Wydanie elektroniczne

O książce

Zimna wojna dobiega końca. W Polsce mają miejsce pierwsze w powojennej historii wolne wybory; w Rosji trwa zapoczątkowana przez Gorbaczowa pierestrojka. Względy polityczne wymuszają zmianę priorytetów działania SIS – brytyjskiej Tajnej Służby Wywiadowczej. W nowym rozdaniu trzeba znaleźć miejsce dla doświadczonych agentów w rodzaju legendarnego Sama McCready’ego, znanego jako „Dezinformator”, szefa utworzonego w 1983 roku wydziału o szumnej nazwie Kamuflaż, Dezinformacja i Operacje Psychologiczne. W siedzibie SIS odbywa przesłuchanie, na którym zastępca Sama referuje jego najbardziej spektakularne akcje wywiadowcze.

Do likwidacji

Znajdujący się na czarnej liście Stasi McCready przedostaje się potajemnie do NRD, by zlokalizować poszukiwanego przez policję i KGB zachodnioniemieckiego agenta, który wszedł w posiadanie sowieckich strategicznych planów wojskowych.

Posag panny młodej

W trakcie wizyty w Wielkiej Brytanii rosyjski wojskowy, który przedstawia się jako pułkownik KGB Piotr Orłow, kontaktuje się z lokalnym rezydentem CIA, deklarując zamiar przejścia na stronę Amerykanów. Podejrzewając, że rzekoma ucieczka jest operacją dezinformacyjną, która ma osłabić morale zachodnich tajnych służb, McCready stara się wykazać, że Orłow jest podwójnym agentem.

Ofiara wojny

SIS zdobywa dowody, że libijski dyktator Muammar Kaddafi planuje kolejną dostawę broni dla bojowników Tymczasowej IRA. „Dezinformator” werbuje byłego oficera SAS Toma Rowse, prowadzącego obecnie spokojne życie na wsi jako pisarz, by pod pozorem zbierania materiałów do książki przeniknął w szeregi przemytników broni…

Promyk słońca

Na położonej na Karaibach wysepce Sunshine, stanowiącej dotąd terytorium zależne Wielkiej Brytanii, odbywają się pierwsze demokratyczne wybory na gubernatora. Gdy urzędujący brytyjski gubernator zostaje zamordowany, na wyspę przylatują inspektorzy policji z Miami i Londynu oraz spędzający urlop w USA McCready, by przeprowadzić własne dochodzenia.

FREDERICK FORSYTH

Słynny pisarz i dziennikarz brytyjski. Mając 17 lat, wstąpił do RAF-u i uzyskał licencję pilota wojskowego. Dwa lata później porzucił służbę w lotnictwie na rzecz dziennikarstwa. W latach 1961-65 był korespondentem Reutera w Berlinie i Paryżu. W 1967 z ramienia BBC wyjechał do Biafry, skąd nadawał reportaże z wojny z Nigerią. Wyrzucony z pracy za rzekomą nieobiektywność, powrócił do Biafry jako wolny strzelec i zaprzyjaźnił się z przywódcą secesjonistów. Światową sławę przyniósł pisarzowi wydany w 1971 thriller Dzień Szakala. Ugruntowały ją kolejne powieści i zbiory opowiadań, m.in. Akta Odessy, Psy wojny, Diabelska alternatywa, Dezinformator, Ikona, Weteran, Mściciel, Afgańczyk, Kobra i Lista celów. Łączny nakład książek Forsytha, uznanego za twórcę gatunku zwanego thrillerem polityczno-spiskowym, przekroczył sto milionów egzemplarzy. Sukces literacki zdyskontowały liczne adaptacje kinowe i telewizyjne, w tym głośny obraz Freda Zinnemanna o próbie zamachu na generała de Gaulle’a.

Tego autora

KOBRA

WETERAN

MŚCICIEL

AFGAŃCZYK

DIABELSKA ALTERNATYWA

DZIEŃ SZAKALA

CZWARTY PROTOKÓŁ

PSY WOJNY

DEZINFORMATOR

IKONA

PIĘŚĆ BOGA

PASTERZ

LISTA CELÓW

AKTA ODESSY

Tytuł oryginału:

THE DECEIVER

Copyright © Frederick Forsyth 1991

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz 2013

Polish translation copyright © Danuta Górska & Andrzej Szulc & Zofia Uhrynowska-Hanasz 2013

Redakcja: Anna Magierska, Marzena Wasilewska-Ginalska

Ilustracja na okładce: tankist276/Shutterstock

Projekt graficzny okładki: Andrzej Kuryłowicz

ISBN 978-83-7885-185-1

Wydawca

WYDAWNICTWO ALBATROS A. KURYŁOWICZ

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- O książce

- O autorze

- Tego autora

- Dedykacja

- Prolog

- Do likwidacji

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- Interludium

- Posag panny młodej

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- Interludium

- Ofiara wojny

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- Interludium

- Promyk słońca

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- Epilog

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Zimna wojna trwała czterdzieści lat. Oficjalnie wygrał ją Zachód. Ale nie obyło się bez ofiar. Tę książkę dedykuję tym, którzy znaczną część życia spędzili w cieniu.

Takie były czasy, moi przyjaciele…

Prolog

W lecie 1983 roku ówczesny szef Secret Intelligence Service, brytyjskiej Tajnej Służby Wywiadowczej, pomimo sprzeciwu wewnętrznej opozycji zezwolił na utworzenie nowego wydziału.

Sprzeciw wyrażały głównie istniejące już wydziały, mające ściśle określone terytorialne obszary działania obejmujące cały świat. Nowy wydział miał bowiem otrzymać szerokie uprawnienia i nie był ograniczony barierami terytorialnymi.

Do utworzenia nowego wydziału doprowadziły dwa czynniki. Pierwszym był nastrój wzburzenia w Westminsterze i Whitehall, a zwłaszcza w rządzącej Partii Konserwatywnej – rezultat brytyjskiego zwycięstwa w wojnie o Falklandy w poprzednim roku. Pomimo militarnego sukcesu incydent ten wywołał gwałtowne i nierzadko napastliwe dyskusje w rodzaju: dlaczego zostaliśmy zaskoczeni, kiedy argentyńskie oddziały generała Galtieriego wylądowały w Port Stanley?

Kłótnie pomiędzy departamentami ciągnęły się ponad rok i nieuchronnie przerodziły się w oskarżenia i wymówki typu: „Nie byliśmy ostrzeżeni. – Właśnie że byliście”. Minister spraw zagranicznych, lord Carrington, czuł się w obowiązku złożyć rezygnację. Po latach podobna awantura miała wstrząsnąć Ameryką w rezultacie zniszczenia samolotu Pan American nad Lockerbie, kiedy to jedna agencja twierdziła, że wysłała ostrzeżenie, a druga – że żadnego ostrzeżenia nie otrzymała.

Drugim czynnikiem było niedawne objęcie władzy w Związku Radzieckim przez Jurija Andropowa, który przez piętnaście lat był szefem KGB, a teraz został pierwszym sekretarzem partii komunistycznej. Rządy Andropowa, faworyzującego swoją dawną agencję, zapoczątkowały narastającą falę szpiegostwa oraz „aktywnych działań” podejmowanych przez KGB przeciw Zachodowi. Wiadomo było, że Jurij Andropow najwyżej cenił aktywne posługiwanie się dezinformacją – wprowadzanie zwątpienia i demoralizacji za pośrednictwem kłamstw, wywieranie nacisków, oczernianie znanych osobistości oraz sianie niezgody pomiędzy sprzymierzeńcami za pomocą przeinaczania faktów.

Pani Thatcher, której Sowieci właśnie nadali przydomek Żelaznej Damy, postanowiła posłużyć się tą samą bronią i oświadczyła, że nie będzie miała nic przeciwko, jeśli brytyjski wywiad spróbuje odpłacić Sowietom pięknym za nadobne.

Nowy wydział otrzymał szumną nazwę: Kamuflaż, Dezinformacja i Operacje Psychologiczne. Oczywiście nazwę natychmiast zredukowano do Ka-De i O-Psy, a następnie tylko do Ka-De.

Wyznaczono nowego szefa wydziału. Podobnie jak człowieka kierującego zaopatrzeniem nazywano Kwatermistrzem, a wydziału prawnego Prawnikiem, nowy szef Ka-De został przez jakiegoś dowcipnisia w kantynie nazwany Dezinformatorem.

Szef, sir Arthur, dokonując wyboru nowego kierownika, narażał się na krytykę; i rzeczywiście się tego doczekał, ponieważ łatwo być mądrym poniewczasie. Nie wybrał karierowicza z centrali, przyzwyczajonego do ostrożności wymaganej od urzędników państwowych, tylko byłego agenta terenowego, którego przeniósł z sekcji Niemiec Wschodnich.

Ten człowiek nazywał się Sam McCready i kierował wydziałem przez siedem lat. Ale wszystko co dobre kiedyś się kończy. Późną wiosną 1990 roku w Whitehall odbyła się pewna rozmowa…

• • •

Młody urzędnik wstał zza biurka w sekretariacie, uśmiechając się rutynowo.

– Dzień dobry – powitał sir Marka. – Podsekretarz polecił, żeby od razu pana wprowadzić.

Otworzył drzwi prywatnego gabinetu stałego podsekretarza Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Wspólnego Rynku, wprowadził gościa do środka i zamknął za nim drzwi. Podsekretarz, sir Robert Inglis, podniósł się z powitalnym uśmiechem.

– Mark, kochany chłopie, jak to miło, że przyszedłeś.

Jeśli ktoś jest szefem SIS, nawet od niedawna, musi nabrać podejrzeń, spotykając się z tak serdecznym przyjęciem ze strony stosunkowo obcego człowieka, który nagle traktuje cię jak brata. Sir Mark przygotował się wewnętrznie na trudne spotkanie.

Kiedy usiadł, wysoki rangą urzędnik Ministerstwa Spraw Zagranicznych otworzył zniszczoną czerwoną dyplomatkę leżącą na biurku i wyjął teczkę, oznaczoną sięgającym rogów czerwonym X.

– Objechałeś wszystkie placówki i z pewnością podzielisz się ze mną wrażeniami? – zagadnął.

– Oczywiście, Robercie… we właściwym czasie.

Obok teczki zawierającej ściśle tajne akta sir Robert położył akta w czerwonej okładce, spięte na grzbiecie czarną plastikową spiralką.

– Przeczytałem – oznajmił – twoją analizę, SIS w latach dziewięćdziesiątych, dołączoną do ostatniej listy zakupów koordynatora wywiadu. Wygląda na to, że dokładnie wypełniłeś jego instrukcje.

– Dziękuję, Robercie – powiedział szef. – Mogę więc liczyć na poparcie Ministerstwa Spraw Zagranicznych?

Uśmiech podsekretarza zasługiwałby na pierwszą nagrodę w każdym amerykańskim teleturnieju.

– Mark, mój drogi, większość twoich propozycji nie sprawi nam trudności. Ale jest kilka punktów, które chciałbym z tobą przedyskutować.

Zaczyna się, pomyślał szef SIS.

– Na przykład: czy mogę przyjąć, że twoja propozycja utworzenia dodatkowych placówek za granicą została uzgodniona z Ministerstwem Skarbu i z czyjegoś budżetu wykrojono wymagane fundusze?

Obaj mężczyźni dobrze wiedzieli, że SIS nie jest w całości finansowana przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych. W rzeczywistości zaledwie niewielka część pieniędzy pochodzi z budżetu MSZ. Właściwe koszty utrzymania niemal niewidzialnej SIS, które w przeciwieństwie do budżetu amerykańskiej CIA są wyjątkowo niskie, zostały podzielone pomiędzy wszystkie ministerstwa w rządzie. Każde ma w tym swój udział, nawet pozornie niezaangażowane Ministerstwo Rolnictwa, Rybołówstwa i Przetwórstwa – prawdopodobnie w razie gdyby pewnego dnia chciało wiedzieć, ile dorszy wyławiają Islandczycy z północnego Atlantyku.

Ponieważ budżet jest tak starannie rozdzielony i tak dobrze ukryty, Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie może „naciskać” na SIS, grożąc wstrzymaniem funduszy, jeśli jego życzenia nie zostaną spełnione.

Sir Mark kiwnął głową.

– Nie ma problemu. Koordynator i ja odwiedziliśmy Ministerstwo Skarbu, wyjaśniliśmy sytuację, co wcześniej uzgodniliśmy z Urzędem Rady Ministrów, i znaleźliśmy potrzebne fundusze, ukryte w budżetach badawczych i rozwojowych ministerstw, których istnienia nigdy byś nie podejrzewał.

– Wspaniale. – Podsekretarz się rozpromienił, szczerze albo i nie. – W takim razie przejdźmy do tego, co wchodzi w zakres moich obowiązków. Nie wiem, jak sobie radzicie z personelem, ale my w związku z zakończeniem zimnej wojny i wyzwoleniem Europy Środkowej i Wschodniej mamy trochę trudności z obsadzeniem dodatkowych stanowisk. Rozumiesz, o co mi chodzi?

Sir Mark rozumiał dokładnie. W ciągu ostatnich dwóch lat upadek komunizmu powodował szybkie zmiany na politycznej mapie świata. Korpus dyplomatyczny liczył na nowe możliwości w Europie Środkowej i na Bałkanach, rozważano nawet utworzenie małych ambasad na Łotwie, Litwie i w Estonii, jeżeli te republiki uniezależnią się od Moskwy. W konkluzji Inglis sugerował, że obecnie, kiedy zimna wojna przeszła do historii, jego kolega w wywiadzie będzie zajmował zupełnie inną pozycję. Sir Mark wcale tak nie uważał.

– Nie mamy innej możliwości oprócz rekrutacji, podobnie jak wy. Nie mówiąc już o rekrutacji, sam trening zajmuje sześć miesięcy, zanim będziemy mogli wprowadzić nowego człowieka do Century House i zwolnić doświadczonego pracownika do służby zagranicznej.

Dyplomata spoważniał i z przejęciem pochylił się do przodu.

– Mój drogi Marku, to jest właśnie sedno sprawy, którą zamierzałem poruszyć. Obsadzenie stanowisk w naszych ambasadach.

Sir Mark jęknął w duchu. Drań dobierał mu się do skóry. Chociaż MSZ nie może wywierać finansowych nacisków na SIS, zawsze chowa jakiegoś asa w rękawie. Ogromna większość oficerów wywiadu służących za granicą wykorzystuje ambasadę jako parawan dla swojej działalności. To jest ich baza. Jeśli nie dostaną fikcyjnego stanowiska w ambasadzie, nie mogą pracować.

– A jaki jest twój generalny pogląd na przyszłość, Robercie? – zapytał.

– Obawiam się, że w przyszłości nie będziemy po prostu mogli zapewnić stanowisk niektórym z waszych… bardziej interesujących pracowników. Tym, którzy zostali zdemaskowani. Znanym twarzom. Podczas zimnej wojny to było do przyjęcia; w nowej Europie będą kłuć w oczy. Dyplomatyczny afront. Jestem pewien, że to rozumiesz.

Obaj wiedzieli, że agenci zagraniczni dzielą się na trzy kategorie. „Nielegalni” agenci nie działali pod przykrywką ambasady i nie interesowali sir Roberta Inglisa. Oficerowie pracujący w ambasadzie byli albo „jawni”, albo „niejawni”.

Oficer jawny, inaczej „znana twarz”, to ktoś, kogo prawdziwe funkcje są powszechnie znane. Dawniej obecność takiego oficera wywiadu w ambasadzie czyniła cuda. Wszędzie w państwach obozu komunistycznego i Trzeciego Świata dysydenci, malkontenci oraz wszyscy pozostali wiedzieli dokładnie, do kogo mogą pójść i wylać swoje żale jak przed spowiednikiem. Dzięki temu zebrano bogate żniwo informacji, a także zorganizowano kilka spektakularnych ucieczek.

Podsekretarz właśnie dawał do zrozumienia, że nie życzy sobie więcej takich agentów i nie będzie miał dla nich miejsca. Bronił pięknej tradycji swojego ministerstwa, polegającej na tym, żeby ustępować wszystkim nie-Brytyjczykom.

– Słyszałem, co powiedziałeś, Robercie, ale nie mogę rozpoczynać działalności jako szef SIS od czystki wśród agentów, którzy służyli lojalnie, długo i dobrze.

– Znajdź im inne zajęcie – zaproponował sir Robert. – Ameryka Południowa i Środkowa, Afryka…

– Nie mogę ich wysłać do Burundi, dopóki oni sami nie wystąpią o zwolnienie.

– Więc praca biurowa. Tutaj, w kraju.

– Masz na myśli te tak zwane nudne posadki – powiedział szef SIS. – Niewielu się na to zgodzi.

– Więc muszą odejść na wcześniejszą emeryturę – oświadczył gładko dyplomata. Pochylił się nad biurkiem. – Mark, kochany chłopie, nic się nie da zrobić. Pięciu „mędrców” poprze mnie w tej sprawie, możesz być pewien, zwłaszcza że sam do nich należę. Zgodziliśmy się na pokaźną rekompensatę, ale…

Pięciu „mędrców” to stali podsekretarze Urzędu Rady Ministrów, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Ministerstwa Obrony i Ministerstwa Skarbu. Ta piątka skupia w swoich rękach ogromną władzę. Między innymi właśnie oni wyznaczają – lub rekomendują premierowi, co na jedno wychodzi – szefa SIS oraz dyrektora generalnego Służby Bezpieczeństwa, MI5. Sir Mark był głęboko zasmucony, lecz wystarczająco dobrze orientował się w realiach władzy. Będzie musiał ustąpić.

– Dobrze, ale potrzebuję dyrektywy w kwestiach proceduralnych.

W ten sposób pokaże wszystkim, że został zmuszony, dzięki czemu nie straci pozycji wśród personelu. Sir Robert był wylewny; mógł sobie na to pozwolić.

– Dyrektywy otrzymasz natychmiast – zapewnił. – Poproszę pozostałych pięciu „mędrców” o spotkanie i wspólnie ustalimy nowe przepisy, które będą obowiązywać w zaistniałych okolicznościach. Proponuję, żebyś po wprowadzeniu ich w życie zainicjował to, co prawnicy nazywają procesem poszlakowym, i w ten sposób wybrał okazowy egzemplarz.

– Proces poszlakowy? Okazowy egzemplarz? O co ci chodzi?

– O precedens, kochany Marku. Pojedynczy precedens, który będzie można rozciągnąć na całą grupę.

– Kozioł ofiarny?

– To nieprecyzyjne określenie. Nikogo nie składamy w ofierze, tylko wcześniej przenosimy w stan spoczynku ze sporą rentą. Wybierz jakiegoś agenta, którego odejście nie wzbudzi sprzeciwów, zwołaj zebranie i tym sposobem ustanowisz precedens.

– Którego? Masz kogoś konkretnego na myśli?

Sir Robert złożył dłonie i spojrzał w sufit.

– No, zawsze jest Sam McCready.

Oczywiście. Dezinformator. Sir Mark zdawał sobie sprawę, że odkąd przed trzema miesiącami Dezinformator wykazał na Karaibach energiczną, choć samowolną inicjatywę, MSZ traktuje go jak spuszczonego ze smyczy Dżyngis chana. Dziwne, doprawdy. Taki… pokręcony facet.

• • •

Sir Mark w głęboko refleksyjnym nastroju wracał do swojej kwatery głównej, Century House, po drugiej stronie Tamizy. Wiedział, że najwyższy rangą urzędnik w Ministerstwie Spraw Zagranicznych nie tylko zaproponował zwolnienie Sama McCready’ego, ale na to nalegał. Z punktu widzenia szefa SIS nie mógł wysunąć trudniejszego żądania.

W 1983 roku, kiedy Sam McCready został mianowany kierownikiem wydziału Ka-De, sir Mark był zastępcą kontrolera, rówieśnikiem McCready’ego, przewyższającym go rangą tylko o jeden stopień. Lubił szorstkiego, bezceremonialnego agenta, którego sir Arthur wyznaczył na nowe stanowisko. Prawie wszyscy go lubili.

Zaraz potem sir Mark został wysłany na trzy lata na Daleki Wschód (władał biegle dialektem mandaryńskim). Wrócił w 1986 roku i dostał awans na zastępcę szefa. Sir Arthur złożył rezygnację, a nowy szef nie zagrzał długo miejsca. W styczniu zeszłego roku zastąpił go sir Mark.

Przed wyjazdem do Chin zakładał, podobnie jak wielu innych, że Sam McCready nie utrzyma się długo na stanowisku. Dezinformator, powtarzali ludzie, był surowym diamentem, zbyt nieokrzesanym, żeby poradzić sobie z wewnętrzną polityką Century House.

Przede wszystkim inne wydziały nie zaakceptują nowego człowieka, który próbuje działać na ich zazdrośnie strzeżonym terenie – myślał sir Mark. Rozpocznie się wojna podjazdowa, którą może wygrać tylko wytrawny dyplomata, a McCready mimo licznych zalet nigdy dyplomatą nie był. Poza tym niechlujny Sam niezbyt pasował do wymuskanych oficerów, z których większość stanowiła produkt ekskluzywnych brytyjskich szkół prywatnych.

Ku swojemu zdziwieniu sir Mark po powrocie stwierdził, że Sam McCready jest u szczytu kariery. Zdobył sobie całkowitą i godną pozazdroszczenia lojalność podwładnych, a jednocześnie umiał prosić o przysługę, nie obrażając przy tym nawet najbardziej zawziętych kierowników miejscowych wydziałów.

Potrafił znaleźć wspólny język z innymi agentami terenowymi, kiedy przyjeżdżali do kraju na urlop lub szkolenie, i wyciągał od nich masę informacji, do których niewątpliwie nie powinien mieć dostępu.

Wiadomo było, że chodzi na piwo z personelem technicznym, tymi od młotka i obcęgów – towarzystwo niezbyt życzliwe dla oficerów – i dostaje czasem od nich taśmę z nagraniem rozmowy telefonicznej, przechwycony list albo fałszywy paszport, podczas gdy inni kierownicy wydziałów ciągle jeszcze wypełniają formularze.

Te i inne irytujące zwyczaje, jak naginanie przepisów i znikanie bez uprzedzenia, nie zaskarbiły mu sympatii władz. Ale nadal trzymano go na stanowisku, z prostego powodu: miał wyniki, zdobywał punkty, organizował operacje, które spędzały sen z powiek KGB. Więc zostawał… aż do dziś.

Sir Mark westchnął, wysiadając z jaguara na podziemnym parkingu Century House. Wjechał windą do swojego gabinetu na najwyższym piętrze. Na razie nie musiał nic robić. Sir Robert Inglis odbędzie konferencję ze swoimi kolegami i stworzy „nowy zbiór przepisów”, dyrektywy, które pozwolą nieszczęsnemu szefowi SIS powiedzieć szczerze, lecz z ciężkim sercem: „Nie mam wyboru”.

Dopiero na początku czerwca „dyrektywy”, a ściśle mówiąc, bezwzględne rozkazy, nadeszły z Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Wspólnego Rynku. Sir Mark wezwał swoich dwóch zastępców do gabinetu.

– To trochę świństwo – stwierdził Basil Gray. – Nie może pan zaprotestować?

– Nie tym razem – odparł szef. – Inglis zamierza postawić na swoim za wszelką cenę, a jak widzicie, ma poparcie pozostałych czterech „mędrców”.

Dokument, który dał do przeczytania zastępcom, był przykładem klarowności i nieodpartej logiki. Podkreślał, że poczynając od trzeciego października, Niemiecka Republika Demokratyczna, niegdyś najsilniejsze oraz najbardziej ortodoksyjne spośród komunistycznych państw Europy Wschodniej, praktycznie przestanie istnieć. Nie będzie ambasady w Berlinie Wschodnim, mur stał się już farsą, straszliwa tajna policja Stasi wpadła w popłoch, a wojska sowieckie rozpoczęły odwrót. To, co dawniej wymagało wielkich operacji SIS w Londynie, spadnie na drugi plan albo w ogóle przestanie się liczyć.

Co więcej, sympatyczny Vaclav Havel przejmował władzę w Czechosłowacji i szpiedzy z tamtejszej tajnej służby StB wkrótce będą uczyć w szkółkach niedzielnych. Dodajmy do tego upadek władzy komunistycznej w Polsce, w Rumunii i na Węgrzech, jej postępujący rozkład w Bułgarii – i możemy sobie wyobrazić przyszłość.

– No cóż – westchnął Timothy Edwards – trzeba przyznać, że nie będziemy już przeprowadzać w Europie Wschodniej takich operacji jak dawniej i nie potrzebujemy tam tylu ludzi. Pod tym względem mają rację.

– Jak to uprzejmie z twojej strony, że tak mówisz – odparł szef i się uśmiechnął.

Basila Graya awansował osobiście i było to pierwsze, co zrobił po objęciu stanowiska w styczniu. Timothy’ego Edwardsa odziedziczył. Wiedział, że Edwards desperacko pragnie zająć jego miejsce za trzy lata; wiedział również, że sam absolutnie nie zamierza popierać jego kandydatury. Co nie znaczy, że Edwards był głupi. Wręcz przeciwnie, był błyskotliwy, ale…

– Nie wspominają o innych niebezpieczeństwach – mruknął Gray. – Ani słowa o międzynarodowym terroryzmie, gangach handlarzy narkotyków, prywatnych armiach… i ani słowa o rozprzestrzenianiu się broni masowego rażenia.

W swojej analizie SIS w latach dziewięćdziesiątych, którą Robert Inglis przeczytał i zaaprobował, sir Mark położył nacisk na fakt, że globalne zagrożenie stale narasta, zamiast się zmniejszać. Najbardziej niebezpieczne było gromadzenie ogromnych zapasów broni przez dyktatorów, którzy ledwo utrzymywali się przy władzy. Nie były to jedynie nadwyżki wyposażenia wojskowego, jak w dawnych czasach, ale najnowsze osiągnięcia techniki, broń rakietowa, chemiczna i bakteriologiczna, nawet głowice atomowe. Dokument prześlizgiwał się gładko nad tymi zagadnieniami.

– I co teraz będzie? – zapytał Timothy Edwards.

– Teraz – odezwał się spokojnie szef – będziemy świadkami wędrówki ludów. Nasi ludzie zaczną wracać do kraju z Europy Wschodniej.

To oznaczało, że weterani zimnej wojny, starzy żołnierze, którzy organizowali operacje, dowodzili akcjami i utworzyli siatki miejscowych agentów w ambasadach za żelazną kurtyną, wrócą do kraju i nie znajdą pracy. Na ich miejsce przyjdą młodsi, nieujawniający swojej prawdziwej profesji, którzy niezauważalnie wtopią się w personel każdej ambasady – żeby nie narażać się demokracjom świeżo wyrosłym w Europie Środkowej i Wschodniej. Nadal będzie się odbywało werbowanie; oczywiście szef musi robić swoje. Ale pozostawał problem weteranów. Dokąd ich wysłać? Odpowiedź była tylko jedna: na zieloną trawkę.

– Musimy stworzyć precedens – oświadczył sir Mark. – Pojedynczy precedens, który pozwoli bez zgrzytów przenieść pozostałych na wcześniejszą emeryturę.

– Wybrał pan kogoś? – zapytał Gray.

– To Robert Inglis wybrał. Sama McCready’ego.

Basil Gray zagapił się na zwierzchnika z otwartymi ustami.

– Szefie, nie może pan wylać Sama.

– Nikt nie zamierza go wylać – odparł sir Mark. – Po prostu wcześniej przenosimy go w stan spoczynku, ze sporą rentą – powtórzył słowa Roberta Inglisa.

Zastanawiał się, czy te trzydzieści srebrników otrzymane od Rzymian bardzo ciążyło Judaszowi.

– Oczywiście to smutne, ponieważ wszyscy lubimy Sama – odezwał się Edwards. – Ale szef musi robić swoje.

– Właśnie. Dziękuję – powiedział sir Mark.

Po raz pierwszy uświadomił sobie, dlaczego nigdy nie poprze kandydatury Timothy’ego Edwardsa na swoje stanowisko. On, szef, robił to, co musiał, ponieważ to było konieczne, i nienawidził tego. Edwards gotów był robić to samo dla kariery.

– Będziemy musieli zaproponować mu trzy inne posady – przypomniał Gray. – Może którąś weźmie.

– Możliwe.

– Co pan ma na myśli, szefie? – zapytał Edwards.

Sir Mark otworzył teczkę zawierającą rezultaty konferencji z kierownikiem personalnym.

– Te możliwości to stanowisko komendanta szkoły przygotowawczej, kierownika rachunkowości lub kierownika centralnych archiwów.

Edwards uśmiechnął się nieznacznie. To załatwia sprawę, pomyślał.

• • •

Dwa tygodnie później obiekt tych rozmów biegał po swoim gabinecie, a jego zastępca, Denis Gaunt, wpatrywał się ponuro w leżącą przed nim kartkę papieru.

– Nie jest tak źle, Sam – powiedział. – Chcą, żebyś został. To tylko kwestia stanowiska.

– Ktoś chce się mnie pozbyć – oświadczył Sam McCready bezbarwnym tonem.

Tego lata Londyn zalała fala upałów. Okno gabinetu było otwarte i obaj mężczyźni zdjęli marynarki. Gaunt miał na sobie elegancką bladoniebieską koszulę od Turnbulla i Assera, a McCready – spraną koszulę z masowej konfekcji od Viyelli, w dodatku krzywo pozapinaną. Gaunt przypuszczał, że jeszcze przed lunchem któraś sekretarka zauważy przekrzywioną koszulę i gderając, naprawi zaniedbanie szefa. Dziewczęta w Century House zawsze chciały coś zrobić dla Sama McCready’ego.

Gaunt nie mógł tego zrozumieć. Nikt tego nie rozumiał. On sam, Denis Gaunt, mając metr osiemdziesiąt trzy wzrostu, przewyższał szefa o dobre pięć centymetrów. Był jasnowłosy, przystojny i jako kawaler nie unikał towarzystwa kobiet.

Szef był średniego wzrostu, miał rzednące kasztanowe włosy, chodził wiecznie skrzywiony, a jego ubrania wyglądały tak, jakby w nich sypiał.

Gaunt wiedział, że McCready jest wdowcem od kilku lat, ale nie ożenił się ponownie. Widocznie wolał mieszkać sam w swoim małym mieszkanku w Kensington.

Na pewno jest ktoś, myślał Gaunt, kto u niego sprząta, zmywa i robi pranie. Chyba gosposia. Ale nikt o to nie pytał i nikt tego nie wiedział.

– Przecież możesz przyjąć którąś propozycję – zauważył Gaunt. – To im wytrąci broń z ręki.

– Denis – powiedział spokojnie McCready – nie jestem nauczycielem, nie jestem księgowym i nie jestem żadnym cholernym bibliotekarzem. Powiedz im, że proszę o przesłuchanie.

– Może ich przekonasz – przyznał Gaunt. – Komisja pewnie nie będzie zachwycona tą sprawą.

• • •

Przesłuchanie w Century House odbyło się jak zwykle w poniedziałek rano, w sali konferencyjnej, piętro niżej pod gabinetem szefa SIS.

Przewodniczył zastępca szefa, Timothy Edwards, nieskazitelny jak zawsze, w ciemnym garniturze i krawacie z emblematem swojej uczelni. Po jednej stronie miał kontrolera do spraw operacji krajowych, a po drugiej kontrolera do spraw półkuli zachodniej. Pod ścianą siedział kierownik personalny, a obok młody człowiek z archiwów, przed którym leżał spory stos papierów.

Sam McCready wszedł ostatni i usiadł w fotelu naprzeciwko stołu. W wieku pięćdziesięciu jeden lat wciąż był szczupły i zachował dobrą kondycję. Poza tym wyglądał zupełnie przeciętnie, nie zwracał niczyjej uwagi. Właśnie dzięki temu był kiedyś tak dobry, tak cholernie dobry w swoim fachu. A także dzięki temu, co miał w głowie.

Wszyscy znali reguły gry. Jeżeli odrzuci trzy „nudne posadki”, mają prawo zażądać, żeby odszedł na wcześniejszą emeryturę. Ale on ma prawo żądać, żeby go wysłuchali.

Przyprowadził ze sobą Denisa Gaunta, młodszego o dziesięć lat, którego po pięcioletnim stażu awansował na swojego zastępcę. Denis miał przemawiać w jego imieniu. McCready uważał, że jego zastępca, ze swoim olśniewającym uśmiechem i krawatem szkoły prywatnej, zrobi lepsze wrażenie na takim audytorium.

Wszyscy mężczyźni w pokoju znali się i mówili sobie po imieniu, nawet urzędnik z archiwów. Century House stanowi zamknięty świat i może dlatego panuje tu tradycja, że wszyscy są ze wszystkimi na ty, oprócz szefa, do którego pracownicy zwracają się „proszę pana” lub „szefie”, a między sobą nazywają go „stary” lub jeszcze inaczej. Drzwi zostały zamknięte i Edwards odchrząknął na znak, że zamierza zabrać głos.

– W porządku. Zebraliśmy się tutaj, żeby zapoznać się z prośbą Sama dotyczącą zmiany polecenia zarządu, co nie jest równoznaczne ze złożeniem skargi. Zgadza się?

Wszyscy przytaknęli. Wiadomo było, że Sam McCready nie złożył skargi, skoro nie naruszono przepisów.

– Denis, zdaje się, że masz mówić w imieniu Sama?

– Tak, Timothy.

SIS w swojej obecnej postaci została założona przez admirała, sir Mansfielda Cumminga, dlatego wiele panujących tu tradycji – chociaż nie bezceremonialność – przypomina nieco zwyczaje marynarskie. Jedna z tych tradycji głosi, że przesłuchiwany człowiek ma prawo poprosić kolegę, żeby mówił w jego imieniu.

Oświadczenie kierownika personalnego było krótkie i rzeczowe. Odnośne władze postanowiły przenieść Sama McCready’ego z Ka-De do nowych obowiązków. McCready nie przyjął żadnej z trzech propozycji. To jest równoznaczne z odejściem na wcześniejszą emeryturę. McCready prosi, jeżeli nie może już kierować wydziałem Ka-De, o przeniesienie z powrotem do operacji terenowych albo do wydziału zajmującego się operacjami terenowymi. Takiego stanowiska mu nie zaproponowano. Quod erat demonstrandum.

Denis Gaunt wstał.

– Słuchajcie, wszyscy znamy przepisy. I wszyscy znamy fakty. To prawda, że Sam prosił, żeby nie przydzielać go do szkoły, do rachunkowości ani do archiwów. Ponieważ jest agentem terenowym obdarzonym instynktem i doświadczeniem. I to jednym z najlepszych, jeśli nie najlepszym.

– Nie ma dwóch zdań – mruknął inspektor do spraw półkuli zachodniej. Edwards rzucił mu ostrzegawcze spojrzenie.

– Chodzi o to – ciągnął Gaunt – że gdyby SIS naprawdę chciała, pewnie mogłaby znaleźć miejsce dla Sama. Rosja, Europa Wschodnia, Ameryka Północna, Francja, Niemcy, Włochy… Moim zdaniem Firma powinna się zdobyć na ten wysiłek, ponieważ… – Podszedł do człowieka z archiwów i wziął do ręki teczkę. – Ponieważ za cztery lata Sam skończy pięćdziesiąt pięć lat i będzie mu przysługiwała pełna emerytura…

– Otrzyma hojną rekompensatę – wtrącił Edwards. – Powiedziałbym, że aż nadto wystarczającą.

– Ponieważ służył lojalnie przez wiele lat, co często bywało niewygodne, a czasami bardzo niebezpieczne – zakończył Gaunt. – Nie chodzi o pieniądze, chodzi o to, czy SIS jest gotowa coś zrobić dla jednego z nas.

Oczywiście nie miał pojęcia, że w zeszłym miesiącu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych odbyła się pewna rozmowa pomiędzy szefem SIS, sir Markiem Colinem, a sir Robertem Inglisem.

– Chciałbym przypomnieć kilka spraw prowadzonych przez Sama w ciągu ostatnich sześciu lat. Poczynając od tej…

Timothy Edwards zerknął na zegarek. Dotąd miał nadzieję, że zakończą sprawę w ciągu jednego dnia. Teraz w to zwątpił.

– Myślę, że wszyscy to pamiętamy – mówił Gaunt. – Przypadek byłego sowieckiego generała, Jewgienija Pankratina…

Do likwidacji

(Pride and Extreme Prejudice^1)

1

Maj 1983 roku

Rosyjski pułkownik powoli, ostrożnie wyszedł z cienia, chociaż zobaczył i rozpoznał sygnał. Wszystkie spotkania z brytyjskim łącznikiem były niebezpieczne i w miarę możności należało je ograniczać. Ale tym razem sam poprosił o spotkanie. Miał wiadomość, której nie mógł podrzucić do skrzynki kontaktowej. Obluzowany kawałek metalu na dachu szopy przy torach kolejowych drgnął i zaskrzypiał na porannym wietrze. Rosjanin odwrócił się, zlokalizował źródło hałasu i znowu spojrzał na plamę ciemności przy obrotnicy kolejowej.

– Sam?! – zawołał cicho.

Sam McCready również bacznie wszystko obserwował. Już od godziny czekał w ciemnościach opuszczonej stacji rozrządowej na przedmieściach Berlina Wschodniego. Zobaczył – lub raczej usłyszał – przybycie Rosjanina, ale wciąż czekał, chcąc się upewnić, że na zakurzonych kamieniach nie rozlegają się inne kroki. Robił takie rzeczy mnóstwo razy, ale ucisk w żołądku nigdy nie ustępował.

O wyznaczonej godzinie, przekonawszy się, że nikt ich nie śledził, McCready potarł zapałkę o paznokieć kciuka. Zapałka błysnęła krótko i zgasła. Rosjanin zobaczył sygnał i wyszedł zza starej szopy z narzędziami. Obaj mieli powody, żeby kryć się w ciemnościach, ponieważ jeden był zdrajcą, a drugi szpiegiem.

McCready wyszedł z cienia, żeby Rosjanin mógł go zobaczyć, przystanął, chcąc pokazać, że jest sam, po czym ruszył dalej.

– Jewgienij. Sporo czasu minęło, stary przyjacielu.

Z odległości pięciu kroków wyraźnie się widzieli i mogli się przekonać, że nie było żadnej zmiany, żadnego oszustwa. Spotkanie twarzą w twarz zawsze jest niebezpieczne. Gdyby Rosjanin wpadł i został złamany w pokoju przesłuchań, KGB i wschodnioniemiecka Stasi mogły zastawić pułapkę na najważniejszego brytyjskiego oficera wywiadu. A gdyby wiadomość Rosjanina została przechwycona, on sam mógł wpaść w pułapkę, po czym czekałoby go długie, straszne śledztwo, zakończone nieuchronną kulą w kark. Mateczka Rosja nie ma litości dla wysoko postawionych zdrajców.

McCready nie uścisnął Rosjanina ani nawet nie podał mu ręki. Niektórzy tego potrzebowali: osobistego kontaktu, dotknięcia, uspokojenia. Ale Jewgienij Pankratin, pułkownik Armii Czerwonej przydzielony do GSWG, był zimny, powściągliwy, zamknięty w sobie, pełen aroganckiej buty.

Po raz pierwszy zwrócił na niego uwagę pewien bystrooki attache brytyjskiej ambasady w Moskwie w 1980 roku. Dyplomatyczne przyjęcie, uprzejma, banalna rozmowa i nagle Rosjanin wygłasza kąśliwą uwagę pod adresem własnego kraju. Dyplomata nie zareagował, nie powiedział nic. Ale zapamiętał i złożył raport. Dwa miesiące później spróbowano pierwszego podejścia. Pułkownik Pankratin odpowiedział wymijająco, ale nie odmówił. To oznaczało potwierdzenie. Potem dostał przydział do Poczdamu, do GSWG (Grupy Wojsk Sowieckich w Niemczech), armii liczącej 330 tysięcy ludzi, składającej się z dwudziestu dwóch dywizji, która okupowała Niemcy Wschodnie, dyrygowała marionetkowym Honeckerem, budziła strach w mieszkańcach Berlina Zachodniego i trzymała w pogotowiu siły NATO groźbą przemarszu przez Nizinę Niemiecką.

McCready przejął zadanie; to była jego działka. W 1981 roku sam zwerbował Pankratina. Nie było żadnych dyskusji, żadnych wyjaśnień podyktowanych potrzebą usprawiedliwienia… Tylko zwyczajne żądanie pieniędzy.

Ludzie zdradzają ojczyznę z wielu powodów. Może nim być: ideologia, skrywana uraza, brak awansu, nienawiść do konkretnego zwierzchnika, wstyd z powodu własnych dziwacznych preferencji seksualnych, strach przed odesłaniem do kraju w niełasce. W wypadku Rosjan było to zazwyczaj głębokie rozczarowanie korupcją, zakłamaniem i nepotyzmem, jakie spotykali na każdym kroku. Ale Pankratin był prawdziwym sprzedawczykiem: chciał tylko pieniędzy. Pewnego dnia wycofa się, mówił, ale dopiero kiedy będzie bogaty. Zorganizował poranne spotkanie w Berlinie Wschodnim, żeby podbić stawkę.

Teraz sięgnął do kieszeni płaszcza, wyjął pękatą szarą kopertę i podał McCready’emu. Beznamiętnie wyjaśnił, co zawiera koperta, którą agent SIS ukrył pod kurtką. Nazwiska, miejsca, daty, pogotowie dywizyjne, rozkazy operacyjne, ruchy wojsk, stanowiska, dodatkowe uzbrojenie. Oczywiście kluczem było to, co Pankratin powiedział o SS-20, straszliwych sowieckich przenośnych rakietach średniego zasięgu, o potrójnych, niezależnie sterowanych głowicach atomowych, z których każda wymierzona była w jakieś europejskie miasto – na kontynencie lub w Wielkiej Brytanii. Według Pankratina rakiety przenoszono w lasy Saksonii i Turyngii, bliżej granicy, dzięki czemu strefa rażenia sięgała łukiem od Oslo poprzez Dublin aż do Palermo. Tymczasem na Zachodzie tłumy naiwnych, uczciwych ludzi maszerowały w pochodach pod socjalistycznymi hasłami, żądając od swoich rządów, żeby w geście dobrej woli na rzecz pokoju pozbyły się środków obronnych.

– Oczywiście to kosztuje – powiedział Rosjanin.

– Oczywiście.

– Dwieście tysięcy funtów szterlingów.

– Zgoda. – To nie było uzgodnione, ale McCready wiedział, że jego rząd znajdzie pieniądze.

– Jest coś jeszcze. Podobno wyznaczono mnie do awansu. Na generała majora. I dostanę przeniesienie. Z powrotem do Moskwy.

– Gratulacje. Na jakie stanowisko, Jewgienij?

Pankratin zrobił przerwę dla lepszego efektu.

– Zastępca dyrektora sztabu planowania w Ministerstwie Obrony.

McCready był poruszony. Wspaniale byłoby mieć człowieka w sercu Moskwy, w domu przy ulicy Frunzego 19.

– A kiedy wyjadę, chcę dostać dom. W Kalifornii. Zapisany notarialnie na moje nazwisko. Może w Santa Barbara. Słyszałem, że tam jest pięknie.

– Owszem – przytaknął McCready. – Nie wolałbyś zamieszkać w Anglii? Zaopiekowalibyśmy się tobą.

– Nie, chcę mieć słońce. Słońce Kalifornii. I milion dolarów amerykańskich na rachunku w amerykańskim banku.

– Mieszkanie możemy załatwić – powiedział McCready. – I milion dolarów. Jeśli towar będzie dobry.

– Nie mieszkanie, Sam. Cały dom z mieszkaniami do wynajęcia. Żeby zarabiać na czynszach.

– Jewgienij, prosisz o pięć, osiem milionów amerykańskich dolarów. Nie wiem, czy moi ludzie mogą tyle zapłacić. Nawet za twój towar.

Pod wojskowym wąsem zęby Rosjanina błysnęły w krótkim uśmiechu.

– Kiedy będę w Moskwie, dam wam towar, który przekroczy wasze najśmielsze oczekiwania. Znajdziecie pieniądze.

– Zaczekajmy lepiej na twój awans, Jewgienij. Potem pogadamy o domu w Kalifornii.

Rozstali się po pięciu minutach. Rosjanin wracał za biurko w Poczdamie, Anglik musiał się przemknąć przez mur w Berlinie Zachodnim. Na przejściu Checkpoint Charlie zostałby zrewidowany, więc żeby koperta znalazła się po drugiej stronie, musiał wybrać inną trasę, bezpieczniejszą, choć powolną. Dopiero kiedy McCready ją odzyska, wróci samolotem do Londynu.

Październik 1983 roku

Bruno Morenz zapukał do drzwi i wszedł, usłyszawszy jowialne Herein. Jego zwierzchnik siedział sam w gabinecie, w imponującym skórzanym obrotowym fotelu za imponującym biurkiem. Ostrożnie mieszał swoją pierwszą poranną kawę, prawdziwą kawę w porcelanowej filiżance. Filiżankę przyniosła Fraulein Keppel, schludna, usłużna stara panna, która odgadywała wszystkie życzenia szefa.

Herr Direktor, podobnie jak Morenz, należał do pokolenia, które pamiętało koniec wojny i powojenne lata, kiedy Niemcy musieli się obywać naparem z cykorii, ponieważ tylko amerykańscy okupanci i czasami Brytyjczycy mieli dostęp do prawdziwej kawy. Nikt więcej. Dieter Aust cenił sobie poranną kolumbijską kawę. Nie poczęstował Morenza.

Obaj mężczyźni dobiegali pięćdziesiątki, ale na tym kończyło się podobieństwo między nimi. Aust, dyrektor kolońskiego biura, był niski, pulchny, starannie wygolony i elegancko ubrany. Morenz był wyższy, chociaż garbił się i powłóczył nogami; miał siwe włosy, krępą, przysadzistą sylwetkę i wyglądał niechlujnie w tweedowym garniturze. Co więcej, był zaledwie urzędnikiem średniego szczebla, nigdy nie pretendował do stanowiska dyrektora z własnym imponującym gabinetem i Fraulein Keppel nigdy przed rozpoczęciem dnia pracy nie przynosiła mu kolumbijskiej kawy w porcelanowej filiżance.

Zwierzchnik wzywający podwładnego do gabinetu na rozmowę to zwyczajna scena, która z pewnością powtarzała się tego ranka w wielu niemieckich biurach. Ale ci dwaj mężczyźni nie zajmowali się zwyczajną pracą, dlatego ich rozmowa również była niezwykła. Dieter Aust kierował kolońską placówką zachodnioniemieckiego wywiadu, czyli BND.

Centrala BND znajduje się w betonowym, otoczonym murem kompleksie budynków niedaleko małej wioski Pullach, w południowej Bawarii, około dziesięciu kilometrów na południe od Monachium, nad rzeką Izerą. Wybór tego miejsca wydawał się dziwny, skoro od 1949 roku stolicą Niemiec Zachodnich było Bonn nad Renem, oddalone o setki kilometrów. Wynikało to z historii. To Amerykanie zaraz po wojnie stworzyli zachodnioniemiecki wywiad, żeby przeciwdziałać wysiłkom nowego wroga, ZSRR. Wybrali do kierowania nową organizacją byłego szefa wojennych służb szpiegowskich, Reinharda Gehlena. Początkowo wywiad nazywano po prostu Organizacją Gehlena. Amerykanie chcieli mieć tego człowieka we własnej strefie okupacyjnej, która obejmowała właśnie Bawarię i południe Niemiec.

Burmistrz Kolonii, Konrad Adenauer, był wówczas nikomu nieznanym politykiem. Kiedy alianci w 1949 roku założyli Niemiecką Republikę Federalną, Adenauer jako pierwszy kanclerz umieścił stolicę w Bonn, swoim rodzinnym mieście, oddalonym od Kolonii o dwadzieścia cztery kilometry z biegiem Renu. Przeniesiono tam prawie wszystkie federalne instytucje, ale Gehlen odmówił przeniesienia i nowo nazwana Bundesnachrichtendienst pozostała w Pullach, gdzie ma siedzibę do dziś. BND miało jednak placówki we wszystkich landach Republiki Federalnej, a jedną z najważniejszych była placówka w Kolonii. Wprawdzie nie Kolonia, lecz Düsseldorf jest stolicą Nadrenii Północnej-Westfalii, Kolonia jednak leży najbliżej Bonn, które jako stolica republiki stanowiło centrum nerwowe rządu. W dodatku pełno tam było cudzoziemców, a BND w przeciwieństwie do swojej siostrzanej służby kontrwywiadowczej, BfV, zajmowała się obcymi wywiadami.

Morenz usiadł na miejscu wskazanym przez Austa i zastanowił się, czy zrobił coś źle. Odpowiedź brzmiała: nic.

– Mój drogi Morenz, nie będę owijał w bawełnę. – Aust delikatnie otarł wargi czystą lnianą chusteczką. – Za tydzień odchodzi nasz kolega Dorn. Oczywiście wiesz o tym. Jego obowiązki przejmie następca. Ale on jest znacznie młodszy i jak wiesz, dużo podróżuje. Niektóre z tych obowiązków wymagają większej dojrzałości. Chciałbym, żebyś ty je przejął.

Morenz kiwnął głową, jak gdyby zrozumiał, ale nic nie rozumiał. Aust splótł pulchne palce i zapatrzył się w okno z miną wyrażającą ubolewanie nad wybrykami swoich kolegów.

Starannie dobierał słowa.

– Nasz kraj ciągle odwiedzają goście, zagraniczni dygnitarze, którzy pod koniec dnia spędzonego na negocjacjach lub oficjalnych rozmowach czują potrzebę odmiany… rozrywki. Oczywiście nasze liczne ministerstwa z radością organizują wizyty w najlepszych restauracjach, koncerty, operę, balet. Rozumiesz?

Morenz znowu kiwnął głową. To było proste jak drut.

– Niestety, niektórzy, zwłaszcza ci z państw arabskich albo afrykańskich, czasami z Europy, stanowczo domagają się kobiecego towarzystwa. Płatnego kobiecego towarzystwa.

– Prostytutek – sprecyzował Morenz.

– Krótko mówiąc, tak. No więc rząd nie chce, żeby ważni zagraniczni goście nagabywali taksówkarzy czy portierów hotelowych, pukali do okien wystawowych na Horn Strasse albo szukali guza w barach i nocnych klubach, dlatego woli zaproponować im pewien numer telefonu. Wierz mi, mój drogi Morenz, to się robi we wszystkich stolicach świata. Nie jesteśmy wyjątkiem.

– Zatrudniamy prostytutki? – zapytał Morenz.

Aust był zaszokowany.

– Zatrudniamy? Z pewnością nie. Nie zatrudniamy ich. Nie płacimy im. Klienci płacą. Ani też, co muszę podkreślić, nie wykorzystujemy żadnego materiału uzyskanego w ten sposób od naszych gości. Tak zwane pułapki na muchy. Nasze konstytucyjne prawa i przepisy są jasno sformułowane i nie będziemy ich naruszać. Zostawiamy pułapki na muchy Rosjanom oraz – parsknął pogardliwie – Francuzom.

Wziął z biurka trzy cienkie teczki i podał je Morenzowi.

– To są trzy dziewczyny. Różnią się typem urody. Proszę cię, żebyś się tym zajął, ponieważ jesteś dojrzałym, żonatym człowiekiem. Po prostu opiekuj się nimi. Dopilnuj, żeby regularnie chodziły na badania i żeby dbały o prezencję. Sprawdzaj, czy nie wyjechały, nie zachorowały albo nie zrobiły sobie wakacji. Jednym słowem, czy są do dyspozycji. Teraz reszta. Od czasu do czasu zadzwoni do ciebie Herr Jakobsen. Nie ma znaczenia, że głos w telefonie będzie się zmieniał, to zawsze będzie Herr Jakobsen. Zgodnie z upodobaniami gości, o których cię poinformuje, wybierzesz jedną z trzech dziewczyn, sprawdzisz, czy jest do dyspozycji, i ustalisz porę wizyty. Kiedy Jakobsen oddzwoni, podasz mu czas i miejsce, a on przekaże to gościowi. Reszta należy do klienta i dziewczyny. Zadanie nie jest uciążliwe i nie powinno kolidować z twoimi pozostałymi obowiązkami.

Morenz niepewnie wstał i wziął teczki.

Wspaniale, pomyślał, wychodząc z gabinetu. Trzydzieści lat lojalnej służby w wywiadzie, za pięć lat emerytura, a teraz każą mi niańczyć kurwy dla cudzoziemców.

Listopad 1983 roku

Sam McCready siedział w zaciemnionym pokoju głęboko w podziemiach londyńskiego Century House, czyli kwatery głównej brytyjskiej Tajnej Służby Wywiadowczej – Secret Intelligence Service, w skrócie SIS, którą prasa myliła z MI6, a pracownicy nazywali Firmą. Obserwował migoczący ekran, na którym zmasowane siły ZSRR – albo tylko ich część – przemierzały bez końca Plac Czerwony. Związek Radziecki co roku urządzał dwie ogromne parady na tym placu: jedną dziewiątego maja, a drugą dla uczczenia rocznicy Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Październikowej. Ta druga odbywa się siódmego listopada, a dzisiaj był ósmy. Kamera zarejestrowała przejazd dudniących czołgów i przesunęła się po rzędzie twarzy na szczycie Mauzoleum Lenina.

– Zwolnij – powiedział McCready.

Technik siedzący obok dotknął przycisków i film zwolnił. „Imperium zła” – prezydent Reagan miał użyć tego określenia później – przypominało raczej dom starców. W lodowatym wietrze wiekowe, obwisłe twarze kryły się za postawionymi kołnierzami płaszczy, sięgającymi do szarych filcowych kapeluszy albo futrzanych czapek.

Sekretarz generalny nawet nie zjawił się osobiście. Jurij W. Andropow, szef KGB od 1963 do 1978 roku, który przejął władzę pod koniec 1982 roku po długo wyczekiwanej śmierci Leonida Breżniewa, sam powoli umierał w klinice politbiura w Kuncewie. Nie występował publicznie od sierpnia i nie miał już nigdy wystąpić.

Czernienko – który za kilka miesięcy zostanie następcą Andropowa – był obecny, a także Gromyko, Kirilenko, Tichonow oraz partyjny teoretyk Susłow o ostrych rysach twarzy. Minister obrony, marszałek Ustinow, opatulił się w wojskowy płaszcz, obwieszony z przodu tyloma medalami, że mogły służyć za osłonę od wiatru. Kilku było stosunkowo młodych i kompetentnych – Griszyn, przewodniczący partii w Moskwie, oraz Romanow, władca Leningradu. Z boku siedział najmłodszy, wciąż uważany przez nich za obcego, krępy mężczyzna niejaki Gorbaczow.

Kamera przesunęła się w górę i zatrzymała na grupie oficerów za marszałkiem Ustinowem.

– Zatrzymaj – powiedział McCready. Obraz znieruchomiał. – Ten facet, trzeci od lewej. Możesz go pokazać? Zrobić zbliżenie?

Technik przestudiował konsoletę i uważnie zaczął dostrajać obraz. Postacie oficerów powiększały się coraz bardziej. Kilku wypadło z kadru. Ten, którego pokazał McCready, przesunął się za daleko w prawo. Technik cofnął kilka klatek, ustawił tamtego na środku ekranu i dalej powiększał. Oficer zasłonięty był do połowy przez jakiegoś generała Strategicznych Wojsk Rakietowych, ale zdradziły go wąsy, rzadko spotykane wśród sowieckich oficerów. Naramienniki na wojskowym płaszczu oznaczały generała majora.

– Cholera jasna – szepnął McCready. – On to zrobił. Jest tam. – Odwrócił się do obojętnego technika. – Jimmy, jak możemy zdobyć na własność dom w Kalifornii?

• • •

– No cóż, mój drogi Samie – powiedział Timothy Edwards dwa dni później – odpowiedź będzie krótka. Nie możemy. Nie damy rady. Wiem, że to przykre, ale obgadałem to z szefem i chłopcami od finansów. On jest dla nas za drogi.

– Ale jego towar jest bezcenny – zaprotestował McCready. – Ten facet to więcej niż żyła złota, to żyła czystej platyny.

– Żadnych dyskusji – uciął gładko Edwards.

Był o dobre dziesięć lat młodszy od McCready’ego, karierowicz z dyplomem i odziedziczonym majątkiem. Zaledwie po trzydziestce, a już zastępca szefa. Młodzi ludzie w jego wieku byli szczęśliwi, kierując zagraniczną placówką, z zachwytem przyjmowali kierownictwo wydziału i marzyli o awansie na inspektora. A Edwards dotarł już prawie na sam szczyt.

– Słuchaj – powiedział – szef jest w Waszyngtonie. Wspomniał o twoim człowieku, po prostu na wypadek gdyby tamten dostał awans. Nasi kuzyni dostawali od niego towar, odkąd go zwerbowałeś. Zawsze byli zachwyceni. Zdaje się, że bardzo chętnie go przejmą bez względu na koszty.

– On jest drażliwy, trudny. Zna mnie. Może nie będzie chciał pracować dla kogoś innego.

– Daj spokój, Sam. Pierwszy przyznasz, że jest sprzedawczykiem. Zrobi wszystko dla pieniędzy. A my dostaniemy towar. Proszę cię, dopilnuj, żeby przekazanie poszło gładko. – Zrobił przerwę i błysnął swoim najbardziej zniewalającym uśmiechem. – Nawiasem mówiąc, szef chce cię widzieć. Jutro rano o dziesiątej. Chyba nie popełnię przestępstwa, jeśli ci powiem, że chodzi o nowy przydział. Krok w górę, Sam. Nie ma co ukrywać, dobrze się składa. Pankratin wrócił do Moskwy, więc trudno ci będzie do niego dotrzeć. Strasznie długo miałeś Niemcy Wschodnie. Kuzyni gotowi są to przejąć, a ty otrzymasz zasłużony awans. Może kierownictwo wydziału.

– Jestem agentem terenowym – oświadczył McCready.

– Posłuchaj, co szef będzie miał do powiedzenia – zaproponował Edwards.

Dwadzieścia cztery godziny później Sam McCready został mianowany szefem wydziału Ka-De. CIA przejęła kierowanie generałem Jewgienijem Pankratinem oraz związane z tym koszty.

Sierpień 1985 roku

W Kolonii tego lata było gorąco. Kto mógł, wysyłał żonę z dziećmi w góry, do lasu, nad jeziora czy nawet do własnej willi nad Morzem Śródziemnym, żeby przyłączyć się do nich później. Bruno Morenz nie miał letniej willi. Poświęcił się pracy. Zarabiał marnie i nie spodziewał się podwyżki, ponieważ trzy lata przed emeryturą w wieku pięćdziesięciu pięciu lat nie miał żadnych szans na awans.

Siedział na tarasie kawiarni i popijał beczkowe piwo z wysokiej szklanki. Krawat miał rozwiązany, marynarkę przewiesił przez oparcie krzesła. Nikt nie zwracał na niego uwagi. Morenz pozbył się swoich zimowych tweedów na rzecz równie bezkształtnego garnituru z bawełny. Siedział zgarbiony nad piwem i od czasu do czasu przeczesywał palcami gęste, zmierzwione siwe włosy. Nie przywiązywał żadnej wagi do własnej powierzchowności, inaczej uczesałby się i ogolił dokładnie, użył porządnej wody kolońskiej – przecież mieszkał w mieście, gdzie ją wynaleziono – i kupił sobie elegancki, dobrze skrojony garnitur. Wyrzuciłby koszulę z lekko wystrzępionymi mankietami i wyprostowałby ramiona. Wtedy wyglądałby całkiem przyzwoicie. Ale nie był próżny.

W każdym razie miał swoje marzenia. Chociaż to było dawno temu. Marzenia nigdy się nie spełniły. Bruno Morenz, lat pięćdziesiąt dwa, żonaty, ojciec dwójki dorosłych dzieci, ponuro spoglądał na ulicznych przechodniów. Nie miał pojęcia, że cierpi na coś, co Niemcy nazywają Torschlusspanik. To słowo nie istnieje w żadnym innym języku, oznacza zaś „strach przed zamykanymi drzwiami”.

Pod maską spokojnego urzędnika, który wykonuje swoją pracę, bierze skromną wypłatę pod koniec miesiąca i co wieczór wraca do domu na łono rodziny, Bruno Morenz był głęboko nieszczęśliwym człowiekiem.

W małżeństwie bez miłości czuł się jak w więzieniu. Jego żona Irmtraut, głupia i podobna do krowy, z biegiem lat już nawet przestała robić mu wymówki o nędzną pensję i brak awansu. Nie interesowała się jego pracą, wiedziała tylko tyle, że mąż pracuje w jednej z rządowych agencji zajmujących się sprawami państwowymi. Jeżeli chodził zaniedbany, w workowatym garniturze i koszuli z wystrzępionymi mankietami, to częściowo dlatego, że Irmtraut tym również przestała się interesować. Utrzymywała we względnej czystości ich nieduże mieszkanie w niezbyt ekskluzywnej części Porz i stawiała na stole wieczorny posiłek dziesięć minut po powrocie męża do domu, wystygły, jeśli Bruno się spóźnił.

Córka Ute odwróciła się plecami do obojga rodziców, jak tylko skończyła szkołę. Obecnie głosiła lewicowe hasła polityczne (Bruno był wielokrotnie przesłuchiwany w biurze z powodu politycznej działalności Ute) i mieszkała w Düsseldorfie, w domu przeznaczonym do rozbiórki, z różnymi brzdąkającymi na gitarze hipisami; nigdy nie wiedział, z którym w danej chwili. Syn Lutz wciąż przebywał w domu, wiecznie rozwalony przed telewizorem. Pryszczaty młodzieniec, który zawalał każdy egzamin, do jakiego przystępował, wreszcie obraził się na szkołę i na społeczeństwo przywiązujące zbytnią wagę do wykształcenia. Protestował przeciw społeczeństwu punkowym strojem oraz fryzurą i nie zamierzał przyjąć żadnej pracy, jaką społeczeństwo mogło mu zaproponować.

Bruno starał się, a przynajmniej tak uważał. Zrobił co w jego mocy. Pracował ciężko, płacił podatki, dbał o rodzinę i miał niewiele przyjemności w życiu. Za trzy lata, już za trzydzieści sześć miesięcy, odeślą go na emeryturę. Odbędzie się skromne przyjęcie w biurze, Aust wygłosi mowę, stukną się kieliszkami musującego wina i Bruno odejdzie. Dokąd? Będzie miał swoją emeryturę i oszczędności z „drugiej pracy”, które starannie ulokował na licznych kontach w różnych bankach i pod różnymi nazwiskami. Sporo tego było, więcej, niż ktokolwiek mógł przypuszczać; wystarczy, żeby kupić dom i pod koniec życia wreszcie robić, czego dusza zapragnie…

Za fasadą pospolitości Bruno Morenz był bardzo skrytym człowiekiem. Nigdy nie powiedział Austowi ani nikomu innemu w biurze o swojej „drugiej pracy” – tak czy owak, to było ściśle zabronione i spowodowałoby natychmiastową dymisję. Nigdy nie powiedział Irmtraut niczego o żadnej ze swoich dwóch posad ani o aktywnych oszczędnościach. Ale nie na tym polegał jego problem – tak mu się zdawało.

Problem polegał na tym, że Bruno chciał być wolny. Chciał zacząć od początku i jak na zawołanie znalazł sposób. Otóż Bruno Morenz, mężczyzna w podeszłym wieku, był zakochany. Zakochany po uszy. A co najlepsze, Renate – młoda, śliczna, czarująca Renate – kochała go równie mocno.

Tutaj, w kawiarni, tego słonecznego popołudnia Bruno wreszcie podjął decyzję. Zrobi to. Powie jej. Powie, że odejdzie od Irmtraut, którą dobrze zabezpieczył, poprosi o wcześniejszą emeryturę, zrezygnuje z pracy i wyjadą z Renate, żeby rozpocząć nowe życie na północy, skąd pochodził, w wymarzonym domu nad morzem.

Bruno Morenz nie zdawał sobie sprawy, że przechodzi właśnie głęboki kryzys wieku średniego i tylko na tym polega jego problem. Ponieważ sam nie zdawał sobie z tego sprawy i ponieważ był profesjonalnym kłamcą, nikt inny również tego nie zauważył.

Renate Heimendorf miała dwadzieścia sześć lat, metr siedemdziesiąt wzrostu, zgrabną figurę i czarne włosy. Jako osiemnastolatka została kochanką i utrzymanką zamożnego biznesmena, trzykrotnie starszego od niej. Ten związek trwał przez pięć lat. Kiedy biznesmen zmarł na atak serca, prawdopodobnie wywołany nadmiarem jedzenia, picia, cygar i Renate, zapomniał wymienić ją w swoim testamencie, czego zbolała wdowa nie zamierzała naprawić.

Dziewczyna zdążyła zagarnąć zawartość ich kosztownie urządzonego gniazdka miłości, co łącznie z biżuterią otrzymywaną przez lata przyniosło na wyprzedaży okrągłą sumkę.

Ale nie dosyć, żeby się wycofać; nie dosyć, żeby zapewnić Renate poziom życia, do jakiego przywykła. Nie zamierzała się ubiegać o posadę sekretarki z nędzną pensyjką. Postanowiła sama założyć interes. Wiedziała, jak zadowolić mężczyzn w średnim wieku, z nadwagą i bez kondycji, toteż mogła się zająć tylko jednym rodzajem działalności.

Wydzierżawiła apartament w spokojnej, szacownej dzielnicy Hahnwald, na zielonym przedmieściu Kolonii. Stały tu domy zbudowane z porządnej, solidnej cegły lub kamienia, niekiedy podzielone na apartamenty, jak ten, w którym mieszkała i pracowała. Był to czteropiętrowy budynek z elewacją z kamienia. Na każdym piętrze znajdował się jeden apartament. Renate mieszkała na pierwszym piętrze. Po przeprowadzce kazała przebudować wnętrze.

Mieszkanie składało się z holu, przedpokoju, salonu, kuchni, dwóch sypialni i łazienki. Po lewej od wejścia do holu znajdował się salon, a dalej kuchnia. W prawo odchodził przedpokój, po którego lewej stronie znajdowały się sypialnia i łazienka. Druga, większa sypialnia była na końcu korytarza, oddzielona łazienką od pierwszej. Tuż przed drzwiami tej większej znajdowała się szafa dwumetrowej szerokości, wbudowana w ścianę łazienki.

Renate sypiała w mniejszej sypialni, a większej na końcu korytarza używała do pracy. Zmiany, jakie wprowadziła, oprócz ściennej szafy obejmowały wyciszenie głównej sypialni. Ściany od wewnątrz wyłożono korkiem, który zakrywała tapeta, drzwi zostały podwójnie wzmocnione i obite od wewnątrz grubą warstwą wyściółki. Stłumione dźwięki wydostające się z pokoju nie mogły zaalarmować sąsiadów. Ze względu na niezwykłe dekoracje i wyposażenie pokój był zawsze zamknięty na klucz.

Ścienna szafa w przedpokoju zawierała tylko zwykłą zimową odzież i płaszcze deszczowe. Druga, w roboczej sypialni, mieściła spory asortyment egzotycznej bielizny oraz mnóstwo damskich strojów, od uczennicy, służącej, kelnerki i panny młodej po nianię, pielęgniarkę, guwernantkę, nauczycielkę, stewardesę, policjantkę, Nazi Bundmädchen, strażniczkę obozową i skautkę, a także skórzane i lateksowe kostiumy, wysokie buty, peleryny i maski.

W komodzie znajdowały się przebrania dla klientów, którzy nic nie przynieśli ze sobą, między innymi mundurek skauta i ucznia oraz przepaska rzymskiego niewolnika. W kącie stały dyby i klęcznik, w kufrze zaś spoczywały łańcuchy, kajdanki, rzemienie i baty konieczne przy scenach zniewolenia i karania.

Renate była dobrą dziwką, a przynajmniej dziwką dobrze zarabiającą. Wielu klientów regularnie do niej wracało. Urodzona aktorka – wszystkie dziwki muszą być po trosze aktorkami, chociaż nie zawsze bywa na odwrót – potrafiła przekonująco wcielić się w wymarzoną postać klienta. Ale część jej umysłu zawsze pozostawała oddzielona od tych fantazji, obserwowała, notowała, pogardzała. Renate nie przejmowała się swoją pracą – w końcu jej osobiste upodobania były zupełnie inne.

Uprawiała ten zawód od trzech lat, a po następnych dwóch latach zamierzała się wycofać, uporządkować swoje sprawy, wyjechać gdzieś daleko i żyć w luksusie dzięki zainwestowanym kapitałom.

Tego popołudnia ktoś zadzwonił do drzwi. Renate wstała późno i była jeszcze w szlafroku. Zmarszczyła brwi. Klienci nie przychodzili bez zapowiedzi. Wyjrzała przez judasza we frontowych drzwiach i zobaczyła potargane siwe włosy Brunona Morenza, jej opiekuna z Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Westchnęła, przywołała radosny powitalny uśmiech na piękną twarz i otworzyła drzwi.

– Bruno, skaaaarbie…

• • •

Dwa dni później Timothy Edwards zaprosił Sama McCready’ego na lunch do klubu Brooksa w londyńskiej dzielnicy Saint James. Edwards był członkiem kilku wytwornych klubów, ale najbardziej lubił chodzić na lunch do Brooksa. Czasem można tam było wpaść na Roberta Armstronga, sekretarza Urzędu Rady Ministrów, prawdopodobnie najbardziej wpływowego człowieka w Anglii, a z pewnością najważniejszego z pięciu „mędrców”, którzy pewnego dnia za aprobatą Margaret Thatcher wybiorą nowego szefa SIS.

Dopiero przy kawie w bibliotece, pod portretami pędzla członków Towarzystwa Dyletantów, tych dandysów z okresu regencji, Edwards przeszedł do rzeczy.

– Jak mówiłem na dole, Sam, wszyscy są bardzo zadowoleni, naprawdę bardzo zadowoleni. Ale nadchodzi nowa era, Sam. Era, której motywem przewodnim będą słowa: zgodnie z przepisami. Dawne metody postępowania, łamania przepisów, zostaną… jak by to powiedzieć… zahamowane?

– „Zahamowane” to bardzo dobre określenie – zgodził się Sam.

– Znakomicie. A więc przegląd akt ujawnił, że wciąż utrzymujesz, wprawdzie tylko doraźnie, kontakty z pewnymi informatorami, którzy dawno przestali być użyteczni. Starzy przyjaciele. To nie problem, chyba że ci ludzie są w delikatnej sytuacji… Chyba że ich zdemaskowanie może być poważnym problemem dla Firmy…

– Na przykład? – zapytał McCready. Kłopot z aktami polegał na tym, że zawsze były pod ręką, w kartotece. Jeśli zapłaciłeś komuś za wykonanie polecenia, do akt włączano dowód wypłaty.

Edwards postawił sprawę jasno.

– Na przykład Poltergeist. Sam, nie rozumiem, dlaczego go przeoczyli. Poltergeist jest pełnoetatowym pracownikiem BND. Rozpęta się piekło, jeśli w Pullach kiedykolwiek odkryją, że facet pracował dla ciebie. To absolutnie wbrew wszelkim przepisom. My nie werbujemy… Powtarzam: nie werbujemy pracowników zaprzyjaźnionych agencji. Takie metody są nie do przyjęcia. Pozbądź się go, Sam. Wstrzymaj wypłaty. Natychmiast.

– To mój kolega – oświadczył Sam. – Znamy się od dawna. Od czasów budowy muru berlińskiego. Wtedy robił dobrą robotę, wykonywał dla nas niebezpieczne zadania, kiedy potrzebowaliśmy takich łudzi. Zostaliśmy zaskoczeni, nie mieliśmy nikogo albo prawie nikogo, kto mógł i chciał tak ryzykować.

– Żadnych dyskusji, Sam.

– Ufam mu. On mi ufa. Nie zdradziłby mnie. Tego nie da się kupić za pieniądze. Potrzeba lat. Te parę groszy to niewielka cena.

Edwards wstał, wyjął chustkę z rękawa i osuszył wargi.

– Pozbądź się go, Sam. Obawiam się, że to rozkaz. Poltergeist odchodzi.

• • •

Pod koniec tego tygodnia major Ludmiła Wanawskaja westchnęła, przeciągnęła się i odchyliła do tyłu na krześle. Była zmęczona. To było długie polowanie. Sięgnęła po paczkę produkowanych w Związku Radzieckim marlboro, zauważyła pełną popielniczkę i nacisnęła guzik na biurku.

Wszedł młody kapral. Major Wanawskaja nie odezwała się do niego, tylko czubkiem palca wskazała popielniczkę. Kapral szybko ją zabrał, wyszedł z gabinetu i po paru sekundach wrócił z czystą. Major Wanawskaja kiwnęła głową. Kapral wyszedł i zamknął drzwi.

Żadnych rozmówek, żadnych żartów. Major Wanawskaja wywierała mrożący wpływ na ludzi. Przed laty zdarzało się, że jakiś młodzieniec zwrócił uwagę na jej lśniące, krótko przycięte jasne włosy, kontrastujące z szorstką służbową koszulą i wąską zieloną spódnicą, ale chociaż kilku próbowało szczęścia, żadnemu się nie powiodło.

W wieku dwudziestu pięciu lat Ludmiła dla kariery wyszła za pułkownika i rozwiodła się z nim po trzech latach. Jego kariera utknęła w miejscu, jej nabrała rozpędu. W wieku trzydziestu pięciu lat Ludmiła nie nosiła już munduru, tylko ciemnoszary kostium o surowym kroju i białą bluzkę z kokardą pod szyją. Niektórzy uważali, że nadal jest pociągająca, dopóki nie zmroziło ich spojrzenie lodowatych błękitnych oczu. W KGB, organizacji bynajmniej nie liberalnej, major Wanawskaja miała opinię fanatyczki. A fanatycy budzą lęk.

Fanatyzm major Wanawskiej dotyczył jej pracy – i zdrajców. Komunistka całą duszą, niemająca żadnych wątpliwości ideologicznych, z własnego wyboru poświęciła się tropieniu zdrajców. Nienawidziła ich z zimną pasją. Podstępem załatwiła sobie przeniesienie z II Zarządu Głównego KGB, gdzie trafiał się najwyżej jakiś zbuntowany robotnik albo wywrotowy poeta, do niezależnego III Zarządu Głównego, czyli kontrwywiadu wojskowego. Tutaj zdrajcy, jeśli się zdarzali, byli wyżej postawieni, bardziej niebezpieczni, godni jej odwagi i nienawiści.

Przeniesienie do III Zarządu Głównego załatwił jej mąż, pułkownik, w ostatnich dniach małżeństwa, kiedy wciąż desperacko próbował ją zadowolić. To ją zaprowadziło do tego anonimowego biurowca tuż przy Sadowej Spasskiej, moskiewskiej obwodnicy, do tego gabinetu i do teczki, która teraz leżała przed nią na biurku.

Dwa lata pracy kosztowała ją ta teczka, chociaż z początku, dopóki ludzie wyżej postawieni nie zaczęli jej wierzyć, trudno było pogodzić tę pracę z innymi obowiązkami. Dwa lata nieustannego sprawdzania, błagania o współpracę innych wydziałów, wiecznej walki z tymi wojskowymi draniami, którzy zawsze kryją się nawzajem. Dwa lata dopasowywania ułamków informacji, zanim zaczął wyłaniać się spójny obraz.

Praca i powołanie major Ludmiły Wanawskiej polegały na tropieniu wywrotowców, renegatów oraz nielicznych prawdziwych zdrajców w armii lądowej, marynarce i lotnictwie. Strata cennego sprzętu państwowego na skutek skandalicznego niedbalstwa to źle, brak zapału w wojnie afgańskiej to jeszcze gorzej, ale teczka na biurku mówiła o całkiem innej historii. Major Wanawskaja była przekonana, że gdzieś w armii istnieje przeciek. I to wysoko, cholernie wysoko.

Teczka na biurku była otwarta. Na pierwszej kartce widniała lista składająca się z ośmiu nazwisk. Pięć było przekreślonych. Przy dwóch postawiono znaki zapytania. Ale oczy major Wanawskiej wciąż powracały do ósmego nazwiska. Podniosła słuchawkę telefonu, wymieniła numer i połączono ją z innym majorem, sekretarzem generała Szaliapina, dyrektora III Zarządu Głównego.

– Tak, towarzyszko majorze. Osobiste widzenie? Nikt inny? Rozumiem… Kłopot w tym, że towarzysz generał jest na Dalekim Wschodzie… Dopiero we wtorek. Doskonale, a więc do wtorku.

Major Wanawskaja z zachmurzoną twarzą odłożyła słuchawkę. Cztery dni. No cóż, czekała dwa lata, może zaczekać jeszcze cztery dni.

• • •

– Chyba się zdecyduję – z dziecinną radością powiedział Bruno do Renate tego niedzielnego ranka. – Wystarczy mi na kupno działki i jeszcze zostanie trochę na wyposażenie i udekorowanie wnętrza. To cudowny mały bar.

Leżeli w łóżku w sypialni Renate – czasami pozwalała mu na ten przywilej, ponieważ nie cierpiał „roboczej” sypialni tak samo, jak nienawidził zawodu swojej kochanki.

– Opowiedz mi jeszcze raz – zamruczała. – Uwielbiam tego słuchać.

Bruno wyszczerzył zęby. Widział dom tylko raz, ale zakochał się w nim od pierwszego wejrzenia. To było to, czego zawsze pragnął, dokładnie tam, gdzie sobie życzył, nad otwartym morzem, gdzie wieją północne wiatry, a powietrze jest świeże i rześkie. Oczywiście w zimie będzie zimno, ale dom ma centralne ogrzewanie, które tylko wymaga naprawy.

– Nazywa się Bar pod Latarnią, a na szyldzie jest stara latarnia okrętowa. Stoi na molo, dokładnie na nabrzeżu w Bremerhaven. Z okien na piętrze widać wyspę Mellum… Jeśli wszystko dobrze pójdzie, kupimy żaglówkę i popłyniemy tam w lecie. Na dole jest staroświecki kontuar kryty mosiądzem… Będziemy stać za nim i podawać drinki… A na górze miłe, przytulne mieszkanko. Nie takie duże jak to, ale wygodne, jak już je urządzimy. Dogadałem się w sprawie ceny i wpłaciłem depozyt. Sfinalizuję kupno pod koniec września. A potem zabiorę cię daleko od tego wszystkiego.

Ledwie mogła się powstrzymać od głośnego śmiechu.

– Nie mogę się doczekać, kochany. To będzie cudowne życie… Chcesz spróbować jeszcze raz? Może tym razem się uda.

Gdyby Renate miała inny charakter, starałaby się łagodnie rozwiać nadzieje starszego mężczyzny. Wytłumaczyłaby mu, że na razie nie ma zamiaru zostawiać „tego wszystkiego” i wyjeżdżać, zwłaszcza na niegościnne, chłostane wiatrem wybrzeże morskie w Bremerhaven. Ale bawiło ją przedłużanie jego złudzeń, żeby końcowe rozczarowanie było tym boleśniejsze.

• • •

Godzinę po tej rozmowie czarny jaguar skręcił z autostrady M3 w hrabstwie Hampshire na boczną drogę, niedaleko wsi Dummer. Był to osobisty samochód Timothy’ego Edwardsa, prowadzony przez służbowego kierowcę. Z tyłu siedział Sam McCready, któremu telefon od zastępcy szefa przerwał niedzielny wypoczynek w mieszkaniu w Abingdon Villas w zachodnim Londynie.

– Obawiam się, Sam, że nie masz wyboru. To pilne.

Kiedy zadzwonił telefon, niedzielne gazety walały się na podłodze w salonie, z głośników wylewała się muzyka Vivaldiego, a Sam rozkoszował się długą gorącą kąpielą. Zdążył naciągnąć sztruksowe spodnie, sportową koszulę i marynarkę, zanim John, który przyprowadził jaguara z firmowego parkingu, zapukał do drzwi.

Limuzyna skręciła na żwirowy podjazd przed solidnym georgiańskim wiejskim domem i zatrzymała się. John obszedł samochód, żeby otworzyć drzwi przed pasażerem, ale McCready go ubiegł. Nie cierpiał nadskakiwania.

– Kazali mi powiedzieć, że będą z tyłu, na tarasie – oznajmił John.

McCready przyjrzał się okazałej rezydencji. Przed dziesięciu laty Timothy Edwards poślubił córkę księcia, który był na tyle uprzejmy, że wyciągnął nogi, nie doczekawszy starości, i zostawił spory majątek dwojgu dzieciom, nowemu księciu oraz jego siostrze. Lady Margaret odziedziczyła około trzech milionów funtów. McCready oceniał, że co najmniej połowa została zainwestowana we wspaniałą posiadłość ziemską w Hampshire. Obszedł dom i po drugiej stronie zobaczył patio z kolumnami.

Stały tam cztery trzcinowe krzesła. Trzy były zajęte. Biały stolik z kutego żelaza nakryto do lunchu na trzy osoby. Lady Margaret widocznie została w domu. Nie miała ochoty na lunch. McCready też. Dwaj mężczyźni siedzący na trzcinowych krzesłach wstali.

– Ach, Sam – powiedział Edwards. – Cieszę się, że przyjechałeś.

To już lekka przesada, pomyślał McCready. Przecież on cholernie dobrze wie, że nie miałem wyboru.

Edwards popatrzył na niego i zastanowił się nie po raz pierwszy, dlaczego jego utalentowany kolega przychodzi na przyjęcie w wiejskiej posiadłości w Hampshire ubrany jak pomocnik ogrodnika, nawet jeśli nie zamierza zostać długo. Edwards miał na sobie lśniące buty do golfa, brązowe spodnie o kantach ostrych jak brzytwa, jedwabną koszulę, dwurzędową marynarkę i apaszkę.

McCready popatrzył na niego i zastanowił się, dlaczego zawsze nosi chustkę do nosa w lewym rękawie. Był to wojskowy zwyczaj, zapoczątkowany w pułku kawalerii, ponieważ na przyjęciach kawalerzyści nosili tak obcisłe pantalony, że chustka wciśnięta do kieszeni spodni mogłaby wywoływać u pań pewne skojarzenia. Ale Edwards nigdy nie był w kawalerii ani w żadnym innym pułku. Przyszedł do Firmy prosto z Oksfordu.

– Chyba nie znasz Chrisa Appleyarda – rzucił.

Wysoki Amerykanin wyciągnął rękę. Miał suchą, pomarszczoną twarz teksaskiego poganiacza bydła. W rzeczywistości pochodził z Bostonu. Wysuszoną cerę zawdzięczał camelom, które ćmił bez przerwy. Twarz miał nieopaloną, raczej podpieczoną. To dlatego jedli lunch na dworze, domyślił się Sam. Edwards nie chciał, żeby nikotyna osiadała na jego obrazach Canaletta.

– Chyba nie – potwierdził Appleyard. – Miło cię poznać, Sam. Słyszałem o tobie.

McCready znał tego człowieka z nazwiska i ze zdjęć: zastępca dyrektora europejskiej sekcji CIA. Kobieta na trzecim krześle pochyliła się nad stołem i wyciągnęła rękę.

– Cześć, Sam, jak leci?

Claudia Stuart mimo czterdziestki na karku wciąż wyglądała pięknie. Przytrzymała jego dłoń i spojrzenie odrobinę dłużej, niż to było konieczne.

– Świetnie, dzięki, Claudio. Naprawdę świetnie.

Jej oczy mówiły, że mu nie uwierzyła. Żadna kobieta nie lubi myśleć, że mężczyzna, z którym niegdyś chodziła do łóżka, całkowicie doszedł do siebie po tym doświadczeniu.

• • •

Przed laty w Berlinie połączył ich krótki, lecz burzliwy romans. Ona pracowała w zachodnioberlińskiej placówce CIA; on przyjechał z wizytą. Nigdy jej nie powiedział, co tam robił. W rzeczywistości werbował Pankratina, wówczas jeszcze pułkownika. Dowiedziała się o tym później, kiedy przejęła Pankratina.

Edwards zauważył tę wymianę spojrzeń i odgadł prawidłowo, co się za nią kryje. Ciągle zdumiewało go powodzenie Sama u kobiet. Ten facet był taki… wymiętoszony. Opowiadano, że kilka dziewcząt w Century chętnie poprawia mu krawat, przyszywa guziki i nawet więcej. Edwards nie potrafił sobie tego wytłumaczyć.

– Przykro mi z powodu May – powiedziała Claudia.

– Dziękuję – odparł McCready.

May. Jego żona. Zmarła przed trzema laty. May, która dawniej czekała na niego po całych nocach, zawsze go witała, kiedy wracał do domu zza żelaznej kurtyny, nigdy nie zadawała pytań, nigdy się nie skarżyła. Stwardnienie rozsiane może się rozwijać szybko lub powoli. W wypadku May rozwijało się szybko. Po roku była przykuta do wózka inwalidzkiego, a dwa lata później odeszła. Od tej pory McCready mieszkał samotnie w Kensington. Dzięki Bogu ich syn był na uniwersytecie i przyjechał do domu tylko na pogrzeb. Nie widział ojcowskiego bólu i rozpaczy.

Kamerdyner – oczywiście tutaj musi być kamerdyner, pomyślał McCready – pojawił się z kieliszkami szampana na tacy. McCready uniósł brew. Kamerdyner, któremu Edwards szepnął coś do ucha, wrócił po chwili z kuflem piwa. McCready pociągnął łyk. Tamci obserwowali go. Lager. Markowe piwo. Zagraniczna nalepka. Westchnął. Wolałby angielskie gorzkie, w temperaturze pokojowej, zalatujące szkockim słodem i chmielem z Kentu.

– Mamy problem, Sam – oznajmił Appleyard. – Claudio, powiedz mu.

– Pankratin – rzuciła. – Pamiętasz go?

McCready kiwnął głową, wpatrując się w piwo.

– W Moskwie kierujemy nim głównie za pośrednictwem skrzynek kontaktowych. Na dystans. Bardzo ograniczone kontakty. Fantastyczny towar i wygórowane ceny. Ale prawie żadnych kontaktów osobistych. Teraz przysłał wiadomość. Pilną wiadomość.

Zapadło milczenie. McCready podniósł wzrok i spojrzał na Claudię.

– Twierdzi, że zdobył niezarejestrowaną kopię sowieckich wojskowych planów strategicznych. Kompletny plan ofensywy. Na całym zachodnim froncie. Potrzebujemy tego, Sam, bardzo tego potrzebujemy.

– Więc weźcie to sobie – odparł Sam.

– Tym razem on nie chce użyć skrzynki kontaktowej. Mówi, że to jest za duże. Nie zmieści się. Za bardzo rzuca się w oczy. Przekaże to jedynie komuś, kogo zna i komu ufa. Tobie.

– W Moskwie?!

– Nie, w Niemczech Wschodnich. Wkrótce wyjeżdża na inspekcję. Na tydzień. Chce, żeby spotkanie odbyło się daleko na południu Turyngii, przy granicy z Bawarią. Będzie podróżował na południe i zachód, przez Cottbus, Drezno, Karl-Marx-Stadt i dalej do Gery i Erfurtu. Potem, w środę wieczorem, wraca do Berlina. Chce to załatwić we wtorek albo w środę rano. Nie wie gdzie. Proponuje jakiś parking przy drodze. Natomiast dokładnie zaplanował, w jaki sposób urwie się, żeby to zrobić.

– Chyba powinienem wyjaśnić, że Sam absolutnie nie może jechać – wtrącił Edwards. – Omawiałem to z szefem i on przyznaje mi rację. Sam jest na czarnej liście Stasi.

Claudia uniosła brew.

– To znaczy, kochanie, że jeśli znowu mnie tam złapią, nie będzie żadnej grzeczniutkiej wymiany na granicy.

– Przesłuchają go i zastrzelą – dodał niepotrzebnie Edwards.

Appleyard zagwizdał.

– Chłopie, to wbrew zasadom. Widocznie naprawdę zalazłeś im za skórę.

– Każdy robi, co może – skwitował Sam ze smutkiem. – Ale skoro ja nie mogę pojechać, jest jeden facet, który może. W zeszłym tygodniu rozmawialiśmy o nim z Timothym w klubie.

Edwards o mało nie zakrztusił się szampanem marki Krug.

– Poltergeist? Pankratin mówi, że przekaże towar komuś, kogo zna.

– On zna Poltergeista. Pamiętasz, opowiadałem ci, jak Poltergeist kiedyś mi pomógł. W osiemdziesiątym pierwszym, kiedy zwerbowałem Pankratina, Duch musiał go pilnować do mojego przyjazdu. On nawet lubi Poltergeista. Rozpozna go i przekaże towar. Nie jest głupi.

Edwards poprawił jedwabną opaskę na szyi.

– No dobrze, Sam. Ostatni raz.

– To jest niebezpieczne i chodzi o wysoką stawkę. Chcę mu dać nagrodę. Dziesięć tysięcy funtów.

– Zgoda – powiedział Appleyard bez wahania. Wyjął z kieszeni kartkę. – Tu są szczegóły, które dostarczył Pankratin. Potrzebne będą dwa miejsca spotkania, jedno zapasowe. Daj nam znać w ciągu dwudziestu czterech godzin, w jakiej zatoczce parkingowej. Zawiadomimy go.

– Nie mogę zmusić Poltergeista, żeby tam pojechał – ostrzegł Sam. – On jest wolnym strzelcem, nie należy do personelu.

– Spróbuj, Sam, proszę cię – znów włączyła się Claudia.

– No a ten wtorek… kiedy to jest?

– Od jutra za tydzień – wyjaśnił Appleyard. – Czyli za osiem dni.

– Jezu Chryste – jęknął Sam.

2

Sam McCready prawie cały poniedziałek ślęczał nad zdjęciami i mapami w dużej skali. Zwrócił się o przysługę do dawnych przyjaciół, którzy wciąż pracowali w sekcji Niemiec Wschodnich. Ci ludzie chronili swoje terytoria, ale ustąpili na prośbę Sama – który miał autorytet – i nie zadawali niepotrzebnych pytań kierownikowi Ka-De.

Po południu Sam miał już dwa miejsca, które odpowiadały wymaganiom. Jedno to była mało uczęszczana zatoczka parkingowa przy szosie numer siedem, która biegnie ze wschodu na zachód równolegle do autostrady E40. Szosa numer siedem łączy przemysłowe miasto Jenę z rolniczym Weimarem i dalej prowadzi do Erfurtu. Pierwsza zatoczka znajdowała się na zachód od Jeny. Druga była przy tej samej szosie, ale w połowie drogi między Weimarem a Erfurtem, niecałe pięć kilometrów od sowieckiej bazy w Nohrze.

Jeżeli w następny wtorek i środę sowiecki generał przeprowadzi inspekcję gdzieś pomiędzy Jeną a Erfurtem, będzie miał niedaleko do obu miejsc spotkań. O piątej McCready przekazał swoją propozycję Claudii Stuart w amerykańskiej ambasadzie przy Grosvenor Square. Zakodowaną wiadomość przesłano do centrali CIA w Langley w Wirginii. CIA zatwierdziła wybór i wysłała wiadomość do łącznika Pankratina w Moskwie. Następnego dnia wcześnym rankiem informację umieszczono w skrzynce kontaktowej za obluzowaną cegłą na cmentarzu Nowodiewiczym. Generał Pankratin odebrał ją cztery godziny później w drodze do ministerstwa.

W poniedziałek przed zachodem słońca McCready wysłał zakodowaną wiadomość do kierownika placówki SIS w Bonn, który przeczytał ją, zniszczył, podniósł słuchawkę telefonu i wybrał miejscowy numer.

Tego wieczoru Bruno Morenz wrócił do domu o siódmej. Był w połowie kolacji, kiedy jego żonie coś się przypomniało.

– Dzwonił twój dentysta. Doktor Fischer.

Morenz podniósł głowę i popatrzył na wystygłą breję na talerzu.

– Uhum.

– Mówił, że chce jeszcze raz obejrzeć tę plombę. Jutro. Pytał, czy możesz być w gabinecie o szóstej.

Wróciła do oglądania wieczornego teleturnieju. Bruno miał nadzieję, że dokładnie powtórzyła wiadomość. Jego dentysta nie nazywał się Fischer. Były dwa bary, w których Bruno mógł się spotkać z McCreadym. Jeden nazywali „gabinetem”, drugi „kliniką”. A szósta godzina oznaczała pierwszą po południu, porę lunchu.

• • •

We wtorek Denis Gaunt, zastępca McCready’ego, odwiózł go na lotnisko Heathrow na poranny lot do Kolonii.

– Wrócę jutro wieczorem – powiedział McCready. – Pilnuj interesu pod moją nieobecność.

W Kolonii, niosąc tylko teczkę, szybko przeszedł przez kontrolę paszportową i celną, wziął taksówkę i tuż po jedenastej wysiadł przed budynkiem opery. Przez dziewiętnaście minut spacerował po placu, po Kreuzgasse i zatłoczonej Schildergasse, zamkniętej dla ruchu kołowego. Przystawał przed wystawami, nagle zawracał, wchodził do sklepu od frontu i wychodził tylnymi drzwiami. Za pięć pierwsza, upewniwszy się, że nikt go nie śledził, skręcił w wąską Krebsgasse i wszedł do staroświeckiego baru z szyldem wypisanym złotymi gotyckimi literami. Małe kolorowe szybki przepuszczały do środka niewiele światła. McCready usiadł w narożnym boksie pod ścianą, zamówił kufel reńskiego piwa i czekał. Pięć minut później krępa sylwetka Brunona Morenza wślizgnęła się na krzesło naprzeciwko.

– Sporo czasu minęło, stary przyjacielu – odezwał się McCready.

Morenz kiwnął głową i łyknął piwa.

– Czego chcesz, Sam?

Sam powiedział mu, o co chodzi. Zajęło mu to dziesięć minut.

Morenz pokręcił głową.

– Sam, mam pięćdziesiąt dwa lata. Niedługo odchodzę na emeryturę. Mam swoje plany. Dawniej to co innego, dawniej to było podniecające. Teraz, szczerze mówiąc, boję się tych facetów.

– Ja też ich się boję, Bruno. Ale pojechałbym, gdybym mógł. Jestem spalony. Ty jesteś czysty. To krótka wycieczka… rano wyjazd, wieczorem powrót. Nawet jeśli nie uda się pierwszy raz, wrócisz dzień później wczesnym popołudniem. Płacą dziesięć tysięcy funtów gotówką.

Morenz zmierzył go uważnym spojrzeniem.

– To dużo. Na pewno znajdą się chętni. Dlaczego ja?

– On cię zna. Lubi cię. Nie wycofa się, kiedy zobaczy, że to nie ja. Nie lubię prosić, ale zrób to dla mnie. Ostatni raz, przysięgam. Ze względu na dawne czasy.

Bruno dopił piwo i wstał.

– Muszę wracać… No dobrze, Sam. Dla ciebie. Ze względu na dawne czasy. Ale potem koniec z tym, przysięgam. Na dobre.

– Masz moje słowo, Bruno. Zaufaj mi. Nie zawiodę cię.

Umówili się na następne spotkanie w poniedziałek o świcie.

Bruno wrócił do biura. McCready odczekał dziesięć minut, spacerkiem przeszedł do postoju taksówek na Tunistrasse i wziął taryfę do Bonn. Resztę dnia i całą środę spędził w bońskiej placówce, gdzie załatwiał bieżące sprawy. Było mnóstwo roboty i bardzo mało czasu.

Dwie strefy czasowe na wschód, w Moskwie, major Wanawskaja została przyjęta przez generała Szaliapina zaraz po obiedzie. Generał, ponury syberyjski chłop z wygoloną twarzą emanującą siłą i przebiegłością, przeczytał uważnie akta, siedząc za biurkiem. Skończył i odsunął teczkę.

– Poszlaki – oświadczył. Lubił, kiedy podwładni bronili swojego zdania. W dawnych czasach, które dobrze pamiętał, wystarczyłoby to, co miał przed sobą. W lochach Łubianki zawsze znalazło się jeszcze jedno miejsce. Ale czasy się zmieniły i wciąż się zmieniały.

– Na razie poszlaki, towarzyszu generale – zgodziła się Wanawskaja. – Ale wyraźne. Te rakiety SS-20 w Niemczech Wschodnich dwa lata temu… Jankesi dowiedzieli się zbyt szybko.

– Niemcy Wschodnie roją się od szpiegów i zdrajców. Amerykanie mają satelity, RORSATS…

– Manewry floty Czerwony Sztandar wokół północnych portów. Imperialiści jakoś zawsze wiedzieli…

Szaliapin uśmiechnął się, widząc zacietrzewienie młodej kobiety. Nigdy nie lekceważył doniesień swoich pracowników, po to przecież byli. Ale nawet on nie używał już wobec sił NATO określenia „imperialiści”. To był język Komsomołu, bystrookich dzieciaków, które nie poznały jeszcze reguł przetrwania.

– Może jest jakiś przeciek – przyznał. – Albo nawet kilka. Niedbalstwo, gadatliwość, szereg drobnych czynników. Ale wy uważacie, że to jeden człowiek…

– Ten człowiek. – Pochyliła się nad biurkiem i stuknęła w fotografię załączoną do akt.

– Dlaczego? Dlaczego on?

– Bo on zawsze tam jest.

– W pobliżu – poprawił się Szaliapin.

– W pobliżu. Prawie w tym samym miejscu. Zawsze pod ręką.

Generał Szaliapin przeżył długie lata i zamierzał pożyć jeszcze trochę. W marcu spostrzegł nadchodzącą zmianę. Michaił Gorbaczow został szybko i jednogłośnie wybrany na sekretarza generalnego po śmierci kolejnego starca, Czernienki. Był młody i energiczny, miał przed sobą przyszłość. Zapowiadał reformy i nawet zaczął już czystkę w partii.

Szaliapin znał reguły gry. Nawet sekretarz generalny mógł się przeciwstawić tylko jednej z trzech sowieckich potęg naraz. Jeśli zaatakował stare kierownictwo partii, musiał się podlizywać armii i KGB. Generał przechylił się przez biurko i pogroził zarumienionej kobiecie serdelkowatym palcem.

– Nie mogę na tej podstawie wydać rozkazu aresztowania, zwłaszcza oficera wysokiej rangi zatrudnionego w ministerstwie. Jeszcze nie. Konkrety, potrzebuję konkretów, jednego jedynego faktu.

– Pozwólcie, że wezmę go pod obserwację – nalegała major Wanawskaja.

– Tylko dyskretnie.

– Tak jest, towarzyszu generale, dyskretna obserwacja.

– W takim razie zgadzam się, towarzyszko majorze. Przydzielę wam ludzi.

• • •

– Tylko parę dni, Herr Direktor. Krótka przerwa zamiast pełnego letniego urlopu. Chciałbym zabrać gdzieś żonę i syna na parę dni. Weekend, poniedziałek, wtorek i środa.

Tego dnia, w środę, Dieter Aust był we wspaniałomyślnym nastroju. Poza tym jako urzędnik państwowy wiedział, że jego pracownicy mają prawo do letnich wakacji. Zawsze go dziwiło, że Morenz tak rzadko wyjeżdża na urlop. Widocznie nie bardzo mógł sobie na to pozwolić.

– Mój drogi Morenz, nasza praca jest uciążliwa. Firma zawsze chętnie udziela urlopu. Pięć dni to nie problem. Gdybyś uprzedził nas trochę wcześniej… Ale dobrze, zgoda. Poproszę Fraülein Keppel, żeby zmieniła grafik dyżurów.

Tego wieczoru w domu Bruno Morenz powiedział żonie, że musi wyjechać w interesach na pięć dni.

– Tylko na weekend plus poniedziałek, wtorek i środa – powiedział. – Dyrektor Aust chce mnie zabrać ze sobą.

– To miło – odparła żona pochłonięta telewizją.

W rzeczywistości Morenz planował, że spędzi długi, rozkoszny, romantyczny weekend z Renate, poniedziałek przeznaczy na spotkanie z Samem McCreadym i całodzienne przygotowania, a we wtorek przekroczy granicę wschodnioniemiecką. Nawet jeśli będzie musiał spędzić noc w Niemczech Wschodnich, czekając na drugie spotkanie, przekroczy granicę w środę wieczorem i w ciągu nocy zdąży dojechać do domu, a w czwartek zjawi się w biurze. Potem złoży wymówienie, do końca września zwolni się z pracy, rzuci żonę i wyjedzie z Renate do Bremerhaven. Wątpił, czy Irmtraut będzie się przejmować; ledwie zauważała jego obecność.

• • •

W czwartek major Wanawskaja rzuciła słuchawkę telefonu z przekleństwem, jakie nie przystoi damie. Drużyna obserwacyjna była na miejscu, gotowa rozpocząć śledzenie obiektu. Ale najpierw Wanawskaja musiała coś niecoś wiedzieć o jego codziennych czynnościach i obowiązkach. Dlatego skontaktowała się z człowiekiem, który był wtyczką III Zarządu Głównego KGB w wywiadzie wojskowym, GRU.

Chociaż KGB i jego wojskowy odpowiednik GRU były ze sobą na noże, nie było wątpliwości, kto kim rządzi. Znacznie potężniejsze KGB swoją przewagę umocniło na początku lat sześćdziesiątych, kiedy to pułkownik GRU Oleg Pieńkowski ujawnił tyle sowieckich tajemnic, że uznano go za najgroźniejszego zdrajcę w historii ZSRR. Od tamtej pory politbiuro zezwalało KGB na infiltrację GRU. Wtyczki, chociaż nosiły wojskowe mundury i przebywały w wojskowym środowisku, należały do KGB ciałem i duszą.

Prawdziwi oficerowie GRU znali ich tożsamość i starali się ich bojkotować, co nie zawsze było łatwe.

– Przykro mi, towarzyszko majorze – powiedział przez telefon młody pracownik KGB zatrudniony w GRU. – Rozkaz leży przede mną. Wasz człowiek wyjeżdża jutro na inspekcję naszych głównych garnizonów w Niemczech. Tak, mam tu harmonogram podróży.

Przedyktował go jej, zanim odłożyła słuchawkę. Zastanawiała się przez jakiś czas, potem napisała podanie o zezwolenie na inspekcję personelu III Zarządu w centrali KGB w Berlinie Wschodnim. Po dwóch dniach podanie zatwierdzono. W sobotę rano major Wanawskaja miała wylądować na wojskowym lotnisku w Poczdamie.

• • •

W piątek Bruno starał się jak najszybciej załatwić bieżące sprawy, żeby wyjść wcześnie z biura. Ponieważ zamierzał złożyć rezygnację zaraz po powrocie, w połowie przyszłego tygodnia, opróżnił nawet niektóre szuflady. Na koniec przejrzał zawartość małego biurowego sejfu. Przez jego ręce przechodziło tak mało tajnych papierów, że prawie nie używał sejfu. Szuflady biurka miały zamki, drzwi biura zawsze zamykano na noc, a budynek był dobrze strzeżony. Mimo to Bruno uporządkował papiery w sejfie. Na samym dnie leżał służbowy pistolet walther PPK.

Pistolet był brudny. Bruno nie używał go od lat, odkąd zaliczył obowiązkowy sprawdzian strzelecki na poligonie w Pullach. Pomyślał jednak, że powinien oczyścić broń, zanim zwróci ją w przyszłym tygodniu. Przybory do czyszczenia miał w domu, w Porz. Za dziesięć piąta włożył pistolet do kieszeni letniego garnituru i wyszedł.

W windzie poczuł, że broń obija mu biodro, więc wsunął ją za pasek spodni i zapiął marynarkę. Uśmiechnął się na myśl, że po raz pierwszy Renate zobaczy go uzbrojonego. Może wtedy uwierzy w jego ważną pracę. Chociaż to nie miało znaczenia.

I tak go kochała.

Zrobił zakupy w centrum, zanim pojechał do Hahnwaldu – trochę dobrej cielęciny, świeże warzywa, butelka prawdziwego francuskiego clareta. Zjedzą kolację w miłej domowej atmosferze;

Bruno lubił gotować. Ostatnim zakupem był bukiet kwiatów.

Zaparkował opla kadetta za rogiem jej ulicy – zawsze tak robił – i resztę drogi przeszedł pieszo. Nie zapowiedział swojej wizyty przez telefon. Zrobi Renate niespodziankę. Z kwiatami. Będzie jej przyjemnie. Właśnie jakaś pani wychodziła z budynku, więc nie musiał nawet dzwonić do frontowych drzwi, żeby Renate go wpuściła. Coraz lepiej, prawdziwa niespodzianka. Miał własny klucz do mieszkania.

Wszedł po cichutku, żeby nie zepsuć niespodzianki. W przedpokoju panowała cisza. Otworzył usta, żeby zawołać: „Renate, kochanie, to ja!”, kiedy usłyszał jej śmiech. Uśmiechnął się. Na pewno ogląda program rozrywkowy w telewizji. Zajrzał do salonu. Pusto. Znowu dobiegł go wybuch śmiechu z korytarza prowadzącego do łazienki. Drgnął, uświadomiwszy sobie własną głupotę. Przecież Renate mogła mieć klienta. Nie sprawdził tego przez telefon. Potem przypomniał sobie, że z klientem zamknęłaby się w dźwiękoszczelnej „roboczej” sypialni. Chciał ją zawołać, ale znowu usłyszał śmiech, tym razem męski. Wszedł do przedpokoju.

Drzwi głównej sypialni były uchylone na kilka centymetrów, ale szparę częściowo przesłaniały otwarte drzwi wielkiej szafy. Płaszcze leżały porozrzucane na podłodze.

– Co za dupek – usłyszał męski głos. – On naprawdę myśli, że za niego wyjdziesz?

– Dostał kompletnego fioła. Palant. Popatrz na niego. – To był jej głos.

Morenz odłożył zakupy i ruszył do sypialni. Był po prostu zdziwiony. Przymknął drzwi szafy zagradzające mu drogę i czubkiem stopy pchnął drzwi sypialni.

Renate siedziała na brzegu wielkiego łóżka przykrytego czarnymi prześcieradłami i paliła skręta. Pokój śmierdział dymem indyjskich konopi. Na łóżku leżał rozwalony mężczyzna, którego Morenz nigdy przedtem nie widział, młody, szczupły, żylasty, w dżinsach i skórzanej kurtce motocyklisty. Oboje zobaczyli otwierające się drzwi i zerwali się z łóżka, mężczyzna jednym skokiem. Stanął za Renate. Miał brudne blond włosy i nieprzyjemny wyraz twarzy. Widocznie Renate w prywatnym życiu lubiła „twardych klientów”, ponieważ ten, jej stały przyjaciel, rzeczywiście był twardy.

Morenz wciąż patrzył na włączony magnetowid i migoczący ekran telewizora obok łóżka. Żaden mężczyzna w średnim wieku nie wygląda zbyt atrakcyjnie, uprawiając miłość, zwłaszcza kiedy mu nie wychodzi. Morenz oglądał samego siebie na ekranie z narastającym uczuciem wstydu i rozpaczy. Renate też była na filmie i od czasu do czasu za jego plecami robiła pogardliwe miny do kamery. Widocznie to wywoływało te wybuchy śmiechu.

Była prawie naga, ale szybko otrząsnęła się z zaskoczenia. Zaczerwieniła się ze złości. Kiedy się odezwała, nie poznał jej głosu, piskliwego jak u straganiarki.

– Co ty tu robisz, do kurwy nędzy?

– Chciałem ci zrobić niespodziankę – wyjąkał.

– Taak, zrobiłeś mi cholerną niespodziankę. A teraz spierdalaj. Wracaj do domu, do swojego ślubnego worka kartofli.

Morenz głęboko zaczerpnął tchu.

– Najgorsze jest to – zaczął – że mogłaś mi powiedzieć. Nie musiałaś robić ze mnie takiego durnia. Ponieważ ja naprawdę cię kochałem.

Renate z wykrzywioną twarzą wypluwała słowa.

– Wcale nie musiałam robić z ciebie durnia. Bo nim jesteś. Stary spasiony dureń. W łóżku i poza łóżkiem. Teraz spierdalaj.

Wtedy ją uderzył. Trzepnął ją otwartą dłonią po twarzy. Coś w nim pękło i ją uderzył. Niezbyt mocno, ale był wielkim mężczyzną. Renate straciła równowagę i upadła na podłogę.

Nigdy nie dowiedział się, co sobie pomyślał blondyn. W każdym razie Morenz chciał wyjść. Ale tamten alfons sięgnął pod kurtkę. Wyglądało na to, że jest uzbrojony. Morenz wyciągnął pistolet. Myślał, że broń jest zabezpieczona. Powinna być zabezpieczona. Chciał nastraszyć alfonsa, zmusić go do podniesienia rąk i wyjść. Ale tamten dalej sięgał po broń.

Morenz nacisnął spust. Walther, chociaż zakurzony, wystrzelił.

Na strzelnicy nie trafiłby we wrota stodoły. W dodatku nie był na strzelnicy od lat. Prawdziwi snajperzy trenują codziennie. Ale początkujący zawsze ma szczęście. Kula trafiła alfonsa prosto w serce z odległości czterech i pół metra. Mężczyzna drgnął, jego twarz przybrała wyraz niedowierzania. Wciąż jednak, może na skutek nerwowej reakcji, podnosił prawe ramię. W dłoni ściskał berettę. Morenz ponownie strzelił. Renate wybrała tę chwilę, żeby wstać z podłogi. Drugi pocisk trafił ją w tył głowy. Wyciszone drzwi zamknęły się same podczas kłótni; żaden dźwięk nie wydostał się z pokoju.

Morenz stał przez kilka minut, spoglądając na dwa ciała. Był oszołomiony, trochę kręciło mu się w głowie. Wreszcie wyszedł z pokoju i zamknął za sobą drzwi, ale nie na klucz. Chciał już odejść, kiedy pomimo otępienia zastanowiło go, dlaczego zimowe płaszcze leżą porozrzucane na korytarzu. Zajrzał do ściennej szafy i zauważył, że tylna ściana w głębi wydaje się obluzowana. Pociągnął ją do siebie…

Bruno Morenz spędził w mieszkaniu jeszcze kwadrans, po czym wyszedł. Zabrał kasetę z filmem, zakupy, kwiaty oraz brezentową torbę, która do niego nie należała. Później nie potrafił wyjaśnić, dlaczego to zrobił. Trzy kilometry za Hahnwaldem wrzucił jedzenie, wino i kwiaty do oddzielnych pojemników na śmieci przy drodze. Potem jechał prawie godzinę, wrzucił kasetę wideo ze swoim filmem i broń do Renu z mostu Severin, wyjechał z Kolonii, ukrył brezentową torbę i wreszcie wrócił do domu w Porz. Kiedy o wpół do dziesiątej wszedł do mieszkania, żona się nie odezwała.

– Dyrektor przełożył nasz wyjazd – oznajmił Bruno. – Wyjeżdżamy bardzo wcześnie rano w poniedziałek.

– Och, to dobrze – powiedziała żona.

Czasami myślał sobie, że gdyby wrócił do domu z pracy i oświadczył: „Dzisiaj pojechałem do Bonn i zastrzeliłem kanclerza Kohla”, ona również odpowiedziałaby: „Och, to dobrze”.

Kolacja była niejadalna, więc jej nie zjadł.

– Wychodzę na kielicha – powiedział.

Żona wzięła następną czekoladkę, poczęstowała Lutza i oboje dalej oglądali telewizję.

Tego wieczoru Bruno się upił. Pił samotnie. Zauważył, że ręce mu się trzęsą i że wciąż się poci. Pomyślał, że to letnie przeziębienie. Albo grypa. Nie był psychiatrą i nie znał żadnego psychiatry, dlatego nikt mu nie powiedział, że to początek kompletnego załamania nerwowego.

• • •

W sobotę major Wanawskaja wylądowała na berlińskim lotnisku Schönefeld i zawieziono ją nieoznakowanym samochodem do centrali KGB w Berlinie Wschodnim. Od razu sprawdziła, gdzie jest teraz człowiek, którego śledziła. Był w Cottbus, poza jej zasięgiem, otoczony wojskowymi; wybierał się do Drezna z wojskowym konwojem. W niedzielę będzie w Karl-Marx-Stadt, w poniedziałek w Zwickau, a we wtorek w Jenie. Jej zezwolenie na inwigilację nie obejmowało Niemiec Wschodnich. Trzeba będzie zdobyć dodatkowy papierek. Zawsze ta cholerna biurokracja, pomyślała ze złością.

• • •

Następnego dnia Sam McCready wrócił do Niemiec i przez cały dzień naradzał się z kierownikiem bońskiej placówki. Wieczorem odebrał samochód BMW oraz papiery i pojechał do Kolonii. Zatrzymał się w hotelu Holiday Inn obok lotniska, gdzie opłacił pokój z góry na dwie doby.

• • •

W poniedziałek przed świtem Bruno Morenz wstał na długo przed resztą rodziny i po cichutku wyszedł z domu. Zabrał ze sobą małą podręczną walizkę, chociaż wiedział, że nie będzie jej potrzebował. Zjawił się w Holiday Inn około siódmej w ten pogodny wrześniowy poranek i spotkał się z McCreadym w jego pokoju. Anglik zamówił śniadanie na dwie osoby, a po wyjściu kelnera rozłożył wielką samochodową mapę Niemiec, Wschodnich i Zachodnich.

– Najpierw obejrzymy trasę – powiedział. – Jutro wyruszysz stąd o czwartej rano. To długa podróż, więc jedź powoli, etapami. Pojedziesz autostradą E-trzydzieści pięć na Bonn, Limburg i Frankfurt, łączącą się z E-czterdzieści jeden i E-czterdzieści pięć za Würzburgiem i Norymbergą. Na północ odNorymbergi skręcisz w lewo na E-pięćdziesiąt jeden, miniesz Bayreuth i dojedziesz do granicy. Przekroczysz granicę w pobliżu Hof, w punkcie granicznym Saale. To najwyżej sześć godzin jazdy. Powinieneś tam być około jedenastej. Ja przyjadę pierwszy i będę wszystko obserwował z ukrycia. Dobrze się czujesz?

Morenz pocił się, chociaż zdjął marynarkę.

– Gorąco tu – powiedział.

McCready przestawił klimatyzację na niższą temperaturę.

– Po przekroczeniu granicy pojedziesz prosto na północ do Hermsdorfer Kreuz. Skręcisz w lewo na E-czterdzieści, z powrotem na zachód. W Mellingen zjedziesz z autostrady i dotrzesz do Weimaru. W mieście znajdziesz szosę numer siedem i znowu zawrócisz na zachód. Sześć i pół kilometra za miastem po prawej stronie drogi jest zatoczka parkingowa…

McCready wyjął dużą, powiększoną fotografię tego obszaru z lotu ptaka. Zdjęcie zrobiono z wysoko lecącego samolotu, ale pod kątem, ponieważ samolot znajdował się na obszarze powietrznym Bawarii. Morenz widział zatoczkę, kilka domków, nawet drzewa ocieniające żwirowany placyk, wyznaczony jako pierwsze miejsce spotkania. McCready starannie i szczegółowo opisał obowiązującą procedurę, a następnie wyjaśnił, co robić, gdyby pierwsze spotkanie nie doszło do skutku: gdzie Bruno ma spędzić noc, gdzie i kiedy powinien nawiązać drugi kontakt z Pankratinem. W południe zrobili przerwę na kawę.

• • •