Wydanie elektroniczne

O książce

Na olśniewającej niesamowitymi krajobrazami szkockiej wyspie Lewis położonej w najbardziej na północ wysuniętym rejonie archipelagu Hebrydów zostaje popełnione brutalne morderstwo. Wśród policjantów, którzy przybywają na wyspę, by poprowadzić dochodzenie, jest inspektor Fin Macleod z Edynburga, który urodził się i wychowywał na Lewis. Wcześniej zajmował się sprawą niemal identycznej i jak na razie niewyjaśnionej zbrodni w stolicy Szkocji. Fin od początku podejrzewa, że oba zabójstwa nie są dziełem tego samego sprawcy. Śledztwo jest dla niego okazją do powrotu w przeszłość, którą dawno pogrzebał – do okresu dorastania oraz do wspomnień o utraconej miłości. Dziewczyna, którą wtedy kochał, jest teraz żoną jego najlepszego przyjaciela z czasów dzieciństwa, matką siedemnastoletniego chłopca. Fin przypomina sobie o tragicznych wydarzeniach sprzed blisko dwudziestu laty, które skłoniły go do opuszczenia wyspy – i które mogą być kluczem do rozwiązania zagadki morderstwa. Uczestniczył wtedy w pradawnym rytuale: wyprawie na An Sgeir, skałę na Atlantyku, gdzie od setek lat dwunastu mężczyzn z Lewis przez dwa tygodnie w roku zabija młode głuptaki – wielki miejscowy przysmak. Dla dorastających chłopców udział w polowaniu jest symbolem wejścia w wiek męski. Dla Fina i jego bliskich okaże się pułapką, z której nie ma ucieczki – niezabliźnioną raną, która musi prowadzić do zbrodni…

PETER MAY

Ceniony pisarz i scenarzysta. Urodził się w Glasgow. Od najmłodszych lat marzył o karierze literackiej. Zanim wydał swą pierwszą powieść The Reporter, utrzymywał się z dziennikarstwa, pisując dla „The Scotsman” i „Glasgow Evening Times”. W wieku 21 lat zdobył tytuł Szkockiego Dziennikarza Roku. W 1978 rozpoczął pracę w BBC; równolegle współpracował z niezależną telewizją ITN. Jest autorem kilkuset scenariuszy do seriali i widowisk telewizyjnych. Ten etap kariery zawodowej zakończył definitywnie w 1996, poświęcając się wyłącznie pisaniu książek. Jego dorobek literacki obejmuje ponad 20 powieści kryminalnych (łącznie z najnowszą – Entry Island), z których większość wchodzi w skład różnych serii – Enzo Files, trylogia Wyspa Lewis i tzw. seria chińska. May jest m.in. laureatem francuskich nagród Prix Intramuros, Cezam Prix Littéraire Inter CE oraz przyznawanej przez czytelników Prix des Lecteurs. Czarny dom znalazł się w gronie finalistów amerykańskich The Barry Award i The Macavity Award w kategorii Najlepsza Powieść Kryminalna.

www.petermay.co.uk

Tego autora

WYSPA ENTRY

Trylogia WYSPA LEWIS

CZARNY DOM

CZŁOWIEK Z WYSPY LEWIS

JEZIORO TAJEMNIC

Tytuł oryginału:

THE BLACKHOUSE

Copyright © 2011 by Peter May, represented by Rouergue

All rights reserved

Published by arrangement with Agence de l’Est French Literary Agency

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz 2014

Polish translation copyright © Jan Kabat 2014

Redakcja: Marzena Wasilewska-Ginalska

Ilustracja na okładce: Alamy/BE & W 

Projekt graficzny okładki: Andrzej Kuryłowicz

ISBN 978-83-7985-015-0

Wydawca

WYDAWNICTWO ALBATROS A. KURYŁOWICZ

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Oto kraina dawnej radości

Widzę ją w całej krasie

Szczęśliwe gościńce mej młodości

Których nie ujrzę, zda się.

A. E. Housman, Blue Remembered Hills

Tri rudan a thig gun iarraidh: an t-eagal,

an t-eudach s an gaol.

(Trzy rzeczy, o które nikt nie prosi: strach, miłość i zazdrość).

gaelickie przysłowie

Dla Stephena,

z którym przemierzałem te szczęśliwe gościńce

PROLOG

To tylko dzieciaki. Szesnastoletnie. Ośmielone alkoholem, przynaglane nadchodzącą niedzielą; zagłębiają się w mrok, szukając miłości, a znajdują jedynie śmierć.

O dziwo, wyczuwa się lekki wietrzyk, ale tym razem przynajmniej ciepły, niczym tchnienie na skórze, pieszczotliwe i uwodzicielskie. Nieznaczna mgiełka na sierpniowym niebie skrywa gwiazdy, ale księżyc w trzeciej kwadrze rzuca blade, bezkrwiste światło na ubity piasek, pozostałość odpływu. Morze oddycha łagodnie przy brzegu, fosforyzująca piana wyrzuca srebrzyste bańki na tle złota. Dwoje młodych ludzi zbiega pospiesznie prowadzącą ze wsi asfaltową drogą; krew w ich głowach pulsuje w rytm morskich fal.

Na powierzchni wody, która wznosi się i opada w niewielkiej przystani po lewej, załamuje się blask księżyca; słychać, jak skrzypią małe łodzie zmagające się z cumami, jak stukają o siebie drewnianymi burtami, przepychają się nawzajem i trącają w ciemności, jakby się przekomarzały.

Uilleam trzyma ją za rękę, wyczuwając jej niechęć. Smakował słodycz alkoholu w jej oddechu i czuł niecierpliwość w pocałunku; wie, że tej nocy dziewczyna wreszcie ulegnie. Pozostało jednak tak mało czasu. Niedziela się zbliża. Za szybko. Tylko pół godziny, co ujawnia ukradkowe spojrzenie na zegarek, gdy światła ulicy zostają w tyle.

Ceit oddycha teraz szybko. Boi się, nie seksu, ale ojca, który – o czym doskonale wie – będzie siedział przy kominku i patrzył, jak rozżarzone grudki torfu bledną około północy i zamierają w idealnie obliczonym momencie, nim nastanie dzień odpoczynku. Wyczuwa niemal tę jego niecierpliwość przeradzającą się z wolna w gniew, gdy wskazówki zegara zmierzają nieubłaganie ku dniu jutrzejszemu, a jej nie ma jeszcze w domu. Jak to możliwe, że na tej bogobojnej wyspie zmieniło się tak niewiele?

W głowie Ceit roją się myśli, zmagając się z pożądaniem, które się tam zagnieździło, i alkoholem, przytępiającym jej młodzieńczy sprzeciw. Zdawało się, że ich sobotni wieczór w klubie, zaledwie przed kilkoma godzinami, będzie trwał w nieskończoność. Czas jednak nigdy nie mija tak szybko jak wtedy, gdy jest go mało. A teraz upłynął niemal do końca.

Kiedy oboje mijają cień starej rybackiej łodzi, która spoczywa przechylona na kamieniach nad znakiem poziomu wody, w piersi dziewczyny wzbiera jednocześnie panika i namiętność. Przez odsłoniętą część cementowego hangaru widzą w dali plażę w obramowaniu nieoszklonych okien. Wydaje się, że morze jest oświetlone od wewnątrz, niemal fosforyzujące. Uilleam puszcza jej dłoń, uchyla drewniane drzwi – tylko trochę, żeby mogli się wsunąć do środka – i lekko ją popycha. Panuje tu mrok. W powietrzu unosi się paskudna woń paliwa, słonej wody i wodorostów, niczym smutny zapach pospiesznego nastoletniego seksu. Nad nimi majaczy cień łodzi na przyczepie, a dwa prostokątne okienka, niczym wizjery w drzwiach, otwierają się na wybrzeże.

Kiedy popchnięta, przywiera do ściany, od razu czuje jego usta na swoich, język wsuwający się między wargi, dłonie ugniatające miękkie piersi. Boli, więc go od siebie odpycha.

– Nie tak mocno. – Jej szept niemal grzmi w tym ciemnym pomieszczeniu.

– Nie ma czasu.

Słyszy napięcie w jego głosie. Męskie napięcie, pobrzmiewające jednocześnie pożądaniem i niepokojem. I zaczyna się zastanawiać. Czy naprawdę chce, by tak wyglądał ten jej pierwszy raz? Kilka obrzydliwych i pospiesznych chwil w ciemnościach brudnego hangaru dla łodzi?

– Nie.

Odpycha go i odsuwa się na bok, potem obraca się twarzą do okna i świeżego powietrza. Jeśli się pospieszą, może uda jej się wrócić przed północą.

Widzi niewyraźny kształt, który wyłania się z cienia, i niemal w tej samej chwili go dotyka. Jest miękki, zimny i ciężki. Z jej ust wyrywa się bezwiedny krzyk.

– Jezu, Ceit! – Uilleam prócz pożądania i niepokoju odczuwa frustrację; kiedy rzuca się na dziewczynę, ślizga mu się stopa, jakby wszedł na lód. Ląduje ciężko na łokciu, rękę przeszywa błyskawica bólu. – Cholera!

Podłoga jest mokra od oleju napędowego. Uilleam czuje, jak paliwo przesiąka przez spodnie na tyłku. Ma je na dłoniach. Bez namysłu wygrzebuje z kieszeni zapalniczkę.

Za mało tu przeklętego światła. Dopiero gdy obraca kciukiem kamień, krzesząc iskrę, przychodzi mu do głowy, że może się lada chwila zamienić w żywą pochodnię. Ale jest już za późno. Ciemność gwałtownie rozjaśnia przerażający błysk. Uilleam kuli się w sobie, ale nie dochodzi do zapłonu oparów, nie wybucha huczący płomień. Pojawia się tylko obraz – tak głęboko szokujący, że nie sposób go w pierwszej chwili pojąć.

Z belek pod sufitem zwisa mężczyzna, głowa w pętli z postrzępionej plastikowej liny pomarańczowego koloru jest przekrzywiona pod dziwacznym kątem. To potężny mężczyzna, całkiem nagi; z piersi i pośladków opadają płaty niebiesko-białego ciała, jakby miał na sobie garnitur za duży o dwa numery. Między nogami plączą się zwoje czegoś gładkiego i lśniącego, czegoś, co zwisa z dziury w brzuchu, przypominającej szeroki, gapiowaty uśmiech. Płomień zapalniczki wprawia w taniec cień martwego człowieka na popękanych ścianach pokrytych graffiti; przypomina to duchy, które witają w swym gronie nowego towarzysza. Tuż za wisielcem Uilleam widzi twarz Ceit. Bladą, ciemnooką, zastygłą w grymasie przerażenia. Przez chwilę myśli absurdalnie, że ta otaczająca go kałuża to zabarwione na czerwono – znak, że jest wolne od akcyzy – biopaliwo, zanim sobie uświadamia, że to krew, lepka, gęsta i brązowa, kiedy zasycha na jego dłoniach.

ROZDZIAŁ 1

I

Było późno i parno, pogoda typowa dla Festiwalu Edynburskiego. Fin z trudem się koncentrował. Mrok niewielkiego gabinetu przygniatał go niczym wielkie, miękkie czarne dłonie. Krąg światła z lampki na biurku raził go w oczy – przyciągał wzrok jak ćmę i oślepiał, więc trudno mu było odczytywać notatki. Komputer pomrukiwał cicho w tej absolutnej ciszy; Fin widział kątem oka mrugający ekran. Powinien położyć się dawno temu, ale bezmyślnie zwlekał. Musiał skończyć pisanie pracy – uniwersytet otwarty był dla niego jedyną ucieczką.

Usłyszał w drzwiach za plecami jakiś ruch i obrócił się gniewnie w fotelu, pewien, że zobaczy Monę. Jednak z jego ust nie padły słowa nagany, ponieważ zamiast żony ujrzał ze zdumieniem jakiegoś mężczyznę, tak wysokiego, że z trudem zachowywał pozycję wyprostowaną. Głowę przekrzywiał na bok, by nie zahaczała o sufit. Pokoje w domu były stosunkowo niskie, ale ten człowiek i tak musiał mieć ze dwa metry czterdzieści centymetrów wzrostu.

Ciemne spodnie na bardzo długich nogach marszczyły się wokół czarnych butów. Bawełniana koszula w kratę była wetknięta za pasek, poza tym nosił rozpiętą kurtkę z kapturem i podniesionym kołnierzem. Ręce zwisały po bokach, wielkie dłonie sterczały ze zbyt krótkich rękawów. Według Fina wyglądał na jakieś sześćdziesiąt lat; w pobrużdżonej i smętnej jak u żałobnika twarzy osadzone były ciemne, pozbawione wyrazu oczy. Srebrnoszare włosy, długie i tłuste, przykrywały uszy. Nie odzywał się. Stał tylko, patrząc na Fina; blask lampki na biurku sprawiał, że w jego kamiennych rysach zagłębiły się nieprzeniknione cienie. Co on tu robił, na Boga? Fin poczuł na karku i ramionach gęsią skórkę, a strach przykuł go do miejsca, nie pozwalając się ruszyć.

Potem, gdzieś w mrocznej oddali, usłyszał własny głos, zawodzący, dziecinny.

„Śmieszny czło-owiek…”

Mężczyzna wciąż na niego patrzył.

„Oto śmieszny czło-owiek…”

– Co się stało, Fin? – Mona była wyraźnie zaniepokojona i potrząsała go za ramię.

Nawet gdy otworzył oczy i zobaczył jej wystraszoną twarz, wciąż opuchniętą od snu, słyszał swoje zawodzenie: „Śmieszny czło-owiek…”.

– Na litość boską, co się dzieje?

Odwrócił się od niej i położył na plecach, oddychając głęboko i próbując się uspokoić. Serce waliło mu jak młotem.

– To tylko sen. Zły sen.

Jednak wspomnienie mężczyzny stojącego w jego gabinecie wciąż było żywe, jak dziecięcy koszmar. Spojrzał na zegarek na nocnym stoliku. Elektroniczny wyświetlacz wskazywał siedem po czwartej. Fin próbował przełknąć ślinę, ale usta miał suche; wiedział, że już nie zaśnie.

– Wystraszyłeś mnie na śmierć.

– Przepraszam. – Odsunął kołdrę i spuścił stopy na podłogę. Zamknął oczy i potarł się po twarzy, ale wciąż miał pod powiekami obraz tego człowieka, jakby wypalono mu go na siatkówce. Wstał.

– Dokąd idziesz?

– Do łazienki.

Poczłapał cicho po dywanie i otworzył drzwi na korytarz, który tonął w świetle księżyca; pseudogeorgiańskie okna cięły jego blask na geometryczne wzory. W połowie korytarza dotarł do drzwi swojego gabinetu. W środku panowały egipskie ciemności i Fin wzdrygnął się na myśl o człowieku, który nawiedził go we śnie. Jak wyraźnie, jak uporczywie ten obraz trwał w jego głowie. Jak wyczuwalna była obecność tego mężczyzny. Zatrzymał się przy drzwiach łazienki, co robił każdej nocy od prawie czterech tygodni, a jego wzrok powędrował w stronę pokoju na końcu korytarza. Drzwi były uchylone, przestrzeń za progiem zalana światłem księżyca; ktoś powinien zaciągnąć zasłony, ale nie zrobił tego. Wnętrze skrywało tylko straszliwą pustkę.

Plusk moczu rozbryzgującego się w wodzie wypełnił łazienkę uspokajającym dźwiękiem normalności. Depresja zawsze dopadała go w ciszy. Tej nocy jednak próżnia zniknęła. Obraz mężczyzny w kurtce z kapturem wyparł wszystkie inne myśli, niczym podrzucone kukułcze jajo. Fin zastanawiał się teraz, czy go zna, czy w tej pociągłej twarzy i niechlujnych włosach nie dostrzegł czegoś znajomego. I nagle przypomniał sobie rysopis kierowcy – rysopis, który Mona podała policji. Tamten człowiek nosił kurtkę z kapturem, pomyślał. Miał około sześćdziesiątki i długie, tłuste, szare włosy.

II

Jadąc do miasta autobusem, patrzył, jak za szybą przesuwają się szeregi szarych kamiennych domów; przypominały ulotne obrazy nudnego czarno-białego filmu. Mógł wziąć samochód, ale Edynburg nie jest miastem, po którym ma się ochotę jeździć. Nim dotarł do Princes Street, rozchmurzyło się i po rozległej zieleni ogrodów u stóp zamku zaczęły się przesuwać fale słonecznego blasku. Wokół grupy artystów ulicznych, którzy połykali ogień i żonglowali, zebrał się tłumek festiwalowych widzów. Na stopniach galerii grały zespoły jazzowe. Fin wysiadł przy dworcu Waverley i ruszył mostem w stronę starego miasta, potem skierował się na południe, przeszedł obok uniwersytetu, aż w końcu skręcił w kierunku wschodnim i pogrążył się w cieniu Salisbury Crags. Słońce padało ukośnie na pnące się ku klifom nagie zielone zbocza, na których tle wznosił się budynek komendy policji.

Na korytarzu spotykał ludzi o znajomych twarzach; witali się z nim zdawkowo. Ktoś położył dłoń na jego ramieniu i powiedział: „Przykro mi z powodu twojej straty, Fin”. Odpowiedział tylko skinieniem głowy.

Główny inspektor Black podniósł wzrok znad papierów i wskazał krzesło po drugiej stronie biurka. Miał wąską twarz o ziemistej cerze; przesuwał dokumenty między palcami żółtymi od nikotyny. Kiedy w końcu skupił wzrok na Finie, w jego oczach było coś drapieżnego.

– Jak tam uniwersytet otwarty?

Fin wzruszył ramionami.

– W porządku.

– Nigdy cię nie pytałem, dlaczego porzuciłeś kiedyś studia. W Glasgow, tak?

Fin skinął głową.

– Bo byłem młody, szefie. I głupi.

– Dlaczego zostałeś gliniarzem?

– Tak się robiło w tamtych czasach, kiedy człowiek przybywał z wysp i nie miał pracy ani kwalifikacji.

– Znałeś kogoś w policji?

– Parę osób.

Black przyglądał mu się w zamyśleniu.

– Jesteś dobrym policjantem, Fin. Ale nie tego chcesz, prawda?

– Jestem policjantem.

– Nie, byłeś nim. Jeszcze miesiąc temu. A to, co się stało… no cóż, to tragedia. Ale życie płynie dalej, a my razem z nim. Każdy rozumiał, że potrzebujesz czasu, żeby się pozbierać. Bóg wie, że dość się napatrzyliśmy w tej robocie na śmierć, by to pojmować.

Fin spojrzał na niego z niechęcią.

– Nie ma pan pojęcia, co to znaczy stracić dziecko.

– Nie, nie mam. – W głosie Blacka nie było nawet cienia współczucia. – Ale traciłem bliskich ludzi i wiem, że należy się z tym po prostu uporać. – Złączył przed sobą dłonie, jakby się modlił. – Ale rozpamiętywać to bezustannie, no cóż… to niezdrowe. To chore. – Wydął wargi. – Więc najwyższy czas, żebyś się zdecydował. Co zamierzasz zrobić z resztą życia. Tymczasem chcę, żebyś wrócił do pracy, chyba że na przeszkodzie stoją jakieś poważne względy natury medycznej.

– Kiedy?

– Natychmiast. Dzisiaj.

Fin był zszokowany. Pokręcił głową.

– Potrzebuję trochę czasu.

– Dość go miałeś, Fin. Wracasz albo odchodzisz. – Black nie czekał na odpowiedź. Nachylił się nad biurkiem, wziął szarą teczkę z bezładnego stosu takich samych i podsunął ją Finowi. – Pamiętasz sprawę morderstwa przy Leith Walk? Tę z maja?

– Tak.

Fin nie zajrzał do teczki. Nie musiał. Dobrze pamiętał nagie ciało wiszące na drzewie między poznaczonym strugami deszczu kościołem Ducha Świętego a bankiem. Plakat na ścianie głosił: „Jezus zbawia”. Fin przypomniał sobie, że wyglądało to jak reklama banku i powinno brzmieć: „Jezus zbawia tych, którzy oszczędzają w Bank of Scotland”.

– Jest kolejne – ciągnął Black. – Identyczny sposób działania.

– Gdzie?

– Na północy. Tamtejsza komenda. Wypluł to komputer. Nasz wspaniały HOLMES. Prawdę mówiąc, wykazał się bystrością i ciebie przydzielił do tego śledztwa. – Black zamrugał długimi rzęsami i przygwoździł Fina spojrzeniem, w którym malował się sceptycyzm. – Nie zapomniałeś tej waszej mowy?

Fin był zaskoczony.

– Gaelickiego? Nie posługiwałem się nim od czasu, gdy opuściłem wyspę.

– Więc lepiej go sobie przypomnij. Ofiara pochodziła z twojej rodzinnej wioski.

– Z Crobost? – spytał osłupiały Fin.

– Dwa lata starszy od ciebie. Nazywał się – zajrzał do papierów na biurku – Macritchie. Angus Macritchie. Znałeś go?

Fin skinął głową.

III

Blask słońca padał przez okno w salonie, jakby czynił im wyrzuty z powodu ich nieszczęścia. W nieruchomym powietrzu wisiały drobinki kurzu uwięzione przez światło. Na zewnątrz hałasowały dzieci grające w piłkę. Jeszcze kilka tygodni temu mógł z nimi grać Robbie. Tykanie zegara na gzymsie kominka podkreślało milczenie między nimi. Mona miała zaczerwienione oczy, ale łzy obeschły i pozostał tylko gniew.

– Nie chcę, żebyś tam jechał – powiedziała. Te słowa przybrały w ich kłótni charakter refrenu.

– Jeszcze dziś rano mówiłaś mi, żebym poszedł do pracy.

– Ale myślałam, że potem wrócisz do domu. Nie chcę siedzieć tu sama, i to bez końca. – Odetchnęła ciężko. – Ze wspomnieniami. Z… z…

Być może nie zdołałaby znaleźć odpowiednich słów. Fin ją wyręczył.

– Poczuciem winy?

Nigdy nie powiedział, że ją wini. Ale winił, choć w głębi serca starał się tego nie robić. Obrzuciła go spojrzeniem tak pełnym bólu, że natychmiast pożałował swojej bezmyślności.

– Zresztą to tylko kilka dni. – Przesunął dłonią po kręconych jasnych włosach. – Naprawdę myślisz, że chcę tam jechać? Unikałem tego przez osiemnaście lat.

– I teraz korzystasz ochoczo z okazji. Z okazji, żeby uciec. Ode mnie.

– Och, nie bądź śmieszna.

Wiedział jednak, że żona ma rację. Wiedział też, że nie tylko od Mony chce uciec. Chodziło o wszystko. Powrócić do miejsca, w którym życie wydawało się niegdyś proste. Powrócić do dzieciństwa, do łona. Jak łatwo było teraz zignorować fakt, że przez większość dorosłego życia starał się tego uniknąć. Jak łatwo było zapomnieć, że gdy miał kilkanaście lat, nic nie wydawało się ważniejsze niż wyjazd z wyspy.

I przypomniał sobie, jak łatwo było poślubić Monę. Z wszystkich niewłaściwych powodów. Dla towarzystwa. Dla wymówki, by nigdy nie wracać. Jednak w ciągu czternastu lat małżeństwa osiągnęli tylko rodzaj przystosowania, stworzyli przestrzeń dla tego drugiego. Przestrzeń, którą razem zajmowali, ale której tak naprawdę nigdy nie dzielili. Byli przyjaciółmi, ciepłymi wobec siebie i szczerze serdecznymi. Wątpił jednak, czy kiedykolwiek się kochali. Prawdziwa miłość. Jak wielu ludzi, zadowolili się byle czym. Robbie stanowił pomost między nimi. Ale Robbiego już nie było.

– Masz pojęcie, jak się czułam w ciągu tych kilku ostatnich tygodni? – spytała Mona.

– Chyba tak.

Pokręciła głową.

– Nie. Nie musiałeś spędzać każdej minuty z kimś, kto samym milczeniem wyrażał pretensje. Wiem, że mnie winisz, Fin.

– Nigdy tego nie powiedziałem.

– Nie musiałeś. Ale wiesz co? Bez względu na to, jak bardzo mnie obwiniasz, ja obwiniam się dziesięć razy bardziej. Ja też odczuwam stratę, Fin. On był także moim synem. – Łzy powróciły, czuła, jak palą ją w oczy, a on nie potrafił się zdobyć na żadne słowa. – Nie chcę, żebyś jechał.

Stary refren.

– Nie mam wyboru.

– Oczywiście, że masz. Zawsze jest jakiś wybór. Tygodniami nie chodziłeś do pracy, bo tak postanowiłeś. I możesz znów dokonać wyboru i nie jechać na wyspę. Powiedz im po prostu: nie.

– Nie mogę.

– Fin, jeśli wsiądziesz jutro do samolotu…

Czekał na ultimatum, podczas gdy ona próbowała się zdobyć na odwagę i je postawić. Ale nie zrobiła tego.

– Co, Mono? Co się stanie, jeśli jutro wsiądę do samolotu? – spytał, prowokując ją, by to powiedziała. Wtedy to byłaby jej wina, nie jego.

Odwróciła wzrok, zagryzając dolną wargę, aż poczuła smak krwi.

– Nie spodziewaj się, że zastaniesz mnie po powrocie, to wszystko.

Patrzył na nią długą chwilę.

– Może tak będzie lepiej.

• • •

Dwusilnikowy samolot z trzydziestoma miejscami dla pasażerów zadrżał w gwałtownym podmuchu powietrza, krążąc nad Loch a Tuath i szykując się do lądowania na krótkim, chłostanym wiatrem pasie lotniska w Stornoway. Gdy wynurzyli się z gęstej i nisko wiszącej chmury, Fin spojrzał w dół na ołowiane morze, które rozbijało się spienioną bielą o palce czarnej skały, wysuwające się z półwyspu Eye, postrzępionego skrawka lądu zwanego Point. Dostrzegł znajome wzory wycięte w krajobrazie, jak okopy z czasów pierwszej wojny światowej, tyle że te tutaj zostały wyryte przez ludzi nie z myślą o wojnie, lecz cieple. Wieki wycinania torfu pozostawiły blizny na bezkresnych połaciach skądinąd monotonnych grzęzawisk. Woda w zatoce sprawiała wrażenie lodowatej, a wiatr uporczywie marszczył jej powierzchnię. Fin zapomniał dawno o wietrze, o tym niezmordowanym napastniku wiejącym przez pięć tysięcy kilometrów Atlantyku. Poza drzewami w pobliżu portu w Stornoway, na wyspie nie było ich prawie wcale.

Podczas godzinnego lotu starał się nie myśleć. Żeby nie oczekiwać niecierpliwie powrotu w rodzinne strony ani nie przeżywać ponownie koszmarnego milczenia, które towarzyszyło jego wyjazdowi z domu. Mona spędziła noc w pokoju Robbiego. Kiedy się pakował, słyszał jej płacz z drugiego końca korytarza. Rano wyszedł bez słowa i zamykając za sobą drzwi, uświadomił sobie, że odgradza się nie tylko od Mony, ale też od pewnego rozdziału swego życia; żałował, że ten rozdział w ogóle został napisany.

Teraz, widząc znajome baraki na lotnisku i nieznajomy nowy terminal promowy, który lśnił w dali, Fin poczuł przypływ ożywienia. To było tak dawno; nie przygotował się na gwałtowny strumień wspomnień, które niemal go przytłoczyły.

ROZDZIAŁ 2

Słyszałem, jak ludzie urodzeni w latach pięćdziesiątych opisują swoje dzieciństwo w odcieniach brązu. Świat sepii. Ja dorastałem w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, a moje dzieciństwo miało kolor fioletowy.

Mieszkaliśmy, jak się to mówiło, w białym domu, w odległości około kilometra od wioski Crobost. Była to część lokalnej wspólnoty zwana Ness, na północnym cyplu Lewis, najbardziej na północ wysuniętej wyspy archipelagu Hebrydów Zewnętrznych. Białe domy zbudowano w latach dwudziestych z kamienia i wapna albo betonu i pokryto płytkami łupkowymi albo blachą falistą czy papą. Wzniesiono je na miejscu starych czarnych domów ze strzechami i ścianami bez zaprawy murarskiej, które stanowiły schronienie zarówno dla ludzi, jak i dla zwierząt. Na środku kamiennej podłogi w głównej izbie dzień i noc palił się torf. Tę izbę nazywano ogniową. Nie było kominów, a dym wydostawał się przez dziurę w dachu. Oczywiście nie było to skuteczne, i wnętrza domostw zawsze wypełniał dym.

Nic dziwnego, że ich mieszkańcy nie żyli zbyt długo.

Resztki czarnego domu moich dziadków ze strony ojca zachowały się w ogrodzie, o rzut kamieniem od naszej siedziby. Dach zniknął, ściany w większości runęły, ale było to wspaniałe miejsce do zabawy w chowanego.

Mój ojciec był praktycznym człowiekiem, z czupryną gęstych czarnych włosów i niebieskimi oczami o ostrym spojrzeniu. Miał skórę jak pergamin; latem, gdy większość dnia spędzał na świeżym powietrzu, przybierała barwę smoły. Gdy jeszcze byłem mały, zanim poszedłem do szkoły, brał mnie ze sobą na plażę, gdzie zbieraliśmy to, co fale wyrzuciły na brzeg. Nie rozumiałem tego wtedy, ale później się dowiedziałem, że nie miał pracy. W rybołówstwie nastąpił kryzys, a łódź, na której pływał, została sprzedana za grosze. Miał więc mnóstwo czasu, dlatego też wstawaliśmy o świcie i przeczesywaliśmy plażę w poszukiwaniu wszystkiego, co morze wyrzuciło nocą na brzeg. Drewno. Mnóstwo drewna. Powiedział mi kiedyś, że zna człowieka, który zbudował dom z kawałków znalezionych na piasku. Ojciec sam zdobył większość budulca na nasze pokoje na poddaszu, dzięki morzu, które dużo nam dawało, ale też dużo brało. Nie było niemal miesiąca, byśmy nie usłyszeli o jakimś nieszczęśniku, który się utopił. Wypadek przy połowach. Ktoś się kąpał i padł ofiarą prądu przydennego. Ktoś spadł z klifu.

Przynosiliśmy do domu wszelkie dobra zdobyte podczas tych wypraw. Liny, sieci rybackie, aluminiowe boje, które ojciec sprzedawał potem druciarzom. Sztorm oznaczał jeszcze obfitsze łowy. Właśnie po jednym z tych sztormów znaleźliśmy dużą, ponaddwustulitrową beczkę. Wprawdzie sztorm się trochę uspokoił, ale wciąż wiał wściekły wiatr, a morze było wzburzone i gniewnie atakowało wybrzeże. W górze, z prędkością stu kilometrów na godzinę, pędziły postrzępione zbitki chmur, a wyzierające spomiędzy nich słońce pokrywało ziemię ruchliwymi łatami o jasnym odcieniu – zielonym, liliowym i brązowym.

Choć beczka nie nosiła żadnych oznakowań, była pełna i ciężka; ojciec nie krył ekscytacji tym znaleziskiem. Nie daliśmy jednak rady jej ruszyć – przechylała się pod dziwacznym kątem, zakopana do połowy w piasku – więc ojciec ściągnął traktor z przyczepą i kilku ludzi do pomocy i przed wieczorem beczka stała w szopie w naszym obejściu. Otworzył ją po pewnym czasie i odkrył, że jest pełna fioletowej farby. Jasnofioletowej emalii. Co tłumaczy, dlaczego wszystkie drzwi, każda szafka i półka, okno i podłoga w naszym domu były pomalowane na fioletowo. Przez te wszystkie lata, które tam spędziłem.

Moja matka była uroczą kobietą z jasnymi blond lokami, które wiązała z tyłu głowy. Miała bladą, piegowatą cerę i szkliste brązowe oczy; nie przypominam sobie, bym kiedykolwiek widział ją umalowaną. Była łagodną osobą o pogodnym usposobieniu, ale też ognistym temperamencie, jeśli zalazło się jej za skórę. Pracowała na gospodarstwie, które liczyło niecałe dwa i pół hektara i miało postać długiego, wąskiego pasma ziemi biegnącego od domu do wybrzeża. Był to machair – piaszczysta gleba nadająca się na pastwisko dla owiec, które dzięki rządowym subsydiom przynosiły spory dochód. Matka hodowała też ziemniaki, rzepę i trochę zbóż, siała również trawę na siano i kiszonkę. Wciąż ją widzę, jak w swoim niebieskim kombinezonie i czarnych gumowcach siedzi na naszym traktorze i uśmiecha się z zakłopotaniem do fotografa z lokalnej gazety, który zjawił się, by zrobić jej zdjęcie, ponieważ zdobyła jakąś nagrodę na lokalnym festynie.

Nim zacząłem uczęszczać do szkoły, ojciec dostał pracę w nowej fabryce produkującej sprzęt dla przemysłu naftowego w Arnish Point w Stornoway i każdego ranka, wraz z grupą mężczyzn z naszej wioski, wsiadał do białej furgonetki, by udać się w długą drogę do miasta. To matka miała mnie odwieźć pierwszego dnia do szkoły naszym zardzewiałym fordem anglią. Moim najlepszym przyjacielem był Artair Macinnes, który równie gorliwie jak ja pragnął zacząć naukę. Urodziliśmy się w odstępie miesiąca i byliśmy najbliższymi sąsiadami. W dniach poprzedzających szkołę spędzaliśmy więc razem mnóstwo czasu. Jednak naszych rodziców nie wiązała szczególna przyjaźń. Chodziło, jak przypuszczam, o jakieś różnice klasowe. Ojciec Artaira był nauczycielem – matematyki i angielskiego – w miejscowej szkole, która obejmowała nie tylko siedmioletnią podstawówkę, ale także dwa pierwsze lata liceum.

Pamiętam, że był akurat wietrzny wrześniowy dzień, a niskie chmury rzucały na ziemię ruchliwy sinawy cień. W powiewach wiatru wyczuwało się nadchodzący deszcz. Miałem brązową kurtkę z kapturem i nosiłem krótkie spodnie; wiedziałem, że jeśli zamokną, będą mi ocierały skórę. Czarne gumowce plaskały o łydki. Przerzuciłem przez ramię nowy sztywny brezentowy tornister, w którym znajdowały się płócienne kapcie z gumową podeszwą i drugie śniadanie. Nie mogłem się doczekać, kiedy pojedziemy do szkoły.

Matka wyprowadzała tyłem samochód z drewnianej szopy służącej za garaż, gdy przez zawodzenie wiatru przebił się dźwięk klaksonu. Odwróciłem się i zobaczyłem Artaira i jego ojca, którzy podjeżdżali swoim jasnopomarańczowym hillmanem avengerem. Był używany, ale wyglądał niemal jak nowy; przewyższał naszego forda pod każdym względem. Pan Macinnes, nie gasząc silnika, wysiadł z samochodu i podszedł do matki, żeby zamienić z nią kilka słów. Po chwili zbliżył się do mnie, położył mi dłoń na ramieniu i powiedział, że podwiezie nas do szkoły, mnie i Artaira. Dopiero kiedy odjeżdżaliśmy, a ja się odwróciłem i zobaczyłem, jak matka macha mi na pożegnanie, zdałem sobie sprawę, że się z nią nie pożegnałem.

Wiem, co czuje człowiek w dniu, gdy jego dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły. Towarzyszy mu osobliwe poczucie straty, nieodwracalnej zmiany. I teraz, patrząc wstecz, wiem, że to właśnie czuła moja matka. Widziałem to w jej twarzy, na której malował się także żal, że nie będzie uczestniczyła w tej ważnej chwili.

• • •

Szkoła w Crobost przycupnęła w dolinie, zwrócona frontem na północ, ku Port of Ness, w cieniu kościoła, który dominował ze wzgórza nad całą wioską. Otaczało ją nieogrodzone pastwisko, a w dali widniała latarnia morska w Butt. Niekiedy można było zobaczyć stały ląd, który jawił się jako niewyraźny zarys gór na odległym horyzoncie. Mawiano, że jeśli się je widzi, to pogoda ulegnie pogorszeniu. I zawsze się to sprawdzało.

Do podstawówki w Crobost uczęszczało stu trzech uczniów, do liceum osiemdziesięciu ośmiu. Tamtego dnia naukę wraz ze mną rozpoczęło jeszcze jedenaścioro dzieci o świeżych twarzach; siedzieliśmy w dwóch rzędach po sześć ławek w każdym, jeden za drugim.

Uczyła nas pani Mackay, chuda, siwowłosa pani, prawdopodobnie znacznie młodsza, niż się nam wydawało. Miałem wrażenie, że jest wiekowa. W gruncie rzeczy była łagodna, ta pani Mackay, ale surowa, poza tym miała cięty język. Od razu na wstępie spytała, czy w klasie jest ktoś, kto nie zna angielskiego. Oczywiście słyszałem, jak się mówi w tym języku, ale w domu posługiwano się wyłącznie gaelickim, ojciec zaś nie miał telewizora, więc pytanie pani Mackay było dla mnie całkowicie niezrozumiałe. Artair podniósł rękę, a na jego twarzy błąkał się porozumiewawczy uśmiech. Usłyszałem swoje nazwisko i w tym momencie wszyscy obecni w klasie spojrzeli na mnie. Nie trzeba być geniuszem, by się domyślić, co Artair powiedział nauczycielce. Poczułem, jak się czerwienię.

– No cóż, Fionnlagh – zwróciła się do mnie po gaelicku pani Mackay. – Wygląda na to, że twoi rodzice nie wykazali się dostatecznym rozsądkiem i nie nauczyli cię angielskiego, zanim poszedłeś do szkoły.

Moją pierwszą reakcją był gniew na matkę i ojca. Dlaczego nie znałem angielskiego? Nie mieli pojęcia, jakie to poniżające?

– Powinieneś wiedzieć, że w klasie mówimy tylko po angielsku. Oczywiście nikt nie ma nic przeciwko gaelickiemu, ale tak to jest. Przekonamy się wkrótce, jak szybko potrafisz się uczyć.

Nie byłem w stanie oderwać wzroku od blatu ławki.

– Zaczniemy od twojego imienia. Wiesz, jak brzmi po angielsku?

Podniosłem głowę odrobinę wyzywająco, jak mi się zdawało.

– Finlay – odparłem. Wiedziałem, bo tak właśnie nazywali mnie rodzice Artaira.

– Dobrze. A ponieważ zamierzam dzisiaj uzupełnić dziennik, możesz mi powiedzieć, jak masz na nazwisko.

– Macleoid.

Posłużyłem się wymową gaelicką, która w tym wypadku brzmiała dla angielskiego ucha jak „makladż”.

– Macleod – poprawiła mnie nauczycielka. – Finlay Macleod.

Potem przeszła na angielski i zaczęła sprawdzać pozostałe nazwiska. Macdonald, Macinnes, Maclean, Macritchie, Murray, Pickoford… Wszystkie oczy zwróciły się na chłopca, który się nazywał Pickford, a pani Mackay powiedziała coś, co wywołało w klasie chichoty. Chłopiec zaczerwienił się i wymamrotał jakąś niespójną odpowiedź.

– Jest Anglikiem – wyszeptał po gaelicku ktoś obok mnie, a ja obróciłem nieco głowę i stwierdziłem zaskoczony, że patrzę na ładną drobną dziewczynkę z jasnymi włosami, zaplecionymi w warkoczyki przewiązane na końcach niebieskimi wstążkami. – Tylko jego nazwisko nie zaczyna się na m, rozumiesz. Musi więc być Anglikiem. Pani Mackay domyśliła się, że jest synem latarnika, bo latarnicy są zawsze Anglikami.

– O czym tam szepczecie? – Głos pani Mackay był ostry, a jej gaelicki wydawał się jeszcze groźniejszy, ponieważ go rozumiałem.

– Przepraszam, pani Mackay – powiedziała dziewczynka z warkoczykami. – Przekładam dla Finlaya.

– Och, „przekładasz”, tak? – W tonie nauczycielki wyczuwało się ironię i zaskoczenie. – Duże słowo jak na tak małą dziewczynkę. – Zajrzała do dziennika. – Zamierzałam rozsadzić was alfabetycznie, ale skoro z ciebie taka lingwistka, Marjorie, to lepiej, żebyś nadal siedziała obok Finlaya i… przekładała dla niego.

Marjorie, zadowolona z siebie, uśmiechnęła się, nie dostrzegając ironii w głosie nauczycielki. Cieszyłem się, że będę siedział obok ładnej dziewczynki z warkoczykami. Rozejrzałem się po klasie i zauważyłem, że Artair patrzy na mnie ze złością. Pomyślałem wtedy, że chciał, byśmy siedzieli razem. Teraz wiem, że był zazdrosny.

• • •

Podczas przerwy wziąłem go na szkolnym podwórku na bok i zbeształem.

– Dlaczego chlapnąłeś, że nie umiem mówić po angielsku?

Sprawiał wrażenie zblazowanego.

– I tak by się dowiedzieli, no nie? – Wyjął z kieszeni mały niebiesko-srebrny inhalator, wsunął sobie jego końcówkę w usta i zrobił wdech, naciskając tłoczek.

Nic sobie wtedy nie pomyślałem. Miał to urządzenie od zawsze, od kiedy go znałem. Był astmatykiem, jak twierdzili moi rodzice, co wówczas niewiele mi mówiło. Wiedziałem tylko, że czasem jest mu ciężko oddychać i że jeśli użyje inhalatora, to wszystko będzie w porządku.

Wyrwał mu go jakiś duży rudowłosy chłopiec.

– Co to jest? – spytał i popatrzył na inhalator pod światło, jakby mógł w ten sposób poznać jego wewnętrzne sekrety.

Było to moje pierwsze spotkanie z Murdem Macritchiem. Wyższy i bardziej umięśniony niż pozostali chłopcy, odznaczał się charakterystyczną rudą gęstą czupryną. Później dowiedziałem się, że nazywano go Murdo Ruadh. Ruadh to gaelickie słowo oznaczające „czerwony”. Dosłownie Czerwony Murdo. W odróżnieniu od ojca, który także nazywał się Murdo Macritchie, ale miał czarne włosy i mówiono na niego Murdo Dubh. Wszyscy mieli takie czy inne przezwiska, ponieważ często różne osoby nosiły to samo imię i nazwisko. Murdo Ruadh miał brata Angusa, o dwa lata starszego od nas. Przezywano go Angel, ponieważ „rządził” w swojej klasie, a Murdo Ruadh wyraźnie szedł w jego ślady.

– Oddawaj! – zawołał Artair, próbując odebrać inhalator, ale Murdo Ruadh trzymał go poza zasięgiem jego rąk.

Artair był dość krzepki, nie mógł jednak się równać z Murdem, który rzucił inhalator innemu chłopcu, a ten jeszcze innemu, który z kolei rzucił go z powrotem w stronę Murda. Murdo Ruadh, jak wszyscy tego rodzaju osobnicy, zdołał już skupić wokół siebie zwolenników, tak jak gówno przyciąga muchy. Chłopców niezbyt lotnych, ale na tyle bystrych, by uniknąć losu jego ofiar.

– Chodź i weź go sobie, cherlaku – prowokował Artaira.

Gdy ten próbował mu zabrać inhalator, Murdo rzucił go jednej ze swoich much.

Słyszałem wyraźnie świszczący dźwięk, który dobywał się z piersi Artaira, kiedy starał się za wszelką cenę odzyskać inhalator, podczas gdy panika i poniżenie zatykały mu drogi oddechowe. Chwyciłem jednego z kumpli Ruadha i wyrwałem mu z ręki urządzenie.

– Masz. – Oddałem je Artairowi.

Ten wsunął sobie inhalator w usta i kilka razy odetchnął. Właśnie wtedy poczułem dłoń na swoim kołnierzu i po chwili jakaś niepowstrzymana siła rzuciła mnie na ścianę budynku szkolnego. Atak był tak brutalny, że odpłynęła mi krew z głowy.

– Co ty sobie wyobrażasz, gaelicki gnojku? – Twarz Murda Ruadha dzieliło od mojej tylko kilka centymetrów, wyczuwałem jego odrażający oddech. – Nie umiesz mówić po angielsku. W ogóle nie umiesz mówić.

Choć wtedy tego nie dostrzegłem, ironia sytuacji polegała na tym, że te swoje szydercze uwagi wypowiadał po gaelicku. To był język obowiązujący na podwórzu szkolnym. Po angielsku mówiliśmy tylko w klasie.

– Zostaw go! – Był to głos małego chłopca, ale miał w sobie tyle władczości, że podziałał otrzeźwiająco na tych, którzy zebrali się w pobliżu, by zobaczyć, jak obrywam od Murda.

Dużą i brzydką twarz Ruadha wykrzywił grymas zdumienia. Dwukrotnie w ciągu minuty spotkał się z oporem. Zamierzał z tym skończyć. Puścił mnie i odwrócił się. Tamten chłopak nie był wiele większy ode mnie, ale w jego postawie wyczuwało się coś, co sprawiło, że Murdo Ruadh znieruchomiał. Słychać było tylko wiatr i śmiech dziewcząt, które bawiły się na drugim końcu podwórza skakanką. Wszyscy patrzyli na Murda. Wiedział, że stawką jest jego reputacja.

– Podskocz mi… a zawołam starszego brata.

Zachciało mi się śmiać.

Mały chłopak nie spuszczał wzroku z przeciwnika i było wyraźnie widać, że Murdo Ruadh jest tym zaniepokojony.

– Jeśli pobiegniesz po starszego brata – słowa „starszy” i „brat” zostały wypowiedziane z niejaką pogardą – to będę musiał powiedzieć swojemu ojcu.

Murdo zbladł wyraźnie pod czupryną gęstych rudych włosów.

– No… nie wchodź mi w drogę. – Była to dość kiepska riposta i wszyscy zdawali sobie z tego sprawę. Murdo przepchnął się przez tłumek gapiów i ruszył na drugi koniec podwórza; jego zwolennicy podążyli za nim, zastanawiając się być może, czy nie postawili przypadkiem na złego konia.

– Dzięki – zwróciłem się do chłopca, gdy wokół nas zrobiło się luźniej.

Wzruszył tylko ramionami, jakby chodziło o drobnostkę.

– Nie znoszę pieprzonych prześladowców.

Po raz pierwszy usłyszałem, jak ktoś przeklina. Wsunął dłonie w kieszenie spodni i oddalił się.

– Kto to jest? – spytałem Artaira.

– Nie wiesz? – Nie krył zdumienia.

Pokręciłem głową.

– To Donald Murray – wyjaśnił przyciszonym i pełnym respektu głosem. – Syn pastora.

Rozległ się dźwięk dzwonka i wszyscy ruszyliśmy do klasy. To był najzwyklejszy przypadek – słowo daję – że kiedy przechodziłem obok gabinetu dyrektora szkoły, otworzył drzwi i zaczął się rozglądać po tłumie uczniów, szukając odpowiedniego kandydata. Wskazał mnie palcem.

– Ty, chłopcze.

Zatrzymałem się w miejscu, a on wcisnął mi do ręki kopertę. Nie miałem pojęcia, co jeszcze mówił, i stałem tam bez słowa, czując coraz większą panikę.

– On nie mówi po angielsku, a pani Mackay powiedziała, że muszę mu wszystko tłumaczyć.

Marjorie krążyła przy mnie jak anioł stróż. Kiedy na nią popatrzyłem, obdarzyła mnie ujmującym uśmiechem.

– Tak? Tłumaczyć? – Dyrektor przyjrzał się nam z zaciekawieniem, z udawaną surowością unosząc brew. Był wysokim, łysym mężczyzną w okularach do czytania i zawsze nosił szare tweedowe garnitury o numer za duże. – Więc lepiej idź z nim, młoda damo.

– Tak, panie Macaulay. – To było zdumiewające, że wiedziała, jak się wszyscy nazywają. – Chodź, Finlay. – Wsunęła mi rękę pod ramię i wyprowadziła z powrotem na podwórze.

– Dokąd idziemy?

– To, co trzymasz, to zamówienie na artykuły żywnościowe do naszego sklepiku.

– Sklepiku? – spytałem, nie mając pojęcia, o czym mówi.

– Czy ty naprawdę nic nie wiesz, głuptasie? Sklepik to miejsce, gdzie kupujemy słodycze, chipsy, lemoniadę i tak dalej. Żebyśmy nie musieli wychodzić do sklepu przy drodze i ryzykować, że coś nas przejedzie.

– Och. – Skinąłem głową, zastanawiając się, skąd to wszystko wie. Dopiero później się dowiedziałem, że ma siostrę w szóstej klasie. – Więc tylko my dwoje ryzykujemy, że coś nas przejedzie?

Zachichotała.

– Nie dziwę się, że stary Macaulay wybrał właśnie ciebie.

– Wobec tego się mylił – odparłem, przypominając sobie konfrontację z Murdem Ruadhem.

Znowu zachichotała.

Sklep mieścił się w starej kamiennej stodole na końcu drogi, jakiś kilometr dalej, przy skręcie na główną szosę. Miał dwa małe okna, w których nigdy nic nie stało, i wąskie drzwi między nimi. Widzieliśmy go w oddali, obok kamiennej chaty z dachem z pordzewiałej blachy falistej. Długa i wąska jednopasmowa droga bez chodników biegła między spróchniałymi drewnianymi, przekrzywionymi palikami płotów. Ogrodzenia stanowiły kiepską zaporę dla owiec, które wychodziły na drogę. Wysoka trawa porastająca rowy była zbrązowiała i przygnieciona przez wiatr, a wrzosy zwiędły. Dalej ciągnęło się zbocze upstrzone domami wzdłuż głównej szosy; przypominały nanizane na sznurek kwadratowe paciorki. Ani śladu drzew czy krzewów, które mogłyby złagodzić ich ostre kontury. Tylko plątanina ogrodzeń, rdzewiejące szkielety samochodów i zepsutych traktorów.

– Mieszkasz w Crobost? Gdzie dokładnie? – spytałem Marjorie.

– Nie mieszkam w Crobost, tylko w Mealanais Farm. Około czterech kilometrów od Crobost. – Zniżyła głos; ledwie ją słyszałem przy tym wietrze. – Moja matka jest Angielką. – Powiedziała to tak, jakby zdradzała mi wielki sekret. – Dlatego potrafię mówić po angielsku bez gaelickiego akcentu.

Wzruszyłem ramionami, zastanawiając się, dlaczego mi to mówi.

– Nigdy bym się nie domyślił.

Roześmiała się.

– Oczywiście, że nie.

Było zimno i zaczęło padać, więc naciągnąłem na głowę kaptur, zerkając przy tym na dziewczynkę z warkoczami. Poruszały się na wietrze, a to, że smagał jej twarz, sprawiało jej przyjemność. Policzki przybrały jasnoczerwoną barwę.

– Marjorie – powiedziałem głośno, żeby zagłuszyć powiewy wiatru. – To ładne imię.

– Nie znoszę go. – Spojrzała na mnie ze złością. – To po angielsku. Ale nikt tak na mnie nie mówi. Naprawdę na imię mam Marsaili.

Jak w przypadku Marjorie, kładła akcent na pierwszą sylabę, „s” wymawiała miękko – „sz” – jak zawsze w gaealickim po głosce „r”, co jest pozostałością po dwustu latach, kiedy to wyspami rządzili wikingowie.

– Marsaili. – Spróbowałem to wymówić, żeby sprawdzić, jak pasuje do moich warg; dźwięk tego słowa bardzo mi się spodobał. – Tak jest nawet ładniej.

Zerknęła na mnie kokieteryjne; spojrzenie jej łagodnych niebieskich oczu napotkało mój wzrok, potem znów gdzieś czmychnęło.

– A ty lubisz swoje angielskie imię?

– Finlay? – spytałem.

Skinęła głową.

– Nie – odparłem.

– Będę mówiła na ciebie Fin. Co ty na to?

– Fin. – Ponownie spróbowałem dopasować to słowo do swoich warg. Było krótkie i konkretne. – Jest w porządku.

– To dobrze. – Marsaili uśmiechnęła się. – Teraz już zawsze będziesz Finem.

I tak Marsaili Macdonald dała mi imię, które przylgnęło do mnie na całe życie.

• • •

W tamtych czasach przez pierwszy tydzień nowi uczniowie zostawali w szkole tylko do lunchu. Potem wychodziliśmy. I choć tego pierwszego ranka nas podwieziono, ja i Artair mieliśmy wrócić do domu na piechotę. Było to tylko około półtora kilometra. Artair czekał na mnie przy bramie. Musiałem zostać dłużej, ponieważ wezwała mnie pani Mackay i dała karteczkę dla rodziców. Widziałem na drodze Marsaili, która szła zupełnie sama. Zmokliśmy, wracając ze sklepu, i przez resztę poranka siedzieliśmy na kaloryferze, żeby wysuszyć ubrania. Teraz deszcz przestał na chwilę padać.

– Pospiesz się. Jak długo mam tu stać? – Artair nie mógł się doczekać, kiedy wróci wreszcie do domu. Chciał, żebyśmy szukali krabów w rozlewiskach skalnych niedaleko jego domu.

– Pójdę przez Mealanais Farm – powiedziałem. – Skrótem.

– Co? – Popatrzył na mnie jak na wariata. – To ci zabierze mnóstwo czasu!

– Wcale nie. Mogę wrócić drogą Cross-Skigersta.

Nie miałem pojęcia, gdzie to jest, lecz Marsaili powiedziała mi, że to krótka trasa z Mealanais do Crobost.

Nie czekałem nawet, aż Artair się sprzeciwi, tylko rzuciłem się biegiem w ślad za Marsaili. Nim ją dogoniłem, zabrakło mi tchu. Uśmiechnęła się do mnie znacząco.

– Myślałam, że będziesz wracał do domu z Artairem.

– Przyszło mi do głowy, że pójdę z tobą przez Mealanais. – Starałem się mówić od niechcenia. – To skrót.

Nie wyglądała na przekonaną.

– Dość długa droga jak na skrót. – Wzruszyła nieznacznie ramionami. – Nie mogę ci jednak zabronić, jeśli koniecznie chcesz ze mną iść.

Uśmiechnąłem się w duchu, opanowując się z trudem, by nie wykonać triumfalnego gestu. Obejrzałem się i zauważyłem, że Artair odprowadza nas wściekłym wzrokiem.

Droga na farmę odchodziła od głównej szosy przed skrętem na Crobost. Tylko w kilku miejscach była na tyle szeroka, że dwa samochody mogły się wyminąć, i wiła się w kierunku południowo-wschodnim przez torfowisko, które ciągnęło się po horyzont. Ale teren był tu wzniesiony i spoglądając za siebie, widziało się linię drogi aż do Swainbost i Cross. Jeszcze dalej można było dostrzec morze, które rozbijało się bielą o zachodnie wybrzeże, pod lasem nagrobków na cmentarzu w Crobost, odcinających się posępnie od nieba. Północna część Lewis jest płaska i pozbawiona wzniesień czy gór, dlatego pada ofiarą żywiołów gnających od Atlantyku do cieśniny Minch. I zawsze się zmienia. Światło i mrok w niepowtarzalnych wzorach, w wiecznych zmaganiach; deszcz, blask słońca, czarne niebo, błękitne niebo. I tęcze. Wypełniały moje dzieciństwo. Zazwyczaj podwójne tęcze. Właśnie tego dnia obserwowaliśmy jedną z nich. Formowała się szybko nad torfowiskiem, odcinając się ostro od najmroczniejszych fragmentów czarnoniebieskiego nieba.

Potem droga zaczęła biec w dół łagodnego zbocza, ku farmie, która przycupnęła w płytkiej dolince. Ogrodzenia sprawiały tu wrażenie bardziej zadbanych niż gdzie indziej, a na pastwisku widać było krowy i owce. Dostrzegłem wysoką stodołę o czerwonym dachu i duży biały dom otoczony kamiennymi budynkami gospodarczymi. Zatrzymaliśmy się przy pomalowanej na biało furtce, za którą biegła ścieżka wiodąca do domu.

– Chcesz wejść do środka i napić się lemoniady? – spytała Marsaili.

Ja jednak byłem już w tym momencie chory z niepokoju. Nie miałem tak naprawdę pojęcia, gdzie jestem ani jak trafię do domu. I wiedziałem, że się bardzo spóźnię. Już czułem gniew matki.

– Lepiej nie. – Spojrzałem na zegarek, starając się nie okazywać lęku. – Jestem trochę spóźniony.

Marsaili skinęła głową.

– Tak to jest ze skrótami. – Uśmiechnęła się pogodnie. – Możesz przyjść i pobawić się ze mną w sobotę, jeśli chcesz.

Pchnąłem czubkiem gumowca grudkę torfu i wzruszyłem ramionami, udając obojętność.

– Zastanowię się.

– Jak chcesz.

Odwróciła się i ruszyła w podskokach w stronę dużego białego domu.

• • •

Do dzisiaj nie pojmuję, jak udało mi się tego pierwszego dnia dotrzeć z powrotem do domu, ponieważ za Mealanais droga zakończyła się kamienistym traktem. Podążałem nim przez jakiś czas, ogarnięty narastającą rozpaczą, gdy nagle dostrzegłem dach jakiegoś samochodu, który przemknął wzdłuż bliskiego horyzontu. Wbiegłem na zbocze i znalazłem się na szosie łączącej Cross ze Skigersta, o której mówiła Marsaili. Wydawało się, że ta szosa z obu końców znika gdzieś na torfowisku. Nie wiedziałem, w którą stronę ruszyć. Byłem przerażony i bliski łez. Musiała mną kierować jakaś życzliwa dłoń, która pchnęła mnie w lewo. Gdybym poszedł w prawo, nigdy bym do domu nie dotarł.

I tak upłynęło ponad dwadzieścia minut, zanim doszedłem do skrętu, gdzie przekrzywiony czarno-biały drogowskaz celował niepewnie w stronę Crobost. Biegłem teraz, policzki piekły mnie od łez, gumowce boleśnie obcierały łydki. Wyczuwałem woń morza i usłyszałem je, nim się pojawiło. A potem, gdy pokonałem wzniesienie, moim oczom ukazała się znajoma sylwetka kościoła ponad nieregularnym zbiorowiskiem domów i zagród, które skupiły się wokół niego, niedaleko drogi nad klifem.

Kiedy dotarłem do domu, matka podjeżdżała właśnie naszym fordem anglią. Z tyłu siedział Artair. Wyskoczyła z wozu i chwyciła mnie, jakbym był piórkiem, które w każdej chwili może porwać wiatr. Jednak jej ulga przerodziła się szybko w gniew.

– Na litość boską, Fionnlagh, gdzieś ty się podziewał? Dwa razy objechałam drogę do szkoły. Omal nie oszalałam z niepokoju.

Otarła mi z twarzy łzy, nad którymi starałem się zapanować. Artair zdążył już wysiąść z samochodu i przypatrywał się nam z zainteresowaniem. Matka spojrzała na niego.

– Artair przyszedł do ciebie po lekcjach. Nie wiedział, gdzie jesteś.

Popatrzyłem na niego niechętnie, odnotowując sobie w pamięci, że w sprawach dziewczyn nie należy mu zbytnio ufać.

– Odprowadziłem do domu dziewczynkę z Mealanais Farm. Nie wiedziałem, że to tak długo potrwa – wyjaśniłem.

Matka była przerażona.

– Mealanais? Fionnlagh, coś ty sobie myślał? Nigdy więcej tego nie rób!

– Ale Marsaili chce, żebym w sobotę przyszedł się z nią pobawić.

– Nie pozwalam! – W głosie matki pojawił się stalowy ton. – To o wiele za daleko. Ani ojciec, ani ja nie będziemy mieli czasu, żeby cię tam zawieźć i przywieźć z powrotem. Rozumiesz?

Skinąłem głową, starając się nie płakać, a jej nagle zrobiło się mnie żal; uściskała mnie serdecznie, a jej miękkie wargi musnęły moje piekące policzki. Właśnie wtedy przypomniałem sobie o kartce, którą dała mi pani Mackay. Wygrzebałem ją z kieszeni i wręczyłem matce.

– Co to jest? – spytała.

– List od nauczycielki.

Zmarszczyła czoło, wzięła kopertę i ją rozerwała. Patrzyłem, jak jej twarz oblewa się rumieńcem. Złożyła pospiesznie kartkę i wetknęła ją w kieszeń kombinezonu. Nigdy się nie dowiedziałem, co tam było napisane, ale od tej pory mówiliśmy w domu wyłącznie po angielsku.

• • •

Nazajutrz rano udaliśmy się do szkoły na piechotę, ja i Artair. Jego tata musiał jechać do Stornoway na jakieś zebranie pedagogiczne, a moja matka miała kłopot z jedną z owiec. Przez większość drogi milczeliśmy, chłostani na przemian wiatrem i ogrzewani przez krótkie i skąpe skrawki słońca. Na plaży w dole morze rzucało na piasek zwieńczone bielą fale. Zeszliśmy już niemal ze wzgórza, kiedy spytałem:

– Dlaczego udawałeś przed moją matką, że nie wiesz o tym, że poszedłem do Mealanais?

Artair parsknął pogardliwie.

– Jestem starszy od ciebie. Oberwałbym za to, że ci pozwoliłem tam pójść.

– Starszy? O cztery tygodnie!

Artair przekrzywił głowę i potrząsnął nią z wielką powagą, jak czynili to starzy ludzie, którzy w sobotni poranek zbierali się pod sklepem.

– To bardzo dużo.

Nie byłem specjalnie przekonany.

– Powiedziałem matce, że po szkolę idę się do ciebie pobawić. Więc będzie lepiej, jeśli to potwierdzisz.

Spojrzał na mnie zdziwiony.

– To znaczy, że nie przyjdziesz?

Zaprzeczyłem ruchem głowy.

– Więc dokąd idziesz?

– Zamierzam odprowadzić Marsaili do domu – odparłem i spojrzałem na niego tak, jakbym rzucał mu wyzwanie.

Znów zapadło milczenie. Artair odezwał się, dopiero kiedy dotarliśmy do głównej drogi.

– Nie wiem, po co odprowadzasz dziewczyny do domu. – Był wyraźnie niezadowolony. – To babskie.

Nie odpowiedziałem; przeszliśmy przez drogę i znaleźliśmy się na wąskim trakcie prowadzącym do szkoły. Pojawiły się teraz inne dzieci, nadciągały ze wszystkich stron, podążając parami albo w większych grupkach w stronę widocznego w dali niewielkiego skupiska budynków szkolnych.

– Dobra – rzucił nagle Artair.

– Co „dobra”?

– Jeśli twoja matka spyta, powiem jej, że bawiłeś się u nas.

Zerknąłem na niego, ale unikał mojego wzroku.

– Dzięki.

– Pod jednym warunkiem.

– Jakim?

– Że odprowadzę Marsaili razem z tobą.

Zmarszczyłem czoło, dając tym wyraz głębokiej konsternacji, i zmierzyłem go twardym spojrzeniem. On jednak wciąż unikał mojego wzroku. Dlaczego, zastanawiałem się, chce odprowadzić Marsaili do domu, jeśli uważa to za babskie?

Oczywiście teraz, po tylu latach, wiem dlaczego. Wtedy nie miałem jednak pojęcia, że nasza rozmowa tamtego ranka oznacza początek rywalizacji o względy Marsaili, rywalizacji, która miała trwać przez całą szkołę i jeszcze dłużej.

ROZDZIAŁ 3

I

Fin ledwie zdążył podnieść swoją walizkę z taśmociągu, gdy za jej uchwyt chwyciła jakaś wielka dłoń i mu ją odebrała. Odwrócił się zaskoczony i zobaczył dużą przyjacielską twarz, która uśmiechała się do niego szeroko. Była okrągła, bez śladu zmarszczek; gęste, pokryte grubą warstwą brylantyny włosy zaczynały się od trójkącika u góry czoła. Twarz człowieka po czterdziestce, dobrze zbudowanego, ale odrobinę niższego niż Fin mierzący sto osiemdziesiąt centymetrów wzrostu. Pod grubą czarną pikowaną kurtką nosił czarny garnitur, białą koszulę i niebieski krawat. Podał Finowi wielką dłoń.

– Sierżant George Gunn. – Mówił z akcentem typowym dla Lewis. – Witamy w Stornoway, panie Macleod.

– Mów mi Fin, George. Jak mnie, u licha, poznałeś?

– Gliniarza wyczuwam na kilometr, panie Macleod. – Uśmiechnął się i gdy wychodzili na parking, dodał: – Zauważy pan pewnie, że trochę się tu zmieniło. – Zwrócił się twarzą do silnego zachodniego wiatru i ponownie się uśmiechnął. – Ale jedno się nie zmienia. Wiatr. Nigdy mu się nie nudzi tak wiać.

Tego dnia jednak był dość łagodny i miał w sobie coś miękkiego; ogrzewało go sierpniowe słońce, które wyglądało chwilami zza chmur. Gunn ruszył volkswagenem w stronę ronda przy wjeździe na lotnisko, a potem wspięli się na wzgórze i znów skierowali w stronę zbocza. Skręcili w prawo, ku miastu, a rozmowa zeszła na temat morderstwa.

– Pierwsze w nowym tysiącleciu – oznajmił Gunn. – A w całym dwudziestym wieku było tylko jedno.

– No cóż, miejmy nadzieję, że to jest ostatnie w dwudziestym pierwszym. Gdzie zazwyczaj przeprowadza się sekcje zwłok?

– W Aberdeen. Mamy na wyspie trzech lekarzy policyjnych. Wszyscy praktykują w mieście. Dwaj z nich pełnią czasem funkcję patologów. Badają ciała ofiar gwałtownych zgonów, przeprowadzają nawet sekcje, ale podejrzane przypadki odsyłane są do Aberdeen. Forester Hills.

– Nie byłoby bliżej w Inverness?

– Owszem, ale tamtejszy patolog nie akceptuje wyników naszych badań. Chce wszystko robić sam. – Gunn posłał Finowi chytre spojrzenie. – Ale nie usłyszał pan tego ode mnie.

– A co miałem usłyszeć?

Gunn uśmiechnął się szeroko na znak, że rozumieją się doskonale.

Kiedy jechali długą prostą drogą w stronę Stornoway, Fin zobaczył rozciągające się przed nim miasto wzniesione wokół portu i zadrzewionego wzgórza. Szklano-stalowy terminal przystani promowej u szczytu nowego falochronu, zbudowany w latach dziewięćdziesiątych, przypominał mu latający spodek. Widoczne nieco dalej stare molo sprawiało wrażenie porzuconego i zaniedbanego. Jego widok poruszył go w osobliwy sposób. Z tej odległości wyglądało prawie tak, jak je zapamiętał. Tylko ten latający spodek był nowy.

I bez wątpienia oznaczał, że na wyspę przybyło kilku obcych.

Minęli pomalowane na żółto stare przędzalnie Kenneth Mackenzie Limited, gdzie kiedyś przechowywano w magazynach tysiące metrów samodziałowego tweedu z przeznaczeniem na eksport. Obco wyglądające szeregowe domy ciągnęły się do wielkiego metalowego baraku, gdzie za rządowe pieniądze finansowano produkcję programów w języku gaelickim. Choć nie był popularny za czasów Fina, teraz stał się wielomilionowym biznesem. W szkołach uczono w tym języku nawet matematyki, historii i innych przedmiotów. Poza tym stał się niezwykle modny.

– Odbudowali to kilka lat temu – powiedział Gunn, kiedy mijali stację benzynową i sklep przy rondzie, którego Fin nie pamiętał. – Jest otwarty nawet w niedzielę. Prawie w całym mieście można się napić albo coś zjeść.

Fin pokręcił z niedowierzaniem głową.

– I co niedziela są dwa loty z Edynburga – dodał sierżant. – Kursuje nawet prom z Ullapool.

Za czasów Fina cała wyspa zamykała w niedzielę podwoje. Nie sposób było coś zjeść poza domem, iść na drinka albo kupić papierosy czy benzynę. Pamiętał turystów włóczących się ulicami w dni wolne od pracy, spragnionych, głodnych i uwięzionych na wyspie aż do poniedziałku, kiedy to odpływał pierwszy prom. Oczywiście wszyscy wiedzieli, że gdy tylko w Stornoway pustoszeją kościoły, w pubach i hotelach pojawiają się niedzielni imprezowicze, którzy wchodzili do tych przybytków przez tylne drzwi. Ostatecznie picie alkoholu w niedzielę nie było nielegalne, a jedynie nie do pomyślenia. W każdym razie nie do pomyślenia było, żeby ktoś dał się na tym przyłapać.

– Wciąż skuwają huśtawki łańcuchami? – spytał Fin, który pamiętał ten smutny widok w niedzielę: huśtawki skute łańcuchami spiętymi kłódką.

– Nie, przestali to robić kilka lat temu. – Gunn parsknął śmiechem. – Wyznawcy wolnego dnia twierdzili, że to pierwszy krok do upadku. Może mieli rację.

Fundamentalistyczne odłamy Kościoła protestanckiego od wieków sprawowały władzę nad wyspiarskim życiem. Mówiło się, że właściciel pubu albo restauracji, który się sprzeciwia Kościołowi, jest dyskretnie wypierany z rynku. Banki żądały nagle zwrotu pożyczki, cofano licencję. Władza Kościoła wydawała się ludziom na lądzie stałym czymś średniowiecznym. Stanowiła jednak realną siłę na wyspie, gdzie niektóre społeczności uważały wszystkie rozrywki za grzeszne, a każdą próbę podważenia autorytetu Kościoła za dzieło szatana.

– Ale proszę pamiętać, że choć nie skuwają już huśtawek łańcuchami, nie zobaczy pan dzieciaka, który korzystałby z nich w niedzielę. Tak jak nie zobaczy pan nikogo, kto wywieszałby pranie. W każdym razie poza miastem.

Nowe centrum sportu zasłaniało Finowi widok na starą szkołę. Minęli siedzibę lokalnych władz i dawny hotel Seaforth naprzeciwko szeregu tradycyjnych, wzniesionych z piaskowca domów o pochyłych dachach. Mieszanina dawnej brzydoty z nową brzydotą. Stornoway nigdy nie było ładnym miastem i pod tym względem nic się nie zmieniło. Gunn skręcił w prawo w Lewis Street, gdzie domy sąsiadowały z pubami i ciemnymi małymi sklepikami, a następnie skręcił w lewo, w Church Street, w połowie której znajdował się posterunek. Fin zauważył, że wszystkie nazwy ulic pisane są po gaelicku.

– Kto prowadzi śledztwo?

– Ekipa z Inverness – odparł Gunn. – Przylecieli helikopterem w niedzielę, wczesnym rankiem. Główny inspektor, detektyw sierżant i siedmiu policjantów. Plus technicy. Jak dotąd, nie pałętali się tu za bardzo.

Posterunek policji był kompleksem różowych budynków na rogu Church i Kenneth Street, obok siedziby świadków Jehowy i restauracji chińskiej serwującej dania na wynos. Gunn przejechał przez bramę i zaparkował obok dużego policyjnego furgonu.

– Jak długo służysz w Stornoway, George?

– Trzy lata. Urodziłem się tutaj i wychowałem. Ale przez większość czasu pracowałem na innych posterunkach na wyspie. Potem w Inverness. – Nylonowa kurtka Gunna zaszeleściła, gdy wysiadł z wozu.

Fin też wysiadł.

– Co myślisz o tych wszystkich facetach z zewnątrz, którzy przejmują śledztwo?

Gunn uśmiechnął się kwaśno.

– Niczego innego się nie spodziewałem. Nie mamy tu doświadczenia w takich sprawach.

– Jaki jest inspektor?

– Och, polubi go pan. – W oczach Gunna zamigotały złośliwe iskierki. – To kawał sukinsyna.

• • •

Kawał sukinsyna był niewysokim, przysadzistym człowiekiem o gęstych, wysmarowanych brylantyną włosach w kolorze piasku i o niskim czole. Odznaczał się staroświecką twarzą i równie staroświeckim zapachem (czyżby Brut?). Jeszcze nim otworzył usta, Fin się domyślił, że facet pochodzi z Glasgow.

– Główny inspektor Tom Smith. – Wstał zza biurka i wyciągnął rękę. – Przykro mi z powodu tego, co się stało, Macleod.

Fin się zastanawiał, czy wszyscy wiedzą, i przyszło mu do głowy, że zostali prawdopodobnie uprzedzeni. Uścisk dłoni Smitha był krótki i mocny. Usiadł z powrotem, rękawy wyprasowanej białej koszuli podwinął starannie do łokci, płową marynarkę powiesił równiutko na oparciu krzesła za plecami. Biurko zawalały papiery, ale w tym bałaganie można było dostrzec porządek. Fin zauważył, że dłonie o grubych palcach są czyste, a paznokcie nieskazitelne.

– Dziękuję – odparł mechanicznie.

– Niech pan siada. – Smith częściej spoglądał na papiery niż na rozmówcę. – Mam trzynastu ludzi z wydziału kryminalnego, łącznie z miejscowymi, którzy nad tym pracują, plus dwudziestu siedmiu mundurowych. Na wyspie jest ponad czterdziestu funkcjonariuszy, na których mogę liczyć. – Podniósł wzrok i spojrzał na Fina. – Nie bardzo wiem, do czego jest mi pan potrzebny.

– Nie zgłaszałem się na ochotnika, inspektorze.