Korekta

Hanna Lachowska

Ilustracja na okładce

© diversepixel/Fotolia

Zdjęcia we wnętrzu

wykorzystane za zgodą oryginalnego wydawcy Inner Traditions

Tytuł oryginału

The Destruction of Atlantis

Originally published in the English language

by Inner Traditions International,

under the title THE DESTRUCTION OF ATLANTIS

Copyright © 2002 by Frank Joseph.

All rights reserved.

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część tej publikacji nie może być reprodukowana

ani przekazywana w jakiejkolwiek formie zapisu

bez zgody właściciela praw autorskich.

For the Polish edition

Copyright © 2018 by Wydawnictwo Amber Sp. z o.o.

ISBN 978-83-241-6659-6

Warszawa 2018. Wydanie II

Wydawnictwo AMBER Sp. z o.o.

02-954 Warszawa, ul. Królowej Marysieńki 58

www.wydawnictwoamber.pl

Konwersja do wydania elektronicznego

P.U. OPCJA

Kennethowi Carolemu,

niezwykłemu atlantologowi

Przedmowa
Zecharia Sitchin

Atlantyda! Sam dźwięk tego słowa budzi fascynację, ciekawość i niedowierzanie, w połączeniu z pragnieniem, aby wszystko, co się o niej mówi, mogło być prawdą. Całe pokolenia badaczy i poszukiwaczy łączyła obsesja na punkcie tej zaginionej cywilizacji, a miliony ludzi, którzy przeczytali choćby jedną z niezliczonych książek na ten temat, zastanawiały się, czy krótka relacja o zatopionym mieście pozostawiona przez Platona jest tylko – jak wielu twierdziło – „mitem”, a zatem, z definicji, wyimaginowaną rzeczą lub osobą przedstawioną tak, jakby istniała naprawdę.

W moich książkach, opartych na tekstach zapisanych tysiące lat temu przez Sumerów na glinianych tabliczkach, zmierzyłem się z tytanicznym zadaniem udokumentowania i udowodnienia, że wydarzenia, o których pisały starożytne ludy, nie były „mitami”, wytworami nadmiernie wybujałej wyobraźni. Dowodziłem, że starożytni pozostawili relacje o rzeczach i zdarzeniach, które widzieli na własne oczy.

Frank Joseph z godną pozazdroszczenia łatwością pokazuje, że Atlantyda to nie legenda, zabierając czytelnika w podróż do legendarnego miejsca. Towarzyszymy kapitanowi statku przybijającego do słynnego portu na wyspie. Sugerując, kiedy, gdzie i w jaki sposób nastąpiła zagłada Atlantydy, Joseph niemal niezauważalnie rozstrzyga spór „mit kontra rzeczywistość”. Opisując zniszczenie Atlantydy, wpaja czytelnikowi przeświadczenie, że to wyspiarskie państwo musiało istnieć. Przekonująco omawiając miejsce, czas i przyczynę kataklizmu, uwiarygodnia wszelkie jego ślady, jakie możemy znaleźć po upływie tylu tysięcy lat.

Zagłada Atlantydy opisuje miasto, niegdyś stolicę wyspiarskiego imperium, które musiało się zmierzyć z podnoszącym się poziomem wody i kosmicznym kataklizmem. Ponieważ dziś jesteśmy świadkami globalnego ocieplenia klimatu i podnoszenia się poziomu mórz, przedstawione przez Franka Josepha wyjaśnienie minionych wydarzeń powinno być dla nas szczególnie interesujące.

Zecharia Sitchin

autor Zaginionej księgi Enki i Kronik Ziemi

Wstęp
Szaleństwo wokół Atlantydy

Czytanie uczyniło Don Kichota dżentelmenem.
Wiara w to, co przeczytał, uczyniła go szalonym.

George Bernard Shaw

Siwy Arab w długiej do kostek czarnej galabii odchrząknął i wyciągnął ze zniecierpliwieniem rękę po moją manierkę. Zawahałem się. W północnej Afryce świeża woda i życie to jedno, a ja byłem sam – znienawidzony Amerykanin w zapadłym zakątku muzułmańskiego Maroka. Przyjechałem tu, by przeszukiwać ruiny od dawna martwego miasta w nadziei znalezienia śladów jeszcze starszej cywilizacji. Mój towarzysz, który wyglądał na niemal równie starego jak miasto, nie mówił po angielsku. Mimo to sam mianował się moim (niechcianym) przewodnikiem po Lixus.

Jego prawie bezzębne usta skrzywiły się w grymasie chytrego uśmieszku, a ja, chcąc nie chcąc, podałem mu moją wojskową manierkę. Arab wylał bezcenny płyn na spieczoną ziemię u swoich stóp, po czym kucnął na rzymskiej posadzce. Mamrocząc coś pod nosem, położył prawą dłoń na zakurzonych kamieniach i zaczął je pocierać okrężnymi ruchami. Powoli na matowej powierzchni zaczęły się pojawiać niewyraźne kontury mozaiki.

Kiedy starzec czyścił podłogę, nie przerywając mamrotania, z porowatego kamienia wyłaniały się kolory: jaskrawa czerwień, złociste żółcie, morskie błękity i zielenie – wizerunek twarzy nabierał formy. Najpierw duże, niebieskie, władczo spoglądające oczy, następnie krzaczaste brwi. Potem szerokie czoło otoczone długimi lokami jasnych włosów, dumny nos i otwarte, jakby krzyczące, usta. Portret powiększał się, stając się pełną życia sceną z morzem i delfinami w tle. Postać nabierała kształtów i blasku – stopniowo ukazywał się potężny kark, masywne ramiona i wielki trójząb. Miałem przed sobą wizerunek boga oceanu, Neptuna Rzymian, Posejdona Greków, utrwalony w mozaikowym arcydziele, które przetrwało nienaruszone ponad 2000 lat. Stary człowiek, który był sprawcą tego objawienia, przestał pocierać kamienie i niemal natychmiast wizja zaczęła znikać. Jaskrawe barwy blakły. Twarz stawała się coraz mniej wyraźna, jakby zasłaniana przez mgłę. Jeszcze chwila i znikła zupełnie. Kiedy moja rozlana woda szybko wyparowała w północnoafrykańskim słońcu, barwna mozaika przekształciła się na powrót w nieciekawą szarobrązową posadzkę. Bezcenna zawartość mojej manierki stała się płynną ofiarą dla boga wód, który zdecydował się ukazywać swą twarz, tylko dopóki trwała libacja.

To spotkanie z Neptunem wydawało się podsumowaniem wszystkich poszukiwań, które skłoniły mnie do opuszczenia rodzinnego Colfax w stanie Wisconsin. Podobnie jak mozaika, obiekt moich badań pozostaje ukryty, lecz odpowiednia metoda jeszcze może przywrócić go do życia. Przybyłem na wybrzeże Maroka, aby zbadać, sfotografować, a przede wszystkim doświadczyć miejsca zwanego Lixus, „Miastem Światła”, takim jakie opuścili Rzymianie. Ruiny leżą niedaleko zapadłej mieściny Larasz, nad brzegiem ciemnobłękitnego Atlantyku. Tylko najwyżej położone, najpóźniejsze z pozostałości budowli są dziełem Rzymian.

Łatwo rozpoznawalne rzymskie kolumny i łuki wspierają się na konstrukcjach wcześniejszych, nieznanych architektów. Obmacałem dłonią jeden z tych potężnych, idealnie przyciętych monolitów i poczułem dreszcz: kamieniarka przypominała mi inne potężne starożytne bloki, których dotykałem w południowoamerykańskich Andach i na dnie oceanu niedaleko wyspy Bimini, 90 kilometrów na wschód od Florydy. Zanim Rzymianie założyli w północno-zachodniej Afryce swoją kolonię, znajdowało się tu niezależne królestwo Mauretanii. Wcześniej mieszkali tu Fenicjanie z Kartaginy. Ale kto budował miasta, zanim oni przybyli?

Sprawa życia i śmierci

Maroko było przełomowym punktem w moich usilnych poszukiwaniach korzeni pewnej obsesji. Kilka tygodni wcześniej siedziałem w czerwonym skórzanym siodle na czarnym koniu przemierzającym piaski pustyni w cieniu Wielkiej Piramidy. W Górnym Egipcie słyszałem echo własnych kroków odbijające się od ścian gigantycznej świątyni Ramzesa III. W Turcji stałem na fortyfikacjach Ilionu i spoglądałem w dół na rozległą równinę, gdzie Grecy stoczyli śmiertelną walkę z Trojanami. Wszędzie zbierałem fragmenty zapomnianej starożytnej układanki, znacznie większej niż wszystkie miejsca, które odwiedziłem.

Wędrowałem od najstarszego znanego grobu na świecie, w Irlandii, i podziemnej etruskiej świątyni w Italii, po Ateny, gdzie grecki filozof Platon po raz pierwszy opowiedział 24 stulecia temu historię, która sprawiła, że wyruszyłem w tę drogę. Gdziekolwiek się znalazłem, czułem się chroniony przed ludźmi i sytuacjami, zagrażającymi niekiedy mojemu życiu, i kierowany ku odpowiedziom, których szukałem. Ale odpowiedzi nigdy nie było dla mnie dość. Porozsypywane niczym okruszki przed głodnym ptakiem, za każdym razem wabiły mnie do następnego i następnego świętego miejsca.

Wdrapałem się na świętą górę Ida na Krecie, do groty, w której urodził się Zeus, król olimpijskich bogów. Odwiedziłem też wiele innych wysp: Santorini na Morzu Egejskim, której sierpowaty kształt jest wszystkim, co pozostało po wulkanicznej eksplozji; Delos – miejsce urodzin Apollina, boga światła i oświecenia. Na bezkresnym Atlantyku Teneryfę, której złowieszcza góra wciąż trzęsie się z sejsmicznego gniewu; Lanzarote – jej wysokie, ostro zakończone piramidy nadal śledzą bieg słońca po upływie niezliczonych tysiącleci; Gran Canarię, gdzie znalazłem podpis samego Atlasa. Moje badania wykroczyły daleko poza granice Starego Świata, sięgając za morze, do gigantycznych geoglifów, przedstawiających fantastyczne zwierzęta i postacie ludzkie wykreślone na peruwiańskiej pustyni, i do położonego wysoko w górach najbardziej zagadkowego miasta Boliwii. Wspinałem się na meksykańskie piramidy, a bliżej domu oglądałem wzgórza w kształcie ptaków i węży od Wisconsin po Luizjanę.

Cena, jaką musiałem zapłacić za te i wiele innych podróży, które zmieniły moje życie, nie ograniczała się do pieniędzy. Na Lanzarote o mało się nie utopiłem, kiedy fala przypływu uwięziła mnie w nadbrzeżnej jaskini. Nieco później tego samego dnia laska uratowała mnie przed wpadnięciem do krateru wulkanu. W Tangerze umknąłem grupie rzezimieszków. Mniej szczęścia miałem w Peru, gdzie trzej bandyci napadli mnie i porzucili nieprzytomnego na ulicy Cuzco.

Nawet kiedy oddałem już tę książkę do druku, nie mogłem jej uznać za zakończoną – i nigdy taka nie będzie – ponieważ kolejne podróże nieustannie odkrywają przede mną nowe wymiary w niekończących się badaniach historii, której nigdy nie poznamy w całości. Wszystkie te podróże miały i mają jeden cel: odzyskać łączność z tym, co straciliśmy. Dlaczego tego pragnę, można to wyjaśnić przez szereg racjonalnych argumentów – odkrycie korzeni cywilizacji, alchemiczne przekształcenie dramatycznej legendy w historyczną rzeczywistość lub podobne usprawiedliwienie tego, że poświęcam ogrom czasu, energii i pieniędzy, ryzykując przy tym własne życie. Ale byłyby to tylko częściowe wyjaśnienia. To, co stało się radosną obsesją mego istnienia, ma w sobie emocjonalną wartość niedającą się opisać żadnymi słowami; jest to coś znacznie więcej niż zwykła intelektualna ciekawość.

Ta idée fixe opętała nie tylko mnie. Również inni badacze ulegali i ulegają jej czarowi. Moją najskrytszą nadzieją jest, że zarażą się nią, przynajmniej w jakimś stopniu, również czytelnicy tej książki – oczywiście dla swego własnego dobra! Mnie ta gorączka dopadła w sposób raczej łagodny. Wiosną 1980 roku, buszując w jednej z księgarni w Chicago, natknąłem się na książkę L. Sprague de Campa Lost Continents (Zaginione kontynenty) – pierwszą książkę o Atlantydzie, jaką przeczytałem¹. Nie wiedziałem na ten temat prawie nic i uważałem, że jest to niezbyt interesujący, marginalny wątek mitologiczny. De Camp pisał w sposób ciekawy i przekonujący, przedstawiając argumenty przeciwko tym, którzy uważali istnienie Atlantydy za fakt historyczny, obalając ich twierdzenia rozsądnymi i przystępnymi odwołaniami do geologii i historii. Spodobało mi się takie zdroworozsądkowe podejście. A jednak książka de Campa prowokowała więcej pytań, niż dawała odpowiedzi, i pozostawiła mnie z uczuciem, że coś musi być w owym micie, który przetrwał co najmniej 24 stulecia. Przeczytałem jeszcze raz Lost Continents i postarałem się dotrzeć do wszystkich pozycji wymienionych w bibliografii. Niektóre z nich były wręcz śmieszne, inne wyglądały wiarygodnie, lecz wszystkie skłaniały do rozmyślań. Wprawdzie wciąż uważałem opowieść o Atlantydzie za wytwór fantazji, lecz nie potrafiłem zupełnie nie brać pod uwagę możliwości, iż mit ten mógł zawierać ziarno prawdy.

Odnaleźć przeszłość, aby odnaleźć samych siebie

Być może odpowiedzi należy szukać w pismach Platona, filozofa z IV wieku p.n.e. Jego Dialogi zawierają najstarszą znaną wzmiankę o Atlantydzie. Studiując Timajosa i Kritiasa nie mogłem się oprzeć wrażeniu, podobnie jak wielu innych czytelników, że mam do czynienia z relacją o autentycznych wydarzeniach, w których uczestniczyli ludzie z krwi i kości. Platon opisywał oceaniczne imperium na pięknej wyspie, zamieszkanej przez inteligentnych ludzi wznoszących wspaniałe świątynie i pałace, które zostało nieoczekiwanie unicestwione przez geologiczny kataklizm, skalą przywodzący na myśl katastrofę nuklearną. Większość współczesnych naukowców uważa tę opowieść za alegorię.

Rzymska kopia greckiej rzeźby przedstawiającej Platona – do dziś uważanego jest za najważniejszego myśliciela w dziejach zachodniej cywilizacji – który podkreślał historyczną autentyczność Atlantydy.

Podobnie jak wielu innych czytelników pism wielkiego myśliciela, instynktownie czułem, że kryje się w nich coś więcej. Przeanalizowałem Dialogi Platona punkt po punkcie, cały czas kompletując obszerną bibliotekę materiałów źródłowych i prowadząc własne notatki. Studiowałem tajemnice tektoniki płyt, wulkanologii, archeologii podwodnej, mitologii porównawczej, paleobiologii, archeoastronomii i historii – zwłaszcza historii. Zagłębiłem się w badanie przeszłości, od pojawienia się Homo erectus i paleolitu po predynastyczny Egipt, najdawniejszą Mezopotamię, amerykańskie kultury Meksyku i Andów. Im więcej się dowiadywałem, tym więcej chciałem wiedzieć. Poszukiwania Atlantydy były trudne i frustrujące, lecz zarazem pouczające, ponieważ rozwiązanie jednej zagadki stawiało przede mną następne pytania.

Lata dociekań bynajmniej nie zawęziły zakresu moich poszukiwań, a wręcz przeciwnie – poszerzyły go. Byłem bardziej niż kiedykolwiek zdeterminowany rozwiązać tę zagadkę – dla własnej satysfakcji. Przed końcem dekady okazało się, że informacje, które zgromadziłem, potwierdzają wersję Platona. Nie potrafię jednak powiedzieć dokładnie, w którym momencie nabrałem pewności, że Atlantyda była częścią historycznej rzeczywistości. Nie przekonało mnie o tym jedno konkretne świadectwo. Dopiero kiedy przeglądałem całą masę zebranego i uporządkowanego materiału, znajdując wspólne wątki i powtarzające się motywy, zaczął się przede mną rysować ogólny obraz całej cywilizacji.

Imperium Atlantydy. Imiona królów, które podaje Platon w Dialogach, odpowiadają konkretnym lokalizacjom geograficznym i są nazwami kolonii.

Podobnie jak fragmenty mozaiki z głową Neptuna przywrócone do życia przez starego Marokańczyka, skrawki informacji o Atlantydzie zaczęły się składać na obraz, który można było dostrzec wyraźnie tylko z odpowiedniej perspektywy. Perspektywę taką dało mi odpowiednie powiązanie ze sobą najrozmaitszych strzępów informacji. Nie naginałem faktów, by dopasować je do wcześniej powziętych założeń. Wręcz przeciwnie – moje wnioski wynikały wyłącznie ze zgromadzonych danych. Nie rozpoczynałem poszukiwań z zamiarem potwierdzenia lub obalenia twierdzeń, że Atlantyda istniała. Chciałem się tylko dowiedzieć, dlaczego wywiera ona tak potężny wpływ na ludzką wyobraźnię. To było niezwykłe uczucie, kiedy w końcu doszedłem do wniosku, że Atlantyda jednak musiała istnieć. Oczywiście, materialne świadectwa jej zagłady są nieliczne i niejednoznaczne. Lecz wiem, że gdyby przyszło mi tego dowodzić przed jakimkolwiek sądem, dysponowałbym więcej niż wystarczającymi dowodami. Nie wyobrażałem sobie nawet, że moja ciekawość zaowocuje ostatecznie tak gigantycznym przedsięwzięciem. Początkowo nie chciałem pisać książki o Atlantydzie. Nie jestem archeologiem, a poza tym temat ten wydawał się zbyt obszerny, by poradził sobie z nim specjalista w jednej dziedzinie. Uważałem, że tylko geniusz obeznany z tuzinem różnych gałęzi nauki mógłby napisać książkę o Atlantydzie.

Stałem przed takim samym dylematem, z jakim mieli do czynienia astronomowie Clube i Napier w czasie pracy nad książką The Cosmic Serpent (Kosmiczny wąż): „Nikt nie dysponuje tak rozległą wiedzą, by przeanalizować, z całą naukową drobiazgowością, coś więcej niż zaledwie ułamek materiału, jaki dotyczy tego tematu. Z drugiej strony, narastająca specjalizacja nauki prowadzi do jałowości i błędów. Jałowości, ponieważ pełny obraz może przejść niezauważony, a błędów – ponieważ specjalista zazwyczaj ma skłonność do nadmiernego podkreślania znaczenia danych ze swojej dziedziny. Specjalista ma prawo przywiązywać wagę do szczegółów; nie można jednak oceniać teorii ewolucji tylko na podstawie jej zastosowania do latających wiewiórek ze wschodniej Azji”. Żaden współczesny archeolog pracujący na etacie nie mógłby się zająć tematem Atlantydy, chyba że po to, by ją wykpić. Wyjaśnienie nieobeznanym ze stanem współczesnej amerykańskiej archeologii czytelnikom przyczyn tej niechęci wobec wszystkiego, co dotyczy Atlantydy, wymagałoby napisania odrębnej – bardzo smutnej – książki. Właściwie książka ta została już napisana – jest nią Zakazana archeologia: Ukryta historia człowieka². Dość tutaj powiedzieć, że dzisiejszym światem naukowym żądzą potężne dogmaty, które nie pozwalają nikomu poważnie badać pewnych zakazanych tematów.

Wszystko, tylko nie Atlantyda

Poważni badacze – profesjonaliści i nie tylko – mają uzasadnione powody, aby unikać owego „słowa na A”. Zawsze mówiono im, że Atlantyda została założona przez kosmitów, że jej magiczne promienie wciąż zatapiają statki i samoloty w Trójkącie Bermudzkim, a pozaziemscy mieszkańcy żyją do dziś, ukryci pod biegunem północnym – i wiele podobnych fantazji, wystarczających, by skłonić każdego zdrowego na umyśle człowieka do rezygnacji z zajmowania się tym zatopionym miastem. Atlantydę kojarzono ze starożytną Troją, archipelagiem Bahamów, północą Niemiec, a nawet inną planetą. Profesjonalni naukowcy, którzy analizowali relację Platona, sugerowali, że Atlantyda znajdowała się na Krecie, zaś najnowsza teoria „dyfuzjonistów” wskazuje na Antarktydę. Takie zamieszanie dotyczące położenia Atlantydy nie jest niczym nowym. Już w 1841 roku zdesperowany T.H. Martin napisał w Etudes sur le Timee de Platon (Studia nad Timajosem Platona): „Wielu uczonych przystępowało do poszukiwań, z większym lub mniejszym bagażem erudycji, lecz nie mając żadnego innego kompasu poza własną imaginacją i kaprysem, podróżowali w zupełnie przypadkowych kierunkach. Dokąd dotarli? Do Afryki, Ameryki, na Spitsbergen, do Szwecji, na Sardynię, do Palestyny, Aten, Persji i na Cejlon”³. Moje badania wskazują, że ludność Atlantydy wywierała silny wpływ na te i inne regiony, nie powinno nas zatem dziwić, że naukowcy znajdowali ślady zaginionej cywilizacji w tak odległych od siebie miejscach. O ile niektóre z nich mogły być koloniami Atlantydów lub miejscami schronienia dla ocalałych z kataklizmu, samego miasta nie można identyfikować z żadnym z nich. Jeden z rozsądniejszych atlantologów tego stulecia, James Bramwell, powiedział trafnie: „Atlantyda musiała znajdować się na Oceanie Atlantyckim lub wcale nie była Atlantydą”⁴.

Wobec najdziwaczniejszych teorii, jakie wysuwano na temat „zaginionego kontynentu”, trudno się dziwić, że większość poważnych naukowców każdą wzmiankę o Atlantydzie traktuje z pogardą. Cała masa spekulacji nagromadzonych wokół opowieści Platona stanowi przeszkodę, którą każdy rozsądny badacz musi pokonać, by dotrzeć do prawdy. Zatem nie archeolog lub okultysta, ale ktoś inny może być bardziej predysponowany do odkopania prawdy pogrzebanej pod nawarstwianą przez dziesięciolecia wrogością i obłąkanymi teoriami.

Być może przygotowanie, jakie dały mi studia dziennikarskie na Southern Illinois University, a później praca reportera w „Winnetka Paper”, ułatwiły mi oddzielanie faktów od fantazji w celu zrozumienia tej starożytnej zagadki. Czułem, że jeśli potraktuję sprawę Atlantydy jak archeologiczną historię detektywistyczną, prawdopodobnie uda mi się poznać prawdę. W końcu to właśnie zadaniem reportera jest gromadzenie jak największej liczby dowodów, po czym zestawianie ich w spójny obraz i prezentowanie czytelnikom. Z drugiej strony, archeolodzy sprzeciwiają się popularyzowaniu ich pracy, co – z konieczności – powoduje koncentrowanie się tylko na fragmentach i nie daje obrazu całości. Niemal zupełnie zrezygnowali z zajmowania się Atlantydą – chyba że chodzi o przedstawienie jej jako fikcji lub błędnej interpretacji wydarzeń, jakie rozegrały się w starożytności na Morzu Egejskim. Działając w ten sposób, ustępują pola badaczom niemającym akademickiego przygotowania.

Atlantyda żyje!

Dlatego jako reporter opublikowałem w 1987 roku po raz pierwszy Zagładę Atlantydy. Dzięki zyskom ze sprzedaży tej książki mogłem sfinansować następne osiem lat badań i podróży. Liczne świadectwa i materiały, które zebrałem na całym świecie w czasie tych poszukiwań, nie tylko potwierdziły większość moich początkowych wniosków, lecz także pozwoliły znacznie je poszerzyć w stosunku do tego, co zawarłem w pierwszym wydaniu. Kiedy nadarzyła się okazja przygotowania drugiego wydania, postanowiłem wykorzystać pierwotny tekst jako podstawę, którą zamierzałem rozbudować o najnowsze materiały. W rezultacie powstała książka pięciokrotnie większa. Zbyt dużo książek o Atlantydzie zawiera niewiele więcej niż tylko mieszaninę informacji, które były wykorzystywane już wielokrotnie wcześniej. Zagłada Atlantydy jest pracą wyjątkową, ponieważ prezentuje nowe świadectwa, które w większości nigdy wcześniej nie były udostępnione nie tylko szerszej publiczności, ale nawet ludziom badającym od lat zaginioną cywilizację. Przedstawiam te informacje we właściwym dla nich kontekście Bliskiego Wschodu epoki brązu, a nie – jak to zwykle bywa – oddzielone od ich historycznego tła. Świadectwa, które były już opisywane, prezentuję w nowym świetle. Z niektórych zdecydowałem się zrezygnować, ponieważ nowoczesne badania wykazały, że są nieprawdziwe; inne włączyłem do mojego nowego spojrzenia na Atlantydę.

Suche przytaczanie udokumentowanych teorii nie wskrzesi Królowej Legend z jej podwodnego grobu. Niezbędna jest gruntowna rewizja naszej wiedzy i spojrzenia – i taki proces właśnie zachodzi. Dogmaty dotyczące przeszłości nie opierają się już tak mocno na tych samych co przed laty fundamentach i coraz liczniejsi naukowcy, niektórzy z wybitnym dorobkiem, publicznie wyrażają swoje wątpliwości na temat przestarzałych teorii uważanych za świętość przez akademików. Stanowisko establishmentu wobec rzekomo pierwszych ludzkich cywilizacji w Mezopotamii i dolinie Nilu; niemożność odbywania morskich podróży z Europy, Azji i Afryki do Ameryk przez starożytnych marynarzy; brak kontaktów między starożytnymi ludami Meksyku i Peru – te i inne zaciekle bronione stanowiska załamują się w niewiarygodnym tempie pod wpływem dociekliwych pytań stawianych przez nowe pokolenie badaczy. Uznanie istnienia Atlantydy jest następne na liście, lecz wciąż uważane za kwestię zbyt radykalną, by ją brać pod uwagę. Jednak jest to problem najważniejszy ze wszystkich, ponieważ odkrycie Atlantydy rozbije w pył wieżę z kości słoniowej oficjalnej doktryny. Być może właśnie dlatego ci, którzy chcą widzieć w Atlantydzie wyłącznie mit, są aż tak nieustępliwi. Po dziesięcioleciach uporu mają zbyt wiele do stracenia.

Pisząc tę książkę, stawiałem sobie za główny cel ożywienie zaginionej cywilizacji w wyobraźni czytelników. Ale nie wystarczy po prostu przedstawić fakty, choćby w najbardziej przekonujący sposób. Wskrzeszenie Atlantydy wymaga stworzenia wiarygodnej podstawy faktograficznej, na której można będzie oprzeć wyjaśniającą teorię zilustrowaną pełną dramatyzmu rekonstrukcją. Same fakty muszą zostać zaprezentowane w taki sposób, żeby wydawały się raczej wskazówkami prowadzącymi do rozwiązania intrygującej zagadki niż bezbarwnymi elementami hipotezy. Rozwiązanie zagadki można będzie natomiast sprawdzić za pomocą teorii, która połączy wszystkie świadectwa oraz dowody w spójne i logiczne wyjaśnienie. Wykorzystując faktograficzną warstwę tej zunifikowanej teorii, pokusiłem się o próbę odtworzenia wyglądu Atlantydy, jej pałaców i świątyń, życia jej zwykłych mieszkańców w ostatnich dniach przed kataklizmem. Mam nadzieję, że ta rekonstrukcja tchnie nowe życie w temat od tak dawna obrzydzany przez zawodowych prześmiewców, niedowarzonych historyków i media.

Same fakty dotyczące Atlantydy są dostatecznie fascynujące. Z tego właśnie powodu nie musiałem wdawać się w spekulacje niepotwierdzone przez dzisiejszą wiedzę na temat naszej przeszłości. Starałem się unikać okultystycznych i pozaziemskich teorii, które dyskredytują historyczną Atlantydę w oczach profesjonalistów i szerokiej publiczności. Moja teoria opiera się wyłącznie na potwierdzonych informacjach i rozsądnych wnioskach współczesnej nauki, historii i mitologii porównawczej. Jeśli legendy o Atlantydzie nie dałoby się przełożyć na wiarygodną, przystępną teorię opartą na udokumentowanych kryteriach, to pozostałaby ona tylko legendą, niewartą naszego zainteresowania. Ponieważ zdecydowaliśmy się nie sięgać do paranormalnych spekulacji, powinniśmy pozwolić sobie być na tyle uczciwymi, by pójść tropem faktów, niezależnie od tego, dokąd nas zaprowadzą.

Nie chcę przez to powiedzieć, że Atlantyda nie ma wymiaru mistycznego; wręcz przeciwnie – jest ona głęboko zakorzeniona w mistycyzmie. Cała kultura Atlantydy była nakierowana na osiągnięcie duchowego wzbogacenia przez sztuki mistyczne. Nie bez powodu główna postać mitologii Atlantydy, Atlas, był czczony jako twórca astrologii. Co więcej, nawet zupełnie zdroworozsądkowa analiza historii Atlantydy nie może pominąć jej mistycznych aspektów. Ich pominięcie równałoby się zignorowaniu samej racji bytu Atlantydy – i przyczyny jej unicestwienia. Lecz mistycyzm, jaki można będzie znaleźć na kartach tej książki, nie został „objawiony” ani odczytany z magicznego kryształu. Prawdziwe poczucie cudowności nie wynika tutaj ze zjawisk paranormalnych, lecz ze zrozumienia historycznego faktu istnienia Atlantydy.

Dlaczego ten historyczny fakt miałby być aż tak ważny? Niezależnie od swojej roli jako kolebki cywilizacji, Atlantyda daje też ostrzeżenie, które powinniśmy wziąć sobie głęboko do serca. Odkąd kultura Atlantydy osiągnęła szczyt rozwoju, na świecie nie powstała druga taka ponadnarodowa cywilizacja. Lecz Atlantydzi, przez chciwość i arogancję, niewłaściwie korzystali ze swojej wielkości i całe ich społeczeństwo pogrążyło się w tragicznej bezmyślności. Zagłada cywilizacji (a zanim powstała nasza, upadły ich setki) nigdy nie jest bezbolesna.

Amerykanie nie mają prawa zakładać, że ich cywilizacja będzie trwała nieskończenie, zwłaszcza jeśli pozwolą rozwijać się siłom zagrażającym przetrwaniu ich społeczeństwa. Musimy przemyśleć nasze postępowanie nie tylko jako naród, ale jako gatunek, aby docenić, jak ważne może się okazać porównanie współczesnej sytuacji z Atlantydą, zanim zaczniemy ponosić konsekwencje własnych błędów. Atlantyda daje nam lekcję, której dla własnego dobra nie powinniśmy ignorować.

W cieniu Atlantydy

Atlantydę można wskrzesić przez zebranie i porównanie dostępnych świadectw i informacji. Ponieważ zagłada stolicy miała tak katastrofalny charakter, jej historię możemy prześledzić głównie za pośrednictwem literackich, historycznych i mitologicznych źródeł pochodzących od ludów, które miały kontakt z tą cywilizacją. Dla porównania – gdyby Rzym został zniszczony u szczytu swej świetności i nie pozostały żadne materialne ślady jego istnienia, i tak wiedzielibyśmy o nim dużo dzięki zachowanym świadectwom kultur, na które wywierał bezpośredni wpływ. Zachowane świadectwa ludów pozostających pod wpływem Atlantydy są nie mniej pouczające. Dopóki nie zostanie odnaleziona sama Atlantyda, brak jej materialnych śladów nie wyklucza wiarygodności jej historii.

Analogicznym przykładem jest odkrycie planety Pluton: nikt nie widział jej aż do 1930 roku, kiedy wynalezienie silniejszych teleskopów umożliwiło prowadzenie dokładniejszych obserwacji. Niemniej jednak już od początków XX wieku istnienie Plutona uważano za bardzo prawdopodobne, ponieważ astronomowie wiedzieli, że ruch jego bezpośrednich sąsiadów, Urana i Neptuna, zdradza zakłócenia grawitacyjne, których nie można przypisać pozostałym znanym planetom. Innymi słowy, choć Plutona przez wiele lat nie widziano, wierzono w jego istnienie z powodu dającego się obserwować wpływu, jaki wywiera na Urana i Neptuna. Fizyczne prawa przyczyny i skutku dają się zastosować również do dziejów ludzkości. Mimo że materialne dowody istnienia Atlantydy nie zostały jeszcze znalezione, prawdę o niej możemy poznać, obserwując wpływ, jaki wywierała na sąsiednie społeczeństwa. Postępując w ten sposób, możemy prowadzić poszukiwania, które w końcu pozwolą na odnalezienie i weryfikację atlantydzkich artefaktów.

Lecz Atlantyda jest czymś więcej niż tylko problemem archeologicznym. Właściwie jest czymś więcej, niż da się wyrazić słowami, ponieważ ucieleśnia zbiorową traumę naszego gatunku: jest miejscem narodzin ziemskiej cywilizacji zniszczonej wśród strachu i poczucia winy, które nękają pamięć ludzkości od tamtych czasów aż do dzisiaj. Echo tego przerażającego momentu masowej zagłady na niewyobrażalną skalę rozbrzmiewało przez niezliczone pokolenia jako koszmar zbiorowej świadomości człowieka, wyrażający się w mitach wszystkich społeczeństw. Spróbujmy sobie przywrócić utracone wspomnienia o naszych początkach, przypominając świetność, jaką niegdyś osiągnęliśmy i lekkomyślnie straciliśmy, zanim powtórzymy proces autodestrukcji, popełniając te same tragiczne błędy.

1. „W ciągu jednego dnia i jednej nocy”

Gdy w dzikich jękach w bezdeń wód
Zapada w mgłach mistyczny gród,
Wstając ze swych tysięcznych tronów,
Wita go piekło śród pokłonów.

Edgar Allan Poe Miasto w morzu, przeł. Antoni Lange

Rekonstrukcja

Samotny biały żagiel ozdobiony wizerunkiem czarnej drapieżnej sowy rozwinął się z głośnym furkotem, by pochwycić pierwsze tchnienie świtu nad morzem. Za wysokim, wygiętym kadłubem statku różowe światło poranka wydobywało z mroków zarysy Elasippos – starożytnego portowego miasta na wybrzeżu kontynentu. Kobiece oczy namalowane niebieską farbą tuż nad linią wodną po obu stronach dziobu wpatrywały się spokojnie w bezmiar wód, falujący lekko jak ciemna pierś tytana. Statek był jednomasztowym frachtowcem o kwadratowym żaglu, wiózł ładunek wyrobów z brązu.

Były tam puchary do rytualnych libacji, trójnogi ozdobione motywami węży, kotły przypominające kształtem korony, statuetki ludzi i potworów. Trzydziestu dwóch ludzi załogi miało skórę w tym samym kolorze, co powierzony im ładunek. Wcześniej wielokrotnie już przemierzali 80-milową przestrzeń Morza Kronosa. Wiedzieli, że dobra pogoda się utrzyma, ponieważ ich kapitan złożył na nabrzeżu ofiarę z młodego byka dla Posejdona. Większą część mięsa zabrali czuwający nad rytuałem kapłani. Załodze pozwolili zabrać kilka kęsów. Reszta, wrzucona do wody, była przeznaczona dla boga. Kiedy słońce stanęło w zenicie, obserwator na wysokim dziobie krzyknął: „Statki na horyzoncie!” Wszyscy, którzy nie byli akurat zajęci wykonywaniem obowiązków, spojrzeli na zachód. Wkrótce kapitan dostrzegł małą armadę okrętów wojennych płynących zygzakiem pod ten sam wiatr, który łagodnie pchał naprzód ich frachtowiec.

Po chwili widoczne stały się budzące grozę znaki na żaglach – szczerzące zęby czaszki, drapieżne kruki, karmazynowy trójząb boga mórz, złoty piorun – symbole wrogów z dalekiego zachodu. Okręty zbliżały się szerokimi zakosami. Podobnie jak frachtowiec, miały oczy wyrzeźbione nad linią wodną, lecz tuż poniżej poziomu wody ich dzioby były zaopatrzone w ostre, zębate tarany. Dziób i rufa każdego z nich zawijały się do góry i były zakończone stylizowanymi głowami węży lub drapieżnych ptaków. Zanim kapitan zdążył wydać rozkaz zmiany kierunku, żeby uniknąć spotkania ze zbliżającą się flotyllą, okręty rozpierzchły się równocześnie na północ i na południe w manewrze koordynowanym sygnałami flagowymi i dźwiękami trąbek, które na ruchomym pudle rezonansowym morza brzmiały bardziej muzycznie niż militarnie. Kilka chwil później z szumem podpłynęły do obu burt frachtowca tak blisko, że jego załoga mogła podziwiać wielkość i potęgę szybkich okrętów wojennych.

Ignatius Donnelly, XIX-wieczny twórca współczesnej atlantologii.

Oddziały wojowników tłoczyły się przy wysokich burtach, wykrzykując pozdrowienia i machając hełmami ozdobionymi czerwonymi kitami z końskiego włosia. Tarcze w kształcie ósemki lśniły w popołudniowym słońcu, kiedy frachtowiec przemykał między kilkoma rzucającymi na niego potężne cienie krążownikami. Wkrótce niewielka flota została z tyłu i zniknęła za wschodnim horyzontem. Wśród załogi zaczęły krążyć butelki z wodą, między oficerów i marynarzy rozdzielono sprawiedliwie racje pomarańczy, daktyli i granatów. Z małej drewnianej klatki wypuszczono kruka i wszyscy patrzyli, jak ptak Apolla wzbija się na swoich lśniąco czarnych skrzydłach i zataczając kręgi, unosi się coraz wyżej nad ich głowami. „Za twoje wiosła!”, krzyknął kapitan, nie odrywając wzroku od wypuszczonego na wolność kruka, który teraz był już tylko maleńką czarną plamką na tle chmurzącego się nieba. Krótko po tym, jak stał się on niewidoczny nawet dla sokolich oczu kapitana, obserwator na dziobie zawołał: „Atlas!”

Przybycie na Atlantydę

Kapitan wydał polecenie nieznacznej zmiany kursu i sternik całym ciałem naparł na drążek wiosła sterowego. Zawsze czujne oczy statku wpatrywały się naprzód, w niewyraźny cień majaczący na horyzoncie. W ciągu niecałej godziny ów cień przybrał formę położonej na lustrzanej powierzchni wód tarczy, której środek wznosił się stromo ku górze. Parę chwil później obraz znowu się zmienił – tym razem oczom marynarzy ukazał się kolosalny filar o niemal ludzkim kształcie, przywodzący na myśl postać giganta klęczącego na jednym kolanie i podtrzymującego sklepienie niebios, gdyż nad wyspą wisiały ciemne chmury. Szczyt wielkiej góry był skryty w chmurach, na jej skalistych ramionach wspierało się niebo. Atlas – „Ten, który podtrzymuje” – nosił trafną nazwę. Ludzie przy wiosłach mogli nieco odpocząć, gdy orzeźwiająca bryza, niczym niewidzialna ręka samej bogini Alkione, pchała statek do portu. Frachtowiec ominął kilka wystających spod wody skał, z których jednej niezmordowane palce wiatru i wody nadały kształt statku – przypadkowy kamienny twór przypominający legendy o Meduzie Gorgonie. Dla żeglarzy było to ostrzeżenie, iż powinni zachować ostrożność na tych niebezpiecznych wodach.

Zbliżając się do stolicy wyspy od wschodu, frachtowiec wpłynął w gigantyczny cień, jaki rzucała na morze góra Atlas w świetle zachodzącego słońca. Majestatyczna i przerażająca zarazem wyspa oglądana z morza nieodmiennie wywierała wielkie wrażenie na obserwatorach. Przybysze, nawet wywodzący się ze wspaniałych kultur, zawsze byli wstrząśnięci potęgą – polityczną, geologiczną i architektoniczną – jaka emanowała z tego niezwykłego miejsca. Zwłaszcza pokonanym zdobywcy z Atlantydy wydawali się niemal nadludzcy, podobnie jak ich ojczyzna: wyrafinowani kulturowo, lecz równocześnie mający wrodzoną skłonność do używania przemocy.

Statek z Elasippos zbliżył się do lądu na odległość głosu, płynąc wzdłuż brzegu na południe. Krzątający się na pokładzie marynarze niekiedy odrywali się od swoich obowiązków i patrzyli na rolników z rodzinami pracujących na polach. Widzieli przestronne wille o bielonych ścianach i wielkie prywatne domy kryte czerwoną i pomarańczową dachówką, niekiedy ustawione w połowie zbocza lub zwrócone ku wschodowi, z widokiem na ocean. Powoli stawały się widoczne nadbrzeżne drogi, wśród koni i wozów od czasu do czasu pojawiał się rydwan bogatego właściciela ziemskiego lub pałacowego urzędnika.

Wkrótce po prawej stronie wyłonił się wielki port, a słońce, ogromne i krwistoczerwone, jak wypolerowana tarcza tytana zawieszona nad krawędzią świata, przecinało zasłonę chmur pasmami szkarłatu, odbijającymi się w ciemnych wodach, po których przesuwał się powoli frachtowiec. Kapitan rozkazał zwinąć żagiel, a wioślarzom wrócić na stanowiska. Wiosła miarowo wznosiły się i opadały w rytmie wyznaczanym przez bęben hortatora i statek ociężale zwrócił się dziobem ku brzegowi. Kapitan, stojąc na wysokim dziobie, podziwiał mury wznoszące się po obu stronach portu. Za każdym razem, kiedy widział te kolosalne fortyfikacje, wzbudzały w nim taki sam podziw. Z perspektywy wpływającego do portu statku tylko góra Atlas wydawała się potężniejsza. Już sam ogrom umocnień wystarczył, by uczynić stolicę miastem wyjątkowym, lecz mieszkańcy Atlantydy zawsze tworzyli rzeczy wielkie, których nikt nie mógł ani nie umiał skopiować.

Zataczając nieprzerwany krąg wokół całego wewnętrznego miasta, owe mury z basztami wznosiły się lekko pochyło, co sprawiało, że wydawały się wyższe niż 12 metrów. Efekt ten dodatkowo wzmacniało użycie do budowy różnych rodzajów kamienia ułożonych w kolorowe pasy tym węższe, im bliżej korony murów. Czarna wulkaniczna skała sięgała od podstawy do mniej więcej połowy wysokości, następna warstwa, wysoka na 3 metry, była wzniesiona z białego pumeksu, nad nią zaś znajdowała się ostatnia, najwęższa warstwa czerwonego tufu. Oglądane z bliska fortyfikacje wydawały się sięgać samego nieba. Wysoka czarna warstwa ostro kontrastowała z lśniącymi płytami polerowanego brązu umieszczonymi na murach. Potężne wieże z blankami, obsadzone przez specjalne oddziały uzbrojone w łuki i włócznie, były rozmieszczone na odległość strzału z łuku, co pozwalało w razie potrzeby otoczyć całą stolicę nieprzerwaną zasłoną strzał. Dachy wież były wystarczająco rozległe, by pomieścić katapulty miotające na pokłady zbliżających się okrętów wroga, na długo przed ich przybiciem do brzegu, ćwierćtonowe kamienie, obciążone, płonące gąbki nasączone olejem lub wielkie kosze pełne jadowitych żmij. Gdyby jednak jakiemuś statkowi udało się dopłynąć, jego załoga zostałaby zmiażdżona przez skoncentrowany atak.

Nieruchome oczy frachtowca wpatrywały się w tętniący życiem port, w którego dokach stały wynajęte triremy z północnego królestwa Mestor, słynącego już wtedy ze swojego kamiennego kręgu odmierzającego ruch słońca; w pękate statki handlowe z krajów Morza Wewnętrznego, na zachodzie niemal zamkniętego przez Słupy Heraklesa; luksusowy jacht z lśniąco białego cedru i brązu należący do posła niedawno podbitej Etrurii; skrzypiące przy nabrzeżach frachtowce noszące ślady długich i niebezpiecznych podróży do i z kopalń miedzi na Zewnętrznym Kontynencie; piękne, lecz groźnie wyglądające okręty wojenne Konfederacji, podobne do tych, które spotkali w drodze; statki przywożące muzyków ze sprzymierzonej Libii z ich dziwnymi instrumentami; kupców dostarczających pilnie strzeżonych ładunków barwionych tkanin, rzadkich perfum i wielkich piór, mieniących się w świetle słońca jak błękitny metal.

Miasto ziemskich rozkoszy

Na komendę wiosła uniosły się w górę i niewielki frachtowiec z Elasippos zgrabnie wpłynął do doku. Zręczne ręce chwyciły rzucone liny, końce belek wsparły się o drewnianą palisadę; dziób i rufa zostały przymocowane. Wolni od obowiązków marynarze wysiedli na ląd w poszukiwaniu rozrywki, lecz kapitan i pierwszy oficer zostali na statku, by nadzorować razem z dopiero co przybyłym pałacowym pisarzem, trzymającym pokrytą woskiem tabliczkę i stylus o srebrnej końcówce, rozładowywanie cennych brązów. Zaraz za budynkami portowymi przebiegała szeroka, długa aleja przylegająca do potężnych murów miejskich z rozmieszczonymi w równych odstępach basztami. To właśnie w tym miejscu, wzdłuż pięknej alei, wystawiano, wymieniano, sprzedawano i kupowano towary z całej stolicy i większej części świata – mniej i bardziej cywilizowanego. Było to targowisko Atlasa, ekonomiczne serce imperium, tętniące życiem w dzień i w nocy. Można tu było kupić praktycznie wszystko i wszystkich; bogactwa trzech tuzinów różnych kultur przepływały tędy w ekscytującej dysharmonii głosów, obrazów i zapachów, upajającej i męczącej zarazem. W taki oto handlowy wir rzucili się marynarze frachtowca z Elasippos, a po pewnym czasie w ich ślady poszedł również kapitan i pierwszy oficer. Różnorodność twarzy i ciał tłoczących się na tym wiecznie działającym bazarze była nie mniej oszałamiająca niż mozaika towarów i tysiące usług oferowanych na targowej alei. Byli więc bogom podobni giganci o włosach w kolorze złota ciasno związanych z tyłu dumnych, silnych głów; mieli oczy zimne jak lód i głosy podobne do ryku Atlasa odzywającego się z głębi swej góry. Byli onieśmieleni z podziwu, mali, brązowi ludzie okryci tak dużą ilością piór, że można by pomyśleć, iż przyfrunęli tutaj zza oceanu, ze swojego leśnego królestwa Majów. Byli nieokrzesani, grubokościści ludzie z leżącego na północy Euaemon, o włosach barwy ognia i ognistych temperamentach. Wyżsi od nich byli granatowoczarni mieszkańcy Wschodniego Kontynentu, których niezrozumiałej paplaninie nadawało rytm grzechotanie wielkich obręczy z kości słoniowej, jakie nosili na długich szyjach.

Wszyscy oni – a także wielu innych – byli przybyszami; niektórzy z nich należeli do Konfederacji, lecz większość cudzoziemców przypływała do Atlantydy po wspaniałe towary, które trafiały stąd na cały świat. Rdzennych mieszkańców Atlantydy rzadziej widywało się wśród zgiełkliwego tłumu; byli to brodaci, odziani w długie szaty astrologowie, z daleka wyglądający na mędrców. Przechodzili przez wesoły tłum, na nikogo nie zwracając uwagi i sami przez nikogo nie niepokojeni. Między rzędami straganów spacerowały piękne kurtyzany o pomalowanych na purpurowo oczach. Atlantydzkich wojowników – piechurów, łuczników i marynarzy – widać było dość często; ich wysokie hełmy ozdobione karmazynowymi pióropuszami wyróżniały się wśród tłumu. Kupcy – w większości przyjezdni, ale również miejscowi – sprzedawali wszystko, od pękatych kadzi aromatycznych przypraw po butelki wina i beczki piwa, od owoców i wachlarzy po wotywne statuetki i perfumy. Wśród tego wszystkiego kręcili się rolnicy i robotnicy, złodzieje i prostytutki, uliczni muzykanci i żebracy.

Za gwarnym targowiskiem i przyciskającym je do nabrzeża gargantuicznym murem leżała wspaniała, monumentalna stolica, uporządkowana niczym ekspozycja klejnotów koronnych. To święte miasto miało niezwykły plan, niepodobny do żadnego innego na świecie. Składały się na nie koncentryczne kręgi, na przemian wody i lądu, rozmieszczone w równych odstępach. Pierścienie wody były połączone systemem kanałów, które przecinały miasto w cztery strony świata; do trzech przestronnych portów położonych na południowym wybrzeżu prowadziły bramy i drogi. Dwa pierścienie lądu otaczały centralną wyspę. Każdy z pierścieni był chroniony wysokim murem, zaś wewnętrzny pierścień lśnił od orichalcum. Ten cenny metal został użyty celowo w dużych ilościach, aby barbarzyński niemal pokaz bogactwa Atlantydy wywarł większe wrażenie na przybyszach.

Orichalcum mieszkańcy Atlantydy nazywali najdoskonalszy rodzaj miedzi, który tylko oni mieli prawo wydobywać, przewozić i sprzedawać. Dzięki umiejętnościom nawigacyjnym już dawno odkryli bogate złoża rudy tego metalu na Przeciwległym Kontynencie, daleko na mroźnej północy. Od chwili dokonania tego odkrycia ludzie z Atlantydy nigdy nie przestali kontrolować złóż metalu, dzięki któremu Bliski Wschód mógł wejść w epokę brązu, a Atlantyda – zdobyć swoje niewiarygodne bogactwo. Ostentacyjnie pokazywali składniki metalurgiczne, którym zawdzięczali dobrobyt, ozdabiając wewnętrzny mur orichalcum, środkowy cyną, a zewnętrzny brązem. Wszystkie królestwa świata starożytnego musiały kupować miedź potrzebną do wyrobu brązu od Atlantydów, którzy zazdrośnie strzegli jej zamorskich źródeł jako najcenniejszej tajemnicy państwowej. Brąz zaś był najważniejszym metalem dla ówczesnego przemysłu zbrojeniowego. Nie mając go, zdobywcy nowych ziem ani obrońcy własnych terytoriów nie mogli żywić nadziei na sukces.

Cytadela

Na pierścieniu lądu rozciągającym się bezpośrednio za trójkolorowym murem otaczającym miasto znajdowała się główna kwatera wojsk atlantydzkiego imperium. Tutaj mieściły się biura, tereny ćwiczeń i koszary dla oficerów, żołnierzy i marynarzy wszystkich rang. Admirałowie i generałowie planowali strategiczne posunięcia; kapitanowie przekazywali swe morskie doświadczenie młodszym oficerom i marynarzom; podoficerowie musztrowali łuczników, oszczepników i procarzy, a ciężkozbrojnych ćwiczyli w sztuce władania mieczem; kawalerzyści i woźnice rydwanów rywalizowali w taktycznej mobilności z oddziałami słoni bojowych; te wielkie zwierzęta w najeżonych kolcami pancerzach trzymały trąbami 2-metrowe miecze.

Naturalne zimne i gorące źródła wykorzystano do zasilania luksusowych łaźni, przeznaczonych zarówno dla ludzi, jak i zwierząt. Stąd imperialne wojska Atlantydy wyruszały na cały świat. Lecz na tym pierścieniu lądu nie brakowało również świątyń (w większości dedykowanych bóstwom wojny) i rozległych ogrodów, zapewniających i pożywienie, i miejsca rozrywki. Najważniejszym z nich był największy tor wyścigowy, jaki kiedykolwiek zbudowano. Biegł on pośrodku pierścienia lądu, przez cały jego obwód. Wszystkie zabudowania były rozmieszczone po obu stronach toru. O ile normalnie zwykłych obywateli obowiązywał zakaz wstępu do strefy wojskowej, to przy uroczystych okazjach, kiedy organizowano wyścigi lub zawody sportowe, tor otwierano dla publiczności. Działo się tak na przykład w Dniu Posejdona, stwórcy konia, dla uczczenia znaczących zwycięstw lub uhonorowania szczególnie ważnego gościa. Wojskowy pierścień lądu był połączony z następnym kamiennymi mostami, wspaniale ozdobionymi posągami bogów i herosów. Przez każdy pierścień lądu przebito szerokie przykryte kanały, które pozwalały nawet największym statkom łatwo i szybko dostać się do dowolnej części miasta. Na południowo-zachodnim zewnętrznym wybrzeżu pasa lądu znajdowały się dwa oddzielne podziemne doki mogące obsługiwać kilka okrętów wojennych równocześnie, gigantyczne a jednak niewidoczne dla wszystkich oprócz wtajemniczonych. Te imponujące konstrukcje inżynieryjne powstały ze względów zarówno wojskowych, jak i cywilnych; ich twórcy obawiali się zemsty ze strony któregoś z wielu podbitych krajów.

Wewnętrzny, mniejszy pierścień lądu zajmowały wspaniałe świątynie, domy prywatne i biura najwyższych kapłanów, uczonych, artystów, inżynierów oraz elity wojowników. Budowle te należały do najpiękniejszych w imperium i ustępowały tylko rezydencjom członków rodziny panującej. Niektóre z nich były zbudowane z kamieni jednego koloru, w innych budowniczowie ze smakiem połączyli różne kolory, gdyż na całej wyspie było pod dostatkiem różnorodnych materiałów budowlanych. Duchowa i intelektualna elita mieszkała w monumentalnych domostwach, równie ozdobnych, co wygodnych, z bieżącą ciepłą i zimną wodą, słonecznymi dziedzińcami i ukwieconymi balkonami. Każdy budynek był ozdobiony dużymi i małymi posągami, malowidła przedstawiające sceny mitologiczne dekorowały ściany, zaś wielobarwne mozaiki zdobiły podłogi. W odróżnieniu od zgiełku pierścienia wojskowego, ten wewnętrzny pierścień, ukryty za lśniącym murem z orichalcum, rozbrzmiewał odgłosami pracy artystów, chóralnymi śpiewami i najróżniejszą muzyką, od dźwięków pojedynczego fletu, po orkiestry harfistów. W świętych gajach i ciemnych świątyniach wewnętrznego kręgu sprawowane były kulty różnych religii, a kapłani i czarownicy toczyli między sobą milczącą rywalizację.

Świątynia Posejdona

Krótsze mosty i kanały, identyczne z tymi, które łączyły zewnętrzne pierścienie, prowadziły z wewnętrznego pierścienia na centralnie położoną wyspę, gdzie rezydował władca ze swoją rodziną, jego gwardia przyboczna i zastępy służby, a także znajdowała się najbardziej niezwykła budowla Atlantydy, świątynia Posejdona. Zewnętrzne powierzchnie tej budowli gigantycznej szerokości i odpowiedniej do tego wysokości, wzniesionej z białego kamienia, były pokryte srebrnymi płytami, które kontrastowały ze złoconymi, rzeźbionymi wizerunkami boga i jego orszaku umieszczonymi na tympanonie świątyni.

W ciągu dnia światło wpadało do jej wnętrza przez nieliczne wąskie okienka, właściwie szczeliny, tuż przy suficie, który sam w sobie był cudem z rzeźbionej kości słoniowej ozdobionej geometrycznymi wzorami ze złota, srebra i orichalcum. W cichym mroku naznaczonym niewidzialną obecnością wznosił się alabastrowy posąg Posejdona, rzeźba tak gigantycznych rozmiarów, że boska głowa niemal dotykała sklepienia budowli wysoko w górze. Posąg przedstawiał Posejdona stojącego w swoim rydwanie z muszli, wykonanym z lśniącej macicy perłowej ozdobionej arkuszami orichalcum i listkami złota. Rydwan był zaprzężony w uskrzydlone konie wyrzeźbione w białym kamieniu; symbolizowały one spienione fale, jakie wzbudzał przemieszczający się bóg.

Wokół Posejdona stało kręgiem 100 mniejszych posągów z szarego kamienia, przedstawiających złociste postacie na wygiętych w łuk grzbietach delfinów. Były to nereidy, akolitki szkoły misteryjnej szczególnie związanej z bogiem mórz. Cały monument znajdował się na lekko podwyższonej kolistej platformie otoczonej sadzawką czystej wody, która dzięki temu była kolejną wyspą – najmniejszą i najświętszą na Atlantydzie. Naprzeciw Posejdona, przed kolistą sadzawką, stał masywny kamienny ołtarz ozdobiony rzeźbionymi wizerunkami jego boskiej postaci i mitycznych czynów. Tylko uprzywilejowani mogli tutaj wchodzić, by zobaczyć przyszłość.

Świątynia była prawdziwym magazynem świętych posągów. Wzdłuż ścian okrągłego wnętrza stały liczne rzeźby przedstawiające dawnych królów i królowe, lecz budowla była tak ogromna, że nie brakowało w niej miejsca.

Pierwszy z tych posągów wyobrażał Atlasa, na cześć którego została nazwana święta góra i sama wyspa. Również nazwa stolicy pochodziła od jego imienia: Atlantyda, „Córka Atlasa”. Poza tym było tu wiele posągów bogatych osób, zarówno rodowitych Atlantydów, jak i przybyszy z odległych zakątków imperium. Świątynia olśniewała przepychem zdobionych płyt z orichalcum pokrywających ściany, filary, a nawet podłogę. W czasie nocnych ceremonii odbijały się w nich płomienie lamp ustawionych na trójnogach, nadając wnętrzu nierzeczywisty wygląd.

Tuż za świątynią rozciągał się święty gaj oraz rozległa zielona łąka. Tutaj pędziły swobodne życie święte byki karmione przez kapłanów aż do chwili, gdy wybrano je, by złożyć w ofierze w czasie najważniejszych ceremonii religijnych. Świątynia Posejdona nie znajdowała się dokładnie na środku wyspy, choć blisko niego. To miejsce było bowiem zarezerwowane dla mniejszego sanktuarium, szczególnie świętego dla mieszkańców wyspy. To tutaj Posejdon obcował ze śmiertelną kobietą, Klejto, dając początek królewskiemu rodowi Atlantydy. Kaplica była otoczona murem ze złota, a wstęp do niej mieli tylko najwyżsi kapłani, którzy składali ofiary od 10 sprzymierzonych królestw na kamiennym ołtarzu w kształcie wielkiego jaja. Był to pierwszy omfalos, „Pępek Świata”, centrum najstarszej na wyspie, jeśli nie na całej ziemi, misteryjnej religii, której korzenie sięgały zamierzchłych tysiącleci, kiedy ludzie żyli w jaskiniach. Ów kamienny ołtarz był fragmentem stopionej skały wyrzuconej z krateru góry Atlas. Kiedy ostygł, ludzie zabrali go i oddawali mu cześć ze względu na jego szczególne moce i znaczenie.

Pałac królewski

Niedaleko akropolu znajdował się pałac władcy. Choć niewątpliwie wspaniały, nie przytłaczał pustym splendorem, lecz stanowił wysmakowaną syntezę monumentalnej prostoty. Pałac służył nie tylko jako mieszkanie władcy, lecz również jako miejsce pracy i sala audiencyjna, w której przyjmowano ważnych gości z różnych części imperium i spoza niego. Otaczał go rozległy dziedziniec rozciągający się aż do bram, obrzeżony przystrzyżonymi żywopłotami. Znalazło się na nim miejsce również na półtorahektarowy sad, gdzie rosły jabłonie, grusze, pomarańcze, cytryny, granaty i figi.

Na przeciwległym krańcu okręgu pałacowego znajdowała się winnica z drewnianymi półkami do suszenia winogron, kadziami do ich miażdżenia i wszelkimi urządzeniami, jakie mogły być potrzebne do wyrobu wina. W pobliżu wydzielony był duży ogród warzywny z długimi grządkami nawadnianymi przez dwa naturalne źródła. Żona i córki władcy miały swoje własne ogródki. Na nadzwyczaj urodzajnej, wulkanicznej glebie wyspy rosło wiele gatunków kwiatów. W narożnikach szemrało kilka małych fontann, a tu i ówdzie rozmieszczone posągi bogów i bogiń nadawały całemu ogrodowi dyskretną aurę świętości. Fantastycznie ubarwione, pomarańczowo-żółte ptaki o niezwykle długich ogonach wyśpiewywały dziwne pieśni, fruwając wśród szczytów drzew, a nad grządkami kwiatów brzęczały pszczoły. Ten pełen życia i barw dziedziniec tworzył beztroskie otoczenie dla królewskiej rezydencji.

Wysokie, pokryte brązem mury pałacu były zwieńczone linią błękitnych płytek biegnącą pod lekko spadzistym czerwonym dachem. Główne wejście stanowiły dwuskrzydłowe wrota, pokryte arkuszami grawerowanego złota i ozdobione rzeźbami ze srebra. Po obu stronach wejścia stały naturalnej wielkości posągi dwóch psów, jeden złoty, drugi srebrny. Pełniły nie tylko funkcję symbolicznych strażników, ale również wyrażały solarny – męski i lunarny – kobiecy pierwiastek starożytnego kultu psa związanego z najdawniejszymi władcami wyspy. To wspaniałe wejście prowadziło do przestronnej sali, pośrodku której stał długi stół z ciemnego, pięknie rzeźbionego drewna z kilkudziesięcioma krzesłami o wysokich oparciach, przykrytymi materiałami utkanymi przez kobiety z królewskiego dworu.

Naturalnej wielkości złote posągi młodzieńczych herosów w całej chwale swej nagości trzymały pochodnie oświetlające salę recepcyjną. Tutaj odbywały się uczty, spotkania dyplomatyczne i konferencje państwowe. Dalej znajdowała się sala tronowa, skąd władca, w potędze i świetności swego najwyższego urzędu, panował nad imperium, z którego zasięgiem i wpływami nie mogło się równać żadne wcześniejsze ani późniejsze państwo. Atlantyda władała całym oceanem, który został nazwany na jej cześć. Zajmowała centralne miejsce w imperialnej pajęczynie rozciągającej się od Azji Mniejszej na wschodzie, gdzie jej armia brała udział w wojnie trojańskiej, po wybrzeża Przeciwległego Kontynentu na dalekim zachodzie, po drugiej stronie morza.

Wyspa Błogosławionych

Poza wspaniałościami otoczonej potrójnym murem stolicy rozciągała się rozległa równina, żyzna i wiecznie zielona, nawadniana dzięki przemyślnemu systemowi irygacyjnemu przez społeczności przedsiębiorczych, żyjących w dobrobycie rolników. Cała wyspa była usiana stromymi górami, które otaczały Atlantydę ze wszystkich stron, osłaniając ją przed często wiejącymi silnymi wiatrami. Na wyspie znajdowało się wiele pięknych łąk i słodkowodnych jezior; wokół niektórych skupione były niewielkie wioski. Zadrzewione doliny i wysokie góry, z których szczytów spływały kręte strumienie dostarczające świeżą wodę do miast i prywatnych posiadłości, składały się na krajobraz pełen spokojnego piękna.

Na ziemi Atlantydy żyło mnóstwo zwierząt. Niektóre z nich, jak na przykład konie hodowane w wielkich stadach na potrzeby armii, rolników, do ciągnięcia rydwanów bogaczy i na wyścigi, sprowadzano z kontynentu europejskiego. Inne żyły na wyspie od zawsze. Wśród nich najbardziej rzucały się w oczy słonie, pochodzące od wymarłych mastodontów, które przed tysiącami lat przeszły z północnej Afryki po – od dawna już zatopionych – lądowych pomostach. Wyspa była prawdziwym rajem dla ptaków, które przybywały nieprzeliczonymi stadami z obu stron oceanu. Pasieki dostarczały miodu, a cała wyspa obfitowała w najrozmaitsze owoce, orzechy, kukurydzę, owies, pszenicę, winogrona, mięso i mleko. Nic więc dziwnego, że późniejsze pokolenia cudzoziemców zapamiętały to miejsce jako Wyspę Błogosławionych.

Rozległe gęste lasy dostarczały drewna, którego ogromnych ilości potrzebował intensywnie się rozwijający przemysł stoczniowy. Z dobrego, wytrzymałego drewna powstała panująca nad morzami flota Atlantydy. Lecz na jedno drzewo żaden drwal nie ośmielił się podnieść swej siekiery. Było to Drzewo Życia, starożytne, rosnące już wtedy, gdy pierwsi prymitywni myśliwi przybyli za stadami zwierząt ze Wschodniego Kontynentu. Pod jego ogromnymi, sękatymi konarami gromadzili się kapłani i wyznawcy pradawnej religii, by odprawiać swoje rytuały na cześć wiosny, ścinając jemiołę złotymi sierpami i zbierając w celach leczniczych jej świętą Smoczą Krew. Na niższych gałęziach wisiały pobrzękujące wizerunki, najczęściej wycięte z orichalcum przedstawienia węża o siedmiu zwojach wypluwającego owal, Kosmiczne Jajo. Pierwotny misteryjny kult Atlantydy wciąż miał licznych wyznawców, mimo wielu konkurencyjnych religii, aż do ostatnich dni okresu imperialnego.

Naturalne gorące, ciepłe i zimne źródła wykorzystywano do zasilania łaźni. W pałacu znajdowały się łaźnie przeznaczone dla rodziny królewskiej – wielkie pomieszczenia z polerowanego marmuru, lśniące od kości słoniowej i brązu. Prywatne łaźnie arystokracji były niemal równie bogate, zaś łaźnie publiczne mogłyby być ozdobą królewskich komnat w każdym innym kraju. Było też 11 pięknych łaźni dla koni, ozdobionych wizerunkami Leukippe, pierwszej królowej Atlantydy. Wielkie łaźnie, podobne raczej do stawów, zbudowano do kąpania słoni i świętych byków. Rezultatem tych intensywnych ablucji był wysoki poziom higieny i towarzyszący mu doskonały stan zdrowia całej populacji.

Ponad tą szczęśliwą wyspą wznosił się filar świata, góra Atlas o szczycie spowitym chmurami. Od czasu do czasu z jej wnętrzności dobiegały głuche pomruki. Niekiedy mroczne oblicze góry rozjaśniało się, rzucając nieziemskie różowe światło na całe miasto i większą część wyspy. Czasami zaś wieże stolicy drżały, a ziemia trzęsła się pod stopami Atlantydów. Wszystko to oznaczało jednak tylko tyle, że bóg przypomina swojemu ludowi, iż wciąż żyje.

Dla mądrych kapłanów gromadzących się pod naznaczonymi upływem czasu gałęziami Drzewa Życia, Smoczego Drzewa, zjawiska te były czymś znacznie więcej. Były to ostenta – znaki i napomnienia. Uczeni obserwatorzy nieba dostrzegli zapowiedź nadciągającej zagłady i pragnęli podzielić się swoją wiedzą z władcą. Ostrzeżenie, jakie odczytali na niebie, potwierdzały liczne znaki, o których doniesienia napływały z różnych stron imperium. Czy władca zwrócił uwagę na dziwną ciszę panującą w jego ogrodach? Było cicho, ponieważ ptaki odleciały. Już od tygodni odlatywały w różnych kierunkach i nie wracały. Kiedy zabrakło ich śpiewu, złowieszcza cisza zapanowała na całej wyspie. Również inne zwierzęta zachowywały się dziwnie. Niektóre słonie były nieposłuszne i uciekały swoim przewodnikom. Konie stawały dęba i nie chciały biec po torze wyścigowym; kozy przestały dawać mleko. Nawet ludzie wpadli w dziwne otępienie, mieszaninę lęku i rezygnacji wobec jakiegoś nadciągającego straszliwego wydarzenia.

Władca uprzejmie wysłuchał swoich kapłanów, lecz oznajmił im, że wcześniej mylili się, interpretując podobne znaki, a niepokojenie jego poczciwych poddanych, zwłaszcza w czasie nierozstrzygniętej wojny, byłoby niepożądane. Poza tym, co właściwie powinni zrobić? Opuścić Atlantydę, najpotężniejsze królestwo, jakie widział świat, tylko z powodu kilku niezwykłych zjawisk? Jeśli zagrożenie, o którym mówią, rzeczywiście jest tak wielkie, to żadne środki ostrożności na nic się nie zdadzą, a zatem – dobrej nocy! Kiedy jednak rozczarowani kapłani opuścili salę audiencyjną, władca w roztargnieniu obracał w palcach kryształowy wisior na delikatnym złotym łańcuszku. Przypomniał sobie o wyprawie do Kraju Delty, jaką podjęli jego przodkowie, którzy uchronili świat od kataklizmu, instalując tam przy pomocy miejscowych robotników pewne urządzenie. Lecz to było setki lat temu. Urządzenie owo popadło w ruinę, a atlantydzcy uczeni, bardziej zainteresowani bogactwami, jakie przynosił im ich geniusz, nie umieliby go naprawić, nawet nie mogli spróbować. Egipcjanie, którzy przyczynili się do stworzenia wielkiego instrumentu, byli teraz wrogami Atlantydy.

Władca siedział zadumany. Miał na sobie ceremonialną, purpurową, haftowaną złotem szatę. Zastanawiał się, czy naprawdę istnieje jakiś związek przyczynowy między moralnością ludzi a materialnym wszechświatem. Bogowie pośredniczyli między człowiekiem a chaosem. Jeśli człowiek rozgniewał ich, nie chcąc podporządkować się ich prawom, to czy pozwolą przyrodzie wystąpić przeciwko jego cywilizacji? Ziemię czczono niegdyś jako żyjącą matkę wszelkiego życia. Teraz w jej ciele prowadzono operacje górnicze na godną Atlantydy skalę, aby wydobyć tak ogromne ilości orichalcum, że do jego przetransportowania potrzebna była cała flota frachtowców. Chciwe ręce kilkudziesięciu królestw wyciągały się po doskonałą miedź, z której można było wykonać niosący śmierć ekwipunek wojenny. On sam i jego poprzednicy wpędzili świat w ten bluźnierczy cykl, lecz zasępiony monarcha nie wiedział, jak z niego wyjść.

Rozmyślał też nad charakterem swojego ludu, coraz bardziej materialistycznie i lekceważąco podchodzącego do sił, które go stworzyły. Nawet szacunek wobec Nieśmiertelnych zanikał – nie tak jak w dawnych czasach, kiedy ojcowie i dziadowie dzisiejszych mieszkańców wyspy, uciekając z trojańskiej pożogi, błagali niebiosa o ratunek. Od tamtego czasu, nie zadowalając się niekwestionowanym panowaniem nad oceanem i większą częścią świata, Atlantydzi nie przestawali rozmyślać o zemście na odległym Egipcie za porażkę, jakiej doznali z rąk niegodziwego faraona Merenptaha.

Złowróżbne znaki

Wczesnym rankiem następnego dnia po przybyciu, kapitan statku z Elasippos wraz ze swoimi oficerami był gościem w pałacu. Dołączyło do nich kilku dworskich urzędników i żołnierze z gwardii przybocznej władcy. Ta audiencja nie była żadną szczególną uroczystością, ponieważ zgodnie ze starą tradycją królowie Atlantydy od czasu do czasu spotykali się ze zwykłymi ludźmi. Poza tym najważniejszy człowiek w imperium był ciekawy. Wyroby z brązu zostały ustawione na długim stole w wielkiej sali i władca, w doskonałym nastroju, oznajmił, że rzemieślnicy z Elasippos są najbieglejsi na świecie.

W tej samej chwili jego ulubiony myśliwski pies, który przez cały czas leżał, nie rzucając się w oczy, w rogu sali, zawył przeraźliwie i uciekł przez otwarte drzwi. Król próbował bez przekonania żartować na temat swojego psa jako krytyka sztuki, a kapitan i dworzanie odpowiedzieli wymuszonym śmiechem. Lecz poza pałacem, na całej wyspie, kapłani obserwowali zachowanie zwierząt ze znacznie większym zaniepokojeniem. Wzdychali ciężko, odczytując znaki z wątroby kozy złożonej w ofierze na wielkim ołtarzu Posejdona. Również inni eksperci byli przerażeni: na wyspie nie pozostał ani jeden ptak żyjący na wolności. Wszystkie odleciały. Te zaś, które trzymano w klatkach, ogarnęła panika. Były też znaki, na które nawet zwykli ludzie, zazwyczaj myślący tylko o zyskach, patrzyli ze zdziwieniem i niepokojem.

Tysiące martwych ryb zatkało kanały, a trąbienie przerażonych słoni zaczynało już działać mieszkańcom na nerwy. Z niewyjaśnionych przyczyn ludność wpadła w przygnębienie, a na całej wyspie panowała dziwnie bezwietrzna pogoda. Najbardziej zdenerwowany był kapłan, którego zadanie polegało na obserwowaniu góry Atlas z sanktuarium poza miastem. Niezwykłe zjawiska zachodzące na szczycie góry spowitym gęstymi chmurami – niesamowite, bezgłośne, błękitne błyskawice – wprawiły go w prawdziwe przerażenie.

Nie, te znaki nie wróżyły dobrze. Główny astrolog przewidział je już wiele miesięcy wcześniej. Kapłan ów odpłynął z wyspy kilka tygodni temu, kiedy jego ostrzeżenia spotkały się z obojętnym przyjęciem. Teraz przypominały o nich brązy z Elasippos, wciąż ustawione przed władcą. Posążki i puchary dźwięczały i grzechotały, a potężny kandelabr z przezroczystych muszli kiwał się jak wahadło na pozłacanym łańcuchu, gasząc niektóre z migoczących płomieni, wydłużając i skracając cienie stojących w dole ludzi. „Trzęsienie ziemi”, król niepytany wyjaśnił rzecz oczywistą. Lecz goście milczeli, wstrzymując oddech. „Miewaliśmy je już wcześniej, dość często. Bogowie po prostu domagają się naszej uwagi”. Tym razem jego poddani nie odpowiedzieli uśmiechem. Podłoga pod ich stopami wybrzuszała się i opadała i nawet władcę zaczął opuszczać spokój. Brązy jeden po drugim spadały ze stołu i z brzękiem toczyły się po falującej podłodze. Nikt się nie pochylił, żeby je podnieść.

Zaczyna się

– Wasza wysokość! – Kapłan obserwujący górę Atlas wpadł bez zapowiedzi do sali audiencyjnej. – Na południowo-wschodnim zboczu góry pojawiło się dziwne wybrzuszenie! To straszliwe niebezpieczeństwo, panie! Musimy natychmiast opuścić to miejsce!

– Wstań – powiedział chrypliwie władca.

Nerwowo obracał w palcach talizman z przezroczystego kryształu, który miał zawieszony na szyi, lecz dalsze słowa uwięzły mu w gardle. Nagle gdzieś z głębi pałacu rozległy się krzyki mężczyzn i kobiet, po nich zaś dał się słyszeć głuchy huk walącego się muru. Żona i córki, wystraszone, lecz opanowane, skupiły się wokół władcy.

– Tędy – rozkazał w końcu i wszyscy wyszli za nim z sali, przez święty gaj, którego fontanny nagle wyschły.

Ziemia drżała pod ich stopami, przez co szło się trudno, lecz nikt się nie potknął. Usłyszeli odgłos gromu. Lecz dźwięk ten nie cichł jak w czasie burzy, lecz trwał z przerażającą monotonią. Władca poprowadził małą grupkę ludzi do dwóch niewielkich statków, jego prywatnych jachtów, zakotwiczonych w wąskim kanale prowadzącym do świątyni Posejdona, której odbicie na wodzie zniekształcały fale wywołane przez podziemną energię.

– Kapitanie, proszę objąć dowodzenie – rozkazał.

Kiedy wszyscy tłoczyli się przy długich, wąskich łodziach, król wyznaczył, kto ma wsiąść na który statek.

– Ja stanę przy sterze – oznajmił; jego smukły jacht o białym kadłubie ze złotymi ozdobami nie był zbyt pojemny. – Wyrzućcie to wszystko za burtę – polecił i dołączył do pozostałych, pomagając im pospiesznie zrywać ozdobny, purpurowy baldachim ze środka pokładu.

Bez słowa, lecz doskonale zdając sobie sprawę z symbolicznego znaczenia tego gestu, wrzucił siedzisko w kształcie tronu do wzburzonej już wody.

Kapitan z Elasippos wykrzykiwał komendy do ludzi przy wiosłach i władcy stojącego z ponurym wyrazem twarzy przy wiośle sterowym. Desperacja sprawiła, że wioślarze ochotnicy dawali z siebie więcej, niż mógłby oczekiwać dowódca jakiejkolwiek galery, i królewski jacht nabrał szybkości, jakiej nigdy nie osiągał w czasie spokojnych rejsów w lepszych czasach. Drugi statek, z królewską rodziną na pokładzie, płynął tuż za nim. Oba szybko oddalały się od centralnej wyspy z pałacem i świątynią, po czym popłynęły wzdłuż wewnętrznego pierścienia lądu, gdzie piękne domy i wspaniałe świątynie rozpadały się w gruzy na oczach wstrząśniętych pasażerów.

Światło poranka powoli się zmieniało, gdyż ogromna chmura czarnego jak węgiel popiołu szybko zakrywała niebo. Królowa poczuła nagły dreszcz i nasunęła na ramiona purpurowy, wyszywany muszelkami szal. Jej ojczyznę spowijały pogłębiające się cienie i przeraźliwy ryk, głośniejszy niż odgłosy burzy. Zauważyła, że wokół nich płynie wiele innych statków, a niektórych z ich właścicieli mogła rozpoznać po żaglach.

Nagle rozległ się straszliwy huk, jakby piorun uderzył w maszt. Potem nastąpiła chwila ciszy i z ogłuszającym rykiem spadł ognisty deszcz. Z nieba opadał grad tysięcy płonących kamieni, a nawet głazów.

– Kierujcie się w stronę kanału! – krzyknął władca do wioślarzy i odwrócił się, by powtórzyć to samo kapitanowi statku płynącego za nimi.

Sklepiony kanał, który przecinał środkowy pierścień lądu, był już bardzo blisko i oba statki zdążyły do niego wpłynąć, nim zostały trafione przez wulkaniczną artylerię. Lecz długa przeprawa podziemnym kanałem była straszna. Liczne lampki oliwne, które miały się tu zawsze palić, pogasły i obaj kapitanowie musieli się zadowolić ledwie wystarczającymi latarniami umieszczonymi na dziobach i rufach statków. Niepokój budziły też potworne, niepojęte dźwięki, jakie odbijały się echem w tunelu. Jednak przynajmniej żadna inna łódź nie stanęła na drodze obu statków.

Zemsta bogów

Gdy wreszcie dotarli do końca kanału, kapitan z Elasippos zatrzymał jacht. Wychylił się, by wyjrzeć na zewnątrz. Wyglądało na to, że bombardowanie z nieba ustało. Uspokoiły się też pozostałe zjawiska sejsmiczne.

– Naprzód! – Jego głos odbił się echem w tunelu i wioślarze pochylili się nad wiosłami.

Widok, jaki ujrzeli po wypłynięciu, był wstrząsający. Na wodzie unosiły się dziesiątki rozbitych, płonących statków i łodzi. Nie było takich, które nie odniosłyby uszczerbku. Nieliczne, które utrzymywały się jeszcze na powierzchni, stały w płomieniach, a ich żagle czerniały i zwijały się w ogniu jak suche liście w ognisku. Wszędzie wokół widać było okaleczone zwłoki i rozlegały się krzyki ciężko rannych ocalałych. Głośno wołali o pomoc, kiedy przepływały obok nich przepełnione statki, na których nie było nikogo gotowego nieść im ratunek. Królowa i jej córki płakały, lecz ponurzy ludzie przy wiosłach wykonywali swoje zadanie w milczeniu. Kiedy pobladły władca obejrzał się za siebie, jego uwagę przykuł nagły ruch na brzegu zewnętrznego pierścienia lądu. Niegdyś doskonale wytrenowane konie, opuszczone przez swoich opiekunów, biegały przerażone w bezładnych grupach. Ich pełne strachu rżenie było nie mniej wstrząsające niż krzyki tonących ludzi.

Teraz przerażające widowisko przybrało zupełnie nowy wymiar. Od strony góry Atlas nadciągnęła ciemna chmura, zupełnie jakby miała zakryć błękitne niebo czarnym płaszczem popiołu. Ciemność zwyciężała nad świtem. Kapitan z Elasippos zręcznie ominął rydwan unoszący się na wodzie do góry kołami. Oba jachty skierowały się wprost do ukrytego kanału. Wszystkie inne statki tarasowały sobie nawzajem drogę. Królewski kanał, wykopany wiele lat temu na wypadek takiej właśnie sytuacji, bezpiecznie wyprowadził króla i jego ochotniczą załogę poza ostatni pierścień wody. Jej powierzchnia nagle zaczęła się pienić na skutek podziemnych wstrząsów.

Ludzie zmieniali się przy wiosłach, co pozwoliło im odpocząć przez krótką chwilę. Lecz nawet kiedy w pocie czoła napierali na wiosła, nie mogli nie słyszeć nieustającego huku, który wydawał się dobiegać zarówno z nieba, jak i z ziemi. Ich zadanie dodatkowo utrudniał popiół spadający z nieba niczym gęsty szary deszcz. Kaszleli, pluli i przecierali oczy, lecz ani na chwilę nie przestali wiosłować. Gdy wydostali się poza zewnętrzny mur, władca zauważył białą smugę ciągnącą się za statkiem. Przez chwilę był zdezorientowany. Potem zrozumiał, że wrząca woda rozpuściła farbę na kadłubie. Zachowując to spostrzeżenie dla siebie i mając nadzieję, że ludzie w drugim statku tego nie zauważą, zastanawiał się, jak długo wytrzyma smoła spajająca deski kadłuba. Powietrze stawało się coraz chłodniejsze, gdy grzmiące nieprzerwanie chmury nadciągające od strony góry Atlas pogrążały świat w coraz głębszych ciemnościach.

Wydawało się, że upłynęły całe wieki, odkąd król i jego towarzysze odbili od brzegu centralnej wyspy, w końcu jednak dotarli do głównego portu na południowym wybrzeżu. W dokach i na nabrzeżach kłębiła się masa przerażonych, krzyczących ludzi. Niektórzy w panice wszczynali bójki. Wioślarze naparli na wiosła i początkowo nikt na brzegu nie zauważył dwóch małych, eleganckich łodzi wypływających na wzburzone pełne morze. Po chwili wśród kłębiącego się tłumu rozległ się krzyk. Podchwyciło go coraz więcej głosów. Desperację ludzi słychać było głośniej niż wulkaniczne grzmienie góry Atlas; rozlegało się coraz dalej, docierając do oddalających się z każdym pełnym determinacji uderzeniem wioseł królewskich jachtów. Krzyk unosił się coraz wyżej, przechodząc w lament z tysięcy gardeł wołających jednym głosem odpływającego władcę. Ludzie widzieli go na rufie, drobną postać unoszącą prawą rękę wysoko nad głową, bardziej w geście błogosławieństwa niż pożegnania, niemal oślepioną przez popiół i łzy. W głosach poddanych nie było słychać potępienia, tylko tragiczną mieszaninę smutku, rezygnacji i oddania.

W jednej straszliwej chwili od strony ziejącej ogniem góry Atlas czarna chmura wielkości samej góry błyskawicznie nadciągnęła nad miasto, spowijając je całkowicie, ogarniając nawet port ze zgromadzoną w nim masą ludzi, którzy natychmiast ucichli. Chwilę później silne uderzenie wiatru, któremu towarzyszył huk gromu, rozproszyło chmurę i odepchnęło statki z niezwykłą szybkością od Atlantydy. Niemal przeleciały one ponad falami, lecz ich żagle, choć napięte do granic wytrzymałości, nie pękły. Wiatr ucichł równie szybko, jak się zerwał, i kapitan z Elasippos poczuł, że znowu panuje nad statkiem.

Zauważył, że po niespokojnym oceanie obok nich mknęło wiele statków różnej wielkości i kształtu. Niektóre znikały już za horyzontem. Ich kapitanowie, dowiedziawszy się o zwiastunach katastrofy tygodnie lub nawet miesiące wcześniej, potraktowali poważnie to ostrzeżenie i opuścili skazaną na zagładę stolicę. Dobiegł ich wielki krzyk przerażenia i król, odwróciwszy się, zobaczył, jak jedna z wielopiętrowych wież strażniczych odrywa się od wysokiego muru i spada wprost na głowy tłumu, który u jej postawy szukał schronienia. Ludzie widzieli twarz króla i płakali otwarcie, nie wstydząc się łez.

Świat w płomieniach

– Spójrzcie na boga! – krzyknął ktoś nagle.

Szczyt góry Atlas zamienił się w gigantyczny słup światła rozjaśniający niebo. Deszcz tysięcy rozpalonych kamieni, przypominających spadające gwiazdy, zasypywał bezbronne miasto. Strumienie rozżarzonej lawy spływały po zboczach góry, błyskawicznie pochłaniając wspaniałe świątynie i prywatne domy. Dopiero po chwili huk straszliwego wybuchu dotarł do uszu ludzi na królewskim jachcie, teraz już znajdującego się daleko na pełnym morzu, a o pokład zagrzechotał grad kamieni. Ich piękna ojczyzna, kolebka cywilizacji, umierała na oczach wstrząśniętych uciekinierów.

Lawiny roztopionej skały spalały pola i zamieniały wodę w rzekach w parę. Ogromna paszcza góry Atlas wciąż wyrzucała na zbocza kaskady płynnego ognia, który podpalał lasy, płonące w takim tempie, że żadne zwierzęta nie były w stanie uciec przed pożarem. Wille, a nawet całe wioski, które znalazły się choćby w pobliżu tych oślepiających rzek ognia, stawały w płomieniach.

Świętą górą wstrząsały konwulsje. Budowana przez stulecia wielkość Atlantydy rozpadała się w gruzy; miasto ogarnęło dzikie szaleństwo. Mieszkańcy ginęli tysiącami, grzebani pod ruinami budynków, w których szukali schronienia, zatłuczeni przez grad płonących kamieni, kiedy uciekali ulicami, uduszeni w rozpalonym powietrzu. Słonie, konie i ludzie na oślep rzucali się do wody, gdzie czekało ich ugotowanie żywcem. Na centralnej wyspie opuszczoną świątynię Posejdona spowijał upiorny blask, odbijający się w jej srebrnych ścianach. Wewnątrz ciemności rozjaśniała czerwona poświata. Nagła seria potężnych wstrząsów rozerwała podłogę i stojący kolos runął do przodu, miażdżąc mury świątyni, których gruzy częściowo przysypały obalonego boga morza. Leżący niedaleko święty okręg, gdzie Posejdon i Klejto poczęli ród królów Atlantydy, sanktuarium omfalos, pozostał na razie nietknięty, lecz był opuszczony. Ostrzeżeni zawczasu o tym, co im zagraża, kapłani zabrali święty kamień, Kosmiczne Jajo, by przenieść Pępek Świata w inne miejsce, na jakimś odległym lądzie.

Agonia

Kiedy zapadł zmrok, król, którego włości skurczyły się nagle do dwóch łodzi pełnych wyczerpanych uciekinierów, wciąż stał przy sterze. Nie odrywał wzroku od płonącej wyspy, powoli niknącej na zachodzie i rozświetlającej w promieniu wielu mil czarne jak smoła morze upiorną poświatą. Od czasu do czasu tę niesamowitą scenerię urozmaicał huk wulkanicznych eksplozji, stłumionych przez odległość, odbijających się echem po oceanie.

– To bóg wzywa mnie z powrotem – mówił do siebie król. – Przeklina mnie.

Spojrzał na statek znajdujący się nie dalej niż na wyciągnięcie ręki. Siedziała w nim jego żona, milcząca i otępiała z przerażenia; wokół ramion miała owinięty kawałek żagla zamiast swojej królewskiej szaty. Wciąż jednak wyglądała jak królowa. Patrząc na jej wrodzoną godność, czuł dumę i żal równocześnie. Skupione wokół niej spały ich małe dziewczynki, z wyrazem smutku na twarzach.

Przynajmniej morze było wyjątkowo spokojne i podróż do Elasippos przebiegła spokojnie.

Elasippos! Nad ponurą ironią powrotu kapitana do jego ojczyzny na Wschodnim Kontynencie nie było co się zastanawiać. Zaledwie dwa dni wcześniej przypłynął na Atlantydę zwykłym frachtowcem z prostym ładunkiem brązów. Teraz wracał, dowodząc królewskim jachtem, a sam król stał przy sterze! Czuł, że dopisało mu niewiarygodne szczęście, skoro udało mu się przetrwać największą zagładę, jaką widziała ludzkość. Przepełniał go żal z powodu załogi, którą opuścił, i utraconego statku. Ale czym było to wszystko w porównaniu z miastem, całą wyspą pogrążoną w śmierci, z zagładą cywilizacji? Wyspa już wcześniej doświadczała trzęsień ziemi, takich, które czyniły szkody w mieście. Wiadomo było, że niekiedy erupcje góry Atlas powodowały pożary domów, a nawet wiosek. Ale coś takiego?

Nikt nigdy wcześniej nie przeżył niczego o podobnej skali. Wyczerpany własną walką o przetrwanie kapitan myślał tylko o domu, nie o dalszej przyszłości. Ileż będzie miał do opowiadania! Rodzina i przyjaciele nigdy w to nie uwierzą. Za kilka godzin wschodzące słońce wyznaczy na powierzchni morza złocistą drogę, która ich poprowadzi. Teraz mógł sterować, kierując się tylko dalekim, migotliwym blaskiem płonącej Atlantydy, która powoli zostawała w tyle. Chmury popiołu całkowicie zasłoniły nocne niebo i nawet w tej odległości wszyscy na pokładzie czuli w ustach kwaśny nieznośny smak siarki.

Większość pasażerów, oprócz kapitana i przygnębionego króla, drzemała, kiedy nagle ciemność stała się jaśniejsza od dnia. Zupełnie jakby na zachodzie wzeszło nowe, jeszcze jaśniejsze słońce. Blask zgasł równie nieoczekiwanie, jak się pojawił, i zapadła zupełna ciemność. Kiedy oczy uciekinierów zaczęły się przyzwyczajać do mroku nocy, usłyszeli jeszcze jeden daleki grzmot, długo rozbrzmiewający jednostajnym tonem. Dźwięk ów powoli stawał się coraz głośniejszy, aż w końcu zdawało się, że wypełnia cały świat. Fala uderzeniowa, błyskawicznie rozchodząca się po ciemnym morzu, wstrząsnęła dwoma małymi statkami tak silnie, że król przeląkł się, iż mogą się rozpaść. Uderzenie obudziło jego córki, które zaczęły płakać. Kiedy chwilę później fala uderzeniowa przemieściła się dalej na wschód i ocean się uspokoił, ich płacz był jedynym dźwiękiem zakłócającym nienaturalną ciszę. Królowa uspokoiła córeczki, które na powrót zapadły w sen.

Na szczęście nie słyszeli innego, narastającego dźwięku, jakby odgłosu miliona dłoni klaszczących z coraz większym entuzjazmem po zakończeniu spektaklu w teatrze. Ocalałych wprawił w osłupienie szum, jakby gigantycznego wodospadu szybko zbliżającego się ku nim z zachodu. Nie powiedzieli ani słowa, tylko wpatrywali się niewidzącym wzrokiem w ciemność nocy. Ostatni głos, jaki usłyszał król, należał do kapitana z Elasippos: „Na miłosierdzie Posejdona!” – a potem zobaczył, lecz tylko przez mgnienie oka, ścianę wody wysoką na 150 metrów.

Świt wstał nad oceanem usianym tysiącami ciał, ludzkich i zwierzęcych, stłoczonych na poruszanym falami polu pumeksu i niedających się zidentyfikować szczątków – pozostałości zgładzonej cywilizacji. Nie było tam jednak ani jednej żywej istoty.

Koniec wersji demonstracyjnej.