Tytuł oryginału:

DOMINA

Copyright © L S Hilton 2016

Originally published in the English language as Maestra by

Bonnier Publishing Fiction, London

Copyright © 2017 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2017 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Gray318 & Blacksheep-uk.com

Wykonanie okładki: Monika Drobnik-Słocińska

Redakcja: Łukasz Kuć

Korekta: Maria Zając, Marta Chmarzyńska, Emilia Grzeszczak

ISBN: 978-83-8110-212-4

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione i wiąże się z sankcjami karnymi.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Więcej o prawie autorskim na www.legalnakultura.pl

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o. o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2017

Skład wersji elektronicznej:

konwersja.virtualo.pl

Hrabinie, z podziękowaniami

Prolog

Chciałam mieć to już z głowy, ale zmusiłam się, by działać powoli. Opuściłam żaluzje we wszystkich trzech oknach, otworzyłam butelkę gavi, nalałam do dwóch kieliszków i zapaliłam świece. Znajomy, rozpoznawalny, uspokajający rytuał. Kątem oka widziałam, jak odstawia torbę, zdejmuje marynarkę i nie odrywając ode mnie wzroku, wiesza ją na oparciu krzesła. Uniosłam kieliszek i w milczeniu pociągnęłam łyk wina. Jego oczy błądziły po obrazach, a ja pozwoliłam, by cisza między nami narastała. W końcu ją przerwał.

– Czy to…?

– Agnes Martin – dokończyłam za niego. – Tak.

– Bardzo ładny.

– Dziękuję. – Przez cały czas z ust nie schodził mi delikatny, filuterny uśmiech. Kolejna pauza. Głęboką ciszę weneckiej nocy zakłócił odgłos kroków niosący się z campo. Odwróciliśmy głowy w stronę okna.

– Długo tu mieszkasz?

– Jakiś czas – odparłam.

Pewność siebie, która biła od niego w barze, zniknęła. Teraz wyglądał na zakłopotanego i boleśnie, przerażająco młodego. Ewidentnie to ja będę musiała wykonać pierwszy ruch. Stałam z kieliszkiem w dłoni i drugą ręką wspartą na biodrze. Dzieliło nas półtora metra. Zrobiłam krok w jego stronę i popatrzyłam mu prosto w oczy. Czy potrafił w tym spojrzeniu odczytać moje intencje?

Uciekaj, mówiło. Uciekaj natychmiast i nie oglądaj się za siebie.

Podeszłam jeszcze bliżej i dotknęłam dłonią jego pokrytego kilkudniowym zarostem policzka. Powoli, nadal patrząc mu w oczy, zbliżyłam twarz do jego ust. Muskałam je nosem, pieściłam delikatnie jego wargi, aż jego język odnalazł mój. Nie smakował tak źle, jak się spodziewałam. Przerwałam pocałunek, odsunęłam się i jednym ruchem ściągnęłam przez głowę sukienkę. Rzuciłam ją na podłogę i sprawnie rozpięłam stanik. Odgarnęłam włosy z ramion i powoli dotknęłam sutków. Gładziłam je zmysłowo, stopniowo schodząc niżej, aż w końcu opuściłam ręce wzdłuż ciała.

– Elisabeth – wyszeptał.

Kiedy wyciągnęłam dłoń i poprowadziłam go wokół wanny umieszczonej w nogach łóżka zasłanego włoską pościelą od Frette, poczułam, jak zalewa mnie przytłaczające znużenie, poczucie braku tego, co kiedyś było tak naturalne. Nie miałam już w sobie wściekłości ani nawet cienia pożądania. Pozwoliłam mu zrobić swoje, a kiedy skończył, usiadłam, chichocząc, z błyszczącymi oczami. Nie mogłam pozwolić, by zasnął. Położyłam się na brzuchu na wilgotnej pościeli, upuściłam na podłogę sflaczałą prezerwatywę z jej żałośnie nikłą obietnicą życia i sięgnęłam do kranu z gorącą wodą.

– Mam ochotę na kąpiel. Kąpiel i skręta. Co ty na to?

– Jasne, niech będzie. – Teraz, kiedy już skończyliśmy się pieprzyć, porzucił swoje maniery. – Chcesz zrobić te fotki? – Udało mi się wyperswadować mu robienie selfie, kiedy piliśmy drinki. Już grzebał w porzuconych dżinsach w poszukiwaniu tego cholernego telefonu. Aż dziw, że nie próbował wrzucić na Instagram zdjęć, gdy szczytuje. Kiedy mnie posuwał, na kilka chwil zapomniałam, że jest kompletnym kretynem, lecz teraz to, co zamierzałam zrobić, wydało się nagle łatwiejsze.

– Pstrykaj, kochasiu. Tylko poczekaj chwilkę. – Podreptałam nago do garderoby po schowane w szufladzie bletki. Przy okazji na wszelki wypadek włączyłam zagłuszacz sygnału wi-fi. Koniec transmisji. Dolałam do wanny trochę zimnej wody i kapkę migdałowego olejku do kąpieli. Potem otworzyłam ciężką, antyczną bieliźniarkę i wyjęłam z niej dwa ręczniki. W pokoju wraz z parą unosił się słodki aromat migdałów.

– Wskakuj – rzuciłam przez ramię, wysypując tytoń z papierosa. Na pasku torebki zawiązana była moja turkusowo-granatowa apaszka od Hermèsa w czerkieski deseń. Przeszłam za jego plecami, gdy zanurzał się w wodzie.

– Pójdę po ogień – szepnęłam. – Proszę.

Włożyłam mu skręta do ust. Nie było w nim zioła, ale on nie zdążył się tego dowiedzieć. Kiedy się zaciągnął, owinęłam mu apaszkę wokół szyi i mocno zadzierzgnęłam od tyłu. Natychmiast zakrztusił się dymem, wymachując rękami w głębokiej wannie. Zaparłam się stopami o krawędź i oparłam plecami o łóżko, zaciskając apaszkę jeszcze mocniej. Młócił stopami w wodzie, ale na śliskiej od olejku porcelanie nie miał się czego chwycić. Zamknęłam oczy i zaczęłam liczyć. Prawą ręką, nadal absurdalnie trzymając skręta w ustach, próbował chwycić mnie za nadgarstek, ale kąt był nieodpowiedni i jego palce ledwie musnęły moje. Dwadzieścia pięć… dwadzieścia sześć… Czułam tylko pulsowanie w moich zmęczonych szarpaniną mięśniach, słyszałam głośny szum powietrza wlatującego mi przez nozdrza. Jego ciało wciąż się miotało. Dwadzieścia dziewięć… to nic takiego… trzydzieści… nic takiego… Czułam, że słabnie, jednak po chwili zdołał wcisnąć palec, a potem pięść pomiędzy apaszkę a swoją grdykę i gwałtownie pociągnął mnie w przód, ale ponieważ poluzowałam uchwyt, zsunął się pod wodę. Nadal wsparta o brzeg wanny, położyłam lewe kolano na jego klatce piersiowej i przycisnęłam całym swoim ciężarem. Nie wiadomo skąd w moim oku, a potem w parującej wodzie pojawiła się krew. Widziałam wypływające na powierzchnię bąbelki powietrza. Wciąż się miotał, więc puściłam apaszkę i bez zastanowienia rzuciłam się do jego twarzy i szyi. Rozwierał szczękę i kłapał pożółkłymi, krzywymi zębami. W końcu bąbelki przestały wypływać. Powoli wyrównałam oddech i rozluźniłam zastygły grymas uśmiechu. W różowawomlecznej wodzie nie widziałam jego twarzy. Z wolna zaczęłam prostować biodra, gdy chlusnęła woda i nagle wyrósł przede mną. Usiadłam na nim okrakiem. Desperacko próbował utrzymać głowę w górze, ale udało mi się łokciem zanurzyć go ponownie pod wodę, a potem nogami przygniotłam jego ramiona. Trwaliśmy tak długi czas, aż kropla krwi z mojej twarzy kapnęła do wanny.

Może sprawił to krystalicznie czysty ton tego jednego, cichutkiego plumknięcia, a może mgiełka migdałowego olejku w kłębiącej się parze albo jeszcze niedawno wzburzona, stygnąca woda, ten zimny wieczór, ta bezkresna cisza, to pierwsze martwe ciało pod moimi rękami. Coś we mnie pękło, poczułam pustkę i jakaś siła wypalająca mi resztki tchu wciągnęła mnie w otchłań. Czas nagle się skurczył, wydarzenia z zamierzchłej przeszłości skupiły się w jednym miejscu i uderzyły we mnie z impetem. Tak dawno ją porzuciłam. Mówiłam sobie, że nigdy nie była częścią mojego życia, widziałam ją jakby po raz pierwszy. Oszołomiona zanurzyłam rękę w głębokiej wodzie, ale znalazłam tam tylko ciało nieznajomego. Wiedziałam, że to, co zrobiłam, było konieczne, ale nie potrafiłam sobie przypomnieć dlaczego. Jego ręka wypłynęła na powierzchnię. Dotknęłam jej i zamieszałam jego palcami w wodzie. Przez kilka minut, a może godzinę, oglądałam powstające fale. Wodny taniec dłoni. Ocknęłam się, gdy woda była już chłodna.

Kiedy w końcu wyciągnęłam go spod siebie, miał otwarte oczy. A więc ostatnie, co ujrzał na tej ziemi, to moja rozdziawiona cipa.

Jego śliska skóra była zaróżowiona, miękka i jędrna jak ciasto na chleb, lecz usta zaczęły już sinieć. Głowa zwisała mu do tyłu. W blasku świec na szyi nie widać było śladów duszenia. Chwyciłam się brzegu wanny i wyszłam z niej na drżących nogach. Gdy go puściłam, zsunął się natychmiast pod wodę i musiałam szukać korka pod jego falującymi włosami. Kiedy woda spływała, otuliłam się jednym z ręczników. Po chwili ukazała się jego klatka piersiowa. Położyłam dłoń na jego sercu. Nie biło. Wyprostowałam się i przeciągnęłam. Podłoga była zalana, a na brzegu wanny widniały smugi krwi i drobinki tytoniu. Będę potrzebowała więcej gorącej wody, by zmyć ślady szamotaniny.

Musiałam objąć go z boku i przerzucić martwe ciało przez krawędź wanny. Było bezwładne i wiotkie. Położyłam zwłoki na podłodze, przykryłam je drugim ręcznikiem i usiadłam obok nich po turecku. Siedziałam tak, aż zrobił się zimny.

Uniosłam ręcznik, by odsłonić jego twarz, nachyliłam się i wyszeptałam mu do ucha:

– Nie nazywam się Elisabeth, tylko Judith.

CZĘŚĆ PIERWSZA
REFLEKSJE

1

Osiem tygodni wcześniej…

Ubierałam się, słuchając płyty Cole’a Portera. Miss Otis Regrets w interpretacji Elli Fitzgerald. Muzyka sprawiła, że na mojej twarzy zagościł uśmiech. Zmieniłam sypialnię w moim mieszkaniu przy Campo Santa Margherita w garderobę z markowymi szafami Molteni, w których wszystkie buty, torebki, apaszki, sukienki i żakiety są zawsze pod ręką. To był drugi powód, dla którego się uśmiechałam. Mieszkanie znajdowało się na piano nobile i rozciągał się z niego widok na plac z białego kamienia, dawny targ rybny. Zburzyłam ścianę w salonie, by uzyskać większą przestrzeń. Wannę umieściłam u stóp łóżka na masywnym cokole z zielonego marmuru, naprzeciw jednego z trzech łukowych okien. Łazienkę, wyłożoną antycznymi, perskimi kafelkami, urządziłam za garderobą, w miejscu, gdzie kiedyś znajdowała się klatka schodowa. To była jedna z wielu atrakcji domu Elisabeth Teerlinc. Architekt marudził coś o dźwigarach i pozwoleniach, ale w ciągu dziewięciu miesięcy, które upłynęły od mojego przyjazdu do Wenecji, zdążyłam odkryć, że odpowiednia sumka pozwala się wykupić od kary za dużo większe grzechy. Powiesiłam na ścianach nabyte w Paryżu obrazy – prace Fontany, Zuzannę i starców oraz rysunki Cocteau – i dodałam kolejne, współczesne dzieło: mały obraz Agnes Martin bez tytułu, w białe i jasnoszare linie, który kupiłam przez Paddle8, internetowy dom aukcyjny z siedzibą w Nowym Jorku. Pozostałe drobiazgi z mojego paryskiego mieszkania również przyjechały ze mną – z wyjątkiem bezgłowych zwłok niejakiego Renauda Clereta, które pozostały w zabitej gwoźdźmi skrzyni w magazynie dzieł sztuki niedaleko Château de Vincennes. Bardziej od tego, czym mnie straszył architekt, obawiałam się, że wspomniana skrzynia kiedyś zacznie przeciekać.

W rogu lustra tkwiło ręcznie wypisane zaproszenie na moją pierwszą wystawę. Elisabeth Teerlinc zaprasza Panią/Pana do Galerii Gentileschi… Upinając włosy, kolejny raz przebiegłam wzrokiem słowa. Udało mi się – teraz byłam Elisabeth Teerlinc, a Judith Rashleigh wydawała się zaledwie ułudą, nazwiskiem w nieużywanym paszporcie schowanym w szufladzie biurka. Musnęłam dłonią sukienki wiszące na wieszakach w idealnym porządku, podziwiając śliskość dżerseju i delikatny ciężar dobrego jedwabiu. Na wernisaż wybrałam dopasowaną sukienkę Figue z czarnego jak atrament szantungu, zapinaną z tyłu niczym quipao na maleńkie, turkusowe i złote guziki. Materiał błyszczał i wił się pod moimi palcami. Zdecydowałam się na typowy kostium statecznej właścicielki galerii, ale gdzieś w głębi mojej duszy maleńki jednorożec zarzucał grzywą. Powoli uśmiechnęłam się do swojego odbicia w lustrze. Liverpool był bardzo daleko.

Jednym z dorywczych zajęć mojej matki była praca sprzątaczki niedaleko Sefton Park, w eleganckiej, wiktoriańskiej enklawie drzew i ogrodów zimowych w pobliżu centrum miasta. Z naszego osiedla trzeba tam było jechać trzema autobusami. Pewnego dnia, kiedy miałam około dziesięciu lat, po lekcjach zorientowałam się, że zapomniałam swojego klucza, i pojechałam szukać matki.

Domy były ogromne, z czerwonej cegły, z mnóstwem wykuszy. Kilka razy nacisnęłam przycisk dzwonka, ale nikt nie zszedł, więc nerwowo szarpnęłam za klamkę. Drzwi nie były zamknięte. W korytarzu poczułam zapach woskowej pasty do mebli i delikatną woń kwiatów. Wokół jasnego, kwadratowego dywanu widać było drewnianą podłogę, a przestrzeń pomiędzy drzwiami i szerokim łukiem schodów wypełniały półki pełne grubych, ciężkich książek. Było bardzo cicho. Delikatnie zamknęłam za sobą drzwi. Nie słyszałam szumu telewizora, urywanych krzyków kłócących się par i bawiących się dzieci, huczących silników ani walczących zwierzaków. Tylko… cisza. Chciałam wyciągnąć dłoń i dotknąć grzbietów książek, ale się nie odważyłam. Ponownie zawołałam mamę i w końcu się pojawiła – ubrana w dres, który wkładała do sprzątania.

– Judith?! Co ty tu robisz? Wszystko w porządku?

– Tak, tylko zapomniałam klucza.

– Okropnie mnie przestraszyłaś! Myślałam, że to włamywacz.

Wyraźnie zmęczona, potarła twarz.

– Będziesz musiała poczekać, jeszcze nie skończyłam.

U stóp schodów stało duże krzesło, a obok niego wysoka lampa. Zapaliłam ją i pomieszczenie jakby się nagle skurczyło. Wszystko wokół mnie lśniło. Było cicho i przytulnie. Zsunęłam z ramion tornister, postawiłam go starannie pod krzesłem, a potem wróciłam do półek.

Wybrałam tę książkę chyba dlatego, że podobał mi się kolor grzbietu – żywy, jaskrawy róż, a na nim złote litery tytułu: Vogue. Paris. 50 ans. To była książka o modzie, ze zdjęciami kobiet w niezwykłych strojach i biżuterii, z pokrytymi idealnym makijażem twarzami. Powoli odwracałam stronę za stroną, urzeczona głębokimi kolorami. Jedna z fotografii przedstawiała kobietę w jasnożółtej sukni balowej z rozłożystą spódnicą. Pędziła przez ruchliwą ulicę, jakby chciała zdążyć na autobus. Byłam oczarowana. Przewracałam strony i patrzyłam, przewracałam i patrzyłam. Nie zdawałam sobie sprawy, ile czasu upłynęło, aż w końcu poczułam się głodna. Ze skrzypnięciem wstałam z krzesła i właśnie ostrożnie odkładałam książkę na siedzenie, kiedy drzwi otworzyły się z hukiem. Spłoszona skuliłam się w poczuciu winy.

– Co ty tutaj robisz? – W ostrym kobiecym głosie słychać było nutkę lęku.

– Przepraszam, bardzo przepraszam. Jestem Judith. Zapomniałam klucza. Czekałam na mamę. – Niezdarnym gestem wskazałam drzwi, które pochłonęły moją matkę, jak mi się wydawało, wiele godzin temu.

– Och, rozumiem. Jeszcze nie skończyła?

Kobieta gestem zachęciła mnie, bym poszła za nią korytarzem na tył domu, gdzie znajdowała się duża, przytulna kuchnia.

– Halo!

Za stołem stała kanapa, której jasne poduszki zostały zrzucone na podłogę, by zrobić miejsce dla mojej matki.

– Halo!

Obok sofy dostrzegłam butelkę, a rezygnacja w głosie kobiety uświadomiła mi, że nie był to pierwszy raz. Matka musiała podwędzić wino z lodówki.

– Położyłam się tylko na chwilę…

Myślałam, że się spalę ze wstydu. Kobieta podeszła zdecydowanym krokiem do kanapy i pomogła matce usiąść, stanowczo, ale uprzejmie.

– Już o tym rozmawiałyśmy, prawda? Przykro mi, ale lepiej, żeby pani więcej do nas nie przychodziła. Jest tu pani córka. – Nacisk, z jakim wymówiła słowo „córka”, sugerował, że było jej mnie szkoda.

– Przepraszam, ja tylko… – Matka obciągała dres, próbując doprowadzić się do porządku.

– W porządku, ale niech pani już idzie – powiedziała kobieta bardziej stanowczo. – Proszę wziąć swoją torebkę, a ja pójdę po pieniądze. – Nie zachowywała się jak jędza. Była zażenowana tym, co robi, a jej opanowany, rzeczowy ton miał to zamaskować i sprawić, że znikniemy z jej domu wraz z naszą nędzą.

Wróciłam do holu i stanęłam przy drzwiach z plecakiem. Dość się już nasłuchałam. Kiedy kobieta wręczyła mamie dwa dwudziestofuntowe banknoty, musiała pochwycić moje spojrzenie wędrujące w kierunku książki.

– Może ją weźmiesz? Jako prezent. – Wcisnęła mi ją, już na mnie nie patrząc. Oddała mi książkę, jakby nic nie znaczyła.

– Pieprzona, snobistyczna krowa – mamrotała matka, ciągnąc mnie w stronę przystanku autobusowego.

Kiedy już dojeżdżałyśmy do domu, dała mi swój klucz i wysiadła przystanek wcześniej, obok pubu. Ze smutkiem pomyślałam o tamtych czterdziestu funtach. Wiedziałam, że już ich nie zobaczymy. Przyrządziłam sobie fasolkę na toście i wyjęłam książkę. Na wewnętrznej stronie okładki widniała cena: sześćdziesiąt funtów. Sześćdziesiąt funtów za książkę, a kobieta ją po prostu oddała. Włożyłam zdobycz ostrożnie pod łóżko i przeglądałam tak często, że z czasem znałam na pamięć nazwiska wszystkich fotografów i projektantów. Nie chodziło o to, że chciałam mieć te stroje. Myślałam po prostu, że człowiek, który je posiada, czuje się inaczej. Jeśli ma się takie rzeczy, każdego dnia można wybierać, kim chce się być. Wyglądem zewnętrznym można kontrolować swoje wnętrze.

Wybrałam wysokie szpilki i przed włożeniem przetarłam je szmatką. Być może jedyną rzeczą, która łączyła Elisabeth Teerlinc i Judith Rashleigh, był fakt, że żadna z nich nie zatrudniała służącej. W końcu przemiana w Elisabeth wymagała o wiele więcej niż tylko sprawienia sobie drogiej garderoby. Zbroja chroni prawdziwie tylko wtedy, gdy jest niewidzialna, i właśnie na tym polu toczyła się prawdziwa batalia. Ważniejsze od nauki i zdawania egzaminów było zachowanie wiary, że mogę wygrać, wyrwać się z nędznego osiedla, gdzie dorastałam. Musiałam się pilnować, by nie dać się wciągnąć w plugawe życie matki. Opierać się drwinom na szkolnych korytarzach, codziennym podstępnym głosom szepcącym za moimi plecami „szmata”, „suka” – tylko dlatego, że chciałam więcej. Nauczyłam się nienawidzić innych dziewczyn, a potem je ignorować – bo czymże będą za kilka lat, jak nie zniszczonymi twarzami wyglądającymi znad dziecięcych wózków w kolejce do autobusu? To było łatwe. Trudniej było wyplenić z siebie wszelkie ślady żałosnej proletariuszki, jaką się czułam, kiedy wreszcie się dostałam na uniwersytet. Bo ludzie potrafią dostrzec wszystko: nie tylko smutne dziecko marzące pod kołdrą nad swoją drogocenną książką ze zdjęciami o modzie i małą kolekcją pocztówek z dziełami sztuki, ale żałosne, pełne tęsknoty serce w środku. Kiedy wsiadłam na Lime Street do pociągu jadącego na południe, postanowiłam, że ta dziewczynka ma zniknąć. Powoli, ale skutecznie pozbyłam się akcentu, nabrałam ogłady i manier, nauczyłam się kilku języków. I niczym rzeźbiarz obrabiający marmur uformowałam i wygładziłam swój pancerz.

To jednak wciąż był początek drogi ku przyszłej Elisabeth. Przez chwilę, kiedy zdobyłam posadę w prestiżowym londyńskim domu aukcyjnym, wierzyłam, że mi się udało, lecz szybko się okazało, że brak mi pieniędzy i koneksji, by się wznieść ponad poziom korporacyjnego popychadła. Dlatego zatrudniłam się dodatkowo jako hostessa w Gstaad Club. Byłam pewna, że lepszy strój i ładniejsza fryzura zapewnią mi sukces. Pozbyłam się tej wzruszającej iluzji, kiedy odkryłam, że mój szef Rupert jest zamieszany w fałszerski przekręt. Zwolnienie mnie zajęło mu mniej niż pięć minut. Wówczas James, jeden z klientów klubu, zaproponował mi weekend na Riwierze i od tego momentu na jakiś czas sprawy się trochę… skomplikowały. Koniec końców jednak wyszłam na prostą, gdyż znalazłam i sprzedałam falsyfikat, przez który zostałam zwolniona, a zarobione pieniądze spożytkowałam na wyjazd do Paryża, gdzie zostałam marszandką. Co prawda było po drodze parę ofiar. James nie wrócił do Londynu, chociaż nie całkiem z mojej winy. Podobny los spotkał Camerona Fitzpatricka, to jest marszanda, któremu ukradłam falsyfikat, moją dawną kumpelę ze szkoły Leanne i Renauda Clereta, policjanta rozpracowującego mnie pod przykrywką. A na koniec Juliena, chciwego właściciela paryskiego seksklubu. Stąd przeprowadzka do Wenecji i przemiana w Elisabeth Teerlinc – konieczna tym bardziej, że wolałam uniknąć zalotów niejakiego Romera da Silvy, inspektora policji i kolegi Renauda. Zatuszowanie wszystkiego wymagało wielkiego sprytu, ale na szczęście maska, za którą się skryłam, spełniła swoje zadanie, gdyż ludzie widzieli we mnie wyłącznie to, co chcieli zobaczyć. Może więc to prawda, co mówią, że koniec końców liczy się wnętrze?

2

– Pani Teerlinc? Elisabeth Teerlinc?

– Tak, to ja.

– Nazywam się Tage Stahl. Mam nadzieję, że nie ma mi pani za złe, że się wdarłem bez zaproszenia, ale zafascynowały mnie wystawiane prace.

– Niezmiernie mi miło.

– Od dawna prowadzi pani tę galerię?

– Nie, dopiero od wiosny.

– Wspaniałe miejsce.

– Dziękuję. Życzę miłego zwiedzania.

Klient pożeglował w kierunku gości. Chociaż Gentileschi mogła pomieścić zaledwie około trzydziestu osób, miałam wrażenie, że kłębił się ich tu cały tłum. Owszem, może i moją galerię dało się przemierzyć piętnastoma krokami, ale każdy jej skrawek należał do mnie. Mieściła się na parterze opuszczonego budynku portowego na samym skraju wyspy, obok przystanku vaporetto San Basilio. Prosta, funkcjonalna, dziewiętnastowieczna budowla kontrastowała z przepięknym widokiem na wschodnią część wyspy Giudecca. Piękno Wenecji to nudny temat, skoro nie możesz powiedzieć nic, czego ktoś już przed tobą nie wyraził lepiej, ale właśnie dlatego moja galeria tak mi się podobała. Była ukłonem złożonym historii miasta, którego bogactwo i urok zbudowano na żegludze, znoju i orientalnych przyprawach.

Na swoją pierwszą włoską wystawę zaprosiłam serbskich artystów z Xaoc Collective, grupy tworzącej w belgradzkim squacie. Ich dzieła, wyszywane kolaże i płótna przedstawiające dziwaczne, tajemnicze przedmioty, nawiązywały do sztuki ludowej i były celowo apolityczne. Do tego miały równie przyjemne dla oka ceny. I sprzedawały się. Naprawdę się sprzedawały! Postanowiłam zacząć od skromnego wernisażu w sierpniu. Kiedy wiosną przez Wenecję przetoczyła się karawana Biennale, Elisabeth Teerlinc zdążyła poznać wiele osób, które wypada znać, ale musiało upłynąć jeszcze sporo czasu, by sobie zdobyła reputację. Względnie spokojne miesiące w okolicach festiwalu filmowego, kiedy miasto należy głównie do rzeszy turystów i niewielkiej liczby obsługujących ich mieszkańców, były idealnym czasem na kultywowanie kontaktów i ugruntowywanie nowej tożsamości. Wszystko w ramach przygotowań do mojej imprezy.

Spędziłam całe tygodnie na wypisywaniu zaproszeń na wystawę, formułowaniu krótkiego komunikatu prasowego, wybieraniu papieru do katalogu – zdecydowałam się na lnianą fakturę i idealny odcień szarości – i negocjowaniu z firmą malarską, by kolejny raz pobielili ściany galerii. (Nabywcy sztuki współczesnej oczekują białych ścian, tak jak oczekują, że prace będą prowokacyjne, wieloznaczne i wywrotowe). Z pozoru niewiele różniło się to od harówki, którą odwalałam w domu aukcyjnym w Londynie, ale ta różnica była kluczowa. Przede wszystkim miałam porządne biurko, Poltrona T13, wzorowane na modelu Albiniego z tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego trzeciego roku, które naprawdę robiło wrażenie, przynajmniej na włoskich gościach. Mogłam przy nim siedzieć i nikt mi nie wyrzucał nieróbstwa. Nie dorobiłam się jeszcze asystentki. Zatrudniłam tylko kilkoro studentów uniwersytetu do rozdawania prosecco i odbierania okryć od gości. Nie spoufalałam się z nimi, więc zwracali się do mnie „signora Teerlinc”.

Przez chwilę żałowałam, że nie mogę się cofnąć w czasie i pokazać młodziutkiej Judith tego, co ją czeka w przyszłości. Goście i kieliszki były prawdziwe, podobnie jak ręcznie wypisane etykietki, którymi studenci oznaczali, jedna po drugiej, kupione prace. Stojąc tam, opanowana, elegancka i pewna siebie, nawet ja, Elisabeth Teerlinc, czułam się prawdziwa. Może i nie odniosłam Bóg wie jak wielkiego sukcesu, ale to nie znaczy, że spoglądałam na swe dokonania zawstydzona. Przeciwnie – czułam się wniebowzięta.

Po drugiej stronie sali mężczyzna o skandynawskiej prezencji i takimże nazwisku – Tage Stahl – kartkował leniwie mój starannie napisany katalog. Widziałam, jak przywołuje jednego ze studentów i wyjmuje portfel. Kupował. Chciałam podejść do niego, ale ktoś położył dłoń na moim ramieniu. Odwróciłam się. Starszy mężczyzna, pomimo upału ubrany w szykowną tweedową marynarkę. Uznałam, że musi być zagubionym turystą albo profesorem z pobliskiego uniwersytetu Ca’ Foscari, lecz akcent, który objawił się w pierwszych, ostrożnie wypowiedzianych po angielsku słowach, zasugerował mi, że jest Rosjaninem. Nerwowo spróbowałam powiedzieć w jego języku „dobry wieczór”.

– Mówi pani po rosyjsku?

– Niestety, niezbyt dobrze. – Przeszłam na angielski. – Czym mogę panu służyć?

– Pani Elisabeth Teerlinc, prawda?

– Owszem, to ja.

Wręczył mi wizytówkę – formalnie, z lekkim ukłonem. Widniało na niej jego nazwisko – dr Ivan Kazbich – i adres galerii w Belgradzie. W takim razie musiał słyszeć o Xaoc.

– Bardzo mi miło. Przyszedłem porozmawiać z panią w imieniu mojego mocodawcy. Czy poświęci mi pani kilka minut?

– Och, naturalnie – odparłam zaintrygowana.

– Wolałbym porozmawiać z panią w cztery oczy.

Zerknęłam na zegarek. Siódma dwadzieścia pięć.

– Oczywiście, jeśli zechciałby pan chwilę poczekać. Wernisaż zaraz się skończy.

Mężczyzna rozejrzał się po ścianach. Stahl najwyraźniej kupił trzy ostatnie prace, ponieważ na wszystkich już widniały wypisane szkarłatnym tuszem etykietki „sprzedane”.

– Musi być pani bardzo zadowolona.

– Owszem. Proszę mi na moment wybaczyć.

Poszłam zamienić słowo ze Stahlem, który wyraźnie się ociągał, podczas gdy ostatni z gości gromadzili się już przy drzwiach, żegnając się i rozmawiając o planach na wieczór. Zapytał, czy chciałabym dołączyć do niego w barze U Harry’ego. To jedno zdanie powinno mi było powiedzieć wszystko, co w tamtym momencie potrzebowałam o nim wiedzieć. Skoro Wenecja jest najwspanialszym dziełem, jakie nasz gatunek kiedykolwiek stworzył, to z jakiego powodu ktoś miałby jeść kolację w jedynym lokalu bez widoku, gdzie jedyną rzeczą, którą można obserwować, jest ponura groteska odgrywana przez pozostałych gości? Ugryzłam się w język i wyjaśniłam, że mam spotkanie, po czym wyprowadziłam go uprzejmie, choć stanowczo na nabrzeże, gdzie zamglone niebo właśnie zaczynało zmieniać kolor z szafirowego na ciemnożółty. Podziękowałam pomocnikom, którzy złożyli na stos katalogi i uprzątnęli butelki i kieliszki, zapłaciłam im gotówką i zamknęłam za nimi drzwi, a następnie podeszłam do doktora Kazbicha.

– Przepraszam, że musiał pan czekać.

– Nic nie szkodzi.

Kazbich wyjaśnił mi, że pracuje dla kolekcjonera, którego interesuje wycena jego prac zgromadzonych we Francji, i spytał, czy świadczę takie usługi. Przez jakiś czas nie zajmowałam się tymi sprawami, ale kiedyś wyceniałam prace w domu aukcyjnym w Londynie, niektóre z zaskakującymi efektami.

– To… znaczna kolekcja – kontynuował Kazbich.

Wiedziałam, co to znaczy. Zapytałam, czy jego klient rozważał zatrudnienie jednego ze specjalistów z IFAR-u, czyli Międzynarodowej Fundacji ds. Poszukiwania Dzieł Sztuki, on zaś odbił piłeczkę, zapewniając, że nie chodzi tu o kwestię pochodzenia dzieł. Jego delikatny uśmiech sugerował, że każde z nas wie, co druga strona ma na myśli. To miała być wyłącznie prywatna wycena. Prywatna, więc podejrzana, o czym również oboje wiedzieliśmy. Była to oferta, której żadna szanująca się dziewczyna nie powinna przyjmować, przynajmniej do czasu, gdy pozna cenę. Na początek tajemniczy zleceniodawca oferował pokrycie wydatków i opłatę za konsultację w wysokości dwudziestu tysięcy euro, a po przedstawieniu raportu – kolejne sto tysięcy. Miałam go odwiedzić, by obejrzeć prace, a potem w ciągu dwóch tygodni skończyć wycenę.

– Byłabym bardzo zainteresowana – odpowiedziałam natychmiast.

Uznałam, że osoba oferująca takie kwoty nie byłaby zachwycona trwonieniem czasu na hamletyczne rozterki i dywagacje. Zupełnie mnie nie interesowało, co klient zamierzał zrobić z wyceną. Doktor Kazbich wręczył mi sztywną, kremową kopertę i czekał niecierpliwie, aż ją otworzę. Wewnątrz znajdował się czek bankierski na nazwisko Elisabeth Teerlinc, opiewający na pierwszą z wymienionych kwot, oraz kartonik z nazwiskiem. Paweł Jermołow.

Przez chwilę wpatrywałam się tępo w nazwisko na wizytówce. Niezbyt często czuję się zszokowana, ale… Paweł Jermołow?! Miałam szansę zobaczyć obrazy Pawła Jermołowa! A raczej – Paweł Jermołow uważał, że jestem na tyle dobra, by obejrzeć jego obrazy. Kazbich chyba wiedział, że aby je zobaczyć, z chęcią oddałabym mu czek i jeszcze dorzuciła własny, z nazwiskiem Jermołowa.

Skład kolekcji Jermołowa był wielką tajemnicą, przedmiotem zarówno legend, jak i zawistnych plotek. Rosyjski oligarcha miał reputację poważnego nabywcy, ale nie pojawiał się w galeriach osobiście i wolał dokonywać zakupów poprzez rozmaitych anonimowych pośredników. Łączono go z wygranymi aukcjami dzieł Matisse’a, Picassa, a w ciągu ostatnich pięciu lat, co bardziej nietypowe – pracy Jacopa Pontorma. Również jeden z obrazów Pollocka z pewnością kupiono w imieniu jednej z jego spółek.

No i były medaliony Botticellego, czyli „Botticelli Jamesona”, bo tak je określano, od nazwiska amerykańskiego przemysłowca, który w dziewiętnastym wieku wywiózł je w podejrzanych okolicznościach z Włoch. Z czasem wieść o miejscu ich pobytu płynnie przeszła z poziomu plotek w sferę teorii spiskowych. Bliźniaczych medalionów zatytułowanych Zwiastowanie i Madonna z Dzieciątkiem nie pokazano publicznie przez sto pięćdziesiąt lat. Niektórzy domorośli eksperci, zwłaszcza internetowi, powątpiewali w ich istnienie, twierdząc, że spłonęły wraz z posiadłością Jamesona na północy stanu Nowy Jork. Inni jednak utrzymywali, że pożar był aranżowany, a odszkodowanie wypłacone za rzekomo zniszczone dzieła powiększyło gromadzony przez trzy pokolenia, a w ostatnim czasie kurczący się rodzinny majątek. Jeszcze inni znowuż twierdzili, że widzieli dzieła w Katarze czy Korei. Nazwisko Jermołowa kojarzono z szemraną sprzedażą owych prac w Zurychu, dziesięć lat temu, ale nikt nie miał całkowitej pewności, że faktycznie weszły w skład jego kolekcji.

– Moja odpowiedź brzmi „tak”. Proszę powiedzieć panu…

Doktor przerwał mi teatralnym gestem, przykładając palec do ust.

– Mój mocodawca oczekuje pełnej dyskrecji.

– Oczywiście, proszę wybaczyć.

– Zatem… znakomicie, pani Teerlinc. Ma pani moją wizytówkę. Kiedy będzie pani gotowa do podróży, proszę się ze mną skontaktować, a ja poczynię stosowne przygotowania.

Doktor Kazbich nie miał na głowie kapelusza, ale kiedy drzwi galerii zamykały się za nim, byłam pewna, że dotknął w pożegnalnym geście wyimaginowanego ronda.

Wkrótce potem, wróciwszy do swego mieszkania na Campo Santa Margherita, rozkoszowałam się w kąpieli kieliszkiem soave, ściskając w dłoni wizytówkę niczym talizman. Uwielbiałam tak leżeć wczesnym wieczorem i słuchać dzieci bawiących się w dole na placu. Dziewczynki skakały przez skakanki ze sznura do bielizny, chłopcy grali w piłkę i szaleli na deskorolkach, sprzedawcy pakowali skrzynki kałamarnic i małych krabów zwanych moleche, a kawiarnie wypełniały się turystami i studentami. Czułam się tak… swojsko.

Próbowałam wyobrazić sobie dzieła z kolekcji Jermołowa. Jedyną rzeczą, jakiej brakowało mi z pracy w domu aukcyjnym, były same obrazy. Do tej pory udało mi się uniknąć zajmowania się pracami, którymi bym w rzeczywistości gardziła, ale też nie mogłam udawać, że obrazy, które Galeria Gentileschi właśnie sprzedała, były czymś więcej niż wielkoformatowym badziewiem. Brakowało mi nie tylko tego nagłego uderzenia czystego piękna, ale również przywileju spędzania czasu z obrazami, niemal erotycznego wyczekiwania wywoływanego przez powolne odkrywanie dzieł, tego, że można wpaść w zachwyt nad obrazem, patrzeć na niego po raz nie wiadomo który i nadal być poruszonym, zaniepokojonym, zdumionym. Nigdy nie zapomnę dnia, w którym z całą klasą po raz pierwszy odwiedziłam National Gallery. Ta wizyta zmieniła moje życie i od tego momentu jedyną rzeczą, która mnie nie zawiodła, były obrazy. No i fajki, chyba.

Rozmyślając o planach na jesień, zdałam sobie sprawę, że propozycja Jermołowa nie tylko nadzwyczaj mi pochlebiała, ale też pojawiła się w idealnym momencie. Wiedziałam, że zyski z wystawy bałkańskiej przez pewien czas wystarczą na pokrycie wydatków galerii, ale mieszkanie i prace remontowe pochłonęły niemal połowę moich funduszy. Bycie bogatą jest bardzo drogie. Kiedy przyjechałam do Wenecji dziewięć miesięcy temu, mogłam wynająć jakieś lokum, ale pragnienie posiadania mieszkania – a nawet domu – które należałoby bezspornie do mnie, było silniejsze niż rozwaga. Mieszkanie należało do firmy Gentileschi, a zapłaciłam za nie gotówką przez panamski bank obsługujący galerię. Miałam nadzieję, że w końcu przeniosę się na rynek wtórny i będę sprzedawała dobre obrazy z drugiej ręki, ale na razie nie miałam przypływu gotówki, by zajmować się czymś więcej niż dziełami „młodych artystów” poniżej pułapu stu tysięcy. Jednak sztuka nowoczesna, która nie miała żadnej wartości poza pieniężną, bywała niezmiernie lukratywna, jeśli towarzyszyła jej moda. Potrzebowałam więc na nowy sezon czegoś efektownego, odkrycia, które będę mogła kupić tanio i sprzedać drogo przyszłej wiosny. Zaciekawiła mnie na przykład pewna Dunka, absolwentka londyńskiej akademii Saint Martin’s. Widziałam w sieci jej wystawę dyplomową, na której prezentowała serię prostych grafik – dziwnie frapujących złotawych okręgów na ciemnym tle, które bardzo efektownie prezentowałyby się oświetlone ckliwym światłem Laguny. Gdyby udało mi się je zdobyć, mogłabym zorganizować wernisaż o zmierzchu. Musiałam też skupić się na nauce rosyjskiego. Ze względu na tłumy Rosjan kupujących dzieła sztuki na Zachodzie już dawno wydawał mi się przydatnym narzędziem w mojej branży, ale teraz wyglądało na to, że będę potrzebowała go wcześniej, niż myślałam. Nie łudziłam się, że będę konwersować z Jermołowem w jego ojczystym języku (gdyby się raczył pojawić), ale zaczynałam coraz lepiej przyswajać rosyjską wymowę i uznałam, że powinnam się nauczyć podstawowych zwrotów grzecznościowych.

Znalazłam więc Maszę, byłą śpiewaczkę operową, która mieszkała na prawdziwej mansardzie za teatrem La Fenice i tam też udzielała lekcji rosyjskiego. Moja nauczycielka była rodowitą Wenecjanką, dzieckiem, jak twierdziła, pary rosyjskich śpiewaków operowych, którzy uciekli ze Związku Radzieckiego podczas tournée po Włoszech tuż po drugiej wojnie światowej. Mimo to nadal mówiła po włosku z silnym akcentem, a jej mroczna kawalerka, do której szło się po coraz węższych schodach aż na szóste piętro kamienicy, przypominała scenografię z amatorskiej inscenizacji Czechowa. Na każdej wolnej powierzchni, która nie była przyozdobiona chustami z ciężkimi frędzlami, poustawiano ikony. Był też prawdziwy samowar, półki z tomikami rosyjskiej poezji, a w powietrzu unosiła się nieprzyjemna woń gotowanej tłustej wieprzowiny. Masza musiała dobiegać osiemdziesiątki i choć jej noga nigdy nie postała w rodzinnym kraju, twierdziła, że jest potomkinią „Białych Rosjan”, przedstawiała scenki z petersburskiego salonu swoich rodziców, które mogła zaczerpnąć jedynie z powieści, i kręcąc nosem, poprawiała błędy popełniane przez prezenterów rosyjskich stacji radiowych, które nastawiała, bym mogła ćwiczyć język.

– „Of” – rzucała z obrzydzeniem i przewracała oczami pod wielką broszką farbowanych na czarno, tapirowanych włosów. – Nie „ow”! Tragedia, tragedia. – Utyskiwała, jakby wszelkie zło stalinizmu ujawniło się w błędnym udźwięcznieniu końcówki otczestwa.

Jednym słowem: Masza była cudowną starą oszustką. Może dlatego tak ją lubiłam.

3

Okazało się, że mam mnóstwo czasu na dodatkowe lekcje, ponieważ przygotowania do wyceny dzieł Jermołowa zajęły ponad miesiąc. Bogacze traktują czas czysto instrumentalnie, czego dowiedziałam się od swojego przyjaciela Steve’a, speca od funduszy hedgingowych, którego jacht Mandarynka okazał się dla mnie kiedyś azylem, a potem trampoliną do stworzenia własnej galerii. Bogaci ludzie są odporni na wskazówki swoich podwładnych i zmieniają lub poszerzają swoje plany, kierując się wyłącznie własnymi potrzebami. Dr Kazbich dał mi numer do madame Poulhazan, asystentki Jermołowa, która przez kolejne tygodnie energicznie ustalała i przekładała termin spotkania. Poczułam ulgę, gdy powiedziała, że jej szef odda mi do dyspozycji swój samolot, a potem dwa razy odbyłam podróż tramwajem wodnym na lotnisko tylko po to, by się dowiedzieć, że Jermołow odwołał spotkanie. Był to w São Paulo, to w Nowym Jorku, to znów na nagłym spotkaniu w Londynie – wciąż nieuchwytny.

Wykorzystałam te dni, by ocenić potencjał kolekcji. Notowałam ostatnie znane ceny sprzedaży prac, które Jermołow podobno posiadał, zestawiałam je z porównywalnymi dziełami w Artprice Index i zbierałam informacje na temat obrazów, które oficjalnie zostały wprowadzone na rynek w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Kiedy wreszcie nadszedł dzień podróży i egzaminu, czułam, że już lepiej nie mogłam się obkuć. Z moich poszukiwań wynikało, że Jermołow posiada cztery samoloty, w tym dassaulta, który wyróżniał się nawet jak na standardy obowiązujące w Aeroporto Marco Polo – nie z powodu koloru, ładnego, dyskretnego granatu, ale czterech stewardes, które w strojach służbowych czekały cierpliwie na pasie startowym, by mnie przywitać, jakbym przyjechała z wizytą państwową. Dwie z nich dzielnie przytrzymywały na wietrze swoje małe czapeczki.

Podziękowałam za wódkę, szampana, kawior z blinami i wyciskany na zimno sok z jarmużu i z lekkim tylko skrzywieniem przyjęłam podczas startu wodę od Armaniego. Do momentu, gdy się przebiliśmy przez chmury, obserwowałam majaczące pode mną cudowne, różowe skały Dolomitów ze szczytami udekorowanymi pierwszym śniegiem, a potem usiadłam wygodnie, by przejrzeć notatki na temat szefa gorliwych stewardes. O Jermołowie, choć nazwisko to było powszechnie znane, wiedziałam tyle co inni, czyli w zasadzie nic. Pasował do obrazu nowoczesnego oligarchy: w młodości przeszedł szkolenie w KGB, przejawiał głębokie zainteresowanie minerałami i rolnictwem wielkoobszarowym, miał rozległe kontakty w kręgach rządowych, oficjalnie mieszkał w Rosji, ale posiadał domy we Francji, Londynie, Anguilli i Szwajcarii. W „Architectural Digest”, w artykule poświęconym Taïs Bean, pokazano żyrandol, który artystka zaprojektowała do górskiego domku Jermołowa. Dowiedziawszy się, że był też politykiem – piastował stanowisko gubernatora na swoim rodzinnym Kaukazie – zrazu osłupiałam, ale gdy znalazłam informacje na temat innych oligarchów pełniących podobne funkcje, uznałam, że to dość popularny sposób okazania lojalności wobec starej dobrej Mateczki Rosji. „Forbes”, „Spears” i „Financial Times” nie ujawniły niczego kontrowersyjnego, przejrzałam więc archiwalne numery dziennika „Rossijskaja gazieta” oraz magazynu finansowego „Wiedomosti”, ale pomimo wysiłków – moich i Maszy – nadal miałam wrażenie, że posługuję się rosyjskim na poziomie podstawowym i szukanie informacji szło mi jak po grudzie. Jermołow pojawiał się na balach charytatywnych i cyklicznych, z natury jałowych spotkaniach przekonanych o własnej zajebistości ekspertów, organizowanych w Davos i na Yerba Buena. Jak można się było spodziewać, mój zleceniodawca pstrykał sobie fotki z Eltonem Johnem i Bono, ale w porównaniu ze swoimi poprzednikami z ostatniego pokolenia postsowieckich kowbojów był zdecydowanie mdły i bezbarwny. Mimo to niekwestionowane bogactwo sprawiało, że cieszył się powszechnym poważaniem. Jego kolekcję spowijał woal tajemnicy, ale ponieważ Jermołow nie pojawiał się na żadnej z modnych wystaw sztuki współczesnej i nie dał się sfotografować w mekce tejże, czyli moskiewskim Garage, uznałam, że może faktycznie lubi malarstwo.

Kiedy wylądowaliśmy w Nicei, stewardesa poprowadziła mnie ceremonialnie do czekającego maybacha, granatowego jak cała flota pojazdów Jermołowa. Przy otwartych drzwiach stał Shrek w garniturze eksponujący kaburę i byczy kark. Spodobał mi się ten swojski widok i pomyślałam, że moglibyśmy się zaprzyjaźnić, ale zastanawiałam się, czy zatrudnienie szofera i ochroniarza nie byłoby jednak zbytnią ekstrawagancją. Mięśniak usiadł z przodu i samochód pognał autostradą w kierunku Tulonu. Tuż za Saint-Tropez zjechaliśmy z głównej drogi i zatrzymaliśmy się przed podwójną bramą, gdzie kierowca musiał wstukać kod zabezpieczający. Potem ruszyliśmy dalej aleją wysadzaną platanami nakrapianymi złotem wczesnej jesieni. Zjeżdżaliśmy w dół i pięliśmy się w górę, a w oddali mrugała delikatnie roziskrzona tafla Morza Śródziemnego. Przed nami pojawiła się kolejna brama, ale tym razem kierowca skręcił z drogi i wjechał na betonową rampę, gdzie już podnosiły się drzwi garażu. Pojechaliśmy dalej w dół w niebieskawej poświacie, aż uniosły się kolejne drzwi i samochód zatrzymał się w ciasnym, niskim, betonowym pomieszczeniu. Kierowca otworzył drzwi i skierował mnie do okrągłej szklanej budki w załomie ściany.

– Proszę tutaj. Tylko na chwilę.

Zaokrąglone drzwi kabiny zamknęły się, a w suficie coś zabuczało – skaner rentgenowski? Kierowca wypuścił mnie z budki, po czym z powagą powtórzył tę samą procedurę z moim bagażem, a następnie zaniósł go do windy na przeciwległej ścianie. W końcu cała nasza trójka pojechała w ciszy na górę. Gdy drzwi się rozsunęły, moim oczom ukazał się widok, który przyprawił mnie o głupkowaty chichot.

Staliśmy na szczycie łagodnie nachylonego zbocza, ciągnącego się żwirowym łukiem w dół aż do otoczonej sosnami i topolami willi, za którą w dali połyskiwało morze. Dziewiętnastowieczny budynek był jasnoróżowy, pretensjonalny i wymyślny jak tort weselny. Albo dom kurtyzany Colette, przywodzący na myśl łóżka z baldachimem i schadzki wśród zapachu jaśminu. Kiedyś, licząc na szczęście, takie domki dawano pod zastaw w kasynach Monte Carlo. Po nieco ponurych procedurach bezpieczeństwa na dole kiczowata willa roztaczała wytworną, acz ulotną woń minionego, dekadenckiego świata złudy i marzeń. Kiedy zmierzaliśmy w kierunku podwójnych drzwi z jasnego wapienia opatrzonych wielką, mosiężną głową lwa, ze spryskiwaczy ukrytych pod żwirem po obu stronach drogi zaczęła tryskać woda, tak że szliśmy tęczowym tunelem. Po cichu liczyłam, że lada moment usłyszę walca. Tak, czasami bezguście bywa niezwykle rozkoszne.

Wyniosły kamerdyner wskazał pani Teerlinc apartament na pierwszym piętrze. Kolejne podwójne drzwi otworzyły się na mały, ośmiokątny przedpokój wyłożony palisandrową boazerią, z balkonem po jednej stronie i sypialnią po drugiej. Trudno mi było skupić się na wystroju, gdyż uderzył mnie intensywny zapach lilii. Jedyne, co mogłam zrobić, to wyszeptać „dziękuję”, a następnie opaść na łóżko, jako żywo przypominające mi inne łoże i inny pokój, w którym dawno temu próbowałam się uspokoić, znalazłszy w nim opuchnięte ciało, nagle bezbronne w obliczu śmierci. Teraz również czekałam, by krew przestała mi buzować i szumieć w uszach.

Może jestem pod tym względem powierzchowna, ale nie poświęcam wiele czasu na rozmyślania o przeszłości. Rozumiem pojęcie „przypadkowej koincydencji”, ale ten sam intensywny kwiatowy odór przepełniał pokój w Hôtel du Cap, gdzie znalazłam zwłoki Jamesa. Nie myślałam o tym miejscu od bardzo dawna, lecz ta ogromna kompozycja z lilii o cienkich jak pergamin płatkach sprawiła, że przez chwilę miałam wrażenie, jakbym go nigdy nie opuściła. Czyżbym nadal tkwiła w tym bagnie, uwięziona na zawsze z drżącymi dłońmi w portfelu nieboszczyka?

Na szafce nocnej, obok wazonu zauważyłam znajomą kremową kopertę. Otworzyłam ją zębami i jedną ręką, podczas gdy drugą zaczęłam metodycznie odłamywać główki kwiatów, z każdym trzaskiem rozrywając łańcuch łączący mnie z tamtą chwilą. Pręciki uwolniły chmurę pomarańczowego pyłku, który brudził moje rękawy, gdy czytałam.

Pani Teerlinc,

mam nadzieję, że podróż była przyjemna i zdążyła się Pani rozgościć. Gdyby czegoś Pani potrzebowała, proszę pytać bez wahania. Kiedy będzie Pani gotowa, moja asystentka pokaże Pani kolekcję, a następnie z przyjemnością zjem z Panią kolację. Proszę przyjąć moje wyrazy wdzięczności za poświęcony mi czas.

Z poważaniem

P. Jermołow

Przebiegłam tekst wzrokiem kilka razy, czekając, aż ostatnia lilia spadnie na podłogę. Wtedy się ocknęłam. Moja piękna jedwabna bluzka od Chloé była nie do uratowania.

– Cholera, Judith – powiedziałam na głos. – Ogarnij ten bajzel.

Powstrzymałam się jednak. Na dywanie było istne pobojowisko, ale wiedziałam, że ktoś się tym zajmie. W moim nowym świecie nie byłam już dziewczyną, która zmaga się z życiem w dusznym pokoju. Byłam bogata, niezależna i wolna. I byłam tutaj. Na własnych zasadach, jako profesjonalistka. Czyż nie stanowiłam żywego dowodu na to, że jeśli tylko wierzysz w siebie i podążasz za marzeniami, możesz być, kim tylko zechcesz? O martwych dowodach lepiej nie rozmyślać. Liczyła się tylko potęga teraźniejszości, moja potęga. Na nic zdadzą się dawne dzieje, a Proust i jego lipowa herbatka mogą się gonić. Znalazłam łazienkę i polałam nadgarstki zimną wodą. Potem wzięłam prysznic, umyłam twarz, włożyłam świeże ubranie i ciasno upięłam włosy. Dotarłam naprawdę daleko i trzeba było czegoś więcej niż znajomego zapachu, by zepchnąć mnie z mojej drogi. Czas iść do pracy.

Do czasu, gdy z chrzęstem ruszyłam żwirową dróżką do prostego, nowoczesnego budynku w kształcie sześcianu, w którym Jermołow przechowywał swoją kolekcję, zdążyłam już dojść do siebie. Ubrałam luźną, czarną sukienkę MaxMara, do niej dobrałam solidne drewniaki Marni. Były paskudne, ale pomyślałam, że w zestawieniu z gładkim jedwabiem nadadzą mi artystowski sznyt. W teczce miałam miarkę, notes z zapisaną wielkością poszczególnych obrazów oraz latarkę i lupę – to zadziwiające, jak wiele falsyfikatów przeoczono tylko dlatego, że eksperci zaniedbali podstawowe zasady. Wzięłam ze sobą również staromodnego polaroida, ponieważ podejrzewałam, że nie będzie mi wolno robić zdjęć telefonem. Wkrótce trafiłam w ręce skwaszonej Francuzki w garsonce podobnej do kostiumów noszonych przez załogę samolotu Jermołowa. Była to madame Poulhazan, asystentka, z którą się kontaktowałam. Mówiła konkretnie i bardzo grzecznie, ale powłóczyste spojrzenie, którym oceniła moje nogi i teczkę, dało mi jasno do zrozumienia, że darzy mnie bezinteresowną niechęcią. Byłam za młoda, czy tylko niewystarczająco strwożona? Kiedy madame przeszła skomplikowaną procedurę rozpoznawania tęczówki i wprowadzania kodów zabezpieczających, barwione szklane drzwi rozsunęły się i weszłyśmy do przyciemnionego holu pachnącego ozonem i lakierem.

– Alors, mademoiselle. Oto klauzula poufności. Proszę podpisać tutaj, tutaj i tutaj.

Dokument miał trzy strony tekstu po angielsku i był tak szczegółowy, że praktycznie rzecz biorąc, nie tyle zrzekłam się prawa do rozmawiania o kolekcji i opisywania w jakiejkolwiek formie jej zawartości, ile obiecałam, że ją wymażę z pamięci. Mimo to Elisabeth machnęła swój podpis. Następnie madame zeskanowała mnie od stóp do głów podświetlanym urządzeniem, które wyglądało jak luksusowy wibrator, pogrzebała podejrzliwie w moich dokumentach i z triumfem wyciągnęła polaroida.

– To zabronione.

– Potrzebuję go do wyceny.

– Nie ufa pani swoim oczom? – zadrwiła.

Mogłam odpowiedzieć, że to oczom Jermołowa nie wierzę, ale to by mi nie pomogło, więc uprzejmie zasugerowałam, by zadzwoniła do rezydencji i zapytała swego pryncypała o pozwolenie, a potem z przyjemnością obserwowałam jej zniesmaczenie, gdy mi go udzielono. Nastąpiła kolejna pauza, podczas której asystentka wprowadziła długi kod do ostatniego zamka, i w końcu znalazłam się w środku.

Podłoga wykonana była z malachitu, ale stukot moich masywnych drewniaków na szklistej posadzce nie sprawiłby mi większej przyjemności, nawet gdybym stąpała po szmaragdach. Owszem, na chwilę rozbroił mnie atak lęku wywołany zapachem lilii w sypialni, ale teraz przypomniałam sobie kilometry, które mozolnie pokonywałam, brnąc niekończącymi się korytarzami domu aukcyjnego, miesiące żmudnej harówki, przemierzanie w tę i z powrotem londyńskich chodników. Jednym słowem: ujrzałam obłożony tapiseriami korytarz prowadzący mnie w przeszłość, do pierwszego razu, kiedy naprawdę zobaczyłam obraz w londyńskiej National Gallery, i przypomniałam sobie cały szlak, który musiałam przejść, by stanąć tu teraz jako niezależna, może nawet ceniona ekspertka. Rzadko uświadamiamy sobie, że oto mamy dokładnie to, czego chcieliśmy. Przez kilka sekund czułam się jak w stanie nieważkości, unoszona w spirali czasu, zanurzona w swoim spełnieniu. Nieźle, Judith. Naprawdę nieźle. Otworzyłam oczy i zobaczyłam, że madame wpatruje się we mnie pytająco. Nie chciałam sprawić jej przyjemności i pokazać, że jestem pod wrażeniem kolekcji, ale muszę przyznać, że chociaż zdarzało mi się bywać w niezwykłych miejscach, to nigdy nie widziałam czegoś takiego jak galeria Jermołowa.

Pomieszczenie było długie i wysokie, oświetlone delikatnie, jakby świecami. Dwie kanapy Breuera pokryte śnieżnobiałym zamszem stały pośrodku zwrócone do siebie plecami, a wokół nich kilka innych siedzeń: krzesła w stylu regencyjnym z rzeźbionym oparciem z błyszczącego buku i bergère z epoki Ludwika XIV pokryte szarym jedwabiem. Całość prezentowała się niczym tło scenki rodzajowej w oczekiwaniu na bohaterów. Zanim zrobiłam kolejny krok, rozpoznałam Pollocka i Matisse’a – Maison à Tahiti, który pięć lat wcześniej wywołał sensację w Nowym Jorku, gdy anonimowy kupiec wszedł niemal z ulicy i wylicytował go za czterdzieści milionów dolarów – trzy Picassy, jednego Rembrandta, dwa Breughle, jednego Cézanne’a, Tycjana (kurwa, Tycjana! Kto dziś ma prawdziwego Tycjana?!) oraz Portret młodego mężczyzny w czerwonej czapce Pontorma. Byłam oszołomiona. Z trudem się oparłam pokusie wbiegnięcia między obrazy. Miałam ochotę wyciągnąć dłonie w kierunku połyskujących płócien i chłonąć wywoływane przez nie emocje. Lewą ścianę poświęcono artystom rosyjskim: wijący się smok Wrubla, jakiś Grigorjew, Riepin, a dalej prace Poussina, seria pejzaży Klimta.

– A tutaj są rysunki. – Madame skierowała pilota na panel umieszczony poniżej Klimta. Z delikatnym furkotem otwarło się okienko i pojawił się stalowy pojemnik przypominający dawny stojak na płyty CD. Kobieta wciskała przyciski, a prace przesuwały się kolejno niczym diabelski młyn szkiców węglem i akwafort, jedna lepsza od drugiej.

Moją euforię nagle zaprawiła gorycz, jakbym poczuła w ustach smak Caviar Martini. Spodziewałam się, że zadanie będzie onieśmielające, byłam nawet podekscytowana wyzwaniem, ale to… to było niewykonalne. Prac było po prostu za dużo, a dzieła zbyt wybitne! Potrzebowałam zespołu asystentów, drabin, rękawiczek, Bóg wie jakiego sprzętu. Ledwie odważyłabym się dotknąć tych dzieł, a co dopiero podjąć się ich wyceny. Zastanawiałam się, w co Jermołow pogrywa. Po co właściciel takiej kolekcji w ogóle rozważał zatrudnienie samotnej, nikomu nieznanej właścicielki galerii do wyceny prac, których piękno sprawiło, że się nagle poczuła jak proch?

Madame usiadła sztywno na jednej z kanap, wykrzywiając wyszminkowane usta w zaciętym, pełnym wyczekiwania uśmieszku. Trzymaj fason.

– Rozumiem, że są też renesansowe działa. – Na większą przekorę nie potrafiłam się zdobyć.

– Naturalnie. Tędy, proszę.

Gdy tylko się odwróciła, zwiesiłam głowę i poszłam za nią wzdłuż galerii. Ściana na końcu była pusta, co tylko podkreślało wartość skarbów, które się za nią kryły. Madame przyłożyła dłoń do kolejnego panelu, po czym rozsunęły się maleńkie drzwiczki, jakby prowadzące do celi średniowiecznego mnicha. Wewnątrz nie starałam się nawet ukryć zdumienia. Maleńkie pomieszczenie, całe wyłożone misternie intarsjowaną, drewnianą boazerią, było kopią słynnego studiolo księcia Urbino. Dzieła malarstwa iluzjonistycznego przeplatały się z portretami klasycznych filozofów czczonych w epoce renesansu. Błądziłam wzrokiem po pełnych blasku kompozycjach. A potem, tak blisko, że mogłam dotknąć ich obu za jednym wyciągnięciem ręki, zobaczyłam dwa medaliony, dwie lśniące, pokryte emalią twarze, dwie idealnie ukształtowane brody poniżej pytających, szarych oczu, dwie blond głowy zakryte siatką tak delikatną, że zdawała się płynąć ku mojej zdumionej twarzy. Zwiastowanie i Madonna z Dzieciątkiem. Były tam. Obrazy, o których się uczyłam, ale których nigdy nie widziałam, których nie widział prawie żaden żyjący współcześnie człowiek. Teraz zaczęłam rozumieć, skąd tak szczegółowe zapisy w klauzuli poufności.

– Botticelli Jamesona… To oryginały? – Nie mogłam ukryć zachwytu.

– W rzeczy samej – odpowiedziała madame. Zaczynała się nieco rozluźniać, może więc niepotrzebnie udawałam zblazowaną. Tylko głupek nie stanąłby oniemiały. Ja ledwie się trzymałam na nogach. Trzeci obraz, na wprost nas, był przykryty ciężką, zieloną, aksamitną zasłoną. Uchyliłam ją delikatnie.

– Och.

Nazwałam swoją galerię na cześć Artemisii Gentileschi, malarki, w której się zakochałam, kiedy byłam nastolatką. Artemisia malowała, choć doświadczyła w życiu lekceważenia, biedy, a nawet gwałtu. Zdobyła się na odwagę i nie zgodziła się podporządkować światu, który ją zhańbił, a potem odrzucił. W tysiąc pięćset dziewięćdziesiątym ósmym roku, kiedy była jeszcze małą dziewczynką, jej ojciec i nauczyciel Orazio spędził wiele szalonych nocy w towarzystwie zaprzyjaźnionego malarza z północy Włoch, Michelangela Caravaggia. To były złote czasy dla rzymskich niegrzecznych chłopców. Caravaggio i jego przyjaciele chodzili jak pawie, niczym współczesne gwiazdy rocka. Odurzeni winem i bielą ołowianą wszczynali bójki, zamawiali dziwki, wędrowali dumnie z rapierem u boku po ulubionych gospodach rzymskiego półświatka. Caravaggio, który otrzymał imię na cześć zbrojnego w miecz archanioła, namalował tamtego roku obraz o bezlitosnej wirtuozerii, emanujący druzgocącym wprost pogańskim blaskiem. Był to prezent od jego mecenasa, kardynała del Monte, dla Ferdynanda I Medyceusza, autoportret, na którym autor przedstawił siebie jako Meduzę. Obraz jest wypukłą tarczą z drewna topoli i przedstawia wykonany z brązu oręż, którego Perseusz użył, by odbić przerażające, gniewne spojrzenie Gorgony (gdyby Owidiuszowy bohater spojrzał prosto w oczy uwodzicielki, zmieniłby się w kamień). Caravaggio dał potworowi własną twarz, przedstawiając ostatnie, agonalne przebudzenie Meduzy, już po tym, jak jej głowa została we śnie odcięta od ciała przez miecz Perseusza. Artysta jakby wyczuł intuicyjnie, że przestrzeń nie jest trwała i niewzruszona, lecz się zakrzywia faliście niczym włosie norki na pędzlu, czas zaś przyspiesza lub zwalnia, w zależności od grawitacji. Na tarczy Meduzy wklęsłe cienie wijącej się, okolonej wężami głowy maskują wypukłość powierzchni. Tam właśnie przecinają się dwie płaszczyzny i czas na chwilę się załamuje. W momencie zetknięcia naszego wzroku ze wzrokiem Meduzy Caravaggio zatrzymuje Wszechświat w bezruchu, by uchwycić moment śmierci, a zarazem wykrzyczeć swój sprzeciw wobec obowiązujących kanonów sztuki. My jednak jesteśmy bezpieczni – możemy odwrócić wzrok, a potem znów spojrzeć na obraz, który przekracza intencje malarza i dzięki swej aroganckiej brawurze staje się tym, co przedstawia. Oto nic nieznaczący Lombardczyk w odświętnym stroju, już postrzępionym i przechodzonym, na tym kawałku drewna udowadnia, że posiadł moc Boga. „Weź to, a zatrzymasz czas” – mówi malarz do swego mecenasa.

– Och.

Nawet kopia zapierała dech w piersiach. Gdybym nie widziała oryginału w Galerii Uffizi, pomyślałabym, że patrzę na prawdziwy obraz Caravaggia. Czyżby Jermołow…? Nie, na pewno nie…

– To kopia, ma się rozumieć. – Madame podała mi pomocną dłoń, nim wpadłam głębiej w króliczą norę. – Pan Jermołow szukał trzeciego obrazu do tego pomieszczenia.

– I tak jest piękny.

Zakryłam obraz i zaraz ponownie odsunęłam zasłonę. Twarz Meduzy ścisnęła mnie za serce. Odwróciłam się powoli i rozejrzałam po galerii. Mała salka była jądrem płomienia, wokół którego tańczyły i mieniły się wielobarwne obrazy.

– Dziękuję – powiedziałam szczerze. – Dziękuję, że mi je pani pokazała.

Ciężko mi się było oderwać od tych obrazów, ale z jeszcze większym zaciekawieniem czekałam na spotkanie z Jermołowem. Jakiegoż samozaparcia wymagało zgromadzenie takiej kolekcji! Posiadać Botticellego Jamesona i trzymać go w ukryciu? Poza tym ciekawiło mnie, po co naprawdę mnie tu zaprosił. Kiedy spotkałam się z doktorem Kazbichem, oboje wiedzieliśmy, że prywatna wycena nie jest prawdziwym powodem, dla którego Jermołow mnie zaprasza. W świecie artystycznym przekręty zdarzają się cały czas, nawet tak zacne instytucje jak dom aukcyjny British Pictures dokonywały podejrzanych wycen, zwłaszcza dla celów ubezpieczeniowych lub podatkowych, ale ja nie miałam doświadczenia w takich sprawach. Przynajmniej według Jermołowa. Założyłam, że Kazbicha sprowadziła do mojej galerii kolekcja z Belgradu – w końcu to tam działał, podobnie jak grupa Xaoc Collective. Może Jermołow zażądał znalezienia kogoś szybko i po prostu mi się poszczęściło? Nadzieja na obejrzenie prac Botticellego, nie wspominając o pieniądzach, wystarczyła, by mnie przekonać – nawet jeśli nie zostałam tu ściągnięta z najszlachetniejszych pobudek. Jednak teraz, gdy zobaczyłam, z jakiego kalibru kolekcją mam do czynienia, takie wyjaśnienie wydało mi się mniej prawdopodobne. Uważałam, że osoba, która kocha sztukę tak, jak najwyraźniej kochał ją Jermołow, zwróciłaby się do najlepszego eksperta. Jego obrazy na pewno na to zasługiwały.

Kamerdyner poinformował mnie, że pan Jermołow oczekuje mnie o ósmej na tarasie, gdzie chętnie wypije ze mną drinka, ale przebrałam się szybko i zeszłam na dół kwadrans wcześniej, w nadziei, że przyłapię go na przykład na sprzedaży atomowej łodzi podwodnej. W rzeczywistości jednak gospodarz oddawał się mało ekscytującemu zajęciu, jakim była lektura „The Economist”.

Jermołow był wysoki i miał wąskie ramiona, ale biła od niego siła. Miał jasne włosy i bezbarwne oczy człowieka z północy. Z jego stroju biła nonszalancja, którą są w stanie osiągnąć tylko najwięksi bogacze: gładka koszula, granatowe chinosy, tani zegarek elektroniczny. Wstał, by się ze mną przywitać. Jego twarz miała dziwny wyraz, trochę pytający, trochę rozbawiony, jakbyśmy już się znali. Kiedy odsunął mi krzesło i zaproponował kieliszek szampana, zauważyłam, że było w jego ruchach jakieś opanowanie, elegancki spokój, który mógłby wydawać się ujmujący, gdyby nie dłonie. Długie i delikatne palce niczym odnóża pająka wędrowały po stopce kieliszka, skubały szwy lnianej serwetki, układały drobne przystawki z oliwek i korniszonów w spiralne formy. Te dłonie, w połączeniu z krótką fryzurą, która przypomniała mi o tym, że mój gospodarz odbył szpiegowskie szkolenie, wytrąciły mnie z równowagi, przywodząc na myśl duszne pokoje przesłuchań, wyciągane ze zniszczonych szafek pożółkłe akta, ołówek uniesiony z zamiarem złamania czyjegoś życia w mrozach Syberii i szklankę z gorzką, wystygłą kawą. Nerwowa energia tych dłoni przeczyła pozornemu opanowaniu ich właściciela, a w nieustannej potrzebie chwytania było coś zachłannego.

– Witam, pani Teerlinc. Bardzo się cieszę, że znalazła pani dla mnie czas w ferworze artystycznych wydarzeń. – Uśmiechnął się, rozbawiony własnym żarcikiem. Zaśmiałam się perliście.

– Och, jestem zachwycona, że mnie pan zechciał zaprosić.

Pijąc aperitif i gawędząc ze mną o mojej podróży i otaczającej nas scenerii, Jermołow mnie oceniał. Na kolację przenieśliśmy się do altany z widokiem na morze. Kelnerzy chodzili w tę i z powrotem, przynosząc sałatkę z owoców morza ze strzępielem, a potem homara zapiekanego w cieście filo, podczas gdy fale uderzały łagodnie o brzeg sto metrów pod nami. Wzdłuż ścieżki wiodącej na taras migotały świece. Ponad ramieniem Jermołowa widziałam ich blask ciągnący się aż na brzeg, w dół schodów wykutych w skale. Jermołow palił jak smok, ale w rozmowie silił się na uprzejmość. Chassagne-montrachet było wyborne, ale z jakiegoś powodu czułam się nieswojo. Dziwne, zważywszy na fakt, że siedział przede mną człowiek, który w niepozornym budyneczku u stóp wzgórza urządził prawdziwą kunstkamerę.

Przy pierwszych daniach trzymałam się etykiety i rozmowę o interesach zaczęłam dopiero, gdy sprzątnięto talerze. Wcześniej gawędziliśmy o tym, kiedy najlepiej odwiedzić Wenecję, a kiedy się wybrać na Karaiby, o remoncie francuskiego domu, który Jermołow nabył przed pięciu laty, i nowej architekturze Moskwy, o której czytałam artykuł przed lądowaniem. Dowiedziałam się z niego, że grupy straży obywatelskiej patrolują w nocy rosyjską stolicę, polując na podpalaczy, którzy puszczają z dymem stare budynki, by zrobić miejsce pod miliardowe inwestycje deweloperów. Potem dyskutowaliśmy o Lermontowie, gdyż mój gospodarz, jak każdy człowiek z Kaukazu, kochał tego poetę. Kiedy Jermołow w rozbrajający, właściwy Rosjanom sposób zadeklamował długi fragment z Demona, zaczęłam go nawet lubić. Jego dłonie nieustannie się poruszały, kiedy podawano nam deser w postaci maleńkich, fioletowych porcji crème brûlée, którego żadne z nas nie tknęło, a ja zamilkłam, czekając na jego pytania.

– Rozumiem, że przed przyjazdem do Wenecji spędziła pani jakiś czas w Nowym Jorku. Czy może w Paryżu?

Zamarłam. Elisabeth Teerlinc nigdy nie była w Paryżu.

– W zasadzie pochodzę ze Szwajcarii.

– Proszę wybaczyć, musiałem coś pomylić.

Nagle zdałam sobie sprawę, że jestem zupełnie sama, z dala od domu, od świata. Nie mówiłam nikomu, dokąd się wybieram, ponieważ… Cóż, nie miałam komu powiedzieć. Nie ma się czego obawiać, jest zajętym człowiekiem. Właściwie, jesteś jego pracownicą, jedną z wielu. Miał prawo się pomylić. Uniosłam kieliszek z winem.

– Czy miała już pani chwilę, by zacząć wycenę mojej kolekcji?

– Tak, to był wielki przywilej, że mogłam ją zobaczyć.

– Sądzi pani, że będzie w stanie oszacować jej wartość?

Odstawiłam kieliszek.

– Panie Jermołow, powinnam być z panem szczera. Niezmiernie schlebia mi fakt, że zaprosił mnie pan tutaj, i jestem bardzo wdzięczna za pana gościnność, ale kolekcja taka jak pana… Naprawdę, nie jestem odpowiednią osobą do jej wyceny. Uważam, że byłoby lepiej, gdyby zlecił ją pan któremuś z wielkich domów aukcyjnych w Londynie lub Nowym Jorku.

Jeśli był niezadowolony, nie dał tego po sobie poznać. Tylko jego ruchliwe dłonie splotły się razem i zastygły w bezruchu.

– Uważa się pani za… niekompetentną? Ale dlaczego? Wydaje się, że pani galeria odnosi sukcesy.

Właśnie miałam mu odpowiedzieć, gdy moją uwagę przyciągnął nagle ruch na ścieżce wiodącej w górę klifu. Mignięcie blond włosów w świetle świecy, blask nagiego kobiecego ramienia. Jermołow nie odwrócił głowy, tylko prawie nie otwierając ust, powiedział coś ostro po rosyjsku. Aż podskoczyłam, kiedy zza jednej z kolumn altany jak duch wyłonił się ochroniarz i ruszył schodami w dół. Nie miałam pojęcia, że tam stał, i nie byłam pewna, czy bardziej mnie to uspokajało, czy przerażało.

– Proszę mi wybaczyć. Czasami mamy tu kłopot z intruzami.

– Cóż, temu miejscu nie można się oprzeć.

Nie wierzyłam mu. Jego dom był chroniony lepiej niż Downing Street 10. Żaden intruz nie zdołałby podejść tak blisko.

– O czym mówiliśmy?

– Jest pan bardzo uprzejmy, ale nie powiedziałabym, że moja galeria odnosi wielkie sukcesy. Jeszcze nie. – Zamilkłam, bawiąc się łyżeczką. Próbowałam wymyślić jakąś wymijającą odpowiedź. – Otworzyłam Gentileschi… dopiero rok temu. I zajmujemy się głównie sztuką współczesną.

– Myślałem, że zna się pani również na dawnych mistrzach. – Pytająco spojrzał mi w oczy.

Co miał na myśli? Nic! Nie popadaj w paranoję!

– Kształciłam się w tym kierunku, ale w żadnym razie nie jestem autorytetem. Jak pan wie, kolekcja pańska jest wyjątkowa, zarówno jeśli chodzi o jej zakres, jak wartość dzieł. Nie czuję się na tyle pewnie, by oszacować ich wartość rynkową.

– Mimo to rozważa pani wykonanie tego zadania?

Owszem, rozważałam. Teraz, gdy wiedziałam, co zawiera kolekcja, mogłam przejrzeć raporty sprzedaży z kilku poprzednich lat, skonsultować się z Artprice i porównać szacunki dotyczące podobnych dzieł. Robiłam takie rzeczy przez cały okres swej pracy w domu aukcyjnym. Zadanie było onieśmielające, ale nie niemożliwe.

– Jeśli niepokoi panią autentyczność prac, to zapewniam, że ich pochodzenie jest bez zarzutu. Potrzebuję jedynie wyceny.

– Ja…

Doszły do nas głosy mówiące po rosyjsku – kobiety i ochroniarza. Usłyszałam, jak kobieta syczy „Chcę z nim rozmawiać”, a potem wypowiedziane niższym, łagodnym głosem słowa mężczyzny, których nie zrozumiałam, i na koniec: „niemożliwe”.

– Przepraszam, pani Teerlinc.

Jermołow wstał niespiesznie i zniknął w fioletowym świetle. Nie podniósł głosu, ale usłyszałam, jak mówi wyraźnie:

– Pozbądź się jej. Zajmę się tym rano.

Nie wiedział, że mówię trochę po rosyjsku, ale, z drugiej strony, nie pytał mnie o to. Zastanawiałam się, czy wieczorna spacerowiczka zdawała sobie sprawę, jak niebezpieczna mogła być jej przechadzka – i to bynajmniej nie z powodu nachylenia klifu. Fakt, że jeszcze nie widziałam w okolicy kałasznikowa, nie oznaczał, że ich tu nie ma, a po wizycie w galerii doskonale wiedziałam, że są tu wręcz nieodzowne. W lodowatym tonie Jermołowa było coś, co sugerowało, że nie zawahałby się użyć któregoś z nich osobiście.

– Jeszcze raz proszę o wybaczenie. – Jego dłonie chwyciły serwetkę, zamarły w powietrzu i odłożyły ją z powrotem na miejsce.

Zdałam sobie sprawę, że najbardziej przerażające w Jermołowie było to, że wcale nie sprawiał wrażenia przerażającego. Nie musiał ryczeć jak lew. W jego przypadku spokój nie tyle maskował okrucieństwo, ile stanowił jego potwierdzenie. Nagle wydał mi się z tego powodu seksowny, co mnie zirytowało.

– Na czym skończyliśmy? – zapytał.

Byłam pewna, że nie wybrał mnie z całkowicie uczciwych pobudek. Dlaczego, mając taką kolekcję, nie zwrócił się do najlepszych ekspertów w branży? Byłam pewna, że mając dość czasu, mogłam się wywiązać z zadania, jednak ranga dzieł sprawiała, że czułam wewnętrzny opór. Te obrazy zasługiwały na najlepszego eksperta i chociaż przyznawałam to przed sobą z ogromną niechęcią, nie byłam kimś takim. Jeszcze nie.

– Panie Jermołow, czy mogę zapytać, dlaczego wybrał pan do wyceny mnie?

– Polecił mi panią doktor Kazbich. Dokonuje dla mnie zakupów. – Najdrobniejsza sugestia, iż może marnować swój czas, wywoływała u niego zniecierpliwienie.

– Panie Jermołow, może pan być pewien, że zachowam dyskrecję, i jestem zaszczycona, że mogłam zobaczyć pana kolekcję, ale najzwyczajniej w świecie nie uważam, żebym była najodpowiedniejszą osobą do wykonania tej pracy. Potrzeba by zespołu ekspertów, asystentów… – Zamilkłam. Krótko mówiąc, znudziłam go. Jak się spodziewałam, poczynił kilka chaotycznych uwag, po czym oznajmił, że musi iść, gdyż ma do wykonania kilka telefonów. Nie byłam mu już potrzebna, więc przestałam go interesować.

Następnego ranka Jermołow nie pofatygował się nawet, by się ze mną pożegnać. Nie przypuszczałam, że kiedykolwiek go jeszcze zobaczę – ani tym bardziej, że wkrótce będę stawać na głowie, by się z nim spotkać.