Tytuł oryginału:

EINE HOFFNUNG AM ENDE DER WELT

© 2015 by Bastei Lübbe AG, Köln

Copyright © 2017 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2017 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Redakcja: Małgorzata Najder

Korekta: Edyta Malinowska-Klimiuk, Marta Chmarzyńska, Iwona Wyrwisz

ISBN: 978-83-8110-189-9

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione i wiąże się z sankcjami karnymi.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Więcej o prawie autorskim na www.legalnakultura.pl

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2017

Skład wersji elektronicznej:

konwersja.virtualo.pl

SPIS TREŚCI

Zdrada

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Wyjście

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Złudne obrazy

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Światło

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Epilog

Posłowie

Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

ZDRADA

TEHERAN, PERSJA
BOMBAJ, INDIE
PAHIATUA, NOWA ZELANDIA (WYSPA PÓŁNOCNA)
LIPIEC 1944 – STYCZEŃ 1945

ROZDZIAŁ 1

Obóz uchodźców w pobliżu Teheranu, Persja

– Gdzie jest Lucyna?

Adam, który wraz ze swoimi rodzicami mieszkał po zachodniej stronie baraku, zupełnie znienacka pojawił się przed Heleną. Zapewne biegł, bo był bardzo zdyszany.

– Nie mam pojęcia.

Helena z pewną niechęcią podniosła głowę znad szycia. Aż do tej chwili siedziała zadowolona, grzejąc się w promieniach słońca i ciesząc, że wreszcie mogła wymknąć się z ciasnego pomieszczenia. Poprzedniego dnia padał deszcz i mieszkańcy baraku nie mogli wyjść na dwór. Siostra Heleny, Lucyna, najpierw skarżyła się, że obozowy regulamin nie zezwalał jej na odwiedziny chłopaka w jednym z męskich baraków, potem pokłóciła się z dziewczyną, której łóżko stało tuż obok, i wreszcie rozzłościła się na jedną z kobiet, która sypiała nad nią i stale mówiła do siebie. Helena odetchnęła z ulgą, kiedy Lucyna rankiem wreszcie poszła do pracy w kuchni polowej. Ale teraz z kolei Adam zakłócił jej chwilę spokoju. Wszystko wskazywało na to, że kłopoty z siostrą jeszcze się nie skończyły.

– A nie ma jej w kuchni? – spytała Helena z rezygnacją.

– Miała ponoć iść do lekarza – odparł chłopak, potrząsając głową przecząco. – Tak przynajmniej oświadczyła kucharce.

Do obozu należał też mały szpital.

– I powinna była wrócić w południe, ale nie pojawiła się do tej pory – a ma razem ze mną roznosić jedzenie i rozdzielać je. Nie mogę tego robić sam, ale też nie chcę jej wsypać. No ale skoro nie ma jej u lekarza…

Adam, chudy piętnastolatek o jasnych włosach i pryszczatej twarzy, nerwowo przestępował z nogi na nogę.

Helena westchnęła. Ciągle tak było: nikt nie chciał być przyczyną kłopotów Lucyny. Młoda dziewczyna zawsze znajdywała kogoś, kto był gotów ją kryć i wręcz brać jej winę na siebie.

– Ona nie miała dziś żadnego terminu wizyty w szpitalu – odpowiedziała i zaczęła składać szycie. Fartuch, który uszyła na maszynie do szycia w czasie kursu krawieckiego, nie za bardzo się udał i już teraz był poplamiony, bo Helena stale kłuła się w palce. Nie była obdarzona zbyt wielkim talentem, jeśli chodzi o prace ręczne. – Mnie przynajmniej nic o tym nie mówiła. Ale miło z twojej strony, że nie chcesz jej wsypać. Poczekaj, odniosę to szycie i pójdę z tobą, żeby ci pomóc.

Helena wstała i weszła do ciemnego, wielkiego pomieszczenia, którego mrok rozjaśniały jedynie nieliczne otwory okienne pod sufitem. Musiała bardzo uważać, aby nie potknąć się o rzeczy, które należały do pozostałych mieszkańców i znajdowały się w ciasnych przejściach między pryczami. Barak był rozpaczliwie wręcz przepełniony, a wąskie prycze stały tak blisko siebie, że przeszkadzało się sąsiadowi już w czasie przewracania się we śnie.

Helena budziła się kilkakrotnie niemal każdej nocy, bo Lucyna sypiała bardzo niespokojnie. Podobnie jak wielu polskich uchodźców, którzy znaleźli schronienie w Persji po kilku latach spędzonych na Syberii, jej siostrę także prześladowały nocne koszmary. Wprawdzie wszyscy byli teraz bezpieczni, ale wspomnienia ponurej przeszłości dręczyły ich nadal. Ludzie ci wiedli w miarę beztroskie życie obywateli polskich aż do chwili zawarcia latem 1939 roku fatalnego w skutkach paktu między Stalinem a Hitlerem, co poprzedziło wejście Rosjan do ich kraju. Aby całkowicie zrusyfikować tereny wschodniej Polski, rosyjski^1 dyktator wydał rozkaz deportacji większej części mieszkającej tam ludności polskiej do syberyjskich obozów pracy. Jednak w czerwcu 1941 roku Niemcy nieoczekiwanie złamały pakt o nieagresji, który umożliwiał aneksję wschodniej Polski. W efekcie tego Stalin zmuszony był przyłączyć się do aliantów, aby wespół z nimi walczyć z Hitlerem, ci zaś postawili warunek, aby ten najpierw nawiązał stosunki dyplomatyczne z rządem polskim na uchodźstwie. I dzięki podjętym z nim rokowaniom Stalin zgodził się na amnestię Polaków przebywających na Syberii. Helena i Lucyna były wolne! Obie siostry dotarły do Persji wraz z nowo powstałą armią polską, której żołnierze rekrutowali się głównie z poprzednio deportowanych młodych Polaków. Kraj znajdował się pod nadzorem Brytyjczyków, a przybyli Polacy otrzymali status uchodźców. Nikt nie posądzałby Lucyny i Heleny o to, że będą chciały pozostać w kraju należącym do Azji Przedniej, jednak obie dziewczyny ciągle jeszcze nie mogły uporać się z traumą po przebytych cierpieniach ubiegłych lat.

Helena weszła za przepierzenie, które dzieliła razem z siostrą. Tworzyła je zaimprowizowana zasłona z koców oddzielająca ich prycze od wspólnej sypialni w baraku, tworząc coś w rodzaju maleńkiej komórki, dającej choćby nikłe pozory prywatności. Dziewczyna rzuciła robótkę na swoje łóżko i wyszła. Razem z Adamem pośpiesznie udała się do kuchni. Słońce stało już wysoko nad pokrytymi śniegiem górami, dochodziło południe i jedzenie było gotowe. Uchodźcy na pewno czekali z niecierpliwością. Tu, w Persji, otrzymywali trzy obfite posiłki dziennie, co wszystkim ciągle jeszcze wydawało się cudem, bo na Syberii głodowali latami.

Kuchnia polowa oddalona była o mniej więcej sto metrów od baraków, w których umieszczono ludzi. Adam i Helena dotarli do niej, idąc po szerokiej, dobrze utwardzonej drodze. Obóz uchodźców miał być właściwie koszarami perskiego lotnictwa – znajdujące się w jego centrum ceglane budowle wykonane były o wiele solidniej niż baraki. Otaczał je równie solidny, pomalowany na żółto mur, a nie okropny płot z drutu kolczastego, wzniesiony naprędce wokół baraków. Cztery budynki nie mogły jednak pomieścić kilku fal uchodźców, dlatego ludzie zamieszkali najpierw w namiotach, a potem w szybko powstających barakach. We właściwych koszarach znajdowały się teraz głównie pomieszczenia przeznaczone dla różnego rodzaju instytucji publicznych, jak szpital, szkoła i warsztaty.

Wojsko oddało też do dyspozycji uciekinierów dwie kuchnie polowe i duży namiot kuchenny, co teraz, w czasie ciepłego perskiego lata, było czymś bardzo przyjemnym dla pomocników kucharzy. Chłopcy lubili siedzieć w słońcu przed namiotem albo w cieniu pod jego zadaszeniem, gdzie obierali ziemniaki i przygotowywali wszystkie składniki posiłków. Po latach spędzonych na syberyjskim mrozie ludzie cieszyli się każdą chwilą w promieniach słońca. Oczywiście jeszcze ładniej byłoby, gdyby dookoła rosło kilka drzew albo gdyby było tam choćby kilka kolorowych grządek. Zaniechano jednak takich przedsięwzięć. Wszystkim wystarczał wspaniały widok odległych szczytów gór Elbrus, u stóp których znajdował się obóz.

– A gdzież to jest mała Lucyna? – spytał nieco złośliwie jeden z pomocników kucharzy, kiedy Adam i Helena zaczęli przygotowywać wydawanie jedzenia. Dwóch młodych mężczyzn załadowało na ręczny wózek ciężkie kotły z gulaszem i makaronem, przeznaczone także dla innych osób roznoszących jedzenie do pozostałych baraków. – Czy to nie ona ma dzisiaj dyżur w kuchni?

Helena zesztywniała i zacisnęła wargi z niechęcią.

– Moja siostra musiała iść do lekarza – odparła.

Drugi pomocnik roześmiał się głośno.

– Akurat, do lekarza! – zakpił. – Widziałem ją z Kasprem z tyłu za remizą. A może pomyliła szpital z warsztatem?

Osiemnastoletni Kasper należał do zespołu mężczyzn zajmujących się konserwacją samochodów ciężarowych, które służyły do transportu zaopatrzenia dla obozu, a także przywożenia kolejnych uchodźców. Chłopak lubił to zajęcie, w przeciwieństwie do Lucyny, która nie znosiła pracy w kuchni. Nie zgłosiła się do niej dobrowolnie, lecz z największą niechęcią uległa naciskom starszej siostry. I teraz Lucyna unikała tej pracy, jak mogła, a Helena żałowała, że ją do niej zmusiła, choć upierała się przy swoim zdaniu, że szesnastolatka powinna jednak coś robić, jeśli już nie chce chodzić do szkoły i nie interesuje jej zdobycie kwalifikacji szwaczki, co zaczęła robić Helena, co prawda zgrzytając zębami ze złości. Lucyna ani nie chciała pracować nad swoją znajomością języka angielskiego, ani też nauczyć się francuskiego czy perskiego. Najwyraźniej była zdecydowana nie robić po prostu nic, lecz poddać się biernie losowi i rozkoszować się pozornym rajem, w którym znaleźli się wszyscy polscy uchodźcy.

Helena rozejrzała się uważnie, zanim zaczęła pchać ręczny wózek, który już ciągnął Adam. Ona sama nie odbierała obozu uchodźców jako raju, choć bez wątpienia było to najlepsze miejsce, w jakim znalazła się od chwili deportacji z Polski. Rzadziej spoglądała na imponujący, pokryty śniegiem górski szczyt, który wznosił się nad zielonymi wzgórzami i zboczami porośniętymi drzewami migdałowymi – przesłaniał go widok ponurych obozowych baraków i ciągnących się między nimi wąskich uliczek, teraz pełnych przygnębionych ludzi, wypędzonych przed laty ze swoich domów. I mimo że Helenę cieszyły wycieczki do oddalonego zaledwie o cztery kilometry Teheranu, to jednak czuła się obco w ruchliwej metropolii. Przerażał ją panujący na ulicach chaos, krzyki kierowców taksówek, samochodów ciężarowych i woźniców poganiających osły i woły zaprzęgnięte do wozów, nie lubiła też i bała się głośnego targowania się na bazarach, hałaśliwej muzyki, nawoływań muezzinów w meczetach i ludzi w obszernych spodniach, długich szatach i osobliwych nakryciach głowy.

I choć podziwem napełniał ją widok wspaniałego pałacu szacha, to nie zachwycały jej eleganckie sklepy w bardziej europejskich dzielnicach miasta ani spacerujące tam kobiety o wyrafinowanym makijażu. Helena wstydziła się z powodu swych własnych, spranych bawełnianych sukienek, kiedy szła którąś z takich ulic. Wszyscy uchodźcy otrzymali nową odzież po odwszawianiu w obozie przejściowym w portowym mieście Pahlavi, jednak większość swetrów, sukienek i płaszczy albo na nich nie pasowała, albo była po prostu za ciepła na upalne, perskie lato. I w porównaniu do kobiet z Teheranu Helena czuła się jak brzydkie kaczątko – w przeciwieństwie do Lucyny, która nawet w worku wyglądałaby jak księżniczka. Helena wiedziała doskonale, że jej siostra już teraz była skończoną pięknością, w dodatku doskonale zdawała sobie z tego sprawę i była przekonana, że kiedyś będzie miała u swych stóp cały świat. W niczym nie przypominała teraz małego, szlochającego biedactwa, które rozpaczliwie czepiało się Heleny, kiedy rosyjscy żołnierze wyrzucili całą rodzinę z obszernego mieszkania we Lwowie, pobili ojca i ordynarnie zwymyślali matkę.

Helena do dziś nie mogła zrozumieć, dlaczego Stalin tak brutalnie wygnał niemal wszystkich Polaków ze wschodniej Polski, kiedy porozumiał się z Hitlerem co do podziału kraju. Współżycie z Ukraińcami i Białorusinami, którzy stanowili w tych rejonach większość, układało się przecież aż do tamtej chwili dobrze. Ojciec Heleny, który był dentystą, traktował wszystkich tak samo, a matka udzielała lekcji angielskiego i francuskiego dzieciom rosyjskim i ukraińskim. Ale Rosjanie uznali tysiące polskich obywateli za wrogów klasowych i w rezultacie niemal wszyscy zostali wyrzuceni z domów i przewiezieni w bydlęcych wagonach na północ.

Helena wraz z siostrą i rodziną spędziła kolejne dwa lata w syberyjskiej Workucie – dziewczyna miała wówczas czternaście lat i harowała z rodzicami w lesie, czasami także w kopalni. Jakoś udało im się mimo skąpych racji żywnościowych wyżywić także Lucynę. W pamięci Heleny Syberia zachowała się jako istne piekło zimna – temperatury spadały poniżej minus pięćdziesięciu stopni. Nocami cała rodzina tuliła się do siebie, aby się choć trochę rozgrzać, a oprócz przenikliwego zimna towarzyszyło im robactwo i głód. Ojciec Heleny pół roku później zginął w wypadku w kopalni, matka mimo wszystko nie poddawała się i rozpaczliwie czepiała się życia – walcząc z kaszlem i gorączką i z trudem trzymając się na nogach, szła z siekierą w ręku do ciężkiej pracy w lesie. Zmarła kilka miesięcy przed odzyskaniem wolności. Helena pamiętała doskonale, jak ona i Lucyna tuliły się do niej na wąskiej, twardej pryczy, chcąc ją choć trochę ogrzać. Wyczerpana Lucyna zasnęła w którymś momencie, ale Helena trzymała matkę w ramionach, nasłuchiwała jej ciężkiego oddechu i wreszcie także ostatnich słów: „Uważaj na Lucynę, Helena! Musisz się teraz zatroszczyć o swoją siostrę. Obiecaj mi, że nie zostawisz jej samej… Lucyna zasłużyła na coś lepszego, ona musi żyć… moje małe słońce, moje światło…”.

Helena obiecała wszystko posłusznie, walcząc z dawnym, tyle razy odczuwanym bólem. Znów była mowa tylko o Lucynie. Lucyna, ten porywający aniołek o złotych włosach i lazurowo błękitnych oczach, ulubienica całej rodziny. A przecież Helena nie mogła zarzucić swoim rodzicom, że ją samą zaniedbywali. Wręcz przeciwnie, Maria i Jan Grabowscy zawsze i stale poświęcali obu swoim córkom wiele uwagi. Zainteresowania Heleny literaturą i językami były tak samo wspierane jak upodobanie Lucyny do tańca i muzyki. Helena pamiętała liczne godziny, w czasie których studiowała z matką angielski i francuski albo czytała wraz z ojcem jego ulubione książki. Ale pamiętała też rozjaśnioną nagle twarz ojca, kiedy do pokoju wpadała Lucyna, skacząc jak mały urwis, aby coś opowiedzieć albo pokazać. I ta duma w spojrzeniu matki, kiedy patrzyła na Lucynę występującą po raz pierwszy w szkole muzycznej – w wieku dziesięciu lat dziewczynka była już dobrze zapowiadającą się pianistką. A potem wszyscy gratulowali Grabowskim pięknej i uzdolnionej córki.

Nigdy nikt nie gratulował rodzicom z powodu Heleny. Nie była dziewczyną pozbawioną wszelkiego uroku, ale nie rzucała się w oczy. Helena Grabowska miała proste, brązowe włosy, które należało codziennie myć, jeśli miały być puszyste. Jej twarz była bardzo proporcjonalna, o regularnych rysach i dużych oczach, niemal tak niebieskich jak porcelana. W przeciwieństwie do swojej młodszej siostry, która zwracała uwagę wszystkich, Helena była spokojna, grzeczna i zawsze gotowa dostosować się do każdej sytuacji.

Po śmierci matki robiła wszystko, co tylko mogła, aby dotrzymać danej obietnicy. Wydzielała jeszcze więcej jedzenia dla Lucyny ze swoich skąpych racji żywnościowych i pracowała ponad siły, aby wyżywić siostrę. I gdyby nie zostały uwolnione, to z pewnością zmarłaby także. Persja była dla obu sióstr prawdziwym ratunkiem, a Lucyna długo jeszcze opowiadała z zachwytem o obozie przejściowym na plaży w Pahlavi. Wreszcie było wystarczająco dużo jedzenia, dzieci mogły się bawić w ciepłym piasku i pływać w wodach Morza Kaspijskiego. Ale myśli Heleny nie były niezmącone i pełne radości. Rozpaczała, kiedy resztki dobytku rodziców przepadły – wszystko zostało spalone na plaży w ramach obowiązkowej kwarantanny. A były to także listy i fotografie, które stanowiły bezcenne pamiątki, teraz bezpowrotnie stracone. Helena szlochając, patrzyła, jak wiatr rozwiewał popiół nad plażą. Może dla Lucyny Persja była rajem – dla niej samej ten kraj był jedynie kolejną częścią koszmaru, który zaczął się wraz z chwilą wypędzenia ich ze Lwowa.

Pchała teraz ręczny wózek z całych sił – ciągle jeszcze była o wiele za chuda i za słaba – i próbowała nie myśleć o przyszłości. Wszyscy mówili, że wojna się niedługo skończy. Może będą mogli wówczas wrócić do Polski i do dawnego życia.

Przed barakiem czekali już jego mieszkańcy – większość była cierpliwa i apatyczna. Wszyscy dorośli uchodźcy sprawiali wrażenie ludzi starych i zniszczonych życiem, choć większość z nich była w średnim wieku. Kto nie trafił na Syberię jako człowiek młody i silny, nie przeżył pobytu, zaś wielu przybyłych do Persji już w chwili przyjazdu było chorych. Tysiące uciekinierów zmarło w szpitalach w Teheranie i Pahlavi – mimo wysiłków perskich, indyjskich i angielskich lekarzy. Helena uważała, że powinna dziękować niebu za to, iż udało jej się uratować siebie i Lucynę, ale jednocześnie dziewczynie brakowało właściwej pokory – nie była w stanie uwierzyć w dobroć boskich intencji. Przecież Bóg nie powinien był dopuścić do masowych i okrutnych deportacji.

Adam zaczął już rozdzielać porcje jedzenia, a Helena starała się powiedzieć kilka życzliwych słów do każdego z mieszkańców baraku, napełniając aluminiową czy też blaszaną menażkę gulaszem z makaronem. Na końcu długiej kolejki stała także Lucyna i obdarzyła siostrę swym zniewalającym uśmiechem, mówiąc:

– Jak miło, że byłaś tak dobra i mnie zastąpiłaś!

Lucyna miała czysty, miękki głos, ale Helena skrzywiła się niechętnie.

– Nie zrobiłam tego dla ciebie, ale dla tych ludzi, którzy musieliby za długo czekać na swoje jedzenie! – powiedziała z wyrzutem. – Gdzie byłaś, Lucyna? Bo przecież nie u lekarza, prawda? Te twoje kłamstewka i wieczne miganie się od pracy… Ja już tego nie mogę znieść! Czy nie myślisz o tym, co powiedzieliby nasi rodzice? Wiesz przecież, jak sumienna i odpowiedzialna była nasza matka! I ojciec także! Dziś oboje wstydziliby się za twoje zachowanie!

Lucyna w odpowiedzi wzruszyła tylko ramionami, co u niej było gestem pełnym wdzięku i gracji. Bujne, mocno kręcone włosy miała związane na karku, jej sukienka była stara i znoszona, ale dziewczyna mimo to wyglądała świetnie. Wystarczyło dokonanie jakiejś małej poprawki i wszystkie ubrania sprawiały na niej wrażenie niemal szytych na miarę. Teraz pod cienką muślinową sukienką wyraźnie można było dostrzec okrągłe, kobiece kształty – Helena z zazdrością stwierdziła, że jej siostra już teraz miała o wiele pełniejsze piersi niż ona, w wieku prawie dziewiętnastu lat.

– Matka i ojciec już nie żyją – odparła Lucyna cynicznie. – Nie mogą się wstydzić. A gdyby nawet żyli, to też mieliby co innego do roboty.

Helena skinęła głową z powagą.

– Bez wątpienia – powiedziała. – Ojciec pracowałby jako dentysta w obozie, a matka jako nauczycielka. Z pewnością nie siedzieliby i nie obijali się bezczynnie, żeby tylko…

– …korzystać z życia i cieszyć się nim? – dokończyła Lucyna przekornie. – A co jest w tym złego? Dosyć się nagłodowaliśmy i napracowaliśmy. To dlaczego teraz po prostu nie możemy żyć z dnia na dzień?

– A co będzie potem? – spytała Helena. – Przecież nie zostaniemy w tym obozie na wieczność, nikt nie będzie nam stale dawał jeść za darmo. Później…

– …później może wszyscy będziemy martwi! – odparła Lucyna opryskliwie, wzięła do ręki chochlę i sama napełniła swoją menażkę, po czym odwróciła się, chcąc odejść. – Ciągle jeszcze trwa wojna i kto wie, kiedy się skończy. Żołnierze mówią, że Amerykanie budują jakąś broń, za pomocą której będą mogli spalić cały świat. A Niemcy robią to samo. Jak zdążą zrobić to prędzej, to… Bum! – dorzuciła.

Lucyna wykonała wiele mówiący ruch ręką, zanim odeszła. Zapewne w kierunku remizy albo baraku Kaspra, aby zjeść wspólnie z młodym mężczyzną.

Helena patrzyła za nią z rozpaczą. Rzeczywiście nie za bardzo mogła się przeciwstawić jej słowom, a Lucyna nie była odosobniona w swoim przekonaniu. Niemal nikt w obozie nie robił planów na przyszłość.

ROZDZIAŁ 2

Kiedy wszyscy otrzymali już swoje porcje, Helena i Adam zaciągnęli wózek z kotłem z powrotem do kuchni. Tam oboje pomogli jeszcze przy zmywaniu i sprzątaniu. Należało to właściwie do zadań Lucyny, ale ona oczywiście się nie pokazała.

– Obraziła się – stwierdził Adam, kiedy Helena znów zaczęła narzekać z tego powodu. – Jak się miga od pracy rankiem, to zawsze pojawia się w południe. Choćby z powodu dodatkowego jedzenia.

Personel kuchenny otrzymywał swoje porcje dopiero, kiedy zakończył pracę. Kucharze i ich pomocnicy jedli wtedy razem w namiocie i zwykle udawało się dostać coś ekstra. Tego dnia na deser były owoce.

– To ona robi tak nie pierwszy raz? – spytała Helena z rezygnacją. – Ta praca nie sprawia jej żadnej przyjemności – broniła siostry. – Ona… ona nie nadaje się na podkuchenną. Mówi, że chce być pianistką… Pewnie kiedyś będzie, jest taka śliczna.

– Ja też nie jestem jakąś podkuchenną! – zaprotestowała Sonia, młoda kobieta, która pomagała kucharce. – Chciałam być lekarką. Pewnie teraz nic z tego nie będzie… Choć można jeszcze studiować, mając dwadzieścia lat. Nie straciłam tak całkiem nadziei. Ale kariera pianistki… Czarno to widzę. Przecież trzeba zacząć naprawdę wcześnie się uczyć grać i ćwiczyć, ćwiczyć, ćwiczyć. I to każdego dnia, przez wiele godzin. Jakoś nie widzę takiego zapału do pracy u naszej kochanej Lucynki i nie bardzo mogę to sobie wyobrazić.

– Ona dawniej ćwiczyła bardzo dużo – odpowiedziała Helena i poczuła złość na siebie samą, że broniła swojej siostry. Bo tak naprawdę musiała przyznać rację młodej kobiecie. Może Lucyna rzeczywiście marzyła kiedyś o karierze pianistki, ale z pewnością nie myślała o długich, pełnych intensywnej pracy studiach. – Po prostu została wyrzucona za burtę…

Wszyscy roześmiali się głośno, słysząc to wyjaśnienie.

– Kochanie, wszystkich nas to spotkało! – oświadczyła kucharka. – I dla większości z nas zaczynanie wszystkiego od nowa jest o wiele trudniejsze niż dla was, młodych ludzi. Wy jeszcze macie jakieś możliwości… Kiedy wojna się skończy… Możecie być kimś…

Helena uniosła w górę brwi w grymasie powątpiewania.

– Gdzie? Tu, w Persji? Nawet nie znamy dobrze miejscowego języka. Próbuję się go nauczyć, ale jest niesłychanie trudny. I próbuję zdobyć kwalifikacje krawcowej, chociaż nie mam do tego choćby odrobiny talentu. Wątpię, czy będę mogła dzięki temu się utrzymać. A Lucyna… – Opuściła głowę i ukradkiem wytarła łzy, które napłynęły jej do oczu. Wszystko wskazywało na to, że Lucyna nie miała zamiaru jej w niczym wspierać. Wręcz przeciwnie, w najbliższym czasie to raczej ona, Helena, będzie musiała utrzymywać siostrę.

– Lucyna chce wracać do Polski – powiedział Adam, który chyba najlepiej znał młodą dziewczynę. – I to zaraz, jak tylko wojna się skończy.

– Tak, bo jej się zdaje, że tam wszystko będzie tak jak dawniej – potwierdziła bezradnie Helena. – Ale zgodnie z tym, co mówią, w Europie wszystko jest zniszczone… A nawet jeśli nasz dom ocalał, to teraz mieszkają w nim Rosjanie. Nie sądzę, że będziemy mogły po prostu ich stamtąd wyrzucić.

Sonia, która marzyła o studiach medycznych, odezwała się po chwili ciszy stęsknionym głosem:

– Gdybym była młodsza… pojechałabym do Nowej Zelandii.

– Dokąd? – spytali jednocześnie Helena i Adam, ale podczas kiedy pytanie chłopca brzmiało tak, jak gdyby nigdy nie słyszał o tym kraju, to w głosie Heleny zabrzmiała ciekawość.

Nowa Zelandia? Nazwa tego wyspiarskiego kraju w Polinezji nie pojawiła się jeszcze nigdy w związku z toczącą się wojną i ich ucieczką do Persji.

– Tak, Nowa Zelandia. To coś w rodzaju angielskiej kolonii – wyjaśniła Sonia. – Leży gdzieś koło Australii. Bardzo, bardzo daleko. A ludzie, którzy tam mieszkają, gotowi są przyjąć polskich uciekinierów. Moja mała siostra jest teraz w sierocińcu w Isfahanie. I to ona mi o tym napisała.

W Isfahanie polski rząd na uchodźstwie zorganizował dobrze wyposażony sierociniec dla dzieci zmarłych uchodźców. Były tam znakomite szkoły, a dzieci miały świetną opiekę. Ale Helena była już za stara w chwili przyjazdu do Persji, aby ją tam przyjęto, a z kolei Lucyna nie chciała znaleźć się tam sama.

– Oczywiście są ograniczenia wiekowe – mówiła dalej Sonia. – Ale wy dwoje… – wskazała na Adama i Helenę – …wy dwoje na pewno moglibyście jechać. I Lucyna też. Dowiedzcie się po prostu wszystkiego.

Helena była bardzo podekscytowana, kiedy ruszyła w drogę do swojego baraku. Nowa Zelandia… W przeciwieństwie do Soni i Adama wiedziała o tym kraju bardzo wiele, bo doskonale pamiętała obiecująco wyglądające paczki z kolorowymi znaczkami i listy pisane po angielsku, które jej matka tłumaczyła razem z nią. Przyjaciel ojca, niemiecki dentysta, uciekł do Nowej Zelandii zaraz po dojściu Hitlera do władzy. Jako Żyd nie widział dla siebie żadnej przyszłości w Niemczech i, jak się okazało, miał rację. Pozostali w Europie przyjaciele poniekąd brali udział w jego przeżyciach po wyjeździe do nowego świata. Grabowscy także czytali z wielkim zaciekawieniem otrzymywane listy, a po wybuchu wojny, kiedy zaopatrzenie w sklepach znacznie się pogorszyło, czekali z niecierpliwością na wysyłane przez przyjaciela paczki zawierające konserwy, suszone mięso i ryby oraz słodycze dla dzieci. Matka Heleny upierała się, aby dziewczęta dziękowały za to same – i była to dobra okazja, aby poćwiczyć znajomość angielskiego. Helena pamiętała nawet mniej więcej adres: Elizabeth Street, Wellington. Miasto Wellington, jak pisał Werner Neumann, było stolicą jego nowej ojczyzny i chyba mniej niż Teheran różniło się od Lwowa czy też Düsseldorfu. Werner pisał też o spektaklach teatralnych i operowych, o domach towarowych i budynku parlamentu.

Oczywiście kontakt urwał się po deportacji Grabowskich, ale teraz, w Persji, gdzie ci uchodźcy, którzy znali język, mogli słuchać angielskich stacji radiowych, Helena stale zwracała uwagę, kiedy była mowa o tym kraju. I wiedziała, że Nowa Zelandia wysłała wprawdzie dwa oddziały wojska do Europy, ale na ten kraj nie spadły żadne bomby. Najwyraźniej panował tam pokój. Kiedy Helena myślała o Nowej Zelandii, miała przed oczami stada owiec na zielonych łąkach, kolorowe drewniane domy i sympatycznych ludzi. Jej przyszywany wujek Werner oraz jego rodzina szybko stanęli tam na nogi. Musieli się nauczyć angielskiego, ale Helena znała ten język naprawdę dobrze. O wiele łatwiej niż w Persji byłoby znaleźć jakąś pracę w Nowej Zelandii albo nawet podjąć tam studia uniwersyteckie.

Serce Heleny zabiło teraz szybciej już na samą myśl o tym, że mogłaby też odwiedzić Neumannów, gdyby rzeczywiście udało się jej zdobyć miejsce dla siebie i Lucyny na statku wiozącym uchodźców. Postanowiła zapytać o wszystko kierownictwo obozu zaraz następnego dnia – od razu po rozmowie z Lucyną.

I choć Helena przygotowała się wręcz na ciężką walkę, spotkało ją przyjemne zaskoczenie. Lucyna jako pierwsza poruszyła ten temat.

– Kasper i ja pojedziemy do Nowej Zelandii! – oświadczyła siostrze, kiedy wieczorem zawijały się w koce na swoich pryczach. – Kasper otworzy tam warsztat samochodowy, bo nie ma ich zbyt wiele w tym kraju, wszędzie tylko pełno krów i owiec. Wujek Werner też o tym pisał.

Helena zmarszczyła czoło. Nie za bardzo mogła sobie wyobrazić, że tak rozległy i chyba nowoczesny kraj jak Nowa Zelandia nie miałby być jeszcze zmotoryzowany. W dodatku nie sądziła też, że ten kraj czekał na Kaspra jako mechanika samochodowego, bo chłopak zaledwie kilka miesięcy pomagał przy konserwacji obozowych samochodów i nie miał zbyt wielkiego doświadczenia. Ale to akurat było jej obojętne. Lucyna była pozytywnie nastawiona do kwestii emigracji.

– I wiecie już, jak to wszystko zrobić? – spytała ostrożnie.

Lucyna z zapałem przytaknęła głową.

– Jasne. Kasper słyszał, że Nowa Zelandia chce przyjąć siedemset dzieci i młodocianych. Muszą to być sieroty i to chyba jedyny warunek. Większość z nich to będą dzieci z sierocińca w Isfahanie, ale my też możemy się zgłosić. Trzeba iść do pani doktor Virchow, bo to ona przygotowuje listę.

Doktor Virchow, lekarka zatrudniona przez rząd polski na uchodźstwie, była odpowiedzialna za zdrowie dzieci i młodzieży we wszystkich obozach wokół Teheranu. Organizowała opiekę medyczną, troszczyła się też o szkoły i możliwości kształcenia młodzieży. Helena zetknęła się z nią już kilka razy, między innymi także przy okazji zgłaszania się na kurs krawiecki i lekcje języka perskiego. Starała się także o posadę nauczycielki języka angielskiego, ale z powodu młodego wieku jej kandydatura została odrzucona. Dr Virchow argumentowała przyjaźnie, że dziewczyna powinna najpierw dojść do siebie po trudach przymusowego pobytu na Syberii i podróży do Persji. I dodała, że za rok być może będzie to możliwe.

Helena nie obawiała się lekarki – choć nie sądziła, że wystarczy „po prostu się zgłosić”, aby znaleźć się na liście uchodźców jadących do Polinezji. Na pewno konieczna będzie dokładna kontrola zdrowia i być może także znajomość angielskiego odegra jakąś rolę. Jeśli więc chodziło o nią samą i Lucynę, to Helena była mimo wszystko dobrej myśli. Wprawdzie jej siostra nie mówiła tak dobrze po angielsku jak ona, ale jednak o wiele lepiej niż większość uchodźców w obozie. I obie były zdrowe, co potwierdzono już kilkakrotnie.

– Nie masz nic przeciwko temu, żebym jechała z tobą? – spytała w końcu Helena siostrę, kiedy ta skończyła malować przed nią perspektywy różowej przyszłości swojej i Kaspra na drugim końcu świata. Lucyna uśmiechnęła się do niej i objęła ją mocno.

– Bez ciebie, Heleno – oświadczyła – nie wyjechałabym nigdzie!

Czy Lucyna mówiła szczerze, czy też nie – Helena poczuła ciepło w sercu, słysząc te słowa.

Następnego ranka obie siostry spotkały się z Kasprem przed budynkiem biura kierownictwa obozu. Lucyna z tej okazji znów nie poszła do pracy w kuchni – tym razem za aprobatą Heleny. Za to Kasper, który nie mógł wymknąć się niepostrzeżenie z warsztatu, musiał poprosić o wolne kierownika obozowego taboru samochodowego. Chudy, wysoki młody mężczyzna o brązowych włosach witał teraz Lucynę z taką czułością, jak gdyby nie widział jej od miesięcy. Helena czuła się mocno skrępowana, kiedy musiała patrzeć, jak oboje obejmowali się i całowali, zupełnie nie zwracając uwagi na otoczenie. Ale nieliczni młodzi ludzie, którzy także czekali na rozmowę z doktor Virchow, nie patrzyli na parę. Najwyraźniej za bardzo absorbowały ich własne sprawy. Helena dostrzegła, że byli to trzej chłopcy i dwie dziewczyny i oceniła, że mogli mieć od czternastu do siedemnastu lat. Dziewczęta trzymały za ręce młodsze rodzeństwo – i tylko te dzieci patrzyły wielkimi, zdumionym oczami na Lucynę i Kaspra. Jedna z dziewczynek zachichotała w pewnym momencie, co Kasper skwitował kwaśną uwagą:

– No, nie masz się na co gapić?

Chłopak był często opryskliwy i niemiły wobec innych, o czym Helena miała okazję przekonać się nie raz. Inaczej zachowywał się jedynie w stosunku do Lucyny.

A teraz wystraszona mała dziewczynka szybko opuściła wzrok. Jej starsza siostra najwyraźniej miała ochotę coś powiedzieć, ale właśnie wezwano ją do środka, pociągnęła więc za sobą rodzeństwo i weszła do biura doktor Virchow. Zanim wszyscy troje wyszli, upłynęło około dziesięciu minut i zaraz potem lekarka wezwała do siebie Lucynę, która weszła spokojnie do środka i już po kilku chwilach była z powrotem.

– Chciała wiedzieć, czy słyszałam już coś na temat Nowej Zelandii i jak wyobrażam sobie ten kraj. I czy jestem na kursie angielskiego. Powiedziałam, że znam już angielski i że mamy krewnych w Nowej Zelandii…

Helena zaniemówiła wręcz, słysząc tak oczywiste kłamstwo, ale musiała przyznać, że szanse Lucyny dzięki niemu znacznie wzrosły.

– No, i potem spytała jeszcze, czy moi rodzice rzeczywiście nie żyją i czy na pewno o tym wiem. Bo kiedy rodzicie uważani są za zaginionych, to oni niezbyt chętnie wysyłają dzieci tak daleko. No tak… – Lucyna wycisnęła łzę z oka – …ale u nas nie ma co do tego żadnych wątpliwości…

W kolejce było teraz dwóch chłopców, po czym do gabinetu lekarki weszła Helena. Kobieta uśmiechnęła się do niej przyjaźnie.

– Myślę, że my się już znamy, prawda? – powitała ją doktor Virchow. – Bierzesz udział w różnych kursach i… Czy nie jesteś tą dziewczyną, która mówi płynnie po angielsku?

Helena skinęła głową.

– Moja matka była nauczycielką angielskiego – wyjaśniła. – Moja siostra zapewne mówiła już o tym pani. To Lucyna Grabowska, która właśnie stąd wyszła.

Doktor Virchow zerknęła do swoich akt.

– Ach, prawda, to ta mała blondynka… Nie wiedziałam, że jest twoją siostrą, bo nazwisko Grabowska jest dość popularne. Lucyna zrobiła na mnie dobre wrażenie. I ty także byłabyś brana pod uwagę. Obawiam się tylko… Obawiam się, że jednak nie będziemy mogli tego zrobić… Jest pewien problem…

Helena poczuła się tak, jak gdyby ktoś nagle strącił ją z chmur wprost na ziemię.

– Ale… ale dlaczego nie? – wyjąkała. – To… Jest przecież aż siedemset miejsc.

Doktor Virchow skinęła głową.

– Tak, dla dzieci i młodocianych między szóstym a siedemnastym rokiem życia. Twoja siostra akurat mieści się w tych granicach, Heleno. I gdybyś miała teraz siedemnaście lat… Próbowałabym się za tobą wstawić, już choćby dlatego, żeby nie rozdzielać sióstr. Ale masz prawie dziewiętnaście lat… Naprawdę przykro mi, Heleno…

Dziewczyna zagryzła nerwowo wargi.

– Ale… Zabrałaby pani Lucynę? – spytała zduszonym głosem.

– Tak, twoją siostrę chętnie wpiszę na listę – odparła lekarka. – Ona spełnia wszystkie kryteria, a poza tym to na pewno będzie dla niej duża szansa. Oczywiście musi się na to zgodzić, nikogo nie zmuszamy do wyjazdu. Jeśli dobrze jej życzysz, to poradź jej, aby jednak się zdecydowała. Tam czeka na dzieci zupełnie inne życie, Heleno.

Doktor Virchow bawiła się machinalnie trzymaną w ręku obsadką do pióra.

– Niemal zazdroszczę tym dzieciom – dodała cicho. – Uciekają przed wojną i trudnymi czasami, jakie nas wszystkich czekają. Będziemy musieli na nowo zbudować Europę niemal od podstaw i obawiam się, że Rosja i alianci po prostu podzielą ją między siebie. I jeśli nie dojdą do porozumienia, to możliwe, że wybuchnie kolejna wojna. A w Nowej Zelandii nie ma żadnych zniszczeń ani niebezpieczeństw, za to akurat dla młodych dziewcząt są fantastyczne możliwości. Uniwersytety zawsze były tam otwarte dla kobiet, kobiety mają też prawa wyborcze już od pięćdziesięciu lat… I choć z pewnością nie jest to raj, Heleno, jednak jest to najlepsze, co może spotkać twoją siostrę.

Helena przełknęła ślinę. Pamiętała i niemal słyszała teraz słowa matki: „Lucyna zasłużyła na coś lepszego…”. A teraz wszystko wskazywało na to, że marzenia Marii Grabowskiej o lepszym życiu dla młodszej córki miały się spełnić.

– Na pewno będę potrafiła jej coś doradzić – powiedziała sztywno. – Dziękuję bardzo, doktor Virchow. Ach, prawda… A jeśli Kasper Jabłoński też będzie chciał jechać… Choć bardzo pani zależy, aby Lucyna znalazła się na liście, to proszę nie mówić mu od razu, że jako osiemnastolatek jest za stary i nie ma żadnych szans. Proszę pozwolić im wierzyć, że będą mogli być razem. Lucyna jest teraz tak zakochana, że mogłaby zrezygnować ze wszystkiego.

I rzeczywiście Lucyna dowiedziała się o fakcie odrzucenia Heleny dopiero wtedy, kiedy nie dało się już tego uniknąć. Aż do tej chwili Helena ukrywała przed siostrą swoje zmartwienie i jedynie płakała po kryjomu na pryczy, kiedy Lucyna już spała, albo też zalewała łzami swoje szycie. Bądź co bądź, myślała gorzko, będzie musiała ze swego krawiectwa utrzymać teraz tylko siebie, bo właśnie odebrano jej obowiązek odpowiedzialności za Lucynę. Helena miała poczucie winy, że czuła też coś na kształt ulgi.

Wreszcie wywieszono listę z nazwiskami wybranych dzieci i młodocianych i choć Helena w głębi ducha ciągle wierzyła w cud, to nie było na niej ani jej nazwiska, ani też Kaspra. Jedynie Lucyna należała do grupy piętnastu sierot z obozu koło Teheranu, które miały opuścić kraj dziesięć dni później. Reakcja Lucyny była zgodna z tym, czego spodziewała się Helena.

– Przyznaj się, że o tym wiedziałaś! – krzyczała dziewczyna do siostry, kiedy Helena nie za bardzo potrafiła udać zaskoczenie. – Wiedziałaś dokładnie, że nie zabiorą Kaspra, ale nic nie powiedziałaś, bo chcesz się mnie pozbyć!

Fakt, że Helena także nie znalazła się na liście, wydawał się przeszkadzać siostrze o wiele mniej, wbrew jej poprzednim zapewnieniom. Helena poczuła się urażona, nie dała jednak po sobie niczego poznać. Musiała teraz zdobyć się na dyplomację i ukryć żal. Najważniejsze było powstrzymanie Lucyny, aby ta nie pobiegła natychmiast do kierownictwa obozu z żądaniem wykreślenia jej z listy. To oznaczało, że nie można było odbierać jej nadziei na spotkanie z Kasprem w Nowej Zelandii.

– Tak, wiedziałam o tym – przyznała Helena. – Ale ograniczenie wiekowe dotyczy tylko podróży, a nie samej emigracji. Kasper i ja dołączymy później. Pani doktor Virchow podkreślała to bardzo wyraźnie. I dodawała nam odwagi…

Rzeczywiście Kasper po wyjściu z biura lekarki był pełen optymizmu. Doktor Virchow zapewniła go, że w Nowej Zelandii są duże szanse na lepsze życie dla ludzi młodych i przedsiębiorczych, którzy zdecydują się tam przyjechać. I bez względu na to, czy Kasper będzie należał do grupy wyjeżdżających wkrótce dzieci i młodzieży, czy też nie, to ten kraj zawsze będzie dla niego otwarty.

– I o ile dobrze zrozumiałam doktor Virchow, to nawet gdyby Kasper pojechał teraz z tobą, i tak nie moglibyście od razu wprowadzić w życie swoich planów – mówiła Helena. – Nie wysadzono by was po prostu w porcie w Wellington na nabrzeżu, lecz musielibyście pójść do obozu przejściowego, zacząć uczęszczać do szkoły…

– Ja nie chcę iść do szkoły! – krzyknęła Lucyna. – I Kasper też nie!

Helena z trudem zmusiła się do cierpliwości i skinęła głową.

– Właśnie! – odpowiedziała. – A przecież on nie będzie mógł tak od razu otworzyć warsztatu samochodowego. I nie będziecie mogli się od razu pobrać, na to jesteś za młoda…

– Można wyjść za mąż, mając szesnaście lat! – zatriumfowała Lucyna, bo w Persji przynajmniej słyszała, że żeniono się już nawet z małymi dziewczynkami.

– Ale nie w Nowej Zelandii.

Helena dowiedziała się o tym dzięki uprzejmości doktor Virchow.

– Tam możliwe jest to dopiero w wieku lat siedemnastu, a i to za zezwoleniem prawnego opiekuna. Musiałby to być ktoś z kierownictwa obozu w Pahiatua, czy jak się nazywa ta miejscowość. A taki ktoś się nie znajdzie. Przecież nie jedziesz do Nowej Zelandii jako narzeczona, tylko w ramach programu dla sierot wojennych. Twój nowy opiekun nie zna cię, a już zwłaszcza Kaspra. Nie zgodziłby się na małżeństwo nigdy w życiu. Zrozum, Lucyno, nie wszystko będzie tak, jak sobie wyobrażacie. Pojedziesz tam jako pierwsza, przed Kasprem. On wkrótce dołączy do ciebie, zbuduje sobie najpierw jakąś egzystencję, co bez rodziny jest łatwiejsze, i dopiero wtedy zabierze cię z Pahiatua.

Lucyna, nieco już udobruchana, przestała szlochać i pociągnęła nosem.

– Ale on najpierw musi mi to obiecać! – powiedziała.

Helena objęła ją ramionami.

– Na pewno to zrobi – zapewniła siostrę. – Jeśli naprawdę cię kocha…

– Oczywiście, że mnie kocha!

Płacz Lucyny znów momentalnie zamienił się w gniew, bo wydało jej się, że Helena nie bierze poważnie jej słów.

– Zobaczysz, Kasper dotrze tam prędzej niż ja! – uspokajała siostrę Helena, starając się, aby brzmiało to wiarygodnie.

Bo najprawdopodobniej Kasper nawet byłby skłonny Lucynie to obiecać, choć Helena była przekonana, że chłopak jak na razie nie za bardzo wiedział, gdzie właściwie leży Nowa Zelandia. Nie mówił też w ogóle po angielsku ani nie miał żadnych oszczędności. Poza programem dla sierot wojennych Kasper Jabłoński z pewnością nie będzie mógł dotrzeć do Nowej Zelandii. Helena musiała tylko zrobić wszystko, aby w ciągu najbliższych dziesięciu dni nie dowiedzieli się o tym ani on, ani jej siostra.

ROZDZIAŁ 3

W czasie ostatnich dni przed podróżą Helena walczyła ze zdenerwowaniem i rosnącym niepokojem. Lucyna zaś była tak spokojna, jak gdyby czekała ją wycieczka do leżącego nieopodal Teheranu. Nie zamierzała zabrać się za pakowanie czy też porządkowanie wszystkich swoich spraw i śmiała się, kiedy pytała ją o to siostra.

– Heleno, ja mam dokładnie dwie sukienki i dwa komplety bielizny. Poza tym ręcznik, kawałek mydła, szczoteczkę do zębów i proszek oraz wełniany koc. Tyle spakuję w ciągu pięciu minut!

– A może wolałabyś wziąć jedną z moich sukienek? – podsunęła jej Helena. – Ta ciemnoczerwona nie jest tak sprana jak twoja niebieska.

Lucyna przewróciła oczami w odpowiedzi.

– Przecież to jest twoja niedzielna suknia! – stwierdziła. – Nie możesz mi jej dać. Prawdopodobnie i tak dadzą nam w obozie nowe ubrania.

– Ale ja nie potrzebuję niedzielnej sukni! – oburzyła się Helena. – Za to ty powinnaś być porządnie ubrana, także w czasie podróży. Może będziemy mogły coś wymienić na jakiś szal, abyś mogła go zarzucić na ramiona i nie marznąć. Przecież to będzie głównie podróż morska, a wiesz, jak zimno było na statku z Krasnowodska do Pahlavi…

Podróż przez Morze Kaspijskie rzeczywiście była kolejnym koszmarem.

– Ale wtedy płynęliśmy z Syberii – roześmiała się Lucyna. – Za to teraz popłyniemy na południe, o ile dobrze zrozumiałam doktor Virchow.

Pełna energii lekarka zapraszała młodych emigrantów każdego wieczoru do jednej z klas w szkole na wykład o kraju, który będzie wkrótce ich gościł, opowiadała o Nowej Zelandii, pokazywała też fotografie i przeźrocza. Lucyna nie za bardzo była tym zainteresowana, a Helena nie wiedziała, czy jej siostra rzeczywiście zjawiałaby się każdego wieczoru na tych spotkaniach, gdyby doktor Virchow nie pozwoliła jej przychodzić tam wraz z siostrą i przyjacielem. Kasper Jabłoński chętnie uczęszczał na te wykłady – choć Helenę irytował fakt, że interesowała go przede wszystkim budowa projektora, za pomocą którego wyświetlano na ekranie kolorowe zdjęcia. Kasper zachwycał się tym małym cudem techniki i już drugiego dnia został ulubieńcem doktor Virchow, zwalniając ją z konieczności obsługi aparatu.

To, co lekarka opowiadała o wyświetlanych obrazach, najwyraźniej interesowało go mniej – a Helena myślała, że może to dobrze się składa. W przeciwnym razie młody mężczyzna szybko dowiedziałby się, jak daleko stąd leży Nowa Zelandia i jak trudno będzie zorganizować podróż do tego kraju. Bo w żadnym wypadku nie można było po prostu wsiąść na statek i popłynąć do Wellingtonu – cała grupa miała być najpierw przetransportowana do Indii drogą lądową. Im więcej Helena słyszała na ten temat, tym bardziej nikła jej nadzieja na to, że kiedyś będzie mogła dołączyć do Lucyny. Droga prowadziła przez kilka krajów, a podróż pociągami i autobusami kosztowała majątek. Jednocześnie jednak z każdym kolejnym wykładem doktor Virchow i z każdym obejrzanym przeźroczem, które Kasper wyświetlał na ekranie, rosła tęsknota Heleny. Projektor szybko stał się jego ulubioną zabawką. Helena zaś podziwiała cuda przyrody w nowej ojczyźnie Lucyny: olbrzymie lasy paproci, wulkany i gorące źródła, pokryte śniegiem góry i porośnięte palmami zbocza, potoki i jeziora pełne ryb, bezkresne łąki oraz znajdujące się tam wielkie farmy. Miasta nie były zniszczone, sprawiały wrażenie czystych i spokojnych, młodzi emigranci mieli otrzymać możliwość pracy w jednej z fabryk, aby wszyscy mogli odłożyć trochę pieniędzy i potem podjąć naukę w jakiejś dobrej szkole albo może nawet na którymś z renomowanych uniwersytetów.

Helena rozmarzyła się nieraz wobec takich perspektyw, zmuszała się jednak do realnego spojrzenia na świat. Skłoniła Lucynę, aby ta przymierzyła jej suknie i próbowała je poprawić za pomocą dodatkowych zaszewek i zmarszczek, aby były choć trochę ładniejsze i bardziej dopasowane. Walcząc z wyrzutami sumienia, ukradła po prostu ze szwalni kawałek materiału i zamieniła go w szal, dzięki któremu siostrze miało być ciepło i który znakomicie pasował do podarowanej Lucynie ciemnoczerwonej sukni. Gdy tylko przebywała z siostrą, rozmawiała z nią po angielsku i była przerażona, słysząc, jak wiele dziewczyna zapomniała w czasie pobytu na Syberii. Helena próbowała jakoś poprawić jej znajomość języka i zmusiła Lucynę, aby ta nauczyła się na pamięć adresu Neumannów. Była raczej pewna, że dobrze zapamiętała miasto i ulicę, nie mogła sobie jedynie przypomnieć numeru domu. Mimo to zdecydowała się napisać do dawnego przyjaciela ojca. Opowiedziała przyszywanemu wujkowi, jaki los spotkał jej rodzinę, i poprosiła go, aby zapytał w Pahiatua o Lucynę i zatroszczył się o nią. Gdzieś głęboko w sercu Heleny zrodziła się nieśmiała nadzieja, że Neumannowie będą bardzo poruszeni losem Grabowskich i wyślą jej niezwłocznie pieniądze na podróż, aby siostry mogły być razem.

Podczas przygotowań do podróży Helena oraz pozostali uchodźcy z napięciem śledzili rozwój wydarzeń w odległej Europie. Alianci, którym udało się wreszcie przełamać niemiecki front zachodni, mieli teraz nadzieję, że szybko wejdą do północnej Francji. Celem był Paryż i ostatecznie Berlin. Klęska Niemiec była już jedynie kwestią czasu.

Wreszcie nadszedł dzień wyczekiwanej podróży. Młodym emigrantom polecono stawić się o dziesiątej rano na dawnym placu ćwiczeń w samym środku obozu. Samochód ciężarowy miał zabrać wszystkich do Isfahanu, skąd po spędzeniu jednej nocy w sierocińcu dzieci i młodzież wyruszą następnego dnia w daleką podróż: najpierw samochodem ciężarowym, potem pociągiem do Bombaju w Indiach, a stamtąd statkiem do Wellingtonu.

Helena była już o wpół do dziesiątej z całym niewielkim dobytkiem Lucyny na miejscu, jej siostra zaś chciała w spokoju pożegnać się z Kasprem. Na placu stopniowo pojawiało się coraz więcej dzieci i młodzieży – wszyscy byli mocno zdenerwowani i przejęci i oczywiście przyszli, podobnie jak Helena, o wiele za wcześnie. Słońce nad masywem Elbrusu było już wysoko, zrobiło się bardzo ciepło i oczekiwanie stało się wręcz przyjemne. Młodsze dzieci bawiły się spokojnie, nastolatki rozmawiały i plotkowały beztrosko, uważając przy tym, aby młodsze rodzeństwo nigdzie się nie zgubiło. Jedynie Helena czuła się tak, jak gdyby stała na rozżarzonych węglach. Gdzie, na miłość boską, była Lucyna? Helena raz po raz spoglądała na zegar mieszczący się na głównym budynku obozu i coraz trudniej przychodziło jej zachowanie spokoju. Było jeszcze wcześnie – Lucyna miała całe dwadzieścia pięć minut czasu. Za chwilę niemal było to dwadzieścia minut, potem piętnaście… Za pięć dziesiąta na miejscu były już wszystkie wybrane dzieci, a młoda kobieta, której Helena nie znała, zaczęła sprawdzać obecność na liście i wywoływać nazwiska. O dziesiątej na plac wjechał samochód ciężarowy.

Helena rozmyślała gorączkowo. Lucyna i Kasper prawdopodobnie wymieniali ostatnie pocałunki i zapewniali się po raz setny, że to tylko krótkie rozstanie. Lucyna zapewne zupełnie straciła poczucie czasu i zapomniała, która była godzina – albo może liczyła na to, że Helena po prostu odpowiednio wcześnie po nią przyjdzie. I Helena musiałaby to zrobić dokładnie w tej chwili. Wiedziała, gdzie było miejsce spotkań obojga: w przepierzeniu za remizą, gdzie oboje mogli się schronić przed ciekawskimi spojrzeniami. Ale droga tam i z powrotem zajęłaby z pewnością około pięciu minut, jeśli nawet nie dziesięć… A młoda kobieta właśnie wyczytała nazwisko Lucyny, podczas kiedy pozostali emigranci już wdrapywali się na platformę samochodu. Helena musiałaby więc podejść teraz do kierowcy i tak czy owak poprosić go, aby zaczekał na Lucynę.

Chwyciła węzełek z rzeczami siostry i ruszyła w stronę samochodu. Czuła, że jej serce bije gwałtownie. Kochała Lucynę, ale nienawidziła tego ciągłego usprawiedliwiania jej i tłumaczenia się za nią, proszenia o wyjątek i wymyślania kolejnych małych kłamstw, aby ukryć jej winę.

I nagle niechęć i uczucie przesytu ustąpiły miejsca wściekłości. Tak niemiło i przykro było ciągle poświęcać się za tę młodą dziewczynę, która w dodatku zupełnie nie potrafiła tego docenić! To, co Helena robiła dla Lucyny, było dla niej samej oczywiste i teraz siostra z pewnością nie będzie miała zamiaru podziękować za to, że to właśnie dzięki Helenie pojawiła się tak niezwykła, niepowtarzalna szansa. A ona była gotowa tak lekkomyślnie ją zaprzepaścić! Helenie wydało się, że widzi przed sobą jej skrzywioną, pełną niechęci twarz i słyszy jej słowa: „No przestań, zaraz idę, już idę…”. Pewnie dreptałaby za Heleną niechętnie, a potem uśmiechała się przepraszająco i w mgnieniu oka owinęłaby sobie wokół palca i tę kobietę z kierownictwa obozu, i zaraz potem kierowcę…

Helena zacisnęła zęby. Za chwilę dotarła do samochodu, a młoda kobieta z kierownictwa obozu rzuciła na nią krótkie spojrzenie.

– Lucyna Grabowska? – spytała rzeczowo i podniosła swoje pióro, aby zaznaczyć nazwisko. Helena otworzyła już usta, szukając w myśli słów usprawiedliwienia. – Lucyna Grabowska? – powtórzyła kobieta ze zniecierpliwieniem i nakazała Helenie ruchem ręki wspiąć się na platformę ciężarówki. Dziewczyna przełknęła ślinę. Przez głowę przelatywały jej różne myśli.

– Tak – odpowiedziała schrypniętym głosem. Słyszała szum własnej krwi w uszach. – Tak!

Wspinała się na platformę jak w transie. Jakiś chłopak podał jej rękę i pomógł wejść do góry – najwyraźniej nikt nic nie zauważył. Helena nie sądziła, że ktoś z tych młodych ludzi znał Lucynę, ale może też nikt nie słuchał, kiedy było wywoływane jej nazwisko. Albo po prostu nigdy nie interesowało ich nazwisko ślicznej dziewczyny wiszącej stale na ramieniu Kaspra. Na korzyść Heleny przemawiał też fakt, że jej siostra nie uczęszczała ani do szkoły, ani też na żadne kursy, w związku z czym nikt jej nie znał.

Jedna z dziewcząt uśmiechnęła się do Heleny – widziały się, co prawda, wówczas w korytarzu przed biurem doktor Virchow, ale nie przedstawiły się sobie. Pozostali młodzi emigranci także nie znali Heleny po imieniu. Nie było tu nikogo z uczestników kursu krawieckiego ani języka perskiego.

– Jestem Natalia – powiedziała dziewczyna, a Helena chrząknęła, zanim odpowiedziała:

– Lu… Lucyna.

Ciężki samochód ciężarowy zadygotał, kiedy kierowca uruchomił silnik. Helena raz jeszcze spojrzała na plac. Jej serce biło gwałtownie. Gdyby Lucyna pojawiła się właśnie teraz, można byłoby wszystko naprawić. Ale siostry nadal nie było nigdzie widać. I nawet kiedy samochód ruszył i dzieci zaczęły machać rękami do tych, którzy przyszli ich pożegnać, Helena nigdzie nie mogła dostrzec swojej siostry. Jednak za chwilę samochód miał wjechać na główną drogę obozu i minąć remizę – i rzeczywiście właśnie w tym momencie Lucyna i Kasper zza niej wybiegli. Zapewne zorientowali się, że zegar dawno już wybił godzinę dziesiątą. Lucyna spojrzała z przerażeniem na platformę ciężarówki, kiedy samochód ją mijał. Machała gwałtownie ręką – a Kasper próbował zatrzymać pojazd. Ale kierowca wziął to za gesty pożegnania i zatrąbił, a dzieci zaczęły coś głośno wołać. Głos Lucyny zagłuszył hałas silnika i krzyki dzieci, ale Helena widziała, że siostra wołała ją po imieniu. Rozpoznała ją więc i zorientowała się, że Helena po prostu zajęła jej miejsce. Wyraz jej twarzy był nie do opisania. Było to i zdziwienie, i oburzenie, także niedowierzanie – wobec zdrady, niedotrzymanych obietnic… Helena przez chwilę poczuła nagłą radość. Zemściła się i teraz Lucynie dane było zasmakować tego, co ona tyle razy musiała odczuwać, kiedy była przez nią lekceważona i pozostawiana samej sobie! Jednak po chwili opanowała się szybko i poczuła nagłe przerażenie. Co robić? Była przecież odpowiedzialna za Lucynę! To był jej obowiązek: znosić wszystkie humory i kaprysy siostry, poświęcać się dla niej, bo przecież zasłużyła na coś lepszego… Helena nie mogła jej zostawić samej! Co powiedziałaby jej matka?

Helena wstała i spróbowała przecisnąć się do przodu.

– Zatrzymać się, musimy się zatrzymać, my…

– Hej, oszalałaś? Siadaj, bo spadniesz z samochodu! – Natalia zdecydowanie pociągnęła ją, tak że dziewczyna usiadła koło niej.

– Nie… Ja muszę… Musimy… Moja siostra…

Helena zaczęła walić pięścią w dach szoferki. Młody Pers, który był kierowcą, niczego jednak nie usłyszał ani nie zauważył.

– Przestań, teraz już się nie zatrzymamy – powiedział jakiś chłopak i energicznie szarpnął ją za ramię. – Jak czegoś zapomniałaś, to musisz powiedzieć o tym w Isfahanie. Tam są ponoć bardzo mili ludzie i na pewno ci pomogą…

Szloch Heleny zginął wśród ogólnych śmiechów.

Samochód przedzierał się mozolnie przez kręte i zakurzone górskie drogi, a potem nabrał prędkości, jadąc przez szerokie ulice wśród plantacji migdałowców i wzgórz porośniętych drzewami oliwkowymi, a Helena próbowała się uspokoić. Na pewno będzie można wszystko naprawić. Jeszcze w czasie pokonywania pierwszych kilometrów w każdej chwili spodziewała się, że za ciężarówką zobaczy doganiający ją samochód. Wiedziała, że Lucyna nie zawaha się opowiedzieć komuś z kierownictwa obozu o jej oszustwie i pomóc zorganizować pościg. Także Kasper mógł z pewnością kogoś zmobilizować, może nawet przekona kierownika taboru samochodowego, aby ten dał mu jakiś pojazd.

Po dwóch godzinach jazdy taki scenariusz był jednak mało prawdopodobny. Ciężarówka wioząca młodzież i dzieci jechała bardzo powoli i zwykły samochód dogoniłby ją dawno. Helena zakładała, że wszystko wyjaśni się w Isfahanie. Kierownictwo obozu spod Teheranu na pewno zadzwoni do sierocińca i Helena będzie odesłana z powrotem. Ale czy transport dzieci zostanie przesunięty o jeden dzień, aby dowieźć na jej miejsce Lucynę? Helena miała taką nadzieję, ale jednocześnie wątpiła, że to będzie możliwe. Sama doprowadziła do tego, że znalazła się w sytuacji bez wyjścia, a w dodatku zaprzepaściła szansę Lucyny.