Tytuł oryginału:

ALTAR OF BONES

Copyright © Philip Carter 2011

All rights reserved

Published by arrangement with Gallery Books, a division of Simon & Schuster Inc.

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz 2012

Polish translation copyright © Jan Kabat 2012

Redakcja: Joanna Morawska

Ilustracje na okładce:

Tony Mauro (front), Colman Lerner Gerardo/Shutterstock (tył) gułag autor nieznany (wnętrze okładki)

Dama z jednorożcem RMN-Grand Palais/BE & W (wnętrze okładki)

Projekt graficzny okładki: Andrzej Kuryłowicz

ISBN 978-83-7659-491-0

Wydawca

WYDAWNICTWO ALBATROS A. KURYŁOWICZ

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

2012. Wydanie elektroniczne

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o. o.

Dla Catherine

Podziękowania

Pragnę podziękować kilku osobom za ich nieocenione wsparcie i zachętę podczas pisania i publikacji tej książki.

Jest wśród nich mój agent, Aaron Priest, który zawsze był wobec mnie szczery, niejednokrotnie aż do bólu – jesteś najlepszy w swoim fachu, bez dwóch zdań – także Lucy Childs i Frances Jalet-Miller, których wyczerpujące i dogłębne uwagi bardzo przysłużyły się książce.

Pragnę też podziękować swemu wydawcy, Louise Burke, i najlepszej w świecie redaktorce, Karze Cesare z Gallery Books, a także wszystkim pozostałym z Simon & Schuster, pracownikom działu grafiki, sprzedaży i produkcji; to dzięki ich wysiłkom książka trafiła na półki księgarń i do rąk czytelników.

CC – dziękuję za twoje rady i słowa otuchy podczas naszych cotygodniowych obiadów w fabryce zajmującej się produkcją wysokiego cholesterolu. Wiesz, że bez ciebie nigdy bym sobie nie poradził. TG – gdybym chciał wyrazić ci w pełni swą wdzięczność, musiałbym napisać książkę. Wszyscy potrzebujemy kogoś, kto wyciągnie nas w środku nocy z więzienia, płacąc kaucję. Ty właśnie jesteś kimś takim (co nie znaczy, by się to kiedykolwiek zdarzyło. Na razie). Dziękuję także kolegom pisarzom z First Wednesday of the Month Group; zawsze mogłem na nich liczyć, jeśli chodzi o radę i wsparcie.

Wreszcie dziękuję swej Jedynej za to, że wytrzymała ze mną przez te wszystkie lata. Jestem wielkim szczęściarzem, że mogę iść przez życie, mając cię u swego boku.

PROLOG

San Francisco, Kalifornia

Teraz

Rosie wiedziała, że nieznajomy się zjawił, by ją zabić, gdy tylko stanął w kręgu światła wokół ogniska.

Znajdowali się głęboko w zaroślach Golden Gate Park, gdzie nie musieli się obawiać policji – niewielka kolonia bezdomnych, którzy za dnia żebrali na Haight Street, a nocą biwakowali w parku. Rosie była nowicjuszką w tej grupie, ale to ona wpadła na pomysł, żeby ustawić wózki sklepowe w krąg, jak wozy pionierów, a potem przykryć je tekturą i kocami, tworząc w ten sposób prowizoryczną osłonę. Drżała jednak w przenikliwych porywach lutowego wiatru, spoglądając w oczy nieznajomego. W oczy swojego zabójcy.

Złapała wcześniej kaczkę niedaleko jeziora i teraz piekła ją nad ogniem nadzianą na stalowy wieszak jak na rożen. Nieznajomy udawał, że przyciągnęła go woń mięsa, ale Rosie wiedziała swoje.

– Cześć – rzucił na powitanie. Mówił nieźle po angielsku, ale nie pozbył się do końca akcentu typowego dla języka Matki Rosji. – Spenetrowałem wieczorem kontener na śmieci i znalazłem to. – Pokazał napełnioną do połowy litrową butelkę wild turkey, zbliżając się jednocześnie do ogniska. – Chętnie się z wami podzielę, jeśli poczęstujecie mnie tym, co tu pichcicie.

Willard, ich samozwańczy przywódca, odstawił swoje piwo i wstał, żeby stuknąć się z nowo przybyłym zaciśniętą dłonią.

– Dawaj, przyjacielu.

Nieznajomy – dobrze zbudowany, kościsty facet z tłustym kasztanowym kucykiem z tyłu głowy i twardym obliczem – usiadł ze skrzyżowanymi nogami blisko ognia. Uśmiechnął się szeroko, wyciągając rękę z butelką.

Willard był wysokim mężczyzną o małej głowie, każdy centymetr jego ciała pokrywały więzienne tatuaże. Nawet pod oczami miał wymalowane łzy. Obrzucił jednak butelkę spojrzeniem pełnym dziecięcego zachwytu.

– Człowieku, to był cholernie fartowny kontener.

Nieznajomy znów się uśmiechnął.

– Wczoraj w nocy wybuchł pożar w sklepie alkoholowym przy Polk Street, wybebeszyli go podczas gaszenia. To, co było w środku, poszło z dymem, a to, co się nie spaliło, zwędzili prawdopodobnie strażacy i policjanci. Miałem chyba szczęście, no nie?

Rosie nie żywiła żadnych wątpliwości, że sklep alkoholowy i kontener na śmieci naprawdę istniały. Ludzie pokroju nieznajomego dbali o szczegóły.

Wyglądał też na bezdomnego: brudne dżinsy, i to tak bardzo, że trudno było się w nich dopatrzyć niebieskiego koloru, fajka do cracku w kieszeni na piersi, zastarzały brud w porach skóry. Jednak oczy nie pasowały do tego wizerunku. Ich spojrzenie odznaczało się ostrością i skupieniem. Właściciel tych oczu nawet by nie mrugnął, gdyby podrzynał komuś gardło albo strzelał w głowę, stojąc na dachu w odległości dwustu metrów.

Rosie milczała, obserwując nieznajomego, gdy butelka whisky przechodziła z rąk do rąk wokół ogniska: od transwestyty zwanego Jaskrem, do Gimpy Sama, jednonogiego mężczyzny o połamanych zębach, wreszcie do Dodgera, wysokiego, przygarbionego faceta z szarymi dredami pod dziecięcą wełnianą czapeczką różowego koloru.

Ja też nie jestem już taka wspaniała, pomyślała. Choć kiedyś byłam niczego sobie… Od tego czasu jednak upłynęło wiele lat niełatwego życia. Teraz nie miały one żadnego znaczenia, ponieważ umierała na raka, który zdążył już niemal w całości pochłonąć wnętrzności jej brzucha niczym żrący kwas.

Butelka trafiła w końcu do rąk Rosie. Zostało dostatecznie dużo trunku dla niej i dla nieznajomego. Patrzyła na mężczyznę, osuszając szkło do ostatniej kropli. Nie miała nic przeciwko temu, by zapłacił za przywilej zadania jej śmierci.

Wsunęła butelkę do kieszeni płaszcza, dając mu wzrokiem do zrozumienia, żeby się pieprzył.

Wskazał mięso na ogniu.

– Ładnie pachnie, bez dwóch zdań. Co to takiego?

Rosie rozsunęła usta w uśmiechu, odsłaniając zęby.

– Pieczony szczur.

Zauważyła, że drgnął mu mięsień pod lewym okiem, ale facet szybko się opanował.

– Musiał być cholernie duży.

Jaskier zachichotał, potem zaczerwienił się i wlepił spojrzenie w ziemię, drapiąc się po ranach na szyi – spustoszeniach dokonanych przez brudne igły.

Rosie dojrzała odrazę na twarzy nieznajomego, który odwrócił wzrok.

Może nie jesteś mimo wszystko taki twardy, co, wielki gościu?

– Kolacja gotowa – powiedziała i znów się uśmiechnęła.

• • •

Pochłonęli kaczkę z czerstwymi bułkami, które Gimpy Sam wyżebrał w McDonaldzie. Nikt się specjalnie nie odzywał, zwłaszcza Rosie; niewiele też zjadła. Rak i leki przeciwbólowe, które dostała w przychodni, pozbawiły ją apetytu.

Zrobiło się późno. Rosie dorzuciła chrustu do ognia. Pomyślała, że będzie żyła, dopóki pozostali nie zasną.

Dodger pogrzebał w płomieniach patykiem, a potem jego rozżarzonym końcem zapalił fajkę. Zaciągnął się nią głęboko, potem przekazał nieznajomemu.

– Chcesz się sztachnąć, koleś? Za darmo?

Dodger ściągnął czapkę i trzepnął nią Sama po głowie.

– Nie rozdawaj naszego cracku, idioto.

– Wszystko w porządku – zapewnił nieznajomy i poklepał się po kieszeni na piersi. – Mam własny towar. Na później.

Nawet gdyby Rosie nie była całkowicie pewna, że mężczyzna odgrywa tylko swoją rolę, to ta głupia uwaga przeważyłaby szalę. W świecie, gdzie można dostać nożem w serce z powodu pary starych butów, żaden prawdziwy ćpun nie przyznałby się za Boga, że ma towar.

Dodger i Gimpy Sam przestali się na chwilę spierać, by wymienić znaczące spojrzenia, a potem zabrali się do palenia.

Jaskier, nie tknąwszy nawet jedzenia, oddalił się wcześniej, żeby załatwić jakąś prywatną sprawę. Wrócił po jakimś czasie ze strzykawką w ręku. Zajął swoje miejsce przy ognisku, przeciągnął igłą po kamieniu, żeby usunąć osad, a następnie wbił ją sobie spokojnie w szyję.

Rosie dźwignęła się na nogi, czując łamanie w starych kościach.

– Muszę iść na siku.

Zachowywała się jak stara pijaczka, sunąc niepewnym krokiem i mrucząc coś pod nosem. Kiedy znalazła się poza kręgiem światła, zaczęła biec.

• • •

Słyszała za plecami tupot stóp na ścieżce. W wierzchołkach drzew i w jej uszach huczał wiatr. Była już zdyszana.

Miała nad swym prześladowcą przewagę, ale zabójca zbliżał się szybko. Jej stare nogi nie były już takie sprawne. Mogła się poddać – co za różnica, i tak umierała na raka. On jednak najpierw chciałby ją zmusić do mówienia, a nie wiedziała, ile bólu potrafiłaby znieść. Każdy się łamał prędzej czy później.

Szew w boku i tak już sprawiał jej niewyobrażalne cierpienie. Zwolniła, żeby zaczerpnąć tchu i pogrzebać wśród śmieci w głębokich kieszeniach płaszcza, szukając małego skrawka papieru.

Co za idiotka. Jak mogłaś być tak durna? Trzeba to było podrzeć na kawałeczki, gdy tylko dostarczyłaś ten list, a teraz…

To przez te leki przeciwbólowe. Tumaniły jej umysł, sprawiały, że zapominała o wszystkim i głupiała. Stawała się nieostrożna.

Muszę go znaleźć, muszę znaleźć ten kawałek papieru… O Boże, jeśli mnie dorwie i przeszuka, to go znajdzie, a wtedy…

Gdzie się podziało to draństwo? Gwizdek, ogryzek jabłka, papierosy, pusta butelka, papier. Zwinęła go w kulkę i wsadziła sobie w usta.

Z lewej strony dobiegł trzask pękającej gałęzi.

Rosie rzuciła się do ucieczki.

• • •

Potknęła się o korzeń drzewa i rąbnęła całym ciężarem o ziemię. Poczuła, jak pusta butelka pęka pod jej brzuchem, a ostre kawałki szkła przebijają gruby wełniany płaszcz i wrzynają się w ciało.

Wsunęła dłoń w kieszeń i wyjęła duży odłamek; poczuła, jak kaleczy jej rękę, poczuła lepkość krwi, ale się uśmiechnęła. Mogła go teraz zranić, wet za wet. Chciała go zranić, nawet gdyby miał potem zrobić z nią to, co uważałby za najgorsze.

Dźwignęła się z powrotem na nogi. Kostka nie wytrzymała ciężaru jej ciała i Rosie zatoczyła się na drzewo. Jakaś gałąź trzepnęła ją w twarz, przyprawiając niemal o ślepotę. Zamrugała załzawionymi oczami, ale biegła dalej. Był blisko, tak blisko! Słyszała jego chrapliwy oddech, szelest zwiędłych liści i igieł pod jego stopami.

Ujrzała przed sobą blask księżyca odbijający się w szkle. Wiedziała teraz, gdzie się znajduje – niedaleko cieplarni, w której hodowali te piękne kwiaty. Myślała o niej jak o przytulnym budyneczku, bo był biały i przystrojony falbankami. Tuż obok biegła ulica, może pojawiłby się jakiś samochód, ktoś, kto mógłby jej pomóc…

Na jej krtani zacisnęło się stalowe ramię i szarpnęło ją do tyłu. Poczuła, jak czubek noża wślizguje się w szyję, niezbyt głęboko, ale wystarczająco, by zaczęła się sączyć krew, gorąca i lepka. Ostrze wniknęło głębiej. Słyszała przyspieszony oddech mężczyzny i była świadoma jego podniecenia, gdy wepchnął stal jeszcze mocniej.

Obrócił ją twarzą do siebie, trzymając nóż pod jej brodą.

– Teraz mi powiesz, gdzie to jest. Z kurewską dokładnością.

– Ale ja nie mam… o co chodzi?

Wiedziała jednak, o tak, doskonale wiedziała, o co mu chodzi. Grała na zwłokę, w każdej chwili mógł przejeżdżać samochód, a ona mogłaby krzyknąć, krzyknąć…

– Gadaj albo poderżnę ci to chude gardło jak kurczakowi.

Zdawała sobie doskonale sprawę, że ją zabije, ale dopiero wtedy, gdy mu powie. Potem będzie dla niego niczym, i niczym dla ludzi, którzy go przysłali, jedynie starą oderwaną nitką, którą należy obciąć. Nie chciała umierać przed swoim czasem… Wydało jej się to zabawne, tak zabawne, że parsknęła śmiechem, który przypominał bardziej skowyt.

Wydało mu się, że wygrał. Poczuła, jak mężczyzna się odpręża; jego oddech uspokoił się nieco.

Wbiła mu kawałek szkła głęboko w ramię.

Krzyknął i odskoczył, chwytając się za rękę i przeklinając Rosie. Uderzyła ponownie, tym razem celując w oczy. Poruszył się tak szybko, że jego dłoń przypominała rozmazaną smugę. Poczuła uderzenie w klatkę piersiową. Trafił ją, ale to było bez znaczenia. Uwolniła się od niego, uwolniła. I mogła wyłupić mu oczy, draniowi, ale stwierdziła ze zdumieniem, że nie jest w stanie ruszyć ręką. Uciekać, uciekać, uciekać. Musiała uciec…

Obróciła się, pobiegła chwiejnie ścieżką, wypadła na drogę. Jeszcze tylko kawałek i na pewno pojawi się jakiś samochód. Nie mogła złapać tchu.

Spuściła wzrok, a potem patrzyła jak osłupiała. Wpakował w nią nóż. Widziała tylko rękojeść, co oznaczało, że ostrze weszło głęboko, być może do samego serca. Ale nie bolało i nie miało to sensu; po chwili uświadomiła sobie, że nie czuje już nóg.

Osunęła się na dłonie i kolana. Z szyi na ziemię ściekała krew. Dostrzegła zbliżające się stopy, stare porysowane buty, idiotyczne przebranie, od razu go przejrzała. Chciała mu powiedzieć, że przegrał, że jest głupcem, ale słowa pozostały w głowie.

Patrzyła na but, który dotknął jej piersi, a potem poczuła na szyi jego czubek, gdy mężczyzna przewrócił ją na plecy.

Kucnął przy niej.

– Masz dwie rzeczy do wyboru. Jeśli powiesz mi, gdzie to jest, to umrzesz szybko i gładko. Jeśli utrudnisz mi sprawę, to umrzesz powoli i boleśnie.

Zmusiła gasnące serce do wysiłku i uśmiechnęła się.

– Pieprz się, dupku.

Poczuła bijącą od niego furię, niepewność, ale pozostała niewzruszona. Popatrzyła na nocne niebo. Chciała po raz ostatni zobaczyć księżyc, ale czarne chmury pochłonęły go całkowicie. Tylko jeden raz przed śmiercią, tylko jeden raz…

– W porządku, stara, głupia krowo. – Jej twarz owionął gorący, kwaśny oddech napastnika. – Przekonamy się, jaka będziesz twarda, kiedy już wyłupię ci oczy.

Zobaczyła, jak mężczyzna sięga po rękojeść tkwiącą w jej piersi, i chciała krzyknąć, bo wiedziała, że nie zobaczy już księżyca, ale wtedy czarne chmury odpłynęły, ona zaś ujrzała nie jeden księżyc, lecz dwa. Dwa wielkie, okrągłe, żółte księżyce, jak w kinie.

Nie, nie księżyce…

Światła reflektorów samochodowych.

• • •

Pisk opon. Pospieszne kroki.

– Chłopie, z jej piersi sterczy nóż – powiedział ktoś.

– Zamknij się, Ronnie.

– Ale, posłuchaj…

– Zamknij się i wezwij karetkę.

Zamajaczyła nad nią obca twarz – miękka skóra wokół szczęk, łysina na czubku głowy, ale dostrzegła też troskę, a właśnie tego potrzebowała rozpaczliwie.

Nieznajomy zapewnił:

– Pomoc jest w drodze, więc nie umieraj, okay? Nie umieraj.

Nie, nie, to zbyt niebezpieczne. Nie mogę zostać…

Wydawało się jednak, że jest niezdolna do jakiegokolwiek ruchu, więc pomyślała, że może lepiej pozostać. Musiała mu też coś powiedzieć. Musiała zrobić wszystko, by zrozumiał.

Próbowała podnieść rękę i przyciągnąć go bliżej; jej klatka piersiowa wydała dziwny dźwięk ssania. Rosie miała wrażenie, że próbuje oddychać pod wodą.

– Odzyskałam go – powiedziała, wyrzucając z siebie gulgoczący oddech wraz z krwawą mgiełką, która rozpłynęła się w powietrzu. – Odzyskałam go.

Nieznajomy ujął jej dłonie ciepłą i mocną ręką, nachylił się.

– Wszystko będzie w porządku. Wyjdziesz z tego.

Nie, nie, nie rozumiesz…

Próbowała pokręcić głową, ale bezskutecznie. Nie mogła już poruszyć niczym i nie widziała twarzy nieznajomego, ponieważ zasłaniał ją księżyc, ogromny i jasny, napełniając jej oczy pięknym białym światłem. Słyszała w dali syreny; czas uciekał. Prawda. Musiała sprawić, by ten człowiek dojrzał prawdę. By pojął, że oni…

– Nie musieli go zabijać – powiedziała, wyrzucając z siebie falę jasnoczerwonej krwi i ostatni oddech, niczym tonący. – Nigdy nie napił się z ołtarza kości. Odzyskałam go.

CZĘŚĆ PIERWSZA
STRAŻNICZKA

1

Gułag, Norylsk na Syberii, ZSRR

Luty 1937

Lena Orłowa dostrzegła wilki. Czaiły się na krawędzi mroku, tuż za kręgiem światła reflektorów, i miały opuszczone ogony, które muskały śnieg.

Przyspieszyła kroku, podeszwy butów ślizgały się na zamarzniętych koleinach drogi. Widziała parę własnego oddechu. Było jej zimno, straszliwie zimno, i wydawało się, że otaczające ją powietrze chrzęści pod wpływem każdego ruchu jak papier.

Zauważyła zwłoki dopiero wtedy, gdy niemal na nie wpadła. Wisiały powieszone za pięty na słupie obozowej bramy; martwy człowiek był nagi, ręce miał związane drutem na plecach, głowę przekrzywioną na bok, oczy na wpół otwarte. Zobaczyła, że nad skrępowanymi stopami przybito do drewna tabliczkę, na której widniały duże czerwone litery:

UCIECZKA STĄD JEST NIEMOŻLIWA!

Drzwi wartowni otworzyły się gwałtownie, a Lena odwróciła się, czując łomot serca.

Lena, ty idiotko, opanuj się, bo zaczną podejrzewać, że coś knujesz, nim cokolwiek zrobisz.

Z wartowni wyszedł mężczyzna w mundurze NKWD i wyciągnął dłoń, strzelając palcami.

– Dokumenty.

Pogrzebała w kieszeni watowanej kurtki, żeby wyjąć dowód tożsamości i przepustkę. Kiedy podawała dokumenty funkcjonariuszowi, podmuch wiatru zakołysał ciałem wiszącym na słupie. Z mroku dobiegło wycie wilków.

Wartownik przysunął papiery do strumienia światła płynącego z lampy nad drzwiami. Każdego wieczoru przez ostatnie dwieście siedemdziesiąt dwa dni wychodziła z baraków dla personelu, przekraczała bramę i udawała się na nocny dyżur pielęgniarski w szpitalu obozowym i każdego wieczoru ten sam wartownik żądał od niej okazania dokumentów. Poświęcał swój cenny czas, by je przejrzeć, porównując jej twarz z tą na zdjęciach, sprawdzając pieczątki, podpisy i Bóg wie co jeszcze, jakby jej papiery mogły się różnić od tych, które widział poprzednim razem.

Było tak zimno, że Lena mogłaby spluwać soplami lodu. Uderzała się pięściami po ramionach i przytupywała, ale udawało jej się tylko kruszyć śnieg, który zaskorupiał na kurtce.

– Wszystko w porządku – oznajmił wartownik, oddając dokumenty.

Dowód tożsamości określał ją jako wolnego pracownika, który może przekraczać bramę bez ryzyka, że zostanie zastrzelony. „Wolność” w jej przypadku oznaczała pracę w zawodzie, który wybrało dla niej państwo, w miejscu, do którego ją posłało – innymi słowy, do łagru; wydawało się, że ironię tej sytuacji dostrzega tylko Lena. Jej przepustka stanowiła kolejny żart. Ojciec Leny, wróg ludu, został tu zesłany, by dożyć swoich dni. Ona, jego córka, też była wygnańcem. Mogła podróżować swobodnie wyłącznie na obszarze tego małego skrawka Syberii, półwyspu Tajmyr, ale nie wolno jej było postawić stopy poza jego granicami.

Wartownik doszedł pewnie do wniosku, że porządnie przemarzła, bo machnął zniecierpliwiony ręką.

– Powiedziałem, że wszystko w porządku. Możesz przejść.

– Szczęściara ze mnie – mruknęła Lena pod nosem.

Nie spojrzała ponownie na zwłoki, kiedy przekraczała bramę, ale czuła ich obecność.

Nie ma ucieczki z Norylska. No cóż, tak im się wydaje…

Wiedziała, iż tego wieczoru ona i Niki udowodnią, że to nieprawda. Albo staną się dwiema kolejnym ofiarami wilków.

• • •

Lena delikatnie zamknęła oczy więźniowi, który zmarł w ciągu ostatniej godziny. Na jego karcie, w rubryce „Przyczyna zgonu”, wpisała „niewydolność krążenia”, ponieważ nie wolno jej było napisać „wygłodzenie”.

Spojrzała na zegarek; serce zabiło jej niespokojnie. Było po jedenastej. Gdzie, na miłość boską, podziewał się sierżant Czirkow? Powinien już się pojawić. O północy musiała znaleźć się wraz z Nikołajem na podwórzu za latrynami, gotowa przebiec ziemię niczyją w ciągu czterdziestu pięciu sekund, kiedy to reflektory gasły, a na wieżyczkach zmieniały się warty. Nie mogła jednak opuścić szpitala, dopóki sierżant nie policzył chorych.

Lena patrzyła na zegarek, który odmierzał sekundy. Nie miała wyboru, musiała zrobić obchód. Zapalenie płuc, dyzenteria, odmrożenia… Łóżka, na których leżeli pacjenci, niewiele różniły się od drewnianych prycz; ludzie mieli tylko szorstkie koce. I zawsze było zimno, tak zimno. Nasłuchiwała ciężkich kroków sierżanta. Minęło kolejnych pięć minut. Dziesięć.

Podeszła do następnego łóżka. Leżał na nim chłopiec, który próbował popełnić samobójstwo, przegryzając sobie żyły. Wiedziała, że nie przeżyje do rana. A jego sąsiad, starszy człowiek, zranił się umyślnie siekierą w stopę…

Drzwi otworzyły się z jękiem zardzewiałych zawiasów, a Lena omal nie upuściła tacy z wyjałowionymi bandażami.

Sierżant Czirkow wkroczył do baraku w podmuchu lodowatego powietrza, przytupując, żeby otrzepać śnieg z butów. Kiedy ją zobaczył, na ogorzałej twarzy pojawił się nieśmiały uśmiech.

– A więc to wy macie dzisiaj nocny dyżur. Miałem nadzieję, że to będzie… to znaczy… – Zaczerwienił się, odwrócił wzrok i dokończył: – Towarzyszko Orłowa.

– Towarzyszu sierżancie.

Lena odstawiła tacę i zerknęła ukradkiem na zegarek. Osiemnaście po jedenastej. Wciąż mieli szansę. Sierżant musiał tylko policzyć chorych i odejść.

Zbliżył się powoli do pieca i uniósł poły płaszcza, żeby się ogrzać. Piec – właściwie niewielki żelazny pojemnik na węgle – nie mógł przełamać ściany lodowatego chłodu, w jakim pogrążony był długi i wąski barak.

– Słyszeliście o zamieszaniu, do jakiego doszło dziś rano? – spytał.

– Widziałam jego skutki. Wiszą przy głównej bramie.

– No cóż…

Sierżant wzruszył ramionami, jakby chciał powiedzieć: „Czego innego można się było spodziewać?”, i wyjął z kieszeni płaszcza papier i tytoń, a Lena miała ochotę krzyknąć z rozpaczy.

– Głupi zek – ciągnął sierżant, odrywając kawałek gazety i sypiąc na niego trochę grubo pociętego tytoniu. – Naprawdę sądził, że uda mu się przekroczyć ogrodzenie? I nawet gdyby jakimś cudem zdołał tego dokonać tak, żeby go nie podziurawili kulami, to potem czekałaby go Syberia, a nie spacer po placu Czerwonym.

Lena podniosła wzrok znad obciętej do połowy stopy, którą przemywała. Sierżant odwrócił się od niej, zapalając papierosa. Przyszła jej do głowy straszna myśl, że podoficer orientuje się w jej planach i zamierza ją ostrzec. Kiedy jednak znów na nią spojrzał, nie dostrzegła w jego twarzy niczego niepokojącego.

– Macie rację – odparła. – Więzień był bez szans.

– Dlaczego więc to robią? Możecie mi powiedzieć? Dlaczego próbują uciekać, skoro wiedzą, że to beznadziejne?

– Nie mam pojęcia – skłamała Lena.

Owinęła świeżym bandażem kikuty palców. Mężczyzna leżał sztywno na swojej pryczy z zamkniętymi oczami, nie wydając najsłabszego nawet dźwięku. Sam się okaleczył. Wziął siekierę i próbował odciąć sobie stopę, żeby wydostać się z kopalni niklu. Był to akt obłąkańczej desperacji. Lena doskonale go rozumiała.

Sierżant odsunął się wreszcie od pieca, ale zamiast policzyć chorych i wyjść, podszedł do okna. Lena wątpiła, czy mężczyzna widzi swoje odbicie w szybie pokrytej tak grubą warstwą lodu.

– Nadchodzi purga. Czuje się ją w powietrzu. Nie… – Umilkł.

Lena była święcie przekonana, że sierżant próbuje przekazać jej ostrzeżenie. Nie róbcie tego, co zamierzacie, Leno Orłowa. Nie róbcie tego. Nie dzisiejszej nocy. Ani kiedykolwiek indziej.

Milczenie przedłużało się, aż Lena nie mogła go znieść.

– Co „nie”?

– Nic. Tyle że można się zgubić w zamieci, nawet między drzwiami kuchni a latryną. Gdybyście po dyżurze życzyli sobie towarzystwa w drodze do baraków.

Zdobyła się na uśmiech.

– Z chęcią.

Sierżant też się uśmiechnął i zatarł dłonie.

– Wobec tego w porządku.

Lena spojrzała na zegarek. Jedenasta dwadzieścia siedem. Dobry Boże.

– Towarzyszu sierżancie, nie powinniście…

– Wiem, wiem. Obowiązki wzywają. – Wyjął z kieszeni kartkę. – Widzę, że mamy dzisiaj komplet.

Zgodnie z przepisami więzień musiał odnieść ciężką kontuzję albo mieć co najmniej trzydzieści dziewięć stopni gorączki, żeby dostać się do szpitala, a i tak wszystkie prycze były zawsze zajęte. Wystarczyło jedno spojrzenie, by się zorientować, że żadna nie jest wolna, ale regulamin nakazywał policzyć chorych, więc sierżant to zrobił.

Kiedy szedł wzdłuż szeregu łóżek, porównując nazwiska na kartach ze swoją listą, Lena wrzuciła brudne bandaże do kosza i zbliżyła się do następnego pacjenta.

W końcu sierżant uporał się z liczeniem, ale zamiast wyjść, podszedł i stanął obok niej, przyglądając się, jak przemywa wrzodziejącą twarz starego człowieka, bliskiego śmierci z powodu szkorbutu.

– Powiedzcie mi, towarzyszko Orłowa, jak to się stało, że wylądowaliście w takim miejscu jak Norylsk?

Lena założyła za ucho niesforny kosmyk włosów, a potem umieściła adnotację na karcie pacjenta. Idź już, chciała wrzasnąć. Po prostu idź, idź, idź…

– Urodziłam się tutaj. A właściwie niedaleko stąd, nad jeziorem Piasino. I pracuję w tym szpitalu, ponieważ partia, kierując się swą nieskończoną mądrością, zadecydowała, że muszę to robić.

Sierżant stłumił jęk.

– Och, Leno. Nie powinniście mówić takich rzeczy. Sądzicie zresztą, że mnie ktokolwiek pytał, czy chcę pilnować bandy żałosnych zeków na jakimś lodowatym końcu świata? Ale potrzeby ogółu zawsze muszą być stawiane ponad potrzebami jednostki.

Wiedziała, że impertynencja wpędzi ją w kłopoty. Już się prawdopodobnie zastanawiał, czy nie donieść na nią do politruka – ale co ją to obchodziło? Tej nocy miała stąd odejść, odejść, odejść.

Zapadło między nimi milczenie; przedłużało się, napinało jak cięciwa.

– Ale czy naprawdę jesteście jedną z nich? – odezwał się w końcu, ona zaś wiedziała, że ma na myśli Jakutów: pasterzy reniferów, ludzi o śniadej, szorstkiej skórze, płaskich twarzach i wąskich jak szparki skośnych oczach. – Ponieważ pani oczy są jak niebo z rodzinnych stron przed letnią burzą. A włosy… – Ich niesforny kosmyk znowu się uwolnił, a on wyciągnął rękę, chcąc go założyć za jej ucho. – Mają kolor dojrzałej pszenicy falującej na wietrze.

Drgnęła pod wpływem jego dotyku i się cofnęła.

– Nie wiedziałam, że macie w sobie tak dużo z poety, towarzyszu sierżancie. I mylicie się. Moja matka naprawdę była Jakutką, a ja jestem łudząco do niej podobna, tak jak ona była łudząco podobna do swojej matki… i tak dalej, przez pokolenia, aż do początku świata.

Znowu zerknęła ukradkiem na zegarek. Jedenasta trzydzieści osiem. Wiedziała, że nigdy im się nie uda, było już za późno. Nie, wciąż mogli spróbować. Nazajutrz komendant miał jej przydzielić dzienne dyżury, utknęłaby w szpitalu na długie miesiące. Potem lato, a ona…

Przycisnęła dłoń do brzucha, wciąż płaskiego; nic jeszcze nie było widać. Musieli zrobić to tej nocy albo nigdy.

Wzięła przelewający się basen.

– Proszę wybaczyć, towarzyszu sierżancie, ale jak widzicie, mam mnóstwo roboty.

– Oczywiście. Powinienem zająć się obchodem, ale zobaczymy się później? Rano?

– Tak, z pewnością.

Poczuła ukłucie żalu, kiedy odchodził. Wiedziała, że zostanie obwiniony o ich ucieczkę i że mogą go ukarać, skazując na dwadzieścia lat w tym samym obozie, którego teraz pomagał pilnować.

Odwrócił się w drzwiach.

– Nie umierają wszyscy. Zeki. Jeśli któryś wyrabia normę i przestrzega przepisów, to nie musi umrzeć.

Przystanął na chwilę, jakby czekając, aż mu odpowie, ale ona poczuła ucisk strachu w krtani. Coś jednak wie, pomyślała. Musi wiedzieć. Tylko jakim cudem, skoro Nikołaj nic mu nie powiedział?

Nikołaj nigdy by tego nie zrobił, ponieważ obydwoje mieli najwięcej do stracenia. Gdyby przyłapano ją na udzielaniu pomocy więźniowi, to zostałaby osądzona i skazana na dwadzieścia lat kobiecego łagru gdzieś daleko, tak głęboko na Syberii, że nigdy by się stamtąd nie wydostała. Ale w przypadku Nikołaja nie byłoby żadnej rozprawy i żadnego wyroku. Zawlekliby go tutaj, postawili nad otwartym grobem i zastrzelili.

Sierżant wciąż stał w półotwartych drzwiach, wpuszczając do wnętrza chłód, ale w końcu odwrócił się i odszedł.

Odczekała jeszcze kilka chwil, na wypadek gdyby postanowił wrócić. Potem odstawiła basen i pobiegła na sam koniec sali, do ostatniego łóżka po lewej stronie pod ścianą, do człowieka, którego obecności była świadoma każdym nerwem, od chwili gdy przestąpiła próg szpitala.

Wyglądał jak śmierć.

• • •

Nie, nie. To przez brak światła w tym miejscu, tak odległym od lamp i pieca. Poza tym spał, to wszystko. Tylko spał.

Lena wzięła jego kartę, żeby sprawdzić, co lekarz obozowy na niej napisał, gdy pacjenta przyjęto tego ranka. Nikołaj Popow, więzień numer 35672. Gorączka, podejrzenie zapalenia płuc.

Rzuciła kartę z powrotem na łóżko, pochyliła się i położyła dłoń na czole młodego człowieka. Naprawdę miał gorączkę i pocił się pomimo zimna, ale było to normalne. Musiał sprawiać wrażenie dostatecznie chorego, by przyjęli go do szpitala, a obozowa wiedza mówiła, że można wywołać gorączkę, połykając określoną dawkę soli kuchennej. Nikołaj żartował, że wszystko będzie lepsze niż odrąbanie siekierą palców u stóp.

Jednak gorączka mogła się łatwo przerodzić w zapalenie płuc.

Znowu go dotknęła.

– Niki?

Drgnął, a ona usłyszała trzask pękającego lodu, gdy uniósł głowę. Jego spocone włosy przymarzły do desek pryczy.

– Lena – powiedział, potem odkaszlnął. – Już czas?

Lenie nie podobał się ten wilgotny kaszel, ale zauważyła, że Niki ma przytomne, czyste spojrzenie.

– Musimy się pospieszyć. Ten nieszczęsny sierżant. Myślałam, że nigdy sobie nie pójdzie.

Spojrzała na zegarek. Mieli niespełna piętnaście minut. Nie rób tego, co zamierzasz, Leno Orłowa. Nie rób tego…

Nikołaj odrzucił brązowy podarty koc i spuścił nogi z pryczy. Uśmiechnął się do niej.

– Nie stracisz zimnej krwi?

– Nigdy.

Uśmiechnęła się odruchowo, spoglądając w jego obróconą ku górze twarz, na której nawet teraz malowała się pełna fantazji brawura, tak bardzo pociągająca ją od samego początku. Tym razem jednak odniosła wrażenie, że dostrzega coś więcej za zasłoną światła tańczącego w jego oczach.

Chciała wierzyć, że to miłość.

Nikołaj udał, że osuwa się na nią osłabiony, kiedy pomagała mu stanąć na nogi. Gdyby ktokolwiek się nimi zainteresował, miała powiedzieć, że pacjent cierpi na tyfus plamisty i że prowadzi go do izolatki, ale postaci okryte kocami na innych pryczach albo spały, albo udawały sen.

Zaprowadziła go szybko do składziku niewiele większego niż garderoba. Tutaj, daleko od pieca, ich głowy spowiły się białymi chmurami, a nad podłogą unosiły się kłęby zimnego powietrza.

Składzik był zawalony rzeczami, znajdowały się tam: stare biurko i krzesło, stosy zbutwiałych koców, gnijące pudła z dokumentami, komplet pogiętych szafek na narzędzia medyczne. Było tam jeszcze okno, dostatecznie duże, by oboje mogli się przez nie przecisnąć.

Odsunęła na bok stos worków jutowych i pudło pełne butwiejących gazet, odsłaniając plakat z Józefem Stalinem, który oddawał honory radzieckiemu robotnikowi. Wydało jej się, że słyszy za plecami westchnienie Nikołaja, kiedy rozdarła wizerunek wielkiego przywódcy na dwa kawałki, i uśmiechnęła się do siebie. Może nie jesteś takim wielkim buntownikiem, za jakiego się uważasz, co, Niki?

Za plakatem znajdowała się drewniana deska; nie była przybita gwoździami, tylko luźno przyśrubowana, a za nią otwór w ścianie o rozmiarach sześćdziesiąt na dziewięćdziesiąt centymetrów. Lena niemal wyczuwała, jak zegarek odmierza cenne minuty, kiedy wyciągała ze schowka skórzane śpiwory, rękawice, futrzane czapki i fufajki dla obojga – kurtki zrobione z najcieplejszych części skór jelenich. Dla Nikołaja były też przeznaczone spodnie, takie same jak jej, podszyte wełną, i para filcowych butów.

Wręczyła mu te wszystkie rzeczy w milczeniu, a on zaczął wkładać je na swoje postrzępione łagrowe odzienie.

Wygrzebała też plecak, który wypchała wcześniej suszonym żytnim chlebem, kawałkami boczku ukradzionego z kuchni obozowej, drucianą pętlą na wnyki, pudełkiem z hubką, flaszką wódki i kilkoma setkami rubli, które zaoszczędziła ze swojej nędznej pensji. Podała śpiwory Nikołajowi i zarzuciła plecak na ramię.

Potem wyjęła rakiety śnieżne – kawałki łyka wygięte w łuk i przewiązane pasemkami skóry reniferów. Miała nadzieję, że wszelkie ślady, jakie pozostawią po sobie, zakryje niebawem padający śnieg.

Nikołaj roześmiał się, kiedy podała mu jego parę.

– Chcesz dać mi do zrozumienia, że mamy się stąd wydostać na własnych nogach? Biorąc pod uwagę wszystkie te cuda, które wyczarowałaś w tym schowku, spodziewałem się co najmniej sań i ośmiu reniferów.

Lena uniosła palec do ust i się uśmiechnęła. Potem wyciągnęła ostatnią rzecz: kiepsko obrobioną skórę owczą, którą wcześniej owinęła nóż ukradziony kucharzowi, wiecznie pijanemu za sprawą samogonu, i to tak bardzo, że można go było pozbawić głowy, a on by tego nie zauważył.

Ten nóż to była jakucka kandra o groźnie zakrzywionym podwójnym ostrzu; Nikołaj gwizdnął na jego widok. Lena chciała mu go oddać, ale rozmyśliła się w ostatniej chwili i wetknęła go sobie za spodnie. Potem owinęła się w pasie skórą owczą i obwiązała ją długim kawałkiem sztywnej liny.

Spojrzała na Nikołaja spod zwiniętego daszka futrzanej czapki.

– Jesteś gotowy?

Zasalutował jej szelmowsko, a ona poczuła w tym momencie, że kocha go ponad życie.

• • •

Okno było przymarznięte, ale Nikołaj wybił szybę łokciem. Lena pierwsza pokonała parapet i zeskoczyła na ziemię, myśląc z przerażeniem, że za chwilę usłyszy, jak wartownik wszczyna alarm. Nagły ruch przy bramie przyprawił jej serce o gwałtowne bicie, ale zorientowała się po chwili, że to tylko widmowe sylwetki wilków.

Gdy wydostali się ze szpitala, ruszyli przed siebie, trzymając się głębokich cieni, aż dotarli do latryny. Padało teraz mocniej, z nieba leciały grube wilgotne zbitki płatków śnieżnych. Sierżant miał rację, mówiąc, że zbliża się purga. Zimno było przenikliwe i miało metaliczny smak.

Omiótł ich snop światła z reflektora; przylgnęli do chropowatej ściany wychodka.

Lena penetrowała wzrokiem szeroką i odsłoniętą połać, którą tworzyła zaprieszczonnaja zona – ziemia niczyja. Rozciągała się między granicą zabudowań obozowych a linią ogrodzenia z drutu kolczastego, zwieńczonego sześcioma ostrymi zwojami. Obszar ten był bezustannie przeczesywany światłem dwóch szperaczy zamontowanych na wieżyczkach strażniczych po prawej i lewej stronie. Każdy, kto postawiłby stopę na tym zakazanym terenie, czy to więzień, czy wolny pracownik taki jak Lena, zostałby z miejsca zastrzelony.

To Nikołaj dostrzegł wcześniej miejsce, w którym ogrodzenie nie biegło zgodnie z ukształtowaniem terenu. Zagłębienie za latrynami stanowiło dostatecznie dużą szczelinę, dzięki której mogli przecisnąć się pod drutem. Także Nikołaj ustalił, że reflektory gasły na czterdzieści pięć sekund podczas zmiany wart.

Teraz jednak na gładkim białym śniegu krzyżowały się co chwila ruchliwe jasnożółte kręgi światła. Lena spojrzała na zegarek przez zasłonę lodowych kryształków pokrywających jej rzęsy. Minęła północ. O Boże… spóźnili się. Wartownicy musieli już się zmienić, kiedy oni oboje wciąż przebywali w składziku; znaleźli się w pułapce. Nie mogli iść do przodu, nie mogli się cofnąć…

Reflektory zgasły.

Nikołaj już biegł. Lena ruszyła po jego śladach, zdjąwszy z siebie jednym szarpnięciem cuchnącą niewyprawioną skórę owczą, którą ciągnęła teraz po śniegu, żeby zatrzeć ich ślady i stłumić zapach, co miało zmylić psy tropiące.

Za długo, to trwa za długo.

W każdej chwili reflektory mogły znów zapłonąć, co oznaczałoby, że zostaną ścięci ogniem karabinów maszynowych, a ich ciała zawisną na głównej bramie, by mogły się nimi pożywić wilki.

Nie zdawała sobie sprawy, że Nikołaj się zatrzymał, dopóki na niego nie wpadła z takim impetem, że omal nie jęknął i nie runął na zwoje drutu kolczastego.

Dał jej znak, żeby ruszyła pierwsza. Przeczołgała się na brzuchu przez szczelinę, pchając przed sobą pękaty tobołek ze sprzętem, podczas gdy jej umysł krzyczał bezustannie: za długo, za długo. Zajmowało to za dużo czasu. Była pewna, że za chwilę zaleje ich światło reflektorów, że rozlegną się krzyki, że padną strzały…

W końcu była wolna, po drugiej stronie drutów. Dźwignęła się na nogi i rozejrzała. Widziała tylko głowę Nikołaja, wystającą ze śniegu. Nie ruszał się.

Przez chwilę sądziła, że zastygł na widok strażnika, ale potem uświadomiła sobie, że jego płaszcz zaczepił się o kolce. Nikołaj szarpał się, ciągnąc raz za razem, ale nie mógł się wyswobodzić. Po stalowych zwojach zsuwały się z cichym dzwonieniem sopelki lodu. Sekundę później Lena usłyszała trzask naboju wprowadzanego do komory karabinu.

– Stać!

2

Poczuła, jak ze strachu zamiera w niej serce.

– Matko Boska, nie strzelaj – dobiegł od strony latryn zawodzący głos jakiegoś starego człowieka. – Nie mam zamiaru uciekać. W tej chwili ucieka tylko zawartość moich biednych jelit.

Lena próbowała oderwać płaszcz Nikołaja od kolców, ale materiał wciąż mocno trzymał.

– Nie możesz z tym poczekać do rana? – odezwał się drugi, młodszy głos. Głos człowieka z bronią.

– Prawdę mówiąc… nie bardzo.

– No to się pospiesz.

Lena ponownie szarpnęła za płaszcz, tym razem mocniej, i oderwała okrycie od drutów przy akompaniamencie lodowego trzasku.

– Spieszyć się… Dlaczego zawsze każecie się spieszyć, spieszyć, spieszyć? Państwo skazało mnie na dwadzieścia pięć lat w tym raju, więc po co mam się z czymkolwiek spieszyć…

Głos starego człowieka umilkł gwałtownie, gdy zmarznięty śnieg eksplodował żółtym blaskiem.

Znów włączono reflektory.

Nikołaj wyskoczył spod drutów jak na sprężynie. Chwycił Lenę za ramię i pociągnął za sobą. Kątem oka dostrzegła jasny łuk światła sunący po śniegu w ich stronę, coraz bliżej, coraz bliżej. Wszystko krzyczało w niej ze strachu. Wiedziała, że im się nie uda…

Noc wybuchnęła nagle wściekłym jazgotem wycia, powarkiwań i kłapiących zębów. Wilki dobrały się w końcu do ciała martwego zeka. Reflektory zmieniły kierunek, zalewając blaskiem główną bramę obozu. Wartownicy na wieżyczce otworzyli ogień. Ktoś krzyknął.

Lena potknęła się, niemal upadła, ale nie spojrzała za siebie.

• • •

Kiedy dotarli poza zasięg reflektorów, przystanęli, żeby przywiązać do stóp rakiety śnieżne. Lena nasłuchiwała ujadania psów i szurania na śniegu, ale świszczał tylko wiatr.

Ledwie pokonali półtora kilometra, gdy wicher wzmógł się jeszcze bardziej, ciskając im w twarz drobinki śniegu i chłoszcząc sypki puch na ziemi, który zamieniał się w lodowe chmury. Lena zatrzymała się, by otrzeć rękawem oczy i usunąć z brwi sopelki.

Nikołaj przywlókł się do niej. Potem zgiął się wpół, opierając dłonie o uda, i zaczął spazmatycznie łapać powietrze.

– Purga dopadnie nas niebawem. – Musiała przekrzykiwać wicher. – Potem ciężko będzie iść.

Nikołaj podniósł wzrok i uśmiechnął się do niej.

– Ciężko iść, hę? A co było dotąd? Spacerek po plaży w ładny ciepły dzień?

Lena potrząsnęła głową. Brakło jej tchu, by wyjaśniać cokolwiek, nie miało to zresztą sensu. Purgę należało przeżyć, by w nią uwierzyć, a gdy się już zaczęła, pozostawała jedynie modlitwa o życie. Lena wiedziała, że niebawem ślady za ich plecami znikną, że nie będzie horyzontu, ziemi, nieba. Tylko śnieg i niewyobrażalny wiatr.

Ciałem Nikołaja wstrząsnął nagle rozdzierający atak kaszlu. W końcu młody człowiek zdołał zaczerpnąć oddechu.

– Jest cholernie zimno. Czuję się tak, jakby pocięło mi płuca na kawałki… Daleko jeszcze do tej twojej sekretnej jaskini?

– Nie.

Wyprostował się powoli i rozejrzał wkoło, choć niewiele mógł dojrzeć w głębokich ciemnościach nocy polarnej.

– Niedaleko… Leno, najdroższa, powiedz mi, że się nie zgubiliśmy.

Domyśliła się w jego głosie ironicznego uśmiechu, ale ten kaszel, ta nagła wilgoć przepełniająca jego oddech przeraziły ją.

Czy nie wywiąże się zapalenie płuc?

Ściągnęła rękawicę z dłoni i dotknęła jego twarzy. Była pokryta cienką warstwą lodu; pot zamarzał błyskawicznie w porywach zimnego wiatru.

Wyczuła mimo wszystko, że Nikołaj się uśmiecha.

– Dam radę, kochanie – zapewnił. – Pod tą czarującą powłoką kryje się twardy sukinsyn. Ale jakim cudem możesz być taka pewna, gdzie się znajdujemy? Panują egipskie ciemności i wszystko wygląda tak samo. Tylko śnieg i śnieg.

– Ta ziemia wrosła mi w kości. Znalazłabym drogę z przewiązanymi oczami.

Nim jednak wyruszyli, posłużyła się liną, żeby ich związać ze sobą; wiedziała, że wraz z nadejściem purgi będą całkowicie ślepi, a ich wzrok nie sięgnie poza czubek nosa. Mogliby się stracić z oczu w ciągu kilku sekund i gdyby tak się stało, Nikołaj byłby rano martwy.

• • •

Purga zaatakowała dwie godziny później.

Wyjący wiatr ciskał w oczy i usta śnieg, straszliwe zimno paliło płuca przy każdym oddechu. Lena zastanawiała się, jak Nikołaj sobie radzi. Nie widziała go za sobą; tylko dzięki naprężeniu sznura mogła się zorientować, że dotrzymuje jej kroku. Domyśliła się kilka razy, że upadł, bo poczuła gwałtowne szarpnięcie liny, ale zawsze udawało mu się wstać i iść dalej.

Musieli pokonać co najmniej pięć kilometrów od chwili, gdy weszli do wąskiego wąwozu. Miał kształt buta, a jego czubek stanowiło niewielkie jezioro, miejsce, o którym myślała jak o swoim domu. Nie było to jezioro Piasino – okłamała sierżanta. To, nad którym się urodziła, nie widniało na żadnej mapie. Nie prowadziły do niego żadne drogi, a w zimie nawet szlaki reniferów były zakopane głęboko pod śniegiem.

Uraczyła sierżanta jeszcze kilkoma kłamstwami. Jej matka nie pochodziła z narodu Jakutów. Wywodziła się z toapotror – magicznego ludu.

Teraz przydałoby mi się trochę tej magii. Prawdziwej magii, by odpędzić purgę, doprowadzić nas bezpiecznie do jaskini, zanim Niki…

Znowu poczuła szarpnięcie sznura.

Lena czekała, ale tym razem Nikołaj nie podniósł się z ziemi.

• • •

Dotarła do niego, posuwając się wzdłuż liny. Upłynęły tylko sekundy od jego upadku, a już pokrywał go głęboki śnieg.

Chwyciła Nikołaja za klapy płaszcza i uniosła do pozycji siedzącej. Głowa kiwała mu się na wszystkie strony. Oddychał, ale tak, jakby tonął.

– Niki, wstań. Musisz iść dalej.

Jego ciałem wstrząsnął niepowstrzymany kaszel.

– Nie mogę. Boli mnie w piersiach.

Potrząsnęła nim z całej siły.

– Niki! Nie waż się tego robić.

– Nie. Nie chcę umierać… – Chwycił ją za ramiona i nagle jego twarz, pokryta skorupą lodu, znalazła się o kilka centymetrów od jej twarzy. – Jeśli mnie kochasz, nie pozwolisz mi umrzeć.

– Nie umrzesz.

– Obiecaj mi.

– Obiecuję… Niki, błagam. Musisz się podnieść. To już niedaleko, ale nie mogę cię nieść.

– Da, da. Podnieść się… podnieść się…

Wsunęła mu gwałtownym ruchem ręce pod pachy i dźwignęła na nogi. Zatoczył się, ale nie upadł.

Powiedziała, że to niedaleko, ale sama już nie była tego pewna. Do tej pory powinni dotrzeć do jeziora, ale jezioro było nigdzie, oni też byli nigdzie, zagubieni w świecie śniegu, wiatru i zimna.

• • •

Straciła wszelkie poczucie czasu, kiedy brnęli przed siebie; obejmowała go w pasie, podtrzymując w porywach wiatru.

Wiedziała, że musi szybko doprowadzić Nikiego do jaskini, bo w przeciwnym razie on umrze. Była zmęczona, taka zmęczona.

Poczuła, jak uginają się pod nim nogi; zatoczył się na nią. Obróciła się, starając się za wszelką cenę nie dopuścić do upadku; krzyknęła, gdy jego bezwładny ciężar niemal wyłamał jej bark. Zdołała jednak jakimś cudem go podźwignąć, a potem ruszyć dalej. To już niedaleko. Jeszcze tylko jeden krok, Niki. To wszystko.

Nie upadnij. Nie upadnij…

Upadł, i tym razem pociągnął ją za sobą.

Runęli w czarną przestrzeń, uderzając o głęboki, przypominający poduszkę śnieg, i po chwili znieruchomieli. Wylądowali w zaspie, tak ciepłej i miękkiej. Chciała poleżeć tam przez chwilę i odpocząć.

Wiedziała jednak, że oznacza to śmierć.

Zaczęła wierzgać nogami, uwalniając się od łapczywego śniegu, i uświadomiła sobie, że nie znajdują się już w pokrytej bielą tundrze. Poczuła pod sobą lód.

Dotarli do jeziora.

• • •

Nikołaj wciąż leżał w zaspie, nieruchomy. Osunęła się obok niego na kolana. Potrząsnęła nim, i to mocno. Brakowało jej tchu, by krzyknąć; zresztą i tak by jej nie usłyszał.

Znów nim potrząsnęła i poczuła, jak się poruszył. Wstawaj, wstawaj, wstawaj, próbowała zmusić go do ruchu tą mantrą powtarzaną w myślach. I jakimś cudem, z jej pomocą, dźwignął się na nogi.

Jeszcze tylko jeden krok, Niki. Tylko tyle, jeden krok.

Sama stawiała kroki instynktownie. Nic nie widziała, przedzierając się przez czarny koszmar wiatru i śniegu. Tylko jeden krok, tylko jeden…

Natknęli się na ścianę lodu.

Wodospad.

• • •

W lecie topniejący śnieg i wezbrane potoki tworzyły kaskadę spadającą z wysokiego, stromego urwiska do jeziora w dole. W zimie wodospad zamarzał na kamień.

Za wodospadem kryło się wejście do jaskini. Nie sposób było go odnaleźć, jeśli się o nim nie wiedziało. Chyba że było się córką toapotror, magicznego ludu.

Córka magicznego ludu wiedziała, że najpierw trzeba się dostać na wąską półkę za wodospadem biegnącą wzdłuż litej na pierwszy rzut oka skały. Wiedziała również, że tę skałę tworzą w gruncie rzeczy dwie ściany, częściowo zachodzące na siebie. Między nimi była szczelina o szerokości ledwie trzydziestu centymetrów. I jeśli ktoś odważył się wcisnąć w tę szczelinę i posuwać uparcie do przodu, podczas gdy przestrzeń zwężała się coraz bardziej, aż w końcu zdawało się, że człowiek posunął się o krok za daleko, że utknął, uwięziony na wieki… wtedy nagle szczelina rozszerzała się znowu, tworząc wejście do sekretnej jaskini.

• • •

Lena nie miała pojęcia, jak udało jej się zawlec Nikiego przez szczelinę do jaskini, i nigdy by nie zdołała tego zrobić, gdyby nie pokonał gorączki i nie znalazł w sobie dość siły. „Pod tą czarującą powłoką kryje się twardy sukinsyn”, powiedział, a ona kochała go za to.

Żeby dostać się w głąb jaskini, trzeba było zejść po wąskich stopniach, które magiczny lud wykuł przed wiekami w skale. Nim dotarli na dół, Lena czuła, że z wysiłku drżą jej ręce i nogi, nie wiedziała też, jak Niki zdołał sobie poradzić, nawet przy jej wydatnej pomocy. W tej nieprzeniknionej ciemności musiała macać w poszukiwaniu smolnej pochodni, która, jak miała nadzieję, tkwiła w uchwycie przytwierdzonym do ściany.

Znalazła ją i zapaliła za pomocą hubki, którą włożyła wcześniej do plecaka. Smoła buchnęła płomieniem, oświetlając kolistą podziemną jaskinię.

I oto był, tam gdzie zawsze, pod ścianą: pradawny ołtarz wzniesiony z ludzkich kości.

Ołtarz kości.

Ruszyła w jego stronę, zdawało się, że jej obolałe mięśnie poruszają się same, kiedy Nikołaj wydał z siebie straszliwy jęk i osunął się powoli na ziemię. Jeszcze przez chwilę patrzyła jak zahipnotyzowana na ołtarz, a potem spojrzała na mężczyznę u swych stóp i poczuła, jak niemal zamiera w niej serce.

– Niki! O Boże, Niki…

Uklękła przy nim. Jakim cudem zdołał dotrzeć tak daleko? Wargi miał nabrzmiałe i sine, rzęsy przymarznięte do policzków, oddech urywany i niepokojąco płytki.

Rozpaliła szybko ognisko, wykorzystując kawałki zmurszałych trumien. Gdy tylko płomienie strzeliły do góry, wzięła z ołtarza miseczkę ofiarną i roztopiwszy trochę śniegu, przyrządziła cienki kleik z chleba i boczku, które wyjęła z plecaka.

– Nie umrzesz, Niki, kiedy jestem przy tobie. Obiecuję. Nie umrzesz – powtarzała jak w modlitwie, ale on był nieprzytomny z gorączki.

Miseczka z kleikiem drżała w dłoniach, gdy Lena oderwała wzrok od białej jak śmierć twarzy Nikołaja i spojrzała na ołtarz wzniesiony z ludzkich szczątków. Czaszki, kości udowe, kości strzałkowe i setki innych – wszystko połączone przemyślnie, by stworzyć skomplikowane i makabryczne miejsce kultu. Na jego szczycie, pośród ogarków setek stopionych świec i potłuczonych brązowych miseczek, w których niegdyś składano ofiary, królowała Pani – drewniana ikona Maryi Dziewicy.

Jej klejnoty migotały w blasku ognia. Korona lśniła, a jasne fałdy szaty – w kolorach pomarańczy, morskiej zieleni i krwistej czerwieni – świeciły tak żywo jak w dniu, w którym je namalowano, niemal przed czterystu laty, za panowania Iwana Groźnego. Lena mogłaby przysiąc, że to, co zamierza zrobić, napełnia oczy Pani lśniącymi łzami.

– Kocham go – powiedziała Lena. – Nie przeżyłabym, gdyby umarł.

Jednak Pani milczała.

– Obiecałam mu – ciągnęła Lena, a jedyną odpowiedzią było znów milczenie.

Lena upewniła się, że Nikołaj wciąż śpi jak zabity, a potem podeszła z miseczką kleiku do ołtarza i ikony, ponieważ tylko z pomocą Pani mogła być pewna, że dotrzyma obietnicy.

• • •

Znów do niego podeszła i zauważyła, że ogrzał się na tyle, by się ocknąć. Wsunęła mu rękę pod barki i uniosła głowę, chcąc go napoić. Wypił jeden łyk. Potem drugi.

Jego rozgorączkowane oczy przejaśniały odrobinę; rozejrzał się po jaskini. Widziała coraz większe zdumienie na jego twarzy, gdy chłonął wszystko wzrokiem; miejsce to, makabryczne i tajemnicze, stanowiło od niepamiętnych czasów komorę grobową jej ludu. Widziała, jak patrzy na głęboką, oleistą, czarną sadzawkę, do której kapała woda ze sklepienia jaskini, na stalagmity, które wyrastały z podłoża niczym rzędy nagrobków, na toporne sylwetki wilków wyryte w skalnych ścianach.

W końcu skupił spojrzenie na gorącym gejzerze, kipiącym i parującym pod ołtarzem ułożonym z ludzkich kości; usłyszała, jak oddycha gwałtownie.

– Mój Boże.

Lena odstawiła miseczkę i pochyliła się nad nim.

– Cicho, ukochany. Nie przejmuj się. – Odsunęła mu wilgotne włosy z czoła. – To tylko kości ludzi sprzed wieków, tych, którzy zmarli w zimie i zostali złożeni tu latem, tyle że o niektórych zapomniano. A potem zjawiali się inni, składając kolejne szczątki.

– To wszystko jest prawdą. – Jego głos wzniósł się ponad szept, w oczach pojawił się błysk szaleństwa. – Jakby ożył rysunek, mówię ci. Z akt Fontanki. Nigdy w to nie wierzyłem, ani trochę. Nieprawdopodobna historia opowiedziana w knajpie przez pijanego szaleńca. Ale to prawda… ołtarz kości.

Znów skierował na nią spojrzenie, a ona dostrzegła teraz w jego twarzy nie tylko zdumienie, ale także strach i niepohamowany czysty głód.

– Daj mi to, Leno. Pozwól mi napić się z ołtarza. Jeśli mnie kochasz, to…

Jego powieki zatrzepotały, znowu stracił przytomność.

Lena usiadła na piętach. Czuła na sobie wzrok Pani, ale nie mogła jej spojrzeć w oczy. Popatrzyła tylko na bladą, rozgorączkowaną twarz Nikołaja.

Na jego kłamliwą twarz.

• • •

Wszystko to było kłamstwem. Każdy pocałunek, każdy dotyk, każde słowo, które padło z jego ust – chodziło mu tylko o to, by znaleźć ołtarz kości.

Nie ufaj nikomu, ostrzegła Lenę matka w dniu, kiedy przyprowadziła ją do jaskini i ujawniła budzący grozę sekret. „Kiedy już odejdę, moja córko, zostaniesz Strażniczką ołtarza kości, a twoim świętym obowiązkiem będzie ukrywać go przed światem. Nie wolno ci powiedzieć o nim nikomu, nie wolno ci go nikomu pokazać. Nie wolno ci nikomu ufać, nawet tym, których kochasz. Zwłaszcza tym, którzy mówią, że cię kochają”.

Tym, których kochasz…

Lena wyciągnęła rękę, by go dotknąć, a potem ją cofnęła i zacisnęła w pięść na swoich kolanach.

Zastanawiała się, czy Nikołaj Popow to jego prawdziwe imię i nazwisko; zastanawiała się, czy kiedykolwiek był prawdziwym więźniem. Większość mężczyzn w Norylsku wysyłano do niewolniczej pracy w kopalni niklu, ale z niego zrobiono „artystę”, zlecając mu malowanie sloganów i czerwonych gwiazd na ścianach szpitala. Szpitala, w którym akurat ona pracowała, on zaś był olśniewająco przystojny i przyciągał spojrzenia każdej kobiety.

Ale to jego buntownicza odwaga zdobyła jej serce. Powiedział, że zesłano go do gułagu za rysunki krytyczne wobec Stalina i partii komunistycznej. „To pasożyty. Karmią się owocami naszej pracy, mówiąc nam cały czas, jak mamy myśleć, jacy mamy być. Nie będę szczęśliwym niewolnikiem, Leno. Istnieje świat poza tym miejscem, dla ciebie i dla mnie. Dla nas. Świat nieskończonych możliwości”.

Wyglądało to tak, jakby ucieczka była jej pomysłem, teraz jednak zrozumiała, z jaką łatwością nią manipulował, mówiąc o dziurze w ogrodzeniu, o tych czterdziestu pięciu sekundach, kiedy nie paliły się reflektory i następowała zmiana wart.

I jaskinia… „Ale czy jest jakieś miejsce, kochana Leno, gdzie moglibyśmy się schronić do chwili, gdy żołnierze przestaną nas szukać?”. Jak gorliwie, jak głupio powiedziała mu o jaskini, o tym, że jest ukryta za wodospadem, niedaleko jeziora, nad którym się urodziła.

Ale z ciebie łatwowierna idiotka, Leno Orłowa.

Słyszał już wcześniej o jaskini, bez wątpienia – nie wiedział może, gdzie się znajduje, ale wiedział o jej istnieniu, i to właśnie ona sama zaprowadziła go do niej. Była taka głupia. Głupia z miłości.

A Nikołaj? Czy kiedykolwiek ją kochał, choćby trochę?

Prawdopodobnie nie. I nigdy nie był prawdziwym więźniem. Pracował z pewnością w GUGB, Głównym Zarządzie Bezpieczeństwa Państwowego. W tajnej policji. Jako jeden ze szpiegów Stalina. Prawie nieprzytomny z gorączki prawdopodobnie powiedział więcej, niż kiedykolwiek powinien był ujawnić, ale wyrwało mu się coś o aktach. O aktach Fontanki, jak to nazwał. Przed rewolucją dom na nabrzeżu Fontanki pod numerem szesnastym w Petersburgu był niesławną siedzibą tajnej policji carskiej. Więc jakich czasów te akta dotyczyły i co się w nich kryło? Co zawierały? Szkic ołtarza, jak zdradził Nikołaj. Fantastyczna historia opowiedziana przez pijanego szaleńca w knajpie. Ale co jeszcze? Ile wiedział?

W jakiś sposób dowiedział się o ołtarzu kości. Nigdy by nie spoczął, tak jak ludzie, dla których pracował, dopóki nie uzyskałby dostępu do straszliwej mocy ołtarza.

– Kochałam cię, Niki. Tak bardzo – powiedziała, ale on spał nadal.

Znów wyciągnęła ku niemu dłoń i znów się powstrzymała. Raz kochali się w szopie, w której trzymano farby. Potem spytał: „Wierzysz, że będzie to trwało wiecznie, Leno?”.

Nie chciała zbyt szybko się angażować, więc odbiła piłeczkę: „A ty?”.

„Tak. I nie mówię o tym – zapewnił, dotykając ją między udami. – Ale o tym… – Jego dłoń powędrowała w górę i nacisnęła miękkie ciało pod jej piersią. – O krwi, która przepływa teraz przez twoje serce i którą czuję. I o tym. – Ujął jej dłoń i przyłożył sobie do piersi. – O krwi mojego serca. Czy możesz sprawić, by biło wiecznie dla ciebie, Leno? Możesz sprawić, by nasze serca biły jak jedno aż po kres czasu?”.

3

Lena Orłowa siedziała przy zamierającym ogniu i patrzyła, jak człowiek nazywający siebie Nikołajem Popowem otwiera oczy. Gorączka ustąpiła, miał żyć, a jego czarne, zdradzieckie serce będzie biło dalej, jeśli nie na zawsze, to przynajmniej chwilowo.

Uśmiechnął się do niej, a gdy tylko odzyskał świadomość, oderwał spojrzenie od jej twarzy i popatrzył ku ołtarzowi zrobionemu z kości. Dostrzegła, jak oczy błysnęły mu chciwością i głodem, zanim znów skierował na nią wzrok.

Ziewnął z przesadą i się przeciągnął.

– Boże, czuję się lepiej. Chyba mimo wszystko przeżyję. Jednak nigdy więcej nie nafaszeruję się solą. Tyle mogę ci obiecać.

Sądząc po jego zachowaniu, po tym, jak odgrywał rolę zbiegłego więźnia i jej kochanka, zorientowała się, że Nikołaj nie pamięta słów wypowiedzianych w delirium, nie wie, że się zdradził. Dobrze. Niech kontynuuje tę farsę, pomyślała. Nie będzie mu w tym przeszkadzała. Gdyby przyszło mu do głowy, że go przejrzała, mógłby ją prędzej czy później zabić.

I zabiłby ją, zrozumiała to teraz. Trzeba było wyjąć nóż, Niki, mój najdroższy, i przebić ci serce, zanim się obudziłeś. Potem jednak spojrzała mu w twarz, w jego piękną twarz, i pojęła, że nie mogłaby tego zrobić. Nie wtedy, kiedy spał.

Wstał powoli, rozprostowując nogi. Lena też się podniosła. Wysunęła nóż zza paska i trzymała go przy boku, pod osłoną watowanej kurtki.

Rozejrzał się po jaskini, starając się nie patrzeć zbyt długo na ołtarz, a potem jego ciemne, hipnotyzujące oczy natrafiły na jej wzrok.

– Nigdy nie przetrwałbym purgi, gdyby nie ty – powiedział.

– Kocham cię, Niki.

Była to prosta prawda. Mimo wszystko. Nawet jeśli zamierzał ją zabić.

Uśmiechnął się.

– Chciałbym powiedzieć, że mogę żyć wyłącznie twoją miłością, ale prawdę mówiąc, moja najdroższa, umieram z głodu.

Złączył dłonie i zatarł. Już miał się schylić nad garnuszkiem, żeby sprawdzić, czy zostało trochę kleiku, który przyrządziła, ale wyprostował się raptownie z czujnym wyrazem twarzy.

– Coś jest nie tak – zauważył.

Lena odsunęła się nieznacznie od niego.

– To tylko cisza po tych wszystkich godzinach wyjącego wiatru. Burza przeszła.

Zaczął się nowy dzień, widziała blask słońca sączący się przez wąską szczelinę w kamiennej ścianie nad ich głowami. Błysnął w złotej koronie Matki Boskiej, zamigotał w czarnej, oleistej sadzawce.

– Powinniśmy pozostać tu jeszcze przez jakiś czas – powiedziała. – Dopóki żołnierze nie zaprzestaną poszukiwań. Ale będzie nam potrzebny śnieg, jeśli chcemy mieć wodę do picia.

Starała się nadać swoim ruchom pozory niedbałości, kiedy ruszyła po stromych stopniach, wykutych przed tyloma wiekami w skale. Dotarła do wąskiej szczeliny i przecisnęła się na drugą stronę, nie oglądając się za siebie; w jej sercu zakiełkowała nadzieja ucieczki, ponieważ nie próbował jej zatrzymać.

Wynurzyła się zza zamarzniętego wodospadu, żeby spojrzeć na pokryte białym całunem jezioro. Na przeciwległym brzegu zauważyła wstęgę sypkiego śniegu. Wstęga nabrzmiała i zamieniła się w białą chmurę, a po chwili wynurzyły się z niej żelazne sanie ciągnione przez psy.

• • •

Lena usłyszała skrzypienie butów na świeżym śniegu, to Nikołaj przecisnął się przez szczelinę i stanął obok niej. Odwróciła głowę, żeby na niego spojrzeć, i w tym momencie dostrzegła coś na szczycie urwiska. Burza szalejąca w nocy naniosła tam wielkie zwały śniegu, wiatr zaś wyrzeźbił z nich gigantyczną zamrożoną falę, która zwieszała się teraz nad ich głowami.

Nikołaj nie zauważył tego, spoglądał na sanie. Pędziły po zamarzniętym jeziorze wprost na nich.

– Znaleźli nas – oznajmił. – Żołnierze. Wytropili pomimo purgi.

Lena wciąż trzymała nóż ukryty pod połą płaszcza. Mocniej uchwyciła rękojeść. Wiedziała, że bez względu na purgę żołnierze nie musieli podążać za jakimikolwiek śladami, ponieważ zdawali sobie doskonale sprawę, dokąd uciekinierzy się skierują.

Zrozumiała też, dlaczego jej jeszcze nie zabił. Zamierzał pozostawić to żołnierzom.

– Musimy się poddać – powiedział Nikołaj. – Potraktują nas łagodniej, jeśli to zrobimy od razu.

– Nigdy nie traktują nikogo łagodnie, Niki. Wiesz o tym.

– Powiem im, że zabrałem cię siłą. Wtedy cię oszczędzą.

Potrząsnęła głową. Jego kłamstwa były monstrualne; miała wrażenie, że zwymiotuje.

Zerwał się wiatr, zdzierając lodowe kryształki z gigantycznej śnieżnej fali nad ich głowami. Lena mogłaby przysiąc, że ten potężny zwał zadrżał na jej oczach, a rysa u jego podstawy powiększyła się wyraźnie. Wystarczyłby jakikolwiek głośny dźwięk, żeby runęła na nich lawina i zasypała wejście do jaskini.

Nikołaj ujął jej skronie i potrząsnął nią lekko.

– Kochana, nic z tego. Jeśli spróbujemy teraz uciekać, zastrzelą nas oboje i zostawią nasze ciała wilkom na pożarcie.

– I tak nas zabiją.

Mnie. Zabiją mnie. Ale nie ciebie, Niki.

Żołnierze na pewno coś wiedzieli, chociażby to, że pracuje dla GUGB, ale nigdy by im nie powiedział o ołtarzu kości. Zastanawiała się, co wymyślił, żeby ściągnąć ich tu z saniami.

Spojrzał w stronę jeziora, mrużąc oczy przed blaskiem słońca odbijającym się w lodzie. Sanie znajdowały się dostatecznie blisko, by można było dostrzec żołnierzy. Było ich tylko trzech.

Lena cofnęła się o krok, potem jeszcze jeden i jeszcze jeden, aż wreszcie znalazła się za wodospadem, przy szczelinie skalnej i pod wielką falą śniegu na szczycie urwiska. Znowu poczuła drżenie tego zwału; ziemia wibrowała pod jej stopami. Nikołaj też to na pewno zauważył, ale całą uwagę skupiał na żołnierzach, którzy zbliżali się coraz bardziej.

Odwrócił się, a ona uniosła nóż i wycelowała ostrze w jego serce. Zakrzywiona stal błysnęła w słońcu.

Popatrzył na nóż, potem znów podniósł wzrok i spojrzał jej w twarz.

– Wiesz.

– Że pracujesz dla tajnej policji i jesteś kłamcą i złodziejem? Tak, wiem.

– Zatem wiesz także, że jesteś w pułapce. Nie masz wyjścia, ale nie musisz umierać.

Mogłaby go nienawidzić, pomyślała, gdyby wcześniej nie kochała go tak głęboko. Najgorsze było to, że patrzyłby, jak ona umiera, i nic by nie czuł. Powiedziała jej o tym pustka w jego oczach.

– Wciąż kłamiesz, Niki. Kłamiesz do samego końca.

– Och, daj spokój. Musiałaś mi wierzyć, też do samego końca. Inaczej nigdy nie dałabyś mi ołtarza kości.

– Nie dałam – odparła, ale jej zaprzeczenie zabrzmiało tak fałszywie, że roześmiał jej się w twarz.

– Oczywiście, że dałaś. W przeciwnym razie nie stałbym tutaj, czując się jak nowo narodzony, by się tak wyrazić…

– Urwał, potrząsając głową. – Chryste, Leno. Wiem, ile cię to kosztowało. Nie myśl, że nie jestem ci wdzięczny.

„Wdzięczny”. Niemal zakrztusiła się tym słowem, nienawidząc samej siebie, ponieważ nawet teraz pragnęła w jakimś sensie, by kłamał.

– Wyrzekłam się dla ciebie wszystkiego. Honoru. Życia. – I serca, pomyślała. – W ogóle ci na mnie nie zależało? Ani trochę?

Westchnął i odwrócił wzrok.

– Leno… jakie to ma znaczenie?

Czy dosłyszała żal w jego głosie? Nutę smutku? Nie, miał rację – to było bez znaczenia. I która prawda zraniłaby ją mniej? To, że ją kochał, a mimo to zdradził? Czy że nigdy jej nie kochał, ani trochę?

Jeszcze raz na nią popatrzył, trwało to przez chwilę, potem się odwrócił i wyszedł zza zasłony wodospadu, na zamarznięte jezioro. Uniósł rozłożone ręce wysoko, jakby się poddawał. Jeden z żołnierzy przyłożył zwinięte dłonie do ust i ryknął:

– Stać!

Okrzyk przemknął po lodzie jak huk strzału karabinowego. Ziemia znieruchomiała na chwilę, potem Lena usłyszała grzmot odbijający się echem. Spojrzała w górę i zobaczyła, jak od szczytu urwiska odrywa się wielka biała masa. Runęła ciężkimi zwałami i wylądowała przed nią, hucząc i kłębiąc się w wielkiej chmurze lodu, przysłaniając postać Nikołaja na jeziorze, przysłaniając świat.

4

– Nie strzelajcie! Poddaję się, nie strzelajcie!

Kapitan Nikołaj Popow podniósł wysoko ręce, gdy sanie zatrzymały się z głośnym skrzypieniem na lodzie. Pierwszy pies w zaprzęgu zawarczał groźnie.

– Nie strzelajcie – powtórzył Nikołaj.

Komendant obozu pewnie zakazał swoim ludziom otwierania ognia, ale nie zawadziło się zabezpieczyć na wszelki wypadek.

– Towarzyszu kapitanie! – zawołał, gramoląc zwaliste ciało z sań. Jego mięsistą, ogorzałą od wiatru twarz wykrzywił uśmiech. – Kiedy zobaczyłem, jak schodzi ta lawina, to byłem przez chwilę pewien, że was straciliśmy. Co z dziewczyną? Nic jej się nie stało?

Komendant strząsnął podbiciem rękawicy lód z wąsów, spoglądając jednocześnie na świeżą wyrwę u szczytu urwiska, gdzie jeszcze przed chwilą, nad wodospadem i wejściem do jaskini, zwieszała się gigantyczna fala zamarzniętego śniegu. W powietrzu wciąż fruwały drobinki lodu. Nikołajowi dzwoniło jeszcze w uszach od grzmotu, który towarzyszył lawinie.

– Dziewczynę właśnie pogrzebało pod siedmioma metrami śniegu i lodu – wyjaśnił, opuszczając powoli ręce. – Dzięki waszemu człowiekowi. – Wskazał głową żołnierza z karabinem, który gapił się teraz na nich z głupim wyrazem twarzy i rozwartymi ustami. – Ryczał jak osioł. Powinno się go rozstrzelać.

– Ależ, towarzyszu kapitanie – zaczął bełkotać żołnierz. – Przecież to nie moja wina. Sami mówiliście, że wszystko ma wyglądać prawdziwie. Ja tylko…

– Zamknijcie się, szeregowy Łukin – przerwał mu komendant. – I odłóż tę broń, idioto. Nie mówiłem ci, że jest jednym z nas? Sierżancie Czirkow, zajmijcie się psami.

Sierżant, który siedział jak przymarznięty do sań, zapominając, że wciąż trzyma w dłoniach lejce od psiego zaprzęgu, oprzytomniał nagle.

– Ależ, towarzyszu komendancie, co z Le… z towarzyszką Orłową? Czasem w zwałach śniegu tworzą się kieszenie powietrzne. Może wciąż żyje.

Szeregowy zarzucił sobie karabin na ramię i zeskoczył z sań.

– Nie obchodzi mnie, czy zerżniemy ją do nieprzytomności, a potem zawleczemy do obozu. Nie zamierzam przekopywać się przez ten śnieg, nawet gdybyśmy mieli łopatę, której zresztą nie mamy.

– Zapomnijcie o dziewczynie. Obaj – rozkazał komendant.

Skinął Nikołajowi głową i oddalił się od sań, żeby nie można było usłyszeć, o czym mówią. Popow ruszył za nim, wsuwając lewą dłoń do kieszeni i zaciskając palce na kolbie pistoletu; miał go od chwili, gdy wygramolił się za Leną Orłową przez okno szpitala.

– Widziałem tuż przed tą lawiną, jak wychodzicie zza wodospadu – powiedział cicho komendant, zniżając głos niemal do szeptu. – Tam właśnie jest wejście do jaskini?

– Było.

Komendant wykonał uspokajający gest dłonią.

– Tak, tak, w porządku. Ale zawsze można je później odkopać; w obozie nie zabraknie zeków z łopatami. Istotne jest to, czy dostaliście się wcześniej do środka? Widzieliście złoto?

Nikołaj potrzasnął głową.

– Cała ta historia okazała się tylko stratą czasu. To mała, kolista jaskinia, ma niewiele więcej niż siedem metrów średnicy, przyjrzałem się jej dokładnie, możecie mi wierzyć. Nic tam nie ma prócz spróchniałych trumien i kilku gnijących zwłok.

Nikołaj się zorientował, że komendant nie wierzy mu za grosz, i stłumił uśmiech. Na jego miejscu też by nie wierzył.

Wcześniej uraczył go opowieścią o tym, jak jakiś partyjny zapaleniec w Moskwie usłyszał nieprawdopodobną plotkę, że przed dwudziestu laty armia carska ukryła skarb w jaskini nad tajemniczym jeziorem niedaleko Norylska, a on, Popow, został tu przysłany, żeby zbadać tę sprawę. Teraz komendant podejrzewał, że Nikołaj znalazł złoto, ale że zamierza zatrzymać wszystko dla siebie.

– Nie mówiłem wam, że to szukanie wiatru w polu? – przypomniał Nikołaj. – Ci Jakuci nigdy nie mieli przy duszy nawet dwóch rubli. Myślicie, że zostawiliby skrzynie pełne złota Romanowów ot, tak sobie? Mnóstwo cholernego wysiłku na nic, jeśli chcecie wiedzieć. No, ale robię tylko to, co mi każą.

Komendant zmusił się do śmiechu.

– Jak my wszyscy.

Psy zaczęły nagle wściekle ujadać. Nikołaj obrócił się na pięcie, niemal wyciągając pistolet, nim sobie uświadomił, że psy się podniecają, ponieważ sierżant wyciągnął z sań worek pełen suszonych ryb. Szeregowiec oddalił się na kilka kroków, grzebiąc przy guzikach rozporka.

– Rzeczywiście, szukanie wiatru w polu – przyznał komendant. –Nie mogliśmy chyba wybrać gorszej nocy, prawda? Ten wicherek…

Nikołaj roześmiał się niespodziewanie. Zważywszy na to wszystko, co się stało, nawet jeszcze tego nie zauważył, ale naprawdę czuł się jak nowy człowiek. Zdawało się, że jest świadomy każdego oddechu, każdego uderzenia serca. A oddech i bicie serca miały trwać w nieskończoność.

– Wicherek? – spytał, znów wybuchając śmiechem. – Kurwa mać. Prawie mnie zabił.

Ta przeklęta sól – miała wywołać tylko gorączkę, żeby lekarz przyjął go do szpitala. Z pewnością nie zamierzał zafundować sobie zapalenia płuc. Ale ostatecznie warto było się narażać, ponieważ Lena przyprowadziła go do jaskini. Dała mu się napić z ołtarza kości.

Ołtarz… Chryste, istniał naprawdę. Wszystko, co widział w aktach Fontanki, było zgodne z prawdą. Jezioro, wodospad, jaskinia, ołtarz wzniesiony z ludzkich kości. I Strażniczka. Ona też istniała naprawdę.

Lena.

Początkowo sądził, że trudno ją będzie znaleźć na tym mroźnym pustkowiu, ale przebywała w obozie pracy, niespełna czterdzieści kilometrów od jeziora, nad którym przyszła na świat, tak jak wcześniej inne Strażniczki. A jej twarz… była odzwierciedleniem oblicza na ikonie, której rysunek widział na własne oczy. Pod tym względem akta też zawierały prawdę.

Zastanawiał się teraz, czy zdołała schronić się w jaskini, czy też zdążyła ją pochłonąć lawina. Ogarnęło go nagłe… Co? Poczucie winy? Straty? Żalu? Nie miało to znaczenia, dziewczyna tak czy owak była martwa. Wiedział, że umrze z głodu, nim zdoła się przekopać na drugą stronę.

Komendant, jakby czytając mu w myślach, westchnął.

– Mimo wszystko szkoda dziewczyny.

– Tak. Szkoda – przyznał Nikołaj.

No cóż, wykorzystał ją. Znów ogarnęły go wyrzuty sumienia; swoją gwałtownością przypominały cios zadany w pierś. Otrząsnął się. Człowiek robił to, co musiał, i żył dalej.

Powiódł wzrokiem po jeziorze, tak pięknym w jasnożółtym arktycznym świetle – zrobiło mu się żal, że ten obraz przetrwa tylko dwie godziny, nim słońce znów zajdzie. Miał jednak dość czasu, by dotrzeć tam, dokąd musiał dotrzeć.

– Popatrzcie tylko na tego durnia – powiedział komendant ze śmiechem, wskazując szeregowca, który wypisywał moczem w śniegu swoje inicjały.

– Mówiłem, że trzeba go rozstrzelać – przypomniał Nikołaj.

Komendant zamrugał, a uśmiech na jego twarzy przygasł nieco; potem jednak klasnął energicznie w dłonie.

– No cóż, wobec tego, towarzyszu kapitanie – zwrócił się trochę za głośno do Nikołaja. – Może odrobinę wódki, zanim ruszymy z powrotem do obozu?

Wsunął rękę do kieszeni płaszcza, ale zanim zdążył ją wyciągnąć, Popow dobył broni i wpakował komendantowi kulę między oczy.

Huk strzału przebiegł po jeziorze głośnym trzaskiem. Szeregowiec odwrócił się błyskawicznie, wciąż z penisem w dłoni. Otworzył usta, ale jego krzyk zamarł, gdy pocisk rozorał mu krtań.

Sierżant stał jak skamieniały, trzymając w obu rękach suszone ryby, podczas gdy psy szczekały i skakały wokół niego. Po chwili rzucił prowiant na ziemię i ruszył biegiem w stronę sań. Nikołaj trafił go między łopatki; sierżant zwalił się ciężko, uderzając głową o lód.

Nim huk odbił się echem w mroźnym powietrzu, Nikołaj ruszył przed siebie. Podchodził po kolei do każdego z trzech ludzi i strzelał im w głowę, na wszelki wypadek. Potem załadował broń na nowo.

Włożył za pasek spodni i skierował się do sań, po chwili jednak zawrócił. Kucnął przy martwym komendancie i wsunął dłoń w kieszeń jego płaszcza. Wyjął srebrną piersiówkę z wygrawerowanymi inicjałami.

A więc mimo wszystko nie sięgał po broń, pomyślał.

Nikołaj schował wódkę do kieszeni i się wyprostował. Potem usadowił się z uśmiechem na saniach. Ściągając je tutaj, komendant i jego ludzie nieźle mu się przysłużyli. Nikt przy zdrowych zmysłach nie próbował wydostać się z Syberii na piechotę.

Ujął lejce, ale nim odjechał, spojrzał ku zamarzniętemu wodospadowi, połyskującemu i migoczącemu w słońcu niczym kaskada brylantów.

Brylanty. Popow uśmiechnął się na tę myśl, gdyż to, co skrywał wodospad, było o wiele cenniejsze niż brylanty, cenniejsze niż rzekomy kufer ze złotem Romanowów.

Ołtarz kości… dobry Boże, istniał naprawdę. Widział go na własne oczy. Pił z niego. Już czuł tę niewiarygodną moc, która krążyła w jego krwi, która go odmieniała. Czuł się jak bóg.

Nie, nie jak…

Odrzucił do tyłu głowę, a jego krzyk odbił się głośnym echem po surowej, zamarzniętej ziemi:

– Jestem Bogiem!

CZĘŚĆ DRUGA
WIELKIE ZABÓJSTWO

5

Galveston, Teksas

Półtora roku temu

Dom z nienawiścią wsłuchiwał się w syk tlenu wtłaczanego w słabnące płuca, ale nachylił się do ojcowskich ust. Stary człowiek umierał i chciał wyznać grzechy.

Tak się właśnie wyraził, Dom jednak nie wierzył w jego szczerość. Ojciec, zagorzały ateisa, nazywał religię największym oszustwem, jakie narzucono ludzkości. Teraz zaś, powiedziawszy: „Umieram i chcę coś wyznać”, wybuchnął obłąkańczym śmiechem, który omal go nie zabił.

– Och, przestań się zachowywać, jakby cię uderzył piorun – żachnął się stary człowiek. – Nie zamierzam wołać „alleluja” ani wyżywać się na tobie. Jest coś, co muszę ci po prostu powiedzieć, a nie mam na to całego dnia, jak widać.

– Jestem tu, tato. I jest też kochający i miłosierny Pan.

Zabrzmiało to tak banalnie, że Dom skrzywił się w duchu, ale z drugiej strony przy ojcu zawsze czuł się i zachowywał jak karykatura księdza. Na ogół Dom cieszył się ze swego powołania i potrafił mu sprostać, ale czasem myślał, że przyjął święcenia Kościoła rzymskokatolickiego tylko po to, żeby zrobić na złość Michaelowi O’Malleyowi, ponieważ wiedział doskonale, że będzie to wkurzać starego człowieka do końca jego dni.