzyma je ze względu na nią, dlatego nie mogła się oprzeć i spróbowała wydobyć z niej potwierdzenie dla swego pełnego próżności przypuszczenia.

– Zbierasz moje artykuły?

– Nie. Badam środki retoryczne stosowane w kronice wydarzeń.

Beatriz nigdy nie okazywała bliźnim nadmiernej empatii, ale z czasem czegoś się nauczyła. Dlatego poniewczasie dodała:

– Tak, tak, jasne, trzymam twoje artykuły. To stąd wziął się ten pomysł.

– Naprawdę?

– Zaczęłam kupować tygodnik, żeby zobaczyć twoje teksty w druku.

Wstała i wzięła jeden z egzemplarzy. Artykuł Any był zaznaczony wetkniętą karteczką.

– Tu jest nawet zabawnie, ponieważ piszesz o kobiecie, która oszukiwała w sklepie kuśnierskim La Siberia, a obok zamieszczono ogłoszenie z kursem korespondencyjnym uczącym taksydermii.

Czasami wysiłki Beatriz, gdy chciała być miła, okazywały się cokolwiek chybione. Ana w swoim czasie nie zdała sobie sprawy z niezamierzonej komiczności takiego układu strony w czasopiśmie i teraz rozdrażniło ją to. Kuzynka jednak niczego nie spostrzegła, tak była pochłonięta swoją tezą naukową.

– Wiedziałaś, że niektóre chwyty retoryczne z kroniki wydarzeń wywodzą się z tradycji romancy ślepych bardów?

Stojąc obok stolika kawowego z egzemplarzem „El Caso” w ręce, Beatriz sama przypominała niewidomego pieśniarza, który wędruje od wioski do wioski, z miasta do miasta i opowiada makabryczne historie o zbójcach, zemstach i zabójstwach.

– Całe to nagromadzenie szczegółów, za pomocą których zapewniasz o prawdziwości opisywanych zdarzeń, przymiotniki dające jasno do zrozumienia, kim są wychwalane osoby, policjanci, prawi, uczciwi, a kim te stawiane w złym świetle. I z jaką pierwotną fascynacją igrasz z tym, co wywołuje chorobliwe zaciekawienie! Nic dziwnego, że porywasz czytelników.

Zafascynowanie Beatriz było autentyczne, a jednocześnie obraźliwe. Ana wahała się, nie wiedząc, czy ma podzielić jej entuzjazm, czy czuć się urażoną. Zdecydowała się na to pierwsze, kiedy kuzynka dodała:

– Jestem pewna, że niektóre z historii, które piszesz, przejdą do tradycji ustnej i powstaną o nich piosenki albo ballady.

W Madrycie już krążyła romanca o Margaricie Ruiz de Lihory, markizie de Villasante, bohaterce tak zwanej „sprawy uciętej ręki”. Rzeczona ręka należała do jej córki, która w wieku zaledwie trzydziestu sześciu lat umarła z powodu obrzęku płuc. Zbolała matka próbowała zachować części ciała córki w formalinie. Słynna ręka dwa lata temu, w 1954 roku, pojawiła się w plastikowej bańce na mleko i w Madrycie dzieci wyśpiewywały: „Na ulicy księżnej z Paryża / mieszka sobie stara markiza / ze swoją córeczką Małgosią, / co to się pożegnała z rąsią. / Morału niech więc każdy posłucha: / chowaj rękę, gdy idzie starucha”. Niewiele trzeba było czasu, by obłąkanie matki po śmierci córki przekształcono w przerażającą historyjkę do straszenia dzieci – zafałszowaną, ale wciąż zawierającą ziarenko prawdy. Ana zanuciła sobie tamtą przyśpiewkę w myślach, bo miała pełne usta. Aby załagodzić resztkę gniewu, zjadła wszystkie maślane herbatniki, ulubione ciastka Beatriz, i zrobiła to, zanim kuzynka z powrotem usiadła.

Przełknęła ostatni kęs, po czym powiedziała:

– Ze sprawy, którą mi teraz przydzielił Rubio, będą nawet religijne obrazki. Isabel Castán.

– Kto to taki?

– Trzynastoletnia dziewczynka ze stygmatami.

Beatriz pokręciła głową, na próżno szukając na talerzu maślanych ciasteczek.

– Zamordowano ją? – zapytała.

– Zajmujemy się nie tylko zgonami i zabójstwami. Również niezwykłymi zdarzeniami.

– Takimi jak pojawienie się latających talerzy, osoby będące w stanie zjeść trzydzieści porcji posiłku… – rzekła Beatriz, rzucając Anie oskarżycielskie spojrzenie, gdy odkryła, że jej ulubione herbatniki padły ofiarą łupieżcy.

– I święte dziewczynki ze stygmatami.

– Cóż, mam nadzieję, że nie podzielisz losu biednego brata Ludwika z Grenady…

Zrobiła przerwę niezbędną do tego, żeby wyciągnąć z kuzynki pytanie, które mogło posłużyć zarówno jako początek opery, jak i przedstawienia lalkowego. Ana wypowiedziała je z przyjemnością:

– Co mu się przydarzyło?

– Był wielkim mistrzem retoryki epoki renesansu, mówi się o nim, że miał dar słowa, ale dał się oszukać pewnej portugalskiej mniszce, która zapewniała, że ma stygmaty. Poczekaj.

Wstała, podeszła do jednego z regałów i zwinnie wspięła się po drewnianych schodkach, które dawały dostęp do najwyższych półek. Nie szukała. Dokładnie znała miejsce, gdzie znajduje się żądany tom. Otworzyła go, nie schodząc ze stopni, i zaczęła kartkować. Tymczasem Ana skorzystała z okazji i spałaszowała kolejne ciasteczka w ramach pobranej z góry rekompensaty za wysłuchanie nieuniknionej perory o jakimś tam bracie Ludwiku.

– Posłuchaj – odezwała się Beatriz ze swojego podwyższenia. Ana powstrzymała się od śmiechu. – Zobacz, co napisał o tej mniszce. A właśnie, nazywała się María de Meneses.

– Ładnie. María de Meneses. Mogłaby być piosenkarką.

– Ale była dogłębnie przepojona mistycyzmem.

„Dogłębnie przepojona mistycyzmem”. Beatriz weszła już w rolę profesorki.

– Po zakonnicy można się tego spodziewać, nie?

Kuzynka nie zwróciła na to pytanie uwagi, zajęta szukaniem właściwej strony.