O książce

Dwoje ludzi z różnych światów decyduje się na wspólne życie. Rolę swatki w XXI wieku odgrywa portal internetowy kojarzący pary mieszanego pochodzenia. Ona – Bengalka, chce wykorzystać szanse, jakie może dać jej życie w Ameryce. On – Amerykanin, szuka w kobiecie tradycyjnych wartości. Oboje na początku nie są wobec siebie w porządku. Oboje jednak chcą być ze sobą ponad wszystko. Ponad różnice kulturowe i przeszłe miłości. Lecz kto wie, co przyniesie przyszłość…

Małżeństwo aranżowane to uniwersalna opowieść o miłości – tej szalonej, pełnej uniesień, i tej spokojnej, odpowiedzialnej, w której szczęście jest budowane na wzajemnym porozumieniu partnerów. To także opowieść o miłości rodzinnej i odwadze potrzebnej do realizacji marzeń.

Nell Freudenberger

Amerykańska autorka powieści obyczajowych, która uznanie krytyków zdobyła wyjątkową wrażliwością w portretowaniu kobiet. Jej książki zostały wyróżnione nagrodami PEN/Malamud i Sue Kaufman Prize, były także najgorętszymi tytułami listy „New York Times Book Review”. Freudenberger wymieniana jest wśród 20 najważniejszych amerykańskich pisarzy, którzy nie ukończyli jeszcze 40-tu lat. Małżeństwo aranżowane to jej trzecia książka.

Tytuł oryginału:
THE NEWLYWEDS

Copyright © Nell Freudenberger 2012
All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros Andrzej Kuryłowicz s.c. 2015

Polish translation copyright © Małgorzata Małecka 2015

Redakcja: Beata Kaczmarczyk

Konsultacja bengalistyczna: Elżbieta Walter

Zdjęcie na okładce: © Jodie Griggs/Moment/Getty Images

Projekt graficzny okładki: Aldona Sieradzka

ISBN 978-83-7985-198-0

Wydawca
WYDAWNICTWO ALBATROS ANDRZEJ KURYŁOWICZ S.C.
Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa
www.wydawnictwoalbatros.com
Facebook

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Przygotowanie wydania elektronicznego: Michał Nakoneczny, 88em

Paulowi

Czeka
Na dziedzińcu
Odziana w Sari z Dhaki, w przedziałku
we włosach ma cynober.

RABINDRANATH TAGORE Muzyka fletu

Małżeństwo aranżowane

1

Amina postanowiła na wszelki wypadek wyjść i sprawdzić, czy nie przyszedł jakiś list, chociaż nie słyszała listonosza. Każdy, kto ją zobaczy, pomyśli, że dom nie stoi już pusty, gdy George jest w pracy. Patrząc na Aminę, pospiesznie idącą w stronę skrzynki, w kapciach i bez kurtki, dojdzie do wniosku, że to jej dom. Przyjechała, żeby tu zamieszkać.

Skrzynka na listy była nowa i nie należała do tanich. Zamówiła ją w sklepie internetowym, korzystając z karty kredytowej George’a. Mówił, że potrzebują czegoś wytrzymałego, dlatego Amina zachowała się wbrew temu, co dyktowała jej oszczędność, którą wyniosła z Bangladeszu, i zamówiła za dziewięćdziesiąt dolarów solidną czarną skrzynkę – model często spotykany na wsi – a do tego nie przeliczyła tej kwoty na taka. Kiedy ją przysłano, zawiniętą w folię, zabezpieczoną kulkami styropianu i starannie zapakowaną w tekturowe pudełko – pudełko, które większość Amerykanów by wyrzuciła, a ona schowała do piwnicy, powiększając stertę za maszyną do ćwiczeń George’a – Aminę ucieszyło, że skrzynka jest taka wielka i solidna. Pokazała George’owi doczepianą chorągiewkę, którą można było podnieść, jeżeli w środku znajdowały się listy.

– Tego nie było na zdjęciu – powiedziała mu. – Dołożyli ją za darmo.

Starą skrzynkę rozwalili bandyci. Pierwszy raz w pewien czwartkowy wieczór w marcu, niedługo po tym, gdy Amina przyleciała z Bangladeszu. W piątek rano George wyszedł do pracy, ale nie dotarł nawet do samochodu, tylko wrócił przez drzwi kuchenne – wściekły, choć to nie było w jego stylu.

– Cholerni bandyci. Ćpuny. Palą trawkę i niszczą cudzą własność. A ta pieprzona policja nic nie robi.

– Tu są bandyci? W Pittsford? – Nie mogła tego pojąć, co jeszcze bardziej go rozzłościło.

– Bandyci! Wandale, chuligani, jak zwał, tak zwał. Głupie mendy. – Poszedł do piwnicy po narzędzia, żeby odkręcić skrzynkę od podpórki i ją naprawić. Musiał to zrobić od razu, żeby zniechęcić chuliganów.

Chorągiewka wciąż była podniesiona, a kiedy Amina postanowiła upewnić się co do zawartości skrzynki, wkładając dłoń do środka, natrafiła jedynie na stertę rachunków, które zostawił tam George, gdy szedł do pracy. Bandyci nie kradli poczty, dlatego jej zielona karta, która powinna przyjść w tym miesiącu, byłaby bezpieczna, nawet gdyby Amina zapomniała sprawdzić. Poczuła się zdezorientowana, ponieważ słowo „bandyci” w Ameryce oznaczało co innego. George miał na myśli dzieciaki, łobuzów ze szkoły średniej w East Rochester, podczas gdy Aminie stanęli przed oczami dakoici: rozbójnicy, którzy upodobali sobie drogi w Bangladeszu i przez których podróż autobusem stawała się niebezpieczna. Mieszkała w Rochester od sześciu miesięcy – dostatecznie długo, by wiedzieć, że nocą na tutejszych drogach nie grasowali rozbójnicy.

Amerykański angielski różnił się od tej odmiany języka, której uczyła się w szkole Maple Leaf International w Dhace. Całe szczęście, że George ją poprawiał, i dzięki temu unikała popełniania zawstydzających błędów. Amerykanie zawsze szli do łazienki, nigdy do kibelka. Nie mieszkali w mieszkaniach, tylko w apartamentach, i pod żadnym pozorem nie wyskakiwali na fajkę.

To w Maple Leaf nauczyła się obsługi komputera, a dzięki komputerowi poznała George’a, trzydziestoczteroletniego białego singla, który szukał żony. George wyjaśnił jej, że zawsze chciał się ożenić. Umawiał się z dziewczynami z Rochester, ale na ogół nie były zbyt mądre. W dodatku George tak bardzo nie lubił zapachu perfum, że nie mógł wysiedzieć naprzeciwko kobiety, która się nimi spryskała. Kuzynka George’a, Kim, stwierdziła, że wybrzydza, i zaproponowała, żeby poszukał kogoś w internecie, gdzie na samym początku można sprecyzować swoje wymagania.

George mówił Aminie, że czekał, aż nawiąże z kimś wyjątkową więź. Był romantykiem i nie chciał byle kogo. Dopiero kiedy jego znajomy ze studiów, Ed, powiedział mu, że poznał swoją żonę, Min, na AsianEuro.com, postanowił spróbować tam szczęścia. Opowiadał, że miał przeczucie, gdy dostał pierwszy e-mail od Aminy. Pytany, z czym dokładnie wiązało się to przeczucie, mówił, że była szczera i nie bawiła się w gierki, jak niektóre znane mu kobiety. Zaciekawiło ją, o jakich kobietach mówi, lecz George odparł, że to znajomości z dawnych studenckich czasów.

Nie chciała go w ten sposób sprawdzać, naprawdę była ciekawa, ponieważ sama miała inne doświadczenia. Przed George’em kontaktowało się z nią kilku mężczyzn i za każdym razem zastanawiała się, czy to może być jej przyszły mąż. Kiedy zaczęła pisać tylko do George’a, myślała o tym samym, także wtedy, gdy zarezerwował lot do Dhaki, żeby się z nią spotkać. Zastanawiała się nad tym pierwszego wieczoru, kiedy jadł kolację z jej rodzicami przy chwiejącym się stoliku przykrytym laminowaną mapą świata – ojciec dyskretnie przytrzymywał mebel łokciem opartym gdzieś w okolicach Sudanu – i w trakcie męczących godzin, które spędzali w domach znajomych i rodziny z Dhaki. Oni dwoje rozmawiali po angielsku, a reszta im się przyglądała. Dopiero gdy znalazła się na pokładzie samolotu lecącego do Waszyngtonu, w bluzie z logo Uniwersytetu w Rochester, którą jej podarował, wreszcie poczuła pewność, że tak będzie.

Liście pożółkły, chociaż dopiero zaczął się wrzesień. George mówił, że jesień przyszła wcześnie, jakby rekompensowała sobie niezwykle ciepłą wiosnę: prezent dla Aminy od 2005 roku, który był jej pierwszym w Ameryce. Kiedy przyjechała w marcu, śnieg już prawie stopniał, dlatego nie miała okazji doświadczyć prawdziwej zimy w Rochester.

W czasie tych pierwszych tygodni z zadowoleniem zauważyła, że jej mąż ma sporą kolekcję książek: biografii (Abrahama Lincolna, Anne Frank, Cary’ego Granta, Marii Stuart, królowej Szkocji, Johna Lennona i Napoleona) oraz powieści Charlesa Dickensa, Cervantesa, Tołstoja, Ernesta Hemingwaya i Jane Austen. Mówił, że lubi czytać, ale nie rozumie ludzi sięgających po współczesne szmiry, skoro całe życie można czytać książki, które weszły do kanonu literatury.

George miał trochę książek z dzieciństwa, kiedy interesował się powieściami fantasy, szczególnie legendą arturiańską i wszystkim, co dotyczyło smoków. Na półce stał również prezent od mamy, 1001 faktów dla dzieci. George twierdził, że ta książka pomogła mu przetrwać głupotę szkoły podstawowej. Chociaż w szkole średniej porzucił 1001 faktów na rzecz gry Dungeons & Dragons, nadal pasjonowały go strony internetowe poświęcone ciekawostkom. Często dzielił się z Aminą zdobytymi informacjami.

– Wiedziałaś, że istnieje stowarzyszenie ludzi, którzy wierzą, że Ziemia jest płaska?

– Wiedziałaś, że jedna na dwadzieścia osób ma dodatkowe żebro?

– Wiedziałaś, że większość szminek zawiera rybie łuski?

Przez kilka tygodni Amina odpowiadała przecząco na każde z takich pytań, ale stopniowo zrozumiała, że jest to kolejny idiom – być może bardziej typowy dla jej męża niż języka angielskiego – sposób na wprowadzenie nowego tematu poprzez pytania, które nie wymagają odpowiedzi.

– Wiedziałaś, że siedemdziesiąt procent mężczyzn i sześćdziesiąt procent kobiet przyznaje się do zdrady, ale osiemdziesiąt procent mężczyzn twierdzi, że gdyby mieli okazję ponownie przeżyć swoje życie, poślubiliby tę samą kobietę?

– A co mówią kobiety? – chciała wiedzieć Amina, lecz takich informacji nie było na stronie internetowej.

George doszedł do wniosku, że mogą wykorzystać pieniądze, które odkładał na czarną godzinę, i w przyszłym roku miał zapłacić za zajęcia Aminy w Monroe Community College. Amina planowała zacząć szukać pracy, gdy tylko dostanie zieloną kartę. Przynajmniej w symbolicznym stopniu chciała się dołożyć do opłat za szkołę. George pochwalał pomysł kontynuowania studiów, ale dopiero wtedy, kiedy Amina wyznaczy sobie konkretny cel. Był zdania, że zbyt wielu Amerykanów traci czas i pieniądze na studia jedynie dla ładnego papierka. Uważał, że liczy się nie wykształcenie, ale to, jak się je wykorzysta. Dlatego Amina wyznała mu, że zawsze chciała zostać prawdziwą nauczycielką. Nie kłamała, ponieważ wierzyła, że jako korepetytorka znajdzie w końcu stałe i godne szacunku zajęcie. Nie wspomniała jednak, ile dyplom amerykańskiej uczelni znaczyłby dla jej rodziny – byłby namacalnym symbolem tego, do czego doszła na drugim końcu świata.

Stała przy zlewie, krojąc bakłażany na kolację, kiedy zauważyła sąsiadkę, Annie Snyder, idącą Skytop Lane. Annie pchała wózek z niemowlęciem i rozmawiała ze swoim synkiem, Lawsonem, który jechał na plastikowym rowerku. Jaskrawe kolory i opływowe kształty zabawki przypominały Aminie reklamę telewizyjną, którą widziała niedługo po przyjeździe do Rochester: prawdziwi ludzie jedzący śniadanie w rysunkowym domku. Na samym początku pobytu Aminy w Ameryce Annie przedstawiła się i zaproponowała wspólny wypad na kawę. Spytała też, czy Amina ma jakieś doświadczenie w opiece nad dziećmi, ponieważ rozglądała się za kimś, kto przez godzinkę lub dwie popilnowałby jej dzieci, żeby mogła pójść na zakupy albo do klubu fitness.

– Spytała o to, bo nie jesteś stąd – podsumował George. – Widzi śniadą skórę i myśli o sprzątaczce albo opiekunce do dzieci.

Pozwolił jej pójść z Annie do Starbucksa, ale kategorycznie zabronił opiekowania się dziećmi, nawet przez godzinkę. Amina bardzo chciała znaleźć pracę, lecz w duchu była zadowolona z zakazu George’a. Amerykańskie dzieci, wożone w wygodnych wózkach, zawinięte w kocyki niczym cenne przesyłki, sprawiały, że czuła się nieswojo.

Amina nigdy wcześniej nie przejmowała się macierzyństwem, ponieważ zawsze wiedziała, że pomoże jej matka. Kiedy między nią i George’em zaczęło się coś poważnego, zdecydowała wspólnie z rodzicami, że zrobi wszystko, co w jej mocy, żeby sprowadzić ich do Ameryki. Dopiero kiedy przyjadą, zdecyduje się na dziecko. Starannie omówili ten plan, sprawdzając, jakie są wymagania dotyczące zielonej karty i obywatelstwa. Jeżeli wszystko pójdzie dobrze, rodzice będą mogli dołączyć do niej po trzech latach od jej przyjazdu do Stanów Zjednoczonych. Tuż przed wyjazdem kuzynka Ghaniyah pokazała jej artykuł w „Feminie” zatytułowany: Kiedy kończy się miesiąc miodowy. Pisano w nim, że kobietę i mężczyznę, którzy zawrą związek małżeński, uważa się za nowożeńców przez rok i jeden dzień po ślubie. Amina pomyślała, że ona i George będą nowożeńcami trzy razy dłużej, ponieważ nie poczuje się ustatkowana, dopóki nie przyjadą jej rodzice.

Pomimo wielu przygotowań to, że znalazła się w Rochester i czekała na zieloną kartę, było dla niej zaskakujące. Kiedy Annie kucnęła i wyjęła coś spod wózka, Amina uświadomiła sobie, że jest tutaj od sześciu miesięcy i dotąd nie znalazła okazji, żeby omówić z George’em kwestię dzieci i imigracji rodziców.

2

Ich dom był przedostatnim na ulicy. Sama ulica kończyła się wyasfaltowanym okrągłym placykiem, za którym rozciągało się pole kukurydzy. Gdy Amina przyjechała na miejsce, zaskoczył ją widok pola – przez chwilę zastanawiała się, czy nie padła ofiarą oszustwa, jak przewidywali jej krewni, i nie trafiła na amerykańską wieś. Jednak przeczyło temu czyste i nowoczesne lotnisko w Rochester i Pittsford Wegmans – sklep spożywczy, od którego zaczęła swoją relację w trakcie pierwszej rozmowy telefonicznej z matką. Kiedy zapytała o pole, George wyjaśnił jej, że biegną tamtędy przewody energetyczne, których nie da się przesunąć, i dlatego nie można na nim budować żadnych domów.

Po tych wyjaśnieniach Amina nawet polubiła pole kukurydzy, przypominało jej Haibatpur, rodzinną wioskę babci, w której się urodziła. Amina przyszła na świat w krytej strzechą chatce z klepiskiem wysmarowanym krowim łajnem. Rodzice uznali, że najlepiej jej będzie na wsi u dziadków, ponieważ sami ledwie wiązali koniec z końcem w Dhace, zresztą był to powszechny zwyczaj. Z powodu sporów o ziemię między ojcem Aminy i jego kuzynami wybór padł na wioskę matki, do której często jeździli. Tak więc do szóstego roku życia Amina mieszkała z Nanu i ciotką Parveen oraz swoją ulubioną kuzynką, córką Parveen, Micki. Jej najwcześniejszym wspomnieniem było, że trzyma Nanu za rękę, wychodząc ze stawu po kamiennych stopniach, i przygląda się, jak dziwaczny wzór plam światła i cienia zamienia się w żabę, która znieruchomiała w strzępiastym cieniu palmy kokosowej.

Babcia miała cztery córki i dwóch synów, ale obaj wujkowie Aminy zmarli zbyt wcześnie, żeby mogła ich pamiętać. Starszy, Khokon, wstąpił do Mukti Bahini¹, był bojownikiem o wolność w walce z Pakistanem, tak samo jak ojciec Aminy, natomiast młodszy, Emdad, został w wiosce, żeby babcia nie musiała się martwić przynajmniej o niego. Chociaż Emdad był młodszy, to właśnie jego babcia kochała najbardziej, dlatego zatrzymała go przy sobie. Kiedy próbuje się w ten sposób oszukać Boga, mogą się wydarzyć nieszczęścia. Żołnierze generała Yahyi zabili Khokona zaledwie dwa tygodnie po tym, jak zaciągnął się do wojska, ale Emdad żył na tyle długo, że zdążył się ożenić. Matka mówiła, że babcia często gratulowała sobie przezorności, dzięki której przekonała Emdada, żeby został w domu. Dlatego nie mogła uwierzyć, kiedy dziesięć lat po zakończeniu wojny jej młodszy syn zginął w wypadku, jadąc motocyklem do Shyamnagaru, żeby dostarczyć lekarstwa do rodzinnej apteki. Przez wiele kolejnych miesięcy, kiedy ktoś składał jej kondolencje, babcia poprawiała go, mówiąc:

– Masz na myśli Khokona, mojego starszego syna. Zginął na wojnie.

Zanim Amina dorosła, babcia doszła do siebie. Jednak pozostały jej tylko córki i z tego powodu stała się inna: bardzo cicha i ociężała.

W czasie jedenastu miesięcy korespondencji Amina po kawałku opowiedziała George’owi swoje życie. Pisała, że pochodzi z dobrej rodziny i że jej rodzice wiele poświęcili, by posłać ją do angielskiej szkoły średniej, jednak nie koloryzowała, mówiąc o kondycji finansowej ojca czy swoim wykształceniu. Opisywała, że nauczyła się angielskiego w Maple Leaf International w Dhace, ale jako trzynastolatka musiała zrezygnować ze szkoły, ponieważ ojca nie było dłużej stać na opłacanie czesnego. Tłumaczyła George’owi, że nie przeszkadzało jej jeżdżenie do szkoły rikszą, chociaż inni przyjeżdżali samochodami lub taksówkami, ani to, że musiała sobie wypożyczać podręczniki z biblioteki, ani nawet to, że musiała pracować dwa razy pilniej niż pozostali uczniowie, którzy po szkole chodzili na prywatne korepetycje. Tym, czego nie mogła znieść, była konieczność rezygnacji ze szkoły kilka miesięcy po trzynastych urodzinach. Pewnego ranka obudziła się ze świadomością, że dzisiaj będzie sześć godzin do tyłu w stosunku do swoich kolegów, jutro dwanaście, a następnego dnia osiemnaście. Nie mogła znieść, że tyle straci.

Przyznała mu się także, że skończyła dwadzieścia cztery, a nie dwadzieścia trzy lata: jej rodzice, jak się to działo w wielu rodzinach, czekali z wypełnieniem aktu urodzenia, chcąc, żeby miała dodatkowy czas na studia czy zdawanie egzaminu umożliwiającego pracę w administracji państwowej. Matka ostrzegała ją, by uważała, co zdradza w swoich e-mailach, lecz Amina odkryła, że kiedy już zaczyna pisać, trudno jej przestać.

Opowiedziała George’owi, jak kolejne plany biznesowe ojca kończyły się porażką i jak za każdym razem, kiedy któryś z tych planów nie wypalał, tracili mieszkanie. Pisała mu, że gdy stracili mieszkanie w budynku Moti Mahal, przez rok mieszkali w Tejgaon. Ojciec kupował jedno jajko dziennie, a matka przygotowywała je Aminie, która wciąż rosła i potrzebowała białka. Pewnego wieczoru, kiedy chciała podzielić się jajkiem z rodzicami i pokroiła je na trzy części, ojciec tak się wściekł, że próbował ją zbić skakanką. Przeszkodziła mu w tym matka, która rzuciła się na niego ze złamanym trzonkiem od miotełki z kurzych piór.

Czasem tak bardzo wciągało ją wspominanie przeszłości, że zapominała o George’u, który czytał te listy, dlatego była zaskoczona, gdy odpisał, że jej opowieść wzruszyła go do łez. Ostatni raz płakał, kiedy był w drugiej klasie i zdechł mu chomik. Doszedł do wniosku, że rozpłakał się, ponieważ jego więź z Aminą jest coraz silniejsza. Odpisała mu natychmiast, przepraszając, że doprowadziła go do łez, i wyjaśniając, że miała to być zabawna historia o jej rodzicach i ich niemądrych przepychankach. Nawet jeżeli nie zawsze rozumiała się z George’em, nie wstydziła się zadawać mu pytań. Któremu poziomowi brytyjskiej edukacji odpowiada amerykańska druga klasa? Co jadał na kolację w dzieciństwie? Była też bardzo ciekawa, co to takiego chomik.

Cudownie było mieć kogoś, komu się mogła zwierzyć, zaufać i nie obawiać się, że będzie o niej plotkował. (W końcu z kim George mógłby plotkować o Aminie?) Przyjemnie było opowiadać o trudnej przeszłości, skoro teraz sprawy miały się lepiej. Kiedy razem z George’em zaczęli do siebie pisać, Amina wspierała rodziców finansowo dzięki korepetycjom zlecanym jej przez agencję Top Talents; mieszkali w Mohammadpurze i mieli jedzenia pod dostatkiem. Jednak nadal największą dumą napawało ją wspomnienie niespodzianki, którą sprawiła rodzicom, gdy miała siedemnaście lat: za samodzielnie zarobione pieniądze kupiła im telewizor.

Kolejną korzyścią wynikającą z udzielania korepetycji, o której na początku nie myślała, był dostęp do komputera, ponieważ wiele bogatych rodzin trzymało je wyłącznie na użytek dzieci. Uczyła jedynie dziewczynki, a większość z nich miała od ośmiu do czternastu lat. Kiedy zbliżał się czas egzaminów, rodzice wynajmowali studentki, żeby te pomogły ich dzieciom w nauce. Wielu spośród tych rodziców mówiło Aminie, że wybrali ją, ponieważ byli pod wrażeniem jej determinacji, żeby samodzielnie przygotować się do matury, jednak Amina wiedziała, że Top Talents liczy mniej za korepetycje dawane przez nią niż za takie, których udzielali prawdziwi studenci.

Trzy razy w tygodniu Amina przychodziła do czternastoletniej Sharmili. Rodzice dziewczynki pracowali w biurze i lubili, kiedy Amina zostawała u nich po lekcjach, ponieważ wtedy ich córka miała do towarzystwa kogoś poza służącymi. Matka dziewczynki powiedziała Aminie, że wierzy w jej dobroczynny wpływ na charakter córki. Sharmila była bardzo inteligentna, ale łatwo się rozpraszała i nie przykładała dostatecznie do odmawiania modlitw. „Niczego jej nie brakuje”, mówiła matka, wskazując marmurowe posadzki salonu i ciężkie brokatowe zasłony okalające sześć panoramicznych okien wychodzących na czarną toń jeziora Gulshan – nawet z tego piętra można było dostrzec mieszaninę śmieci i lilii wodnych oraz rudery stawiane na brzegu przez migrujące do Dhaki rodziny. „Dziewczynka nie wie, ile ma szczęścia”, ciągnęła kobieta. Amina grzecznie potakiwała, choć narzekania matki Sharmili były obliczone na efekt. Takie samo przedstawienie odegra, kiedy będzie negocjowała małżeństwo córki, wyolbrzymiając jej problemy z przygotowaniem potraw z grochu czy ryżu z soczewicą, tak żeby rodzina narzeczonego zrozumiała, że przyszła panna młoda to prawdziwa mała księżniczka.

Amina zobowiązała Sharmilę do zachowania tajemnicy na temat AsianEuro.com. Miały sporo zabawy, oglądając zdjęcia mężczyzn po tym, jak skończyły lekcje. Sharmila zawsze wybierała tych najmłodszych i najprzystojniejszych. Piszczała i wzdychała, gdy natrafiały na kogoś, kto był stary lub gruby. Amina reagowała podobnie, lecz przywoływała się do porządku, w końcu nie była małą dziewczynką, która traktowała to jako zabawę. Była dwudziestoczteroletnią kobietą, a od tej decyzji zależała przyszłość jej rodziny.

Zgodnie z życzeniem matki właściwy mężczyzna nie mógł być rozwodnikiem i musiał być bezdzietny. Powinien mieć licencjat i stabilną pracę, a do tego nie pić alkoholu. Nie powinien mieć mniej niż trzydzieści i więcej niż czterdzieści pięć lat i musiał wyrazić chęć przejścia na islam. Matka nalegała również, żeby do fotografii Amina zdjęła okulary i włożyła czerwone sari, które odziedziczyła po kuzynce Ghaniyah, ale kiedy w końcu zrobiła zdjęcie i udało się je zeskanować w kafejce internetowej niedaleko mieszkania ciotki numer dwa w Savar, co okazało się bardzo kłopotliwe, matka nie pozwoliła opublikować go w internecie.

– Po co ci mężczyzna zainteresowany tylko twoim zdjęciem? – dopytywała się, i żadne tłumaczenia Aminy na temat funkcjonowania strony internetowej nie przekonały matki do zmiany decyzji.

– Mężczyźni pomyślą, że jesteś brzydka! – wykrzyknęła Sharmila, kiedy dowiedziała się o zastrzeżeniach matki Aminy.

Siedziały na dywanie w pokoju Sharmili, a między nimi leżał otwarty podręcznik Gramatyka języka angielskiego dla początkujących. Jej uczennica miała na sobie tunikę stanowiącą część szkolnego mundurka oraz spodnie od piżamy w kotki. Zlustrowała Aminę krytycznym wzrokiem.

– Masz sztywne włosy i pękaty nos, ale nie jesteś brzydka – orzekła. – Jeśli nie opublikujesz zdjęcia, nikt do ciebie nie napisze.

Chociaż Amina obawiała się tego samego, udawała, że zgadza się ze zdaniem matki ze względu na przykład dla Sharmili.

Tak się złożyło, że George również nie zamieścił swojego zdjęcia na stronie. Dopiero po kilku e-mailach wysłali sobie swoje podobizny. George napisał, że jej fotografia jest bardzo piękna, ale uczynił to w dość oficjalnym tonie, co bardzo ją ucieszyło. Zachował się zupełnie jak banglijski pan młody, otoczony wianuszkiem krewnych, który akceptuje ich wybór, ale nie chce okazywać zbyt wielkiego entuzjazmu, żeby mu nie dokuczali. Wiele miesięcy później, kiedy zadecydowali, że będą pisali wyłącznie do siebie, i zlikwidowali swoje profile na stronie, George wyznał jej, że gdy zobaczył to zdjęcie, poczuł pewność, iż jest tą właściwą – nie dlatego, że była ładna, ale dlatego, że nie eksponowała swoich wdzięków, żeby się zareklamować, jak to miały w zwyczaju niektóre Amerykanki.

Ich korespondencja wiązała się z pewnymi wyzwaniami. Zwykle rankiem, zanim zaczęły się jej lekcje, Amina szła do British Council. Ponieważ George często pisał do niej późnym wieczorem, przed snem, prawie zawsze czekała na nią jakaś wiadomość. Jednak pewnego dnia e-mail przyszedł po południu, kiedy akurat wypożyczała książki w bibliotece. W Rochester była czwarta dwadzieścia dwie rano (w przeciwieństwie do większości e-maili od innych osób e-maile George’a zawsze były opatrzone właściwą godziną) i kusiło ją, żeby zaczepić go przez komunikator internetowy, dając mu znać, że właśnie jest online. Kiedy jednak przeczytała wiadomość, poczuła ulgę, że zaczekała. Pomyślała, że to podwójne rozczarowanie: dostać wiadomość o tak nietypowej porze i odkryć, jakiego rodzaju to wiadomość, zaskakująca w swojej lakoniczności. George pisał, że dostał spory projekt w pracy i nie jest pewien, kiedy będą mogli kontynuować korespondencję. Miał nadzieję, że to zrozumie, i życzył wszystkiego, co najlepsze Aminie i jej rodzicom.

Dostawała już wcześniej podobne wiadomości, zawsze oznaczały, że mężczyzna znalazł kogoś innego. Pamiętała, że ten e-mail przygnębił ją bardziej niż poprzednie – miała wrażenie, że już nigdy nie będzie na nic czekała z radością. Czuła, że zawiodła, a kiedy wróciła do domu i opowiedziała, co zaszło, wyraźne rozczarowanie matki sprawiło, że jej własne stało się jeszcze trudniejsze do zniesienia. Ojciec ugryzł się w język i powstrzymał od triumfalnych komentarzy na temat nieprzewidywalności internetowego łączenia się w pary, dlatego odgadła, że tym razem nawet on miał nadzieję.

Minęło dziesięć tygodni, nim George znów do niej napisał. Znacznie później zastanawiała się, czy to właśnie ta przerwa sprawiła, że się w nim zakochała. Wiadomość przyszła o zwyczajowej porze, ale tym razem była nawet bardziej niespodziewana niż poprzednia, ponieważ Amina założyła, że George już nigdy do niej nie napisze:

Droga Amino,

przede wszystkim przepraszam, że tak długo nie pisałem. Nie będę miał do Ciebie pretensji, jeżeli znalazłaś kogoś innego lub nawet zdążyłaś się już zaręczyć. (Nie będę miał pretensji, ale poczuję się bardzo rozczarowany). Obiecałem sobie, że dzisiaj do Ciebie napiszę i wytłumaczę się, ale siedzę tu od dłuższego czasu i wciąż kasuję to, co uda mi się wystukać na klawiaturze.

Jak pewnie zgadłaś, nie chodziło tylko o pracę. Dostałem spory projekt (opowiem Ci o nim, jeżeli nadal jesteś zainteresowana), ale uwierz mi, że wciąż o Tobie myślałem. Znajomi pytali mnie, jak mogę poważnie traktować kogoś, kogo nawet nie spotkałem, lecz myślę, że na swój sposób znamy się lepiej, niż gdybyśmy chodzili na randki. Rozumiesz, o co mi chodzi? Chyba nie chciałem się angażować z obawy, że znikniesz albo przestaniesz pisać. Wiem, że takie zachowanie wobec Ciebie było głupotą, i przepraszam. Zanim przestałem pisać, doszedłem chyba do wniosku, że się w Tobie zakochuję. Proszę – oto coś, czego bym nie powiedział, gdybyśmy rozmawiali twarzą w twarz.

Amino, nie jestem pewien, czy mi wybaczysz, ale kiedy to napisałem, zrobiło mi się lepiej. Jak się czuje Twoja babcia? Czy tata ma pracę? Co robiłaś przez ostatnie dwa miesiące? Jeżeli przez ten czas zaczęłaś korespondować z kimś innym… taki chyba mój los. Może nie do końca na to zasłużyłem, lecz nie wahaj się o mnie zapomnieć.

Pozdrowienia,

George

Zastanawiała się, czy powinna odczekać dzień albo dwa, nim odpisze, a potem zganiła się za to, że obmyśla strategię. George mówił, że lubi ją, ponieważ nie bawi się w gierki, nie jest taka jak dziewczyny, które pamiętał z college’u. Jeżeli ją lubił, to taką, jaka była naprawdę, dlatego odpisała mu, że nie korespondowała z nikim innym. Nie wspomniała nic o rozczarowaniu (ani własnym, ani tym bardziej rodziców), tylko po prostu opisała wydarzenia ostatnich kilku tygodni: ojciec znalazł tymczasowe zatrudnienie w firmie spedycyjnej, a babcię boli kolano. Potem wydrukowała jego wiadomość i zaniosła ten niespodziewany prezent rodzicom.

3

Nie wierzyła, że na świecie, a tym bardziej na AsianEuro.com, znajdzie się mężczyzna, który spełni wszystkie wymagania jej matki, lecz George’owi niewiele brakowało. Miał trzydzieści cztery lata i nigdy nie był żonaty. Uzyskał nie tylko licencjat, ale nawet magisterium na Uniwersytecie Stanowym w Nowym Jorku i przez ostatnie dziewięć lat pracował jako inżynier elektryk w firmie TCE. Lubił wypić heinekena, kiedy oglądał mecz futbolu – kibicował Dallas Cowboys – ale rzadko pił więcej niż dwa, i był gotów zastanowić się nad przejściem na islam, jeżeli tylko pod takim warunkiem będzie mógł ożenić się z Aminą.

W swoim kolejnym e-mailu George opowiedział o dużym projekcie: był zajęty szukaniem domu. Nie chciał jej o tym mówić, dopóki nie będzie pewien, że myślą o sobie poważnie, ponieważ bał się, że to może być dla niej zbyt wcześnie, i nie chciał, by uznała, że sprawy postępują za szybko. Kiedy Amina to przeczytała, omal nie roześmiała się na głos. Dlaczego jakikolwiek mężczyzna miałby się zastanawiać, czy powiedzieć kobiecie, do której się zaleca, że właśnie kupił dom z trzema sypialniami, dwiema łazienkami, garażem i ogrodem z dostateczną ilością miejsca na ogródek warzywny? Wysłał jej zdjęcie, które wyglądało jak wycięte z czasopisma: żółty dom z szarym dachem i białymi okiennicami, część budynku była wyższa. Napisał, że ten sposób projektowania określa się mianem przesunięcia kondygnacji. Był to jeden z kilku takich domów w okolicy, w latach siedemdziesiątych zbudował je pewien deweloper. George wspomniał również, że okoliczna społeczność składa się głównie z rodzin, a pobliskie szkoły mają wysoki poziom.

– Moja matka sądzi, że pewnie jest rozwodnikiem – oświadczyła Ghaniyah, kiedy pewnego dnia Amina pokazała jej zdjęcie domu, korzystając z komputera należącego do kuzynki. – Mówi, że w internecie jest wielu złych ludzi i że martwi się o ciebie.

– Powiedz jej, żeby się nie martwiła.

– Dlaczego w takim razie nie jest żonaty?

– Po prostu nie spotkał właściwej osoby – odparła zdenerwowana jej słowami. – Tam nie jest tak jak tutaj, gdzie rodzice dostają zawału, jeżeli nie zaręczysz się przed ukończeniem dwudziestu pięciu lat.

Ghaniyah uniosła ręce w obronnym geście.

– To moja matka o to pytała. Ja uważam, że jesteś bardzo odważna.

Matka Aminy stwierdziła, że nie powinna była mówić Ghaniyah o George’u, ale wtedy było już wiadomo, że przyleci do Bangladeszu, by się z nią spotkać. A gdyby sam wspomniał o AsianEuro albo o heinekenie? Wszystkie jej ciotki były przebiegłe, lecz matka Ghaniyah, Diabelska Ciotka, wyróżniała się spośród nich. (Matka złajała ją za nazywanie ciotki numer dwa w ten sposób, ale potem się roześmiała i Amina zrozumiała, że nie ma jej tego za złe). Diabelska Ciotka była również jedyną spośród sióstr matki, która mówiła trochę po angielsku i potrafiła tak zadać jedno pytanie, żeby uzyskać odpowiedź na zupełnie inne. Nawet zanim spotkała go osobiście, Amina wiedziała, że George nie będzie przygotowany na tego rodzaju banglijskie fortele.

*

Spodziewała się dezaprobaty ze strony Ghaniyah i ciotki, ale zaskoczyło ją, że nawet jej kuzyn, Nasir, przyszedł z wizytą. Nasir nie był z nią tak naprawdę spokrewniony, ojciec nazywał go bratankiem, ponieważ tata Nasira był jego najbliższym przyjacielem. Kiedy rodzice Nasira zmarli w odstępie niecałego roku, chłopak miał zaledwie jedenaście lat. Jej ojciec traktował go jak syna, śledząc jego postępy w szkole i kupując mu prezenty nawet wtedy, gdy nie było ich na to stać, a także zabierając go na piątkowe modły do meczetu Sat Gumbad. Kiedy Nasir zaczął studiować w Rajshahi, ojciec znalazł mu stancję u jednego z kuzynów matki, niedaleko uniwersytetu. (George prosił, żeby używała określenia „krewni”, gdy będzie pisać o swoich kuzynach. Kiedy próbował zrozumieć, kto jest kim, zaczynała go boleć głowa).

Jako nastolatka Amina kochała się w starszym od niej o sześć lat Nasirze. Studiował informatykę, ale miał wiele wspólnego z jej ojcem, ponieważ uwielbiał czytać poezję, zwłaszcza tę o wyzwoleniu Bangladeszu. Gdy Nasir wpadał z college’u, żeby odwiedzić siostry, przyjeżdżał skuterem na kolację do rodziców Aminy. Po posiłku często recytował własne wiersze. Ciotka i kuzynki dokuczały Aminie z powodu Nasira, który był bardzo wysoki i przystojny, ale miał bardzo ciemną karnację. Żeby zaoszczędzić na fryzjerze, najpierw zapuszczał gęste i czarne włosy, a potem ścinał je bardzo krótko. Zawsze rozmawiał z Aminą po angielsku, a kiedy mu odpowiadała, nawet szeptem, chwalił ją przed matką za inteligencję. Kilka lat po ukończeniu uniwersytetu Nasir dostał wizę i wyjechał do Londynu, gdzie pracował w restauracji kuzyna. Zdaniem matki Amina dąsała się wtedy przez dwa miesiące.

Wiedziała, że toczyły się rozmowy na temat jej małżeństwa z Nasirem, kiedy już osiągnie właściwy wiek, ale wszystko stopniowo ucichło. Plotkowano, że Nasir zraził do siebie kuzyna w Londynie i stracił szansę na lepszą pracę. Jego starsza siostra, Sakina, trzydziestosześcioletnia panna, namawiała go, żeby wrócił do niewielkiej kamienicy w Mohammadpurze, którą odziedziczyli po rodzicach. Sakina była niezwykłą kobietą: miała ponad metr siedemdziesiąt wzrostu i siwe pasmo w kruczoczarnych włosach. Przed wyjazdem Aminy do Ameryki większość jej krewnych okazywała swoje zaniepokojenie, ale tylko Sakina wprost zapytała matkę, dlaczego tak bardzo ryzykuje, skoro Amina jest jej jedynym dzieckiem. „Myśleli, że będziesz dla Nasira”, powiedziała jej wtedy matka. „Dlatego są tacy obrażeni. Żona Nasira będzie winna posłuszeństwo Sakinie, która wejdzie raczej w rolę teściowej niż zdanej na czyjąś łaskę starej panny”. Amina doszła do wniosku, że uczucia rodziców do Nasira nie uległy zmianie, po prostu mieli nadzieję na lepsze życie dla niej. Ona też ją miała.

Minęły miesiące, w trakcie których nie myślała o Nasirze, aż pewnego popołudnia stanął w drzwiach z książką, którą chciał jej podarować. Została u Sharmili do późna, żeby odpisać George’owi, a kiedy wróciła do domu, Nasira już nie było. Siedział dwie godziny i wypił sześć filiżanek herbaty, opowiadała matka. Jeszcze bardziej zaskakujące było to, że w Londynie Nasir zapuścił brodę i zaczął nosić czapkę modlitewną.

– Spodziewałam się londyńczyka, a zamiast tego zawitał do nas mułła – żartowała matka.

Ojciec, który wrócił w tej samej chwili, z entuzjazmem wziął od matki książkę Nasira i głośno przeczytał jej tytuł: Dozwolone i zabronione w islamie. Amina zauważyła jego rozczarowanie i odgadła, że miał nadzieję na tomik poezji.

– Zostawił to dla Munni?

– I jeszcze to.

Matka podała Aminie kartkę w linie, wyrwaną z dziecięcego zeszytu i złożoną na trzy. Kiedy ją rozłożyła, okazało się, że zapisano na niej adres strony internetowej miejsca, które nazywało się Centrum Islamskie w Rochester.

– To meczet w Rochester, prawda? – spytała Aminę podekscytowana matka.

– Centrum Islamskie – poprawił ją ojciec. – A nie meczet.

– W takim razie miejsce, gdzie można spotkać inne muzułmanki.

Ojciec zabrał Aminie kartkę.

– Mąż znajdzie ci prawdziwy meczet.

Amina chciała zachować adres, ale ojciec wetknął kartkę w książkę od Nasira. Przeglądał jej strony, zatrzymując się to tu, to tam. Potem zapytał matkę, czy trzeba być gościem, żeby dostać w tym domu filiżankę herbaty. Przy herbacie dalej czytał, aż przyszedł czas na posiłek, a gdy zjedli, znowu wrócił do lektury. Idąc spać, Amina zauważyła, że ojciec nadal czyta.

Kiedy rano uczyła się przy stole, spostrzegła, że coś się zmieniło. Głowiła się nad tym całą minutę, aż uświadomiła sobie, że czytając, nie musi już przyciskać południowej półkuli przedstawionej na mapie służącej za obrus. Nawet kiedy matka postawiła przed nią omlet i kakao (na samym środku Morza Arabskiego), stolik się nie zachwiał.

– Spójrz, co mamy od Nasira – powiedział ojciec, odwracając się od zlewu z częściowo ogoloną twarzą. – Idealnie pasuje.

Amina spojrzała pod stół i zobaczyła, że książka została wciśnięta z lewej strony okrągłej podstawy mebla.

– Ta książka jest o islamie – zauważyła matka.

Ale ojciec odezwał się po angielsku, jakby matki wcale tam nie było.

– Nasirowi coś się stało z mózgiem w tym Londynie – stwierdził. – Może go tam zostawił. Dlatego cieszę się, że moja córka wyjeżdża do Stanów.

4

Od razu po swoim przyjeździe w marcu Amina poznała większość bardzo małej rodziny George’a. Każdego niedzielnego wieczoru jedli kolację u matki George’a, Eileen, często dołączała do nich ciotka Cathy. Amina od razu zwróciła uwagę, że Cathy spogląda ukradkiem na zaręczynowy pierścionek z brylantem na jej lewej dłoni. Pierścionek był pamiątką rodzinną – należał do matki Eileen i Cathy – dlatego doszła do wniosku, że Cathy jest pewnie zła, ponieważ dostała go Amina.

– Tak ślicznie wygląda na twojej dłoni – rzuciła Eileen. Być może również zauważyła spojrzenia Cathy. Odwróciła się do siostry i dodała: – George musiał go zmniejszyć o dwa rozmiary, a wydawało mi się, że mama miała szczupłe palce.

– Zawsze mówiłyśmy z Eileen, że George dostanie go, kiedy będzie się chciał ożenić – poinformowała Aminę Cathy. – Jako chłopak miał do tego prawo. Nawet gdyby Kim zdecydowała się wyjść za mąż – zaśmiała się – a straciłam na to nadzieję, nie nosiłaby czegoś takiego. Mówiła na niego krwawy brylant.

– Jest zabytkowy – stwierdził George. – Nie można zakopać go w ziemi.

– Zgadza się – przyznała mu rację Cathy, uśmiechając się cierpko. – Właśnie to bym jej powiedziała.

Ciotka Cathy i jej mąż, alkoholik oraz „beznadziejny ojciec”, rozwiedli się wkrótce po tym, jak adoptowali Kim, dlatego Cathy wychowywała córkę sama. Ponieważ nie mogła liczyć na pieniądze od adopcyjnego ojca Kim, założyła własny biznes: mycie psów. Zdaniem Aminy było to przedsięwzięcie rodem z Bangladeszu – wymyślasz coś, do czego potrzeba tylko dwóch rąk, ponieważ nie masz żadnego innego kapitału. George twierdził jednak, że Cathy nie myła psów własnoręcznie: miała trzy furgonetki i zatrudniała sześciu Kubańczyków, którzy jeździli po domach w Rochester.

Amina bardzo chciała poznać Kim. Należały się jej podziękowania za poddanie George’owi pomysłu, żeby poszukał dziewczyny w internecie, a po za tym kuzynka George’a wydawała się bardzo interesującą osobą. Amina poczuła rozczarowanie, kiedy po jej przyjeździe okazało się, że Kim wyjechała i wróci dopiero tuż przed jej ślubem z George’em. Ciotka Cathy i George, każde na swój sposób, przepraszali Aminę za nieobecność Kim.

– Nigdy nie wiesz, gdzie będzie w danym dniu – rzuciła któregoś wieczoru ciotka Cathy, gdy jedli kolację przy stole, który Eileen tak pięknie nakryła.

Ponieważ było ich tylko czworo, zasiedli w kąciku śniadaniowym, którego ściany pokrywała tapeta w czerwone i niebieskie gałązki pasujące do porcelanowych filiżanek i talerzy Eileen. Matka George’a była dobrą kucharką i zawsze pamiętała, żeby przygotować coś oddzielnie dla Aminy, jeżeli w którymś z dań pojawiała się wieprzowina.

– Masz alergię? – spytała ciotka Cathy za pierwszym razem, a George wytłumaczył jej, że muzułmanie, podobnie jak żydzi, nie jedzą wieprzowiny. – Aha, rozumiem, że tam jest brudna. Nie jecie pewnie żadnego mięsa, prawda? – zagadywała Aminę. – Ale nasza wieprzowina jest bardzo czysta. Tak samo czysta jak kurczak. Następnym razem powiedz Eileen, żeby nie zawracała sobie głowy.

Matka George’a stwierdziła, że to żaden problem wyciągnąć dla Aminy kawałek kurczaka z zamrażarki, ale temat preferencji żywieniowych Aminy sprawił, że Cathy zaczęła opowiadać o swojej córce.

– Nie da się jej już nic ugotować – narzekała. – Żadnego mięsa ani ryby. Nie je nawet jajek. A kiedy ostatnio ją widziałam, nie jadła też cebuli. Dacie wiarę? Cebuli?

– Dlaczego Kim nie je cebuli? – spytała Amina.

– To ma coś wspólnego z jogą – wyjaśnił George.

– Kiedy ją sobie przypomnę jako małą dziewczynkę: te jaśniutkie włoski, wielkie zielone oczy, niesamowicie długie rzęsy. A jaka grzeczna! Ludzie zatrzymywali nas na ulicy i pytali, czy nie chciałabym, żeby wystąpiła w reklamie. Mówię wam, dzisiaj trudno adoptować takie dziecko. Wszędzie tylko mali Chińczycy; ludzie zaczynają adoptować dzieci nawet z Afryki.

– Kiedy ostatnio widziałaś Kim? – spytała Eileen.

– Prawie nie pamiętam! A dokąd ona nie jeździ: nawet nie wiesz, w jakim kraju jest danego dnia. – Cathy zwróciła się do Aminy: – Dla matki to jak tortura. Mam nadzieję, że nigdy tego nie doświadczysz.

– Kim jest na kursie trenerskim jogi na Kostaryce – powiedział George do Aminy. – Robi jakiś zaawansowany poziom.

Zauważyła, że kiedy byli w towarzystwie jego matki i ciotki, George tłumaczył jej wszystko w szczególny sposób. Nawet jeśli coś zostało powiedziane jasną angielszczyzną, którą mogła zrozumieć – a szybko doszła do momentu, w którym wydawało się jej, że rozumie wszystko – George streszczał jej taką wypowiedź innymi słowami, dorzucając kilka dodatkowych informacji, które, jego zdaniem, mogły ją zainteresować. Po kilku kolacjach w domu Eileen Amina zdała sobie sprawę, że jej obecność zwalnia George’a z obowiązku włączania się w rozmowę, co pewnie musiał robić w przeszłości. Teraz był zbyt zajęty upewnianiem się, że zrozumiała.

– Kim będzie więcej zarabiała – poinformował. – A zdobycie tego zaświadczenia pozwoli jej prowadzić zajęcia na całym świecie, nie tylko w Rochester.

– Właśnie to miałam na myśli – oświadczyła ciotka Cathy. – Tortura.

5

Amina sądziła, że spotka wreszcie Kim na przyjęciu przedślubnym, które kuzynka George’a, Jessica, urządziła dla niej w Great Northern Pizza Kitchen. Okazało się jednak, że Kim i jej matka nie rozmawiają ze sobą i dlatego nie mogła się pojawić na żadnym z wydarzeń związanych ze ślubem.

Amina żałowała, że nie ma przy sobie rówieśniczki, która mogłaby służyć jej radą, choć Eileen i Jessica były dla niej bardzo miłe. George miał jedną kuzynkę ze strony matki, Kim, i jedną ze strony ojca, Jessicę, która była dwa lata starsza od niego, podobnej budowy, ale o ciemniejszej karnacji. W dniu, w którym miało się odbyć przyjęcie na cześć Aminy, Jessica i Eileen zabrały ją na próbne czesanie i makijaż do salonu piękności. Nie odstępowały jej na krok, na wypadek gdyby miała problemy z wytłumaczeniem stylistce, czego chce. Kiedy Amina zwróciła ich uwagę na swoje obgryzione paznokcie, matka George’a zapewniła ją, że manikiur to zatuszuje. Potem spytała o makijaż oczu, ale Jessica stwierdziła, że przy tak długich rzęsach nie jest potrzebny. Stylistka z salonu, która czesała Aminę, tylko się uśmiechała i kiwała głową, jakby nie dbała o to, czy będzie miała dodatkowe zajęcie, ale chciała, żeby Amina była zadowolona ze swojego wyglądu.

Amina próbowała tłumaczyć, że takie podejście do klientki różni się od tego, z czym spotkała się w swoim kraju – tam, już od progu, zasypywano rodzinę panny młodej propozycjami dodatkowych zakupów czy usług – ale Eileen i Jessica nie słuchały tego, co mówiła, ponieważ były zaskoczone, że w Bangladeszu w ogóle są salony piękności.

– Oczywiście – zapewniła je Amina. – Jest ich pełno.

– Ale nie w pobliżu twojej wioski – stwierdziła Jessica z taką pewnością, że Amina zawahała się przez chwilę, nim wyprowadziła ją z błędu. Wyjaśniła, że na samym tylko bazarze w Satkhirze są trzy takie salony, a w stolicy całe setki.

– A co z kobietami, które zakrywają włosy? – spytała Eileen. Zdaniem Aminy nawet takie kobiety chciały ładnie wyglądać pod czadorem.

*

Mówiła George’owi, że nie potrzebuje sukni ślubnej i nie będzie jej przeszkadzało, jeżeli weźmie ślub w jednym ze swoich ubrań. Zanim przyjechała do Rochester, zamówiła trzy nowe sukienki, ponieważ w Bangladeszu usługi krawieckie były o wiele tańsze.

– Dlatego właśnie cię kocham! – George klepnął dłońmi w blat stołu kuchennego, jakby wygrał jakiś zakład. – Jesteś o wiele rozsądniejsza niż inne kobiety.

Amina sądziła, że na tym koniec tematu, ale wieczorem George rozmawiał z Edem z biura, który przypomniał mu, że być może kiedyś będą musieli pokazać zdjęcia ze swojego ślubu w Urzędzie do spraw Imigracji i Ceł.

– Ed mówi, że biała sukienka jest lepsza przy załatwianiu zielonej karty – oznajmił George. – Pojedziesz z moją kuzynką Jess. Wybierz sobie coś, co ci się spodoba.

Suknia ślubna, którą wybrała jej Jess, była z białej organdyny, bez rękawów. Na biuście i przy szyi naszyto białe satynowe kwiaty. Kuzynka George’a zachowywała się opiekuńczo w stosunku do Aminy, zdecydowanie mówiąc sprzedawczyni, że nie interesują ich sukienki bez ramiączek i że szukają czegoś w korzystnej cenie. Poparła pomysł, żeby zrezygnować z welonu – Amina nigdy nie zakrywała włosów i nie miała zamiaru zacząć tego robić w Ameryce w dniu ślubu. Nawet bez welonu sukienka kosztowała ponad pięćset dolarów, nie licząc poprawek. Amina stała na drewnianym podeście w sukni spiętej w pasie klamrą przypominającą ogromny spinacz i powstrzymywała łzy.

– Proszę się uśmiechnąć! – rozkazała sprzedawczyni. – Wiele dziewczyn oddałoby wszystko, żeby mieć taką figurę jak pani.

– Niech pani nie żartuje – żachnęła się Jessica. – Nawet gdy miałam czternaście lat, nie byłam taka chuda.

– Nie podoba się pani?

– Odjęło jej mowę. Poczekaj, aż George cię w tym zobaczy.

Kiedy płaciły za sukienkę kartą George’a, Jessica beztrosko gawędziła sobie ze sprzedawczynią, po powrocie do samochodu zapytała jednak Aminę, czy wszystko w porządku.

– Wszystko dobrze – odpowiedziała Amina. – Tylko tak dużo zapłaciłyśmy.

– George nie będzie miał nic przeciwko – stwierdziła Jessica. – Zaufaj mi, wiem, co mówię. Tylko to cię martwi, nic innego?

Zazwyczaj kiedy czuła, że zaczyna tęsknić za krajem, pomagało jej wykonywanie jakiejś pracy w domu. Najlepiej działało odkurzanie. Nie była przygotowana, że siedząc w samochodzie obok Jess, poczuje nagły ciężar w piersiach, a świat spowije zasłona sprawiająca, że czyste powietrze Rochester, wysprzątane zielone trawniki, a nawet wnętrze wielkiego pachnącego nowością samochodu, wydadzą jej się poszarzałe i smutne. Kuzynka George’a była bardzo miła, lecz Amina nie umiała jej wytłumaczyć, co naprawdę jest nie tak. Gdy zatrzymały się na czerwonym świetle, Jessica odwróciła się do Aminy i położyła jej dłoń na ramieniu.

– Wiedz, że jeżeli nie układa się wam z George’em, możesz mi o tym powiedzieć. Potrafię słuchać.

– Och, nie – odparła Amina. – George to nie problem.

Jessica roześmiała się, chociaż Amina nie powiedziała nic śmiesznego. Wiedziała, że kuzynka George’a nie pozwoli jej milczeć, więc zastanawiała się, o co może spytać.

– Co to znaczy, że komuś odebrało mowę? – zapytała, czując, że trochę oszukuje. Po raz pierwszy spotkała to wyrażenie w rozmówkach z British Council, w dialogu pomiędzy panną Mulligan i panem Fredericksem: Pańskie maniery odbierają mi mowę, panie Fredericks! – wykrzyknęła panna Mulligan, i z jakiegoś powodu utkwiło jej w pamięci. Często, kiedy ktoś idący przed nią splunął na chodnik albo kiedy jakaś kobieta zepchnęła ją łokciem ze ścieżki na targu, albo gdy w centrum handlowym Rifles Square wpadła na swoje dawne koleżanki i jedna z dziewczyn słodkim głosem zapytała ją, czy ojciec w końcu znalazł pracę, przypominała sobie pannę Mulligan i dochodziła do wniosku, że odebrałoby jej mowę, gdyby kiedykolwiek znalazła się w Bangladeszu.

– Och, hm, zaskoczony. To znaczy, że ktoś jest zaskoczony. Pewnie zastanawiałaś się, o czym mówię!

To wyrażenie oznaczało coś więcej: używało się go wtedy, gdy ktoś był tak zaskoczony, że nie mógł mówić.

– Gadałam tak, co popadło, byle nie dopuścić do głosu sprzedawczyni. Była chuda, ale tak jak stara baba, rozumiesz. Pomarszczona. Nie chcę tak wyglądać, chociaż mogłabym zrzucić z siedem kilo. – Jessica zaczęła opowiadać o tym, co je, czego nie je i co zamierza jeść, a Amina skupiła się na kiwaniu głową i wydawaniu z siebie dźwięków sugerujących, że rozumie. Nie tylko zaskoczenie, ale też wiele innych emocji może odebrać mowę. Kiedy jechały z powrotem do Pittsford, Amina rozmyślała, że powinien istnieć cały zestaw słów wyrażających takie różnorodne rodzaje ciszy.

6

Matka chciała, żeby wzięła ślub w sari, chociaż Amina próbowała ją przekonać, że ślub w złotej biżuterii, haftowanym na czerwono welonie i z dłońmi pomalowanymi ozdobnie henną jest bardziej charakterystyczny dla hinduistów niż muzułmanów, więc skoro ma już mieć na sobie zagraniczne ubrania, to równie dobrze mogą być amerykańskie.

– Nie musisz wkładać czerwonego sari – ustąpiła matka. – Może niebieskie? Albo zielone?

– To powinno być coś białego – odparła Amina. – Jak na prawdziwym amerykańskim ślubie.

– No to białe sari – zgodziła się matka. – Niektóre dziewczęta tak robią, widziałam w internecie.

Odkąd wyjechała, matka każdego dnia spędzała długie godziny w kafejce internetowej Easynet w Mohammadpurze. Amina była zaskoczona, że matka nauczyła się poruszać po angielskich stronach internetowych, takich jak ta należąca do „Daily Star”, gdzie wybierała dział poświęcony stylowi życia z artykułami dotyczącymi „nowych restauracji na czasie” czy „efektownych letnich sandałków”, przepisami na francuskie tosty i wołowinę po burgundzku oraz poradami wnętrzarskimi („A może pomalujesz jedną ze ścian salonu na któryś z intensywnych wiosennych kolorów?”).

– Suknia – powiedziała stanowczo Amina – będzie lepiej pasowała urzędowi imigracyjnemu.

Oczywiście matki tak naprawdę nie interesowała suknia, tak samo jak nie zastanawiała się nad wizytą w restauracji (na pewno mają tam brudną kuchnię) albo pomalowaniem jednej ze ścian jej „salonu” – pomieszczenia, w którym myła zęby, kroiła warzywa i prasowała ubrania – na jaskrawy wiosenny kolor. Biała suknia była pretekstem, żeby poruszyć temat, który od początku stanowił źródło jej zmartwień, a po wizycie Nasira przejmowała się nim jeszcze bardziej – obawiała się, że Amina i George nie wezmą prawdziwego ślubu.

Dziwne, że to właśnie matkę opadły wątpliwości. Oboje rodzice mieli nadzieję, że pewnego dnia wyjedzie za granicę, ale to matka niestrudzenie pracowała z Aminą na każdym z etapów długiej podróży, która w końcu doprowadziła ją do Rochester. Najpierw zakładała, że Amina zostanie sławną piosenkarką, a kiedy okazało się, że nie odziedziczyła po niej głosu, próbowały baletu, drewnianego fletu, a potem nawet nauki z ilustrowanego podręcznika Brzuchomówstwo: historia i techniki, który wypożyczyły z British Council.

Ich pierwszym poważnym pomysłem było to, że Amina może samodzielnie przygotowywać się do matury. Raz w tygodniu jechały do British Council, zabierając ze sobą program nauczania w Maple Leaf należący do kuzynki. Rano, kiedy Amina powinna być w szkole, razem z matką pochylały się przy stole nad Językiem angielskim w praktyce albo podręcznikiem New English First. Zawsze miały też pod ręką Cambridge English Dictionary. Kiedy w książce pojawiało się słowo, którego Amina nie znała, matka delikatnie podkreślała je ołówkiem, żeby ułatwić późniejsze powtórki, a jeżeli w definicji także pojawiały się nieznane słowa, matka znowu je podkreślała. Gdy Amina zdała maturę (ku zaskoczeniu Diabelskiej Ciotki, która orzekła, że na pewno nie da sobie rady bez tradycyjnego przygotowania), wróciła do jednego z podręczników i razem z matką śmiały się z liczby słów, które podkreśliły.

Kiedy zdała, były zdecydowane, żeby składać dokumenty na amerykańskie uniwersytety. Amina wysłała zapytania do dziesięciu uczelni, spośród których sześć odpowiedziało. Przedstawiciel uniwersytetu w Pittsburghu zachęcał ją do ubiegania się o stypendium, ale nawet gdyby nie musiała płacić za studia, to należało jeszcze wziąć pod uwagę koszty utrzymania w Ameryce. Rodzice wiele razy czytali list z Pittsburgha, jakby mogli znaleźć w nim coś nowego (Amina zrobiła to tylko raz) i pokazywali go rodzinie z Dhaki, rozważając ewentualne amerykańskie stypendium. Oczywiście wszyscy zaczęli wtedy plotkować o wydumanych planach rodziców wobec Aminy – ich jedynego dziecka i do tego córki.

Kilka tygodni po otrzymaniu listu Amina słuchała razem z matką Głosu Ameryki. Od lat słuchały audycji w uproszczonej wersji językowej i nawet gdy stały się zbyt łatwe dla Aminy, każdego dnia włączały radio o dziesiątej, żeby wysłuchać This Is America. Pewnego ranka po audycji nadawano program poświęcony różnym rodzajom wiz studenckich i pracowniczych oraz rodzajom egzaminów w amerykańskim szkolnictwie, które mogą wykorzystać zagraniczni studenci, żeby zdobyć wizę. Amina słuchała jednym uchem (myślała kiedyś o takich sposobach, ale potrzebne były pieniądze), gdy spiker powiedział coś, co sprawiło, że podniosła wzrok znad książki. Matka prasowała najlepsze spodnie i koszulę ojca, ułożywszy ubrania na ceramicznej płytce tak, że sprawiały wrażenie wypchanych.

– Oczywiście najprostszy sposób, żeby dostać się do Ameryki, to znaleźć sobie Amerykanina i wziąć ślub!

Nie chodziło o to, że o tym nie myślała. Od dzieciństwa uwielbiała wszystko, co pochodziło z zagranicy. Chociaż inne dziewczynki zamieniły sukienki na salwar kamiz², Amina nosiła się tak samo: gdy szła do Maple Leaf, wkładała mundurek, czyli biało-szary salwar kamiz, ale gdy wracała ze szkoły, przebierała się w spódnicę lub sukienkę. Nie przeszkadzało jej, że musi się zakrywać: kiedy szła z matką na targ, pod sukienkę wkładała spodnie, a zamiast szala – sweter. Nawet włosy zakrywała chustką. Matka mówiła, że wygląda dziwnie, szczególnie w gorące dni, ale ojciec się śmiał i nazywał córkę swoją małą memsahib. Gdy tylko miał pieniądze, kupował jej fantę albo czekoladowy batonik Cadbury.

Aminie najbardziej podobała się jasna skóra. Ojciec miał ciemną karnację i zanim się urodziła, martwił się, że jego dziecko również takie będzie. Jednak matka była stosunkowo jasna i na szczęście Amina odziedziczyła po niej złotawą cerę. Pewnego razu, kiedy miała osiem czy dziewięć lat, wyraziła swój podziw dla jasnej skóry przy znajomym ojca, Rasulu, który był tak ciemny jak rybak pracujący przy łodziach niedaleko domu babci. Wujek Rasul tylko się roześmiał, lecz jego żona poważnym tonem oświadczyła Aminie, że kiedyś myślała tak samo, i proszę, za kogo wyszła. Jeżeli za bardzo czegoś pragniesz, Bóg czasem znajduje sposób, by pokazać ci, że robisz błąd.

Amina nigdy nie zapomniała tej rady. Był to przykład rodzimej mądrości, jakie słyszało się w wiosce, gdzie jej ciotka, Parveen – najstarsza i najbardziej przywiązana do tradycji spośród sióstr matki – często uczyła ją tego rodzaju prawd o ludzkim losie. Mąż Parveen zostawił ją niedługo po narodzinach Micki, uciekając z daleką krewną, która posługiwała w ich domu. Dwa lata wcześniej Parveen przyjęła dziewczynę do siebie, ponieważ dostrzegła potencjał w jej brązowym inteligentnym spojrzeniu i niezłej figurze. Karmiła ją, udzielała lekcji prowadzenia domu, a nawet nauczyła czytać, żeby pewnego dnia dziewczynie trafiła się lepsza partia, niż miała prawo oczekiwać. Dzień po tym, jak uciekła z mężem Parveen, biedna matka dziewczyny przyszła błagać o wybaczenie, prosząc, żeby wychłostano ją za błąd córki. Amina nie była świadkiem tej sceny, ale wszyscy powtarzali to, co odpowiedziała jej ciotka:

„Im więcej śmiechu, tym więcej płaczu”.

A później:

„Kogoś, kto bliższy jest ci od matki, nazywamy wiedźmą”.

Wioskowa mądrość Parveen obowiązywała jedynie wtedy, gdy przebywało się w wiosce. Amina uważała, że im była dalej, tym rzadziej porzekadła się sprawdzały. Można zmienić własne przeznaczenie, ale należy zachować czujność i nie oglądać się wstecz. Dlatego właśnie pierwszą rzeczą, która przyszła jej na myśl, kiedy usłyszała, jak spiker żartuje sobie w radiu, był internet.

7

Tym, co sprawiło na niej największe wrażenie na AsianEuro.com, była liczba mężczyzn i kobiet szukających pary. Kiedy dołączyła do serwisu, swoje profile na stronie miało sześciuset czterdziestu dwóch mężczyzn. Chociaż Amina nie zamieściła zdjęcia, od razu dostała kilka e-maili. Problem stanowiło nie nawiązanie kontaktu, ale utrzymywanie go. Czasami (jak w przypadku Mike’a G. i Victora S.) jakiś mężczyzna pisał do niej przez kilka miesięcy, a potem, nagle, bez słowa wyjaśnienia, przestawał. Przy innych okazjach to ona zrywała kontakt z powodu czegoś, co przeczytała w e-mailu – w przypadku Mike’a R. była to prośba o zdjęcie Aminy w kostiumie kąpielowym, „John H.” wyznał jej w wiadomości wysłanej o trzeciej czterdzieści trzy nad ranem, że tak naprawdę jest muzułmaninem z Bengalu mieszkającym w Kalkucie.

Ojciec wykorzystywał takie przykłady, by dodać wagi swoim argumentom – ludziom, którzy korzystają z takich stron, nie można ufać – ale matka przeżywała każde rozczarowanie razem z Aminą, a jej determinacja w sprawie córki tylko się zwiększała, w miarę jak mijały lata, a sytuacja jej męża nie ulegała zmianie. Nigdy nie utrzymywały relacji typowej dla matki i córki, częściowo dlatego, że Amina była jedynaczką, a częściowo dlatego, że spędzały ze sobą tak dużo czasu, kiedy Amina musiała zrezygnować ze szkoły. Gdy zaczęła korespondować z George’em, tłumaczyła jego e-maile matce i wspólnie analizowały je z tą samą starannością, z jaką kiedyś pochylały się nad podręcznikami. Nie ukrywała przed matką niczego (nawet heinekenów) i w końcu obie doszły do przekonania, że George jest dobrym człowiekiem. Stanowiły drużynę omawiającą każde nowe wydarzenie, a kiedy w końcu wszystko zostało ustalone, poczuła się dziwnie, że matka z nią nie pojedzie.

Po jedenastu miesiącach korespondowania George przyjechał do Bangladeszu, żeby poznać Aminę i jej bliskich. Ich zaloty miały więcej wspólnego ze sposobem, w jaki poznali się jej dziadkowie, których małżeństwo zaaranżowała zawodowa swatka z wioski, niż z małżeństwem rodziców, którzy pobrali się z miłości i uciekli do Khulny. Dziadkowie nie spotkali się do dnia ślubu, widzieli tylko swoje fotografie. Myślała o babci tego dnia, kiedy wreszcie dostała zdjęcie George’a w formie załącznika do e-maila. Zdawała sobie sprawę, że zdjęcie nie spełnia jej oczekiwań, ale kiedy tylko je zobaczyła, zapomniała, jakiej twarzy się spodziewała. Tamtą twarz zastąpił rzeczywisty George, który nie był brzydki: miał mocno zarysowane brwi, nos i podbródek. W jednym z listów przyznał, że próbuje zrzucić kilka kilogramów, jednak nadwaga nie była widoczna w rysach jego twarzy, które nie były zbyt regularne, lecz pozostawiały spore nieskolonizowane obszary policzków i brody. Włosy miał koloru wyblakłej słomy, a skórę tak jasną, że nawet Amina musiała przyznać, iż można być zbyt bladym.

Przykryła dłonią połowę zdjęcia, tak żeby widzieć tylko czoło i oczy George’a. Czy mogłabym pokochać tylko te oczy, w oderwaniu od całej reszty? – zapytała się w duchu i po kilku minutach spędzonych na przyzwyczajaniu się do ich mleczno-błękitnego koloru stwierdziła, że mogłaby je pokochać. Przykryła oczy i zadała sobie to samo pytanie na temat nosa (co stanowiło większe wyzwanie, z powodu szczególnego sposobu, w jaki wystawał z twarzy, inaczej niż nosy Banglijczyków). Nie odpisała George’owi od razu, ale dopiero następnego dnia w British Council (co za męczarnia to oczekiwanie na wolny komputer) i z zadowoleniem odkryła, że fotografia jest lepsza, niż pamiętała. Pod koniec dnia wydawało się jej, że potrafiłaby pokochać nawet jego nos.

Ojciec pojechał po George’a na lotnisko, a matka przyszła do niej, by powiedzieć jej, że już jest, kiedy przyjechał – chociaż oczywiście Amina widziała wszystko z balkonu. Taksówka mogła podjechać tylko do początku ulicy, ponieważ dalsza część nie była utwardzona. Matka martwiła się, że George będzie musiał iść bitą drogą do budynku, w którym mieszkali – a co, jeśli spadnie deszcz? – zastanawiały się nawet nad wynajęciem rikszy. Jednak, żeby pomieścić bagaż George’a, potrzeba było dwóch riksz, a wynajmowanie ich tylko po to, żeby przewieźć dwóch dorosłych mężczyzn na dystansie niecałych dwustu metrów, oznaczało niepotrzebne widowisko. Ze swojej kryjówki na balkonie, schowana za wiszącym na sznurkach praniem, Amina słyszała synów dozorczyni, Hamida i Hassana, którzy niemal spadli z dachu, próbując zerknąć na kandydata do jej ręki.

– Jaki on jest? – spytała, a matka ją uspokoiła:

– Dokładnie taki, jak na zdjęciu. Wszystko w porządku.

George został u nich dziesięć dni, dziewiątego się zaręczyli. Potem wrócił do pracy w Rochester, a Amina rozpoczęła żmudne starania o wizę narzeczeńską. To było w listopadzie. Pisali do siebie prawie codziennie, lecz nie widziała George’a do dnia, w którym odebrał ją z lotniska Dulles International w marcu następnego roku.

8

W warunkach wizowych zaznaczono, że Amina musi wyjść za mąż w ciągu dziewięćdziesięciu dni od przybycia do Stanów Zjednoczonych. George chciał jej dać czas, żeby się zadomowiła, dlatego odczekali ponad dwa miesiące. Matka rozumiała, że opłacanie oddzielnego mieszkania dla Aminy z kieszeni George’a nie byłoby praktyczne, nie chciała również, żeby córka mieszkała sama w obcym mieście. Przystała na to, by Amina zamieszkała u George’a przed ślubem, ale wymusiła na niej obietnicę, że z tym poczekają aż do ceremonii w meczecie w Rochester, który wyda im się najbardziej odpowiedni. Mówiła o tej jednej rzeczy, która, raz utracona przez Aminę, już nigdy nie będzie do odzyskania.

W Dhace Amina miała zamiar dotrzymać obietnicy, chociaż nie do końca zgadzała się z matką. Kiedy dotarła do Ameryki i miała czas wszystko przemyśleć, doszła do wniosku, że istnieje wiele innych rzeczy, które można utracić w podobnie nieodwracalny sposób. Rodzice stracili ziemię w wiosce, sprzedając ją kawałek po kawałku, w miarę jak ojciec inwestował pieniądze w rozmaite niedochodowe przedsięwzięcia. (Teraz ta sama ziemia była warta ponad trzysta razy więcej, niż za nią dostał). Potem tracili meble i mieszkania w Mirpurze, Mohammadpurze oraz Tejgaonie i tylko interwencja ojca Ghaniyah – zabezpieczenie ich kolejnego mieszkania w Mohammadpurze dzięki wpłaceniu odpowiedniej kwoty za pośrednictwem partnera biznesowego – uchroniła ich przed całkowitą bezdomnością. Taki sposób życia wywarł piętno na matce, która była chuda i miała skłonności do wrzodów. Amina uważała, że matka nadal jest piękna: miała szeroko rozstawione oczy i wąski prosty nos, ale ona sama upierała się, że bezpowrotnie utraciła urodę. I w końcu jej babka straciła Emdada i Khokona i nie mogła zrobić nic, co przywróciłoby ich do życia.

To, co Amina straciła trzeciej nocy spędzonej w domu George’a, wydawało się nic niewarte w porównaniu z tamtymi stratami. George przystał na warunki jej matki i nawet kupił łóżko, które czekało na Aminę w jednym z pokoi. Pierwszego wieczoru umyli razem zęby, niczym małżeństwo, a potem George pocałował ją w czoło i zniknął za drzwiami swojego pokoju. W oknie pomieszczenia, w którym spała Amina, nie było zasłon, a drzewo rosnące na dworze rzucało na podłogę nieznajomy pochyły cień. Panowała idealna cisza. U siebie w domu zawsze słyszała jakiś hałas z ulicy – klaksony, płacz dzieci, a nawet szczekanie psów – nie wspominając o donośnym chrapaniu ojca. Nawet kiedy mieli więcej niż jeden pokój, zawsze z kimś spała: najpierw z babcią i ciotką, potem z rodzicami. Gdy skończyła dwanaście lat, ojciec zaproponował, żeby przeniosła się na własne łóżko, lecz Amina wraz z matką odkryły, że żadna z nich nie potrafi zasnąć bez tej drugiej obok siebie, dlatego w końcu to ojciec zaczął spać oddzielnie.

Pierwszego wieczoru George nieśmiało wręczył jej ogromną pluszową pandę, prawie tak wielką jak Amina – prezent od jego matki, która uznała, że dziewczyna będzie tęskniła za domem i przyda się jej coś na pocieszenie. Amina podziękowała George’owi i posadziła pandę na drewnianym bujanym fotelu w rogu pokoju, ponieważ śmiesznie i dziecinnie byłoby spać z czymś takim. Zasnęła od razu, lecz potem nagle się obudziła w ciemności. Spojrzała za okno, próbując odgadnąć, która to może być godzina, i dostrzegła, że ktoś się jej przygląda.

Krzyknęła tak głośno, że obudziła George’a.

– Amina?

Oczywiście był to tylko wypchany misiek. Wstała i otworzyła drzwi na korytarz.

– Przepraszam – powiedziała, ale chwilę trwało, nim przypomniała sobie właściwe słowa. – Zły sen. – Pod jego drzwiami dostrzegła smużkę światła. Miała nadzieję, że wkrótce wstaną i zaczną dzień.

– W porządku – odpowiedział zza drzwi. – Dobranoc. – Wyłączył światło, a wtedy, na palcach, przeszła korytarzem, żeby sprawdzić godzinę. Była dopiero dwudziesta trzecia: jeszcze siedem godzin, nim wreszcie będzie mogła wstać i zejść na dół.

W domu spała w długim T-shircie i spodniach od piżamy, jednak trzeciej nocy zaryzykowała, idąc do łazienki w samej tunice. George stwierdził, że ładnie wygląda, co ją ośmieliło. Gdy pochylił się, żeby jak zwykle pocałować ją w czoło, uniosła twarz do góry, tak że skończyło się na prawdziwym pocałunku w usta. (Całowali się już wcześniej w ciągu dnia na kanapie stojącej na dole, ale nigdy w nocy). Kiedy całym ciałem przytuliła się do narzeczonego, z ust George’a wydobył się dziwny dźwięk. Zupełnie, jakby mieszkał w nim jakiś mały człowieczek, który nigdy wcześniej się nie odzywał. Ten cichy nowy głos – i to, że to ona go sprowokowała – sprawił, że wzięła George’a za rękę i poszła z nim do jego sypialni, która od tamtego czasu stała się ich wspólną.

Była rozczarowana, gdy okazało się, jakie to nieprzyjemne, jak zupełnie niepodobne do pocałunku w łazience, który sprawił, że poczuła między nogami to samo co czasem, kiedy oglądała w telewizji pocałunek pary aktorów. Nie bolało aż tak, jak straszyła ją kuzynka Micki, ale gdy George leżał na niej, było jej gorąco, a poza tym nie wyglądał zbyt ładnie z zamkniętymi oczami – zupełnie jakby był gdzieś daleko i cierpiał. Z drugiej strony, po wszystkim tak słodko się martwił, dopytując się z zaniepokojeniem, czy na pewno tego chciała. Spytał, czy przeszkadza jej, że złamała obietnicę daną matce, lecz następnego ranka, kiedy po raz pierwszy w życiu obudziła się obok kogoś, kto nie należał do jej rodziny, z zaskoczeniem odkryła, że wcale tego nie żałuje.

9

Amina czekała, aż trochę się zadomowi, żeby zaprosić Eda i Min na kolację. Mieli ze sobą tyle wspólnego: można było powiedzieć, że to Ed przyczynił się do ich małżeństwa, ponieważ to od niego George usłyszał o AsianEuro. Wspomniała o tym George’owi po wieczorze panieńskim, ponieważ żałowała, że rozmawiała z Min tylko chwilę, ale George odpowiedział, że Ed i Min są bardzo religijni i udzielają się towarzysko niemal wyłącznie w swojej wspólnocie kościelnej. Amina doszła do wniosku, że w ten delikatny sposób daje jej do zrozumienia, że Ed i Min nie zechcą się zaprzyjaźnić z muzułmanką. Podejrzewała, że gdyby George znalazł sobie narzeczoną w jednym z krajów katolickich, natychmiast zostaliby zaproszeni do Eda i Min. Oczywiście mogła ich sobie po prostu darować, nigdy nie interesowały jej znajomości z ekstremistami, zarówno z kręgu jej własnej religii, jak też pozostałych. Chodziło jednak o to, że nie miała zbyt wielu okazji do poznawania ludzi.

Pewnej ciepłej majowej soboty, jakieś sześć tygodni po jej przyjeździe, wpadła na Min podczas wyprawy do sklepu z wyposażeniem wnętrz. Rozdzielili się z George’em na czas zakupów, a wtedy zauważyła Min w dziale kuchennym: przyglądała się kompletowi przyborów w jaskrawych kolorach. Amina wahała się przez chwilę, ale podeszła.

– Cześć, Min. Jestem Amina, narzeczona George’a Stillmana.

– Och, cześć. – Jej głos był pokrzepiająco ciepły i w godny pozazdroszczenia sposób pozbawiony obcego akcentu. – Uwielbiam ten sklep, a ty?

Amina przyznała jej rację, chociaż ogrom przestrzeni trochę ją przytłaczał i miała problemy ze znalezieniem przedmiotów z listy.

– Mają naprawdę wszystko. Co chcesz kupić?

– Matę pod prysznic.

– Wiem, gdzie ją znaleźć – oznajmiła Min. – Pokażę ci.

Przyjazne nastawienie Min ośmieliło Aminę i kiedy wędrowała za nią między półkami, postanowiła zaprosić ją do siebie. Odkryła, że George nie jest zbyt towarzyski. Całkiem możliwe, że wizja uroczystej kolacji z gośćmi niezbyt do niego przemawiała, niezależnie od tego, czy lubił zaproszonych, czy też nie.

– Wstyd mi, że wcześniej nie zadzwoniłam – wyznała Amina. – Ja, George i ja, chcielibyśmy was oczywiście zaprosić na kolację. Tyle wam zawdzięczamy.

Dźwięczny śmiech Min przypominał odgłos aluminiowych talerzy pobrzękujących w zlewie. Drobniejsza od Aminy, długie włosy nosiła upięte w kok: dało się zauważyć, że są bardzo gęste, proste i lśniąco czarne – matka też kiedyś takie miała, rozpuszczała je tylko nocą.

– Co takiego możecie nam zawdzięczać?

– Wszystko dzięki tej stronie – odparła Amina. – AsianEuro.com.

– Słucham? – zdziwiła się Min, po raz pierwszy brzmiąc jak ktoś, kto nie włada angielskim od urodzenia.

– George nie dowiedziałby się o niej, gdyby nie Ed.

Min nadal szła, lecz spojrzała na Aminę z powątpiewaniem. Wyglądała, jakby ktoś ją obraził i szykowała się do obrony.

– Nie wiem, co to jest – upierała się. – Ale jeśli Ed o tym słyszał, to było, zanim się poznaliśmy.

– AsianEuro – powtórzyła Amina, podejrzewając, że zaszło jakieś nieporozumienie. – Strona, dzięki której najpierw wy się poznaliście, a potem my. George po raz pierwszy usłyszał o niej od Eda.

Min zatrzymała się przed piramidą biało-błękitnych nawilżaczy powietrza, która sięgała niemal pod sufit sklepu.

– Ed i ja nie korzystaliśmy z żadnej strony. Kiedy go spotkałam, ledwie umiałam korzystać z poczty elektronicznej.

– To jak się poznaliście?

– W kościele. – Odpowiedź Min była tak naturalna, że Amina niemal natychmiast musiała porzucić nadzieję, iż to kłamstwo. – Ed przyjechał do Cebu razem ze swoją wspólnotą w ramach przyjacielskiej misji, a ja należałam do delegacji powitalnej. Zakochaliśmy się w sobie od pierwszego wejrzenia.

– Na Filipinach?

Min pokiwała głową.

– Przez rok pisaliśmy listy, takie papierowe, a potem przyjechałam do Rochester, żeby za niego wyjść. Należeliśmy do partnerskich wspólnot, dlatego, chociaż nie było tu mojej rodziny, czułam się, jakbym brała ślub we własnym kościele.

– To cudowne – podchwyciła Amina. Min dziwnie na nią spoglądała, dlatego dodała, że pewnie coś jej się pomyliło i to jakiś inny znajomy George’a poznał swoją żonę przez AsianEuro. Potem zapewniła, że sama da radę znaleźć matę pod prysznic, i poszła okrężną drogą do działu kosmetyków podróżnych, niedaleko wyjścia, gdzie umówiła się z George’em.

Zastanawiała się nad tym, ale nie wspomniała George’owi, że spotkała Min. Jeśli skłamał, musiał to zrobić ze wstydu. Może wydawało mu się, że lepiej zabrzmi, jeżeli powie, że usłyszał o tej stronie od przyjaciela, zamiast przyznać się do szukania w internecie serwisów randkowych. Kiedy Amina rejestrowała się na stronie, miała świadomość, że jest jedyną kobietą z Azji Południowej i że zaglądający tam mężczyźni szukają raczej kobiet w typie Min – z Filipin, Wietnamu, Tajlandii, Malezji albo nawet Chin. Spytała George’a, dlaczego wybrał Bangladesz, skoro jedynym zdjęciem, jakie znalazło się na stworzonym przez nią profilu, była czerwono-zielona flaga jej kraju, a on odpowiedział, że Amina go zaciekawiła, ponieważ była inna.

10

Chociaż nikomu się do tego nie przyznała, spotkanie z Min na nowo obudziło jej obawy dotyczące muzułmańskiego obrządku, bez którego ich ślub nie będzie prawdziwy. Żałowała teraz obietnicy złożonej matce, że najpierw wezmą ślub w meczecie. Matka bała się, że po ceremonii w urzędzie narzeczony Aminy może zmienić zdanie w kwestii przejścia na islam. George obiecał, że zostanie takim samym muzułmaninem, jakim był chrześcijaninem: powiedział Aminie, że wierzy w Boga, ale nie wydaje mu się, żeby Bóg za bardzo dbał o to, czy ludzie się modlą i chodzą do kościoła. Amina powtórzyła pierwszą część tego stwierdzenia matce i zaręczyła jej, że George nie zmieni zdania. Przez osiemnaście miesięcy ich znajomości nigdy nie zmienił zdania na żaden temat.

Cały problem polegał na tym, że wszystkie meczety w Rochester były zamknięte. Próbowali się dostać do Masjid Al-Islam w godzinach otwarcia, które znaleźli na stronie internetowej, ale kiedy się tam pojawili, okazało się, że wszystko jest pozamykane. Gdy wpisała w wyszukiwarkę internetową Centrum Islamskie Sabiqun, znalazła kilka artykułów na temat aktów wandalizmu: pisano w nich, że już trzeci raz ktoś wypisuje „rasistowskie inwektywy” na frontowej ścianie meczetu. Nie wspomniała o tym George’owi, ponieważ zacząłby wtedy wyrzekać na chuliganów. Byli tak zdesperowani, że pewnej soboty pojechali aż za lotnisko, żeby odwiedzić Towarzystwo Tureckie w Rochester.

George chciał rano pojechać do sklepu dla majsterkowiczów, a po południu wymienić odpadające uchwyty w szafkach kuchennych. Amina obiecała, że zajmą się tym, kiedy wrócą do domu, jednak w drodze zgubili się kilka razy i gdy dojechali na miejsce, była już czternasta. Zostawili samochód na ulicy przed zakratowaną pizzerią. W oddali kilku nastolatków siedziało na ławce i paliło, lecz poza tym ulica była opustoszała.

– Nie podobają mi się te dzieciaki – powiedział George.

– Ja pójdę. Zostań w samochodzie. – Amina ucieszyła się, że pójdzie sama. Obawiała się, że imam może nie być zadowolony z pośpiechu przy zawieraniu małżeństwa albo zechce im narzucić jakieś czasochłonne przygotowania. Jeżeli miałaby się kłócić, to wolałaby nie robić tego przy George’u. Wierzyła, że jeżeli tylko spotka się z tureckim imamem w cztery oczy, będzie w stanie przekonać go do poprowadzenia ceremonii.

Ale George nie chciał jej puścić samej. Kiedy doszli do meczetu, znów okazało się, że jego brama jest zamknięta.

– Cholera – wyrzucił z siebie George i zaczął kopać bramę. Łańcuch i kłódka głośno załomotały, a po przeciwnej stronie ulicy dwie czarnoskóre kobiety w wymyślnych sukienkach i kapeluszach odwróciły się, żeby spojrzeć na jej męża.

– Piszą, że meczet jest otwarty od dwunastej do piętnastej – powiedziała Amina, wskazując na wywieszkę. Zawołała po angielsku: – Jest tu kto?! – A potem, ciszej: – Assalamu alaikum. – Jednak nikt nie pojawił się na podwórku. Do bramy przyczepiono dwa plastikowe pojemniki z wydrukowanym napisem WEŹ JEDNĄ. Pierwszy z pojemników był pusty, ale w drugim zostało jeszcze kilka skserowanych żółtych ulotek. George automatycznym gestem sięgnął do środka, a Amina była zaskoczona, widząc ogłoszenie dotyczące Centrum Islamskiego w Rochester, które prawie dwa lata wcześniej znalazł dla niej Nasir.

– Znam to miejsce. – George czytał ulotkę. – To niedaleko, na Westfall Road, dlaczego nie zaczęliśmy stamtąd?

Amina nie chciała mu mówić o Nasirze ani niechęci do skorzystania z jego propozycji. Pewnego popołudnia Nasir wrócił po książkę, zaledwie kilka minut po tym, jak ojciec wyruszył w długą podróż do punktu fotograficznego na bazarze Kaptan po drugiej stronie miasta, gdzie znajomy obiecał mu za niewielką sumę zreperować jego stary aparat. Amina mówiła mu, że to strata pieniędzy, ale ojciec upierał się, że chce robić zdjęcia na lotnisku.

Nasir przyszedł w tak doskonałym momencie, aż trudno było uwierzyć, że nie obserwował domu. Do tamtej chwili Amina nie myślała o książce pod nogą kuchennego stołu, teraz wpatrywała się w twarz kuzyna, modląc się, żeby nie spojrzał w dół.

– Zjedz coś, proszę – zaproponowała matka. – Właśnie robię Munni tosty bombajskie. – Nasir zdążył słabo zaprotestować, lecz jej matka już była w kuchni.

– Mama mówi, że nie wracasz do Anglii.

– Dobrze tam zarabiałem, ale wiodłem kiepskie życie. Przyjechałem do domu, żeby i w jednym, i w drugim zaczęło mi się układać.

Amina zastanawiała się, dlaczego mężczyźni z Bangladeszu czują potrzebę, żeby wszystkim się chwalić, zwłaszcza kiedy rozmawiają z kobietą. Od George’a dowiedziała się jedynie, że jego praca nie jest szczególnie wyjątkowa, a poza tym zbyt nudna, żeby rozmawiać o niej z Aminą, chociaż był inżynierem z tytułem magistra.

– O jakim biznesie myślałeś? – spytała i z zadowoleniem zauważyła, że Nasir się zarumienił. Odpowiedział, że dopiero wrócił i wciąż się zadomawia.

– Munni, oddaj książkę kuzynowi! – zawołała z kuchni matka i przez chwilę Aminę ogarnęła panika. Czyżby matka zapomniała? Nie mogła spojrzeć w dół, gdyż bała się, że Nasir podąży za jej wzrokiem i zauważy książkę wsuniętą pod nogę od stołu. – Jest na półce, w sypialni – dodała matka od niechcenia i wtedy Amina zerknęła w dół. Jakimś sposobem, pomiędzy wyjściem ojca z domu a pojawieniem się Nasira, książka przemieściła się z podłogi do pokoju rodziców.

– Czytałaś? – spytał Nasir.

– Tylko fragmenty – odparła Amina. – Ojciec ją przeczytał. Chyba nie podobała mu się tak bardzo jak książki, które kiedyś mu przynosiłeś. – Uśmiechnęła się, lecz Nasir pozostał poważny. Sprawiał wrażenie, jakby nie dbał o to, co myśli jej ojciec.

– Które fragmenty?

Miała ochotę skłamać, ale czuła, że wtedy wskazałby właściwe rozdziały i być może nawet siedział nad nią, jedząc bombajskie tosty matki i czekając na jej reakcję.

– „Małżeństwo kobiety z Wyznawcą Księgi”. I „Dlaczego muzułmanka nie może poślubić innowiercy?”.

– Co sądzisz?

– Bardzo interesujące – zapewniła Amina. Książka była ciekawa. Według autora istniały dwa powody, dla których kobieta nie może poślubić mężczyzny niewierzącego w Allaha. Pierwszy był oczywisty: ich dzieci zostaną najprawdopodobniej wychowane w religii ojca. Drugi powód ją zaskoczył, ale doceniała jego nienaganną logikę. Skoro muzułmanie odnosili się z szacunkiem do wszystkich proroków – nie tylko Mahometa, ale również Abrahama, Mojżesza i Jezusa – muzułmanin mógł odnosić się z szacunkiem do wiary swojej chrześcijańskiej żony. Natomiast chrześcijanie wyznawali wiarę w jedynego proroka, Jezusa Chrystusa, zatem chrześcijański mąż uzna proroka, w którego wierzy jego żona, za fałszywego. A ponieważ to mężczyzna jest głową domu, muzułmance nie wolno żyć z chrześcijaninem.

– Mimo to nie zmieniłaś zdania.

– A dlaczego miałabym to zrobić? Mój narzeczony, George, chce zmienić wyznanie.

Nasir wyglądał na zaskoczonego, lecz tylko przez chwilę.

– Teraz tak mówi.

– Mówi tak cały czas.

– Znam Anglików.

– George jest Amerykaninem.

Nasir wzruszył ramionami.

– A co z waszymi dziećmi?

– Oczywiście będą muzułmanami.

– Ale czy będą się modliły? Czy będą pościły?

Amina pożałowała swojego wcześniejszego żartobliwego tonu. Czuła się urażona poufałym zachowaniem Nasira. Być może odnosił się do niej tak, ponieważ znał ją, gdy była dzieckiem, a może dlatego, że kiedyś uznawano ich za przeznaczoną sobie parę. Teraz jednak była już kobietą, zaręczoną i zamierzającą poślubić kogoś innego. Matka nie powinna ich nawet zostawiać samych w jednym pomieszczeniu.

– Ojciec niedługo wróci. Powinieneś już iść.

Wciąż pamiętała wieczory, gdy przychodził do ojca. Po jego wizytach musiała przepraszać Boga za swoje modlitwy, ale kiedy był w pokoju obok, zapominała o powinnościach i umiała się modlić tylko o to, żeby został na kolacji, a po kolacji porozmawiał z ojcem tak, by mogła leżeć w ciemności na łóżku i słuchać jego głosu. Gdy Nasir nazywał ją mądrą dziewczyną, nie umiała wydobyć z siebie żadnego słowa po angielsku. Gdy dotykał jej włosów, miała wrażenie, jakby jej ciało składało się z wody gazowanej (na lekcjach fizyki pana Haqa dowiedziała się, że woda stanowi 61,8 procent ciała człowieka).

– Do widzenia, Amino – powiedział Nasir, chociaż zawsze mówił do niej Munni. – Niech Bóg ma cię w swojej opiece.

– Allah hafez – odparła Amina. – Powodzenia w nowym interesie. – Z czystej ciekawości spojrzała prosto w jego oczy, ocienione długimi rzęsami, ale Nasir zniknął, a zamiast niego stał przed nią rozeźlony nieznajomy, który odwzajemnił spojrzenie.

*