O książce

Detektyw Paul Carter z nadmorskiego miasteczka Kirkcaldy został oskarżony o narkomanię i molestowanie seksualne kobiet. Sprawa jest dość nietypowa, bo pierwszą skargę wniósł przeciwko Paulowi jego własny wuj, emerytowany policjant Alan Carter.

Inspektor Malcolm Fox i jego ludzie wyznaczeni do zbadania zarzutów są zdezorientowani. Zazwyczaj policjanci stoją zwartym murem przeciwko wydziałowi wewnętrznemu i nawzajem kryją swoje grzechy. A tu w dodatku kapusiem okazuje się ktoś z rodziny.

Ktoś, kto wkrótce zostaje odnaleziony z kulą w głowie i wszystko wskazuje, że nie było to samobójstwo. Oczywistym podejrzanym wydaje się Paul Carter, tyle że w tej sprawie nic nie jest oczywiste. A Malcolm Fox musi się jednocześnie zmagać z problemami osobistymi – chorobą ojca i depresją siostry. Bo policjant to też człowiek.

IAN RANKIN

Współczesny szkocki pisarz, absolwent uniwersytetu w Edynburgu. Po ukończeniu studiów imał się różnych zajęć. Pracował przy zbiorach winogron, był poborcą podatkowym, świniopasem, dziennikarzem i muzykiem punkowym. Wydana w 1987 roku pierwsza powieść kryminalna z inspektorem Rebusem przyniosła mu niesłabnącą do dziś sławę. Kolejne książki – m.in. Zaułek szkieletów, Memento mori, Pożegnalny blues, Sprawy wewnętrzne i Stojąc w cudzym grobie – trafiły na najwyższe pozycje list bestsellerów w Wielkiej Brytanii i zostały przetłumaczone na kilkanaście języków. Ian Rankin jest dwukrotnym zdobywcą nagrody Dagger, przyznawanej przez Amerykańskie Stowarzyszenie Autorów Powieści Kryminalnych; był też nominowany do nagrody Edgara Allana Poe. Na podstawie cyklu książek z inspektorem Rebusem nakręcono brytyjski serial telewizyjny.

www.ianrankin.net

Tego autora

OTWARTE DRZWI
SPRAWY WEWNĘTRZNE
NA KRAWĘDZI CIEMNOŚCI

John Rebus

PRÓBA KRWI
ZAUŁEK SZKIELETÓW
MEMENTO MORI
POŻEGNALNY BLUES
CZARNA KSIĘGA
MIECZ I TARCZA
STOJĄC W CUDZYM GROBIE

Tytuł oryginału:
THE IMPOSSIBLE DEAD

Copyright © John Rebus Ltd. 2011
All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros Andrzej Kuryłowicz s.c. 2015

Polish translation copyright © Jan Kraśko 2015

Redakcja: Beata Kołodziejska

Zdjęcie na okładce: © Irene Lamprakou/Arcangel Images

Projekt graficzny okładki: Wydawnictwo Albatros Andrzej Kuryłowicz s.c.

ISBN 978-83-7985-135-5

Wydawca
WYDAWNICTWO ALBATROS ANDRZEJ KURYŁOWICZ S.C.
Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa
www.wydawnictwoalbatros.com

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Przygotowanie wydania elektronicznego: Michał Nakoneczny, 88em

Spis treści

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

XIII

XIV

Przypisy

Pamięci
Davida Thompsona

I

1

— Nie ma go — odparł sierżant dyżurny.

— A gdzie jest?

— Pojechał na wezwanie.

Fox przeszył go wzrokiem, wiedząc, że nie wróży to nic dobrego. Sierżant należał do starych wiarusów, którzy uważali, że wszystko już widzieli i ze wszystkim dadzą sobie radę. Fox zerknął na następne nazwisko na liście.

— A Haldane?

— Na zwolnieniu lekarskim.

— Michaelson?

— Na wyjeździe z inspektorem Scholesem.

Tony Kaye stał tuż za lewym ramieniem Foxa i Fox wiedział, co kolega powie, zanim ten zdążył otworzyć usta.

— Jaja z nas sobie robią.

Fox zgromił go wzrokiem. Wiadomość rozniesie się teraz po całym posterunku: sprawa załatwiona. Skarżypyty przyjechały, nikogo nie zastały i wkurzyły się, w dodatku publicznie. Sierżant przestąpił z nogi na nogę, próbując ukryć zadowolenie.

Fox rozejrzał się. Przypięte do ścian karteczki były czymś zupełnie normalnym. Posterunek należał do tych nowoczesnych i hol równie dobrze mógł być holem gabinetu lekarskiego czy wydziału spraw socjalnych, pod warunkiem że ominęłoby się wzrokiem tablicę z napisem, że stan pogotowia podniesiono z NISKIEGO na UMIARKOWANY. Nie miało to nic wspólnego z Foxem i jego ludźmi: były doniesienia, że pod Lockerbie doszło do wybuchu. Pewnie jacyś gówniarze, no i gdzie Lockerbie, gdzie Kirkcaldy. Niemniej powiadomiono wszystkie posterunki w kraju.

Obok guzika na ladzie leżała karteczka z odręcznym napisem, żeby dzwonić po dyżurnego — co Fox zrobił przed trzema, czterema minutami. Na ścianie za ladą było lustro fenickie i sierżant na pewno widział, jak wchodzą, on, inspektor Malcolm Fox, sierżant Tony Kaye i posterunkowy Joe Naysmith. Komendanta uprzedzono, że przyjadą. Mieli przesłuchać inspektora Scholesa i detektywów sierżantów Haldane’a i Michaelsona.

— Myśli pan, że pierwszy raz ktoś próbuje z nami tej sztuczki? — spytał Kaye. — A może tak zaczniemy przesłuchanie od pana?

Fox przerzucił kartkę w teczce.

— A pana szef, inspektor Pitkethly?

— Szefowa. Jeszcze jej nie ma.

Kaye wymownym gestem podniósł rękę i spojrzał na zegarek.

— Ma spotkanie na komendzie — wyjaśnił sierżant.

Naysmitha, który stał po prawej stronie Foxa, bardziej interesowały ulotki na ladzie. Demonstrował w ten sposób spokojną pewność siebie, przekonanie, że przesłuchają ich tak czy inaczej, że taktyka opóźniająca nie jest dla Skarg niczym nowym — bardzo się to Foxowi podobało.

Skargi: nazwa była już nieaktualna, chociaż on i członkowie jego zespołu często jej używali, przynajmniej między sobą. Do niedawna nazywali się oficjalnie Wydziałem Skarg i Dyscypliny. Teraz mieli być Wydziałem Etyki i Standardów Zawodowych. A za rok pewnie czymś innym; zastanawiano się nad Wydziałem Standardów i Wartości, chociaż nazwa ta nikomu się nie podobała. Pracowali po prostu w Skargach, byli gliniarzami, którzy patrzą na ręce innym gliniarzom. Dlatego ci inni nigdy nie cieszyli się na ich widok.

I rzadko kiedy chętnie z nimi współpracowali.

— Na komendzie, czyli w Glenrothes? — upewnił się Fox.

— Zgadza się.

— Ile się tam jedzie? Dwadzieścia minut?

— Chyba że się zgubicie.

Zadzwonił telefon na ladzie.

— Zawsze możecie zaczekać. — Sierżant odwrócił się, odebrał i stojąc tyłem do Foxa, wdał się w przyciszoną rozmowę.

Joe Naysmith trzymał w ręku broszurę o bezpieczeństwie wewnętrznym. Opadł na krzesło pod oknem i zaczął czytać. Fox i Kaye wymienili spojrzenia.

— Co ty na to? — spytał w końcu Kaye. — Pozwiedzamy? Całe miasto jest nasze…

Kirkcaldy: nadmorskie miasteczko w hrabstwie Fife. Kaye przywiózł ich samochodem z Edynburga. Jechali czterdzieści minut, głównie zewnętrznym pasem. Minąwszy Forth Road Bridge[1], wymienili kilka uwag na temat długiego sznura pojazdów, które wraz z początkiem kolejnego dnia pracy zmierzały w przeciwną stronę, do stolicy.

— Jadą, żeby zabrać nam pracę — zażartował Kaye, wciskając klakson i machając ręką.

Najlepiej wprowadzonym w miejscowe realia okazał się Naysmith.

— Linoleum — powiedział. — Kirkcaldy kiedyś z tego słynęło. I z Adama Smitha.

— Gdzie grał? — spytał Kaye.

— Był ekonomistą.

— A Gordon Brown[2]? — rzucił Fox.

— Kirkcaldy. — Naysmith potwierdził to skinieniem głowy.

A teraz, stojąc przed ladą oficera dyżurnego, Fox zastanawiał się, co robić. Mogli tu siedzieć, czekać i coraz bardziej się wkurzać. Albo mógł zadzwonić do Edynburga i poskarżyć się szefowi. Szef przekręciłby na komendę w Fife i w końcu coś by się zaczęło dziać, ale Fox wyszedłby wtedy na małego chłopca, który biegnie do tatusia, ilekroć jego większy kolega zrobi coś nie tak.

Albo…

Fox spojrzał na Kaye’a. Kaye uśmiechnął się i wierzchem dłoni trzepnął broszurę w ręku Naysmitha.

— Wkładaj hełm, młodzieńcze — rzucił. — Dzicz czeka.

·  ·  ·

Zaparkowali na nabrzeżu i stali przez chwilę, patrząc na zatokę w kierunku Edynburga.

— Słońce tam chyba mają — mruknął Kaye, zapinając palto. — A ty znowu w tej kurteczce, pewnie teraz żałujesz.

Joe Naysmith zdążył się już uodpornić na komentarze na temat swego ostatniego designerskiego nabytku, mimo to postawił kołnierz. Znad Morza Północnego wiał silny wiatr. Woda była wzburzona, a kałuże na promenadzie świadczyły o tym, że fale przelewają się czasem przez falochron. Mewy z trudem utrzymywały się w powietrzu. Nabrzeże zaprojektowano w dziwny sposób, prawie zupełnie go nie wykorzystując. Niemal wszystkie domy stały tyłem do morza i przodem do centrum miasta. Fox zauważył, że jest tak w całej Szkocji: od Fort William po Dundee, architekci zdawali się zaprzeczać istnieniu wybrzeża. Nie mógł tego zrozumieć, ale wątpił, żeby Kaye czy Naysmith mogli mu pomóc.

Joe zaproponował spacer po plaży, ale Tony szedł już w stronę ścieżek na wzgórze, w kierunku sklepów i kafejek, i to Naysmith musiał wygrzebać z kieszeni osiemdziesiąt pięć pensów na parking. Na wąskiej głównej ulicy trwały roboty drogowe. Kaye przeszedł na drugą stronę i zaczął piąć się na skarpę.

— Gdzie on lezie? — jęknął Naysmith.

— Tony ma nosa — odparł Fox. — Pierwsza z brzegu stara knajpka go nie zadowoli.

Kaye stanął pod drzwiami, obejrzał się, by sprawdzić, czy go widzą, i wszedł do środka. Naleśnikarnia była jasno oświetlona, przestronna i niezbyt zatłoczona. Usiedli przy stoliku w kącie, udając, że przychodzą tu od lat. Fox zastanawiał się często, czy to prawda, że gliniarze na całym świecie zachowują się tak samo. Lubił stoliki w kącie sali, bo widział stamtąd, co się dzieje i co może się wydarzyć. Naysmith jeszcze się tego nie nauczył i usiadł beztrosko tyłem do drzwi. Fox wcisnął się obok Kaye’a, powiódł wokoło wzrokiem i dostrzegł tylko pogrążone w rozmowie kobiety, których przybycie trzech nowych gości zupełnie nie zainteresowało. W milczeniu przejrzeli menu, złożyli zamówienie i pięć minut później nadeszła kelnerka z tacą.

— Wygląda pysznie. — Naysmith wziął nóż i zaczął smarować babeczkę niskokalorycznym masłem.

Fox przyniósł ze sobą teczkę.

— Żeby nie było wam za dobrze — powiedział, wykładając kartki na stolik. — Zanim herbata się ostudzi, odświeżycie trochę pamięć.

— Warto tak ryzykować? — spytał Tony Kaye.

— Ryzykować?

— Możesz zatłuścić masłem okładki. Scholes i reszta zobaczą i wyjdziemy na ćwoków.

— Dzisiaj mam ochotę na odrobinę lekkomyślności — odparł Fox. — Zaryzykuję.

Kaye westchnął i zaczęli czytać.

Przyjechali do Fife z powodu niejakiego Paula Cartera. Detektyw posterunkowy Carter, lat trzydzieści osiem, od piętnastu lat w policji, pochodził z policyjnej rodziny: zarówno jego ojciec, jak i wuj służyli w okręgu Fife. I nagle wuj złożył skargę na swego bratanka, w dodatku jako pierwszy. Twierdził, że Paul jest narkomanem, że wymusza usługi seksualne i przymyka oko na ciemne sprawki. Zaraz po nim skargę złożyły dwie kobiety, które Carter aresztował za zakłócanie porządku publicznego w stanie upojenia alkoholowego, proponując, że odstąpi od zarzutów, jeśli będą mu „powolne”.

— „Powolne”? — wymamrotał Kaye w połowie strony. — Czy ktoś jeszcze tak mówi?

— W sądach i gazetach — odparł Naysmith, strzepując okruszki z kartek.

Fox miał przed sobą wycinki z gazet. Były tam zdjęcia Paula Cartera wychodzącego z sądu po rozprawie, na której złożył zeznania. Ostrzyżony pod garnek, twarz pokryta dziobami po trądziku. Łypał spode łba na fotoreporterów.

Minęły cztery dni, odkąd uznano go za winnego i odkąd szeryf oświadczył, że koledzy detektywa posterunkowego Cartera „albo rozmyślnie postępują głupio, albo są rozmyślnie współwinni”. Innymi słowy: od lat wiedzieli, że Carter jest złym gliniarzem, mimo to chronili go, kłamali, żeby go kryć, a może nawet próbowali fałszować zeznania świadków i wywierać presję na tych, którzy chcieli je złożyć.

Wszystko to razem sprowadziło do miasta funkcjonariuszy wydziału wewnętrznego, czyli ich. Władze okręgu Fife chciały poznać prawdę i aby uspokoić opinię publiczną (a przede wszystkim media) i zapewnić mieszkańców, że śledztwo będzie wnikliwe, poprosiły służby policyjne z sąsiedniego okręgu, żeby to one się tym zajęły. Foxowi przekazano egzemplarz Regulaminu zawieszania funkcjonariuszy w pełnieniu obowiązków służbowych, egzemplarz Procedur zawieszania funkcjonariuszy w pełnieniu obowiązków służbowych oraz pisemny raport komendanta głównego wyjaśniający, dlaczego trzech policjantów, przeciwko którym toczy się śledztwo, wciąż pracuje — komendant uważał, że „leży to w interesie policji”.

Fox wypił łyk herbaty i przewrócił kartkę. Niemal każde zdanie było podkreślone lub zakreślone. Na marginesach roiło się od pospiesznie nagryzmolonych pytań, odnośników i wykrzykników. Prawie cały raport znał na pamięć, mógłby zaraz wstać i wyrecytować go siedzącym w naleśnikarni gościom. Niewykluczone, że i tak już o tym plotkowali. W miasteczku tej wielkości każdy trzymał czyjąś stronę, każdy miał wyrobioną opinię. Carter był gnidą, szmatą i ostatnim łotrem. Albo wrobiła go rynsztokowa ćpunka i dwie tanie dziwki. Czy w tym, co zrobił, było coś złego? I w ogóle, co takiego zrobił?

Nic, nie licząc tego, że skompromitował policję.

— Przypomina mi się Colin Balfour — powiedział Tony Kaye. — Pamiętacie go?

Fox kiwnął głową. Colin Balfour, edynburski gliniarz, który lubił odwiedzać w celi zatrzymane na noc kobiety. Oskarżenie się załamało, ale po wewnętrznym śledztwie i tak wyrzucono go z policji.

— Ciekawe jest to, że Cartera sypnął jego własny wuj — zauważył Naysmith, sprowadzając ich do rzeczywistości.

— Ale dopiero po tym, jak przeszedł na emeryturę — dodał Fox.

— Wszystko jedno… Rodzina musiała być trochę wstrząśnięta.

— Może coś się za tym kryje — wtrącił Kaye. — Zła krew.

— Może — zgodził się z nim Naysmith.

Kaye klepnął ręką leżący przed nim plik kartek.

— Ale co z tego wszystkiego wynika? Ile dni będziemy tak kursować?

— Tyle, ile będzie trzeba. Może uda nam się załatwić to w parę tygodni.

Kaye przewrócił oczami.

— Tylko po to, żeby ci z Fife mogli powiedzieć, że mają jedno zgniłe jabłko, a nie całą fabrykę cydru?

— Cydr robi się w fabryce? — spytał Naysmith.

— A gdzie?

Fox się w to nie włączył, nie chciał zawracać sobie głowy. Znowu zastanawiał się nad główną postacią afery, czyli Paulem Carterem. Nie było sensu go przesłuchiwać, chociaż by mogli. Uznano go za winnego i przetrzymywano w areszcie, choć — jak na razie — bez wyroku. Szeryf wciąż „deliberował”. Fox uważał, że Carter pójdzie siedzieć. Na parę lat, może wpiszą go również do Rejestru Przestępców Seksualnych. Ale niemal na pewno wysmaruje z adwokatem wniosek o apelację.

Tak, z adwokatem Carter chętnie by pogadał, ale nie z funkcjonariuszami wydziału wewnętrznego. Nic by nie zyskał, wydając kumpli z posterunku, tych, którzy przy nim stali. Fox nie mógł zaproponować mu żadnego układu. Mogło mu się tylko coś wypsnąć. Gdyby w ogóle zechciał z nimi rozmawiać.

A na pewno nie zechce.

Tak jak pozostali. Fox wątpił, czy będą mówić. A raczej, czy powiedzą coś wartego wysłuchania. Od dawna wiedzieli, że ten dzień nadejdzie. Scholes. Haldane. Michaelson. Szeryf wybrał ich, bo złożyli sprzeczne i poplątane zeznania, bo próbowali mącić i mieli dziwne zaniki pamięci. Ich bezpośredni przełożony, detektyw inspektor Laird, szef wydziału śledczego, uniknął krytyki, podobnie jak detektyw posterunkowy nazwiskiem Forrester.

— Forrester — rzucił nagle Kaye, przerywając sprzeczkę z Naysmithem. — Oto z kim powinniśmy porozmawiać.

— Dlaczego?

— Bo ma na imię Cheryl. A z wieloletniego doświadczenia wiem, że to kobieta.

— I co z tego?

— To, że jeśli jej kolega jest maniakiem seksualnym, na pewno się tego domyślała. Zaczynają krążyć plotki, faceci zwierają szyki… Ona musi coś wiedzieć. — Kaye wstał. — Ktoś chętny na dolewkę?

— Zaczekaj, najpierw coś sprawdzę. — Fox wyjął telefon i odszukał numer posterunku. — Może Scholes wrócił już z przejażdżki. — Wybrał numer i przytknął komórkę do ucha, a Kaye przesunął palcem po tyle głowy Naysmitha, proponując, że go ostrzyże.

— Halo? — Głos jakiejś kobiety.

— Z inspektorem Scholesem poproszę.

— Kto mówi?

Fox rozejrzał się po sali.

— Dzwonię z naleśnikarni. Inspektor był tu i chyba coś zostawił.

— Chwileczkę, już go daję.

— Dziękuję. — Fox rozłączył się i zaczął zbierać papiery.

— Ładnie rozegrane — pochwalił go Kaye. Spojrzał na Naysmitha. — Wkładaj kurteczkę, Joe. Wiertarka czeka.

2

Detektyw inspektor Ray Scholes przeczesał ręką krótkie czarne włosy. Siedział w jedynym na posterunku pokoju przesłuchań. Fox proponował mu spotkanie w dowolnym, wybranym przez niego miejscu, pod warunkiem że będzie tam stół i cztery krzesła.

— I gniazdko — dodał Joe Naysmith.

Bez gniazdka nie miałby gdzie wetknąć „złodziejki”. Ustawił już kamerę i właśnie podłączał magnetofon. Były dwa mikrofony, jeden na stole przed Scholesem, drugi między Foxem i Kaye’em. Kaye siedział z założonymi rękami i nachmurzonym czołem. Powiedział już Scholesowi, co myśli o jego małym podstępie.

— Oficjalna sprawa służbowa to nie „podstęp” — odwarknął inspektor. — Ale to prawie na pewno czysta strata czasu.

— Tylko „prawie”? — Fox rozłożył papiery.

— Gotowe — rzucił Naysmith.

— Możemy zaczynać?

Scholes kiwnął głową i w tym samym momencie zapiszczał telefon. Inspektor odebrał, przedstawiając się jako „Ray Scholes, wróg publiczny numer jeden”. Wyglądało na to, że dzwoni jego dziewczyna; prosiła, żeby kupił coś na kolację. Ale wiedziała o gościach z wewnętrznego.

— Tak, są tu — mówił przeciągle Scholes, patrząc na Foxa.

Fox przeciągnął palcem po gardle, ale inspektor się nie spieszył. Kiedy wreszcie skończył rozmawiać, Fox poprosił go o wyłączenie komórki. Scholes pokręcił głową.

— Może wyskoczyć coś ważnego, nigdy nie wiadomo.

— Kiedy zadzwoni znowu? — spytał Fox. — Będzie dzwoniła tylko ona, czy zaangażował pan i kolegów? — Spojrzał na Kaye’a. — Co ile zwykle dzwonią? Co pięć minut czy dziesięć?

— Co dziesięć — odparł zdecydowanie Tony.

Fox przeniósł wzrok z powrotem na Scholesa.

— Wątpię, czy wymyśli pan coś, czego nie próbowano z nami co najmniej sto razy. Może więc lepiej od razu to wyłączyć?

Scholes uśmiechnął się lekko i wyłączył komórkę, a Fox podziękował mu skinieniem głowy.

— Czy według pana detektyw posterunkowy Carter był dobrym policjantem?

— Wciąż jest.

— Obaj dobrze wiemy, że już nie wróci.

— Dlaczego wy tak bardzo nie lubicie gliniarzy?

Fox przyjrzał mu się uważniej. Scholes miał trzydzieści kilka lat, ale wyglądał młodziej. Upstrzona piegami twarz, mlecznoniebieskie oczy — Foxowi przypomniało się nagle coś dziwnego: duża torebka szklanych kulek, które miał jako dziecko. Jego ulubioną była mlecznoniebieska, która ujawniała swoje wady tylko wtedy, kiedy patrzyło się na nią, obracając ją powoli między palcami…

— Bardzo oryginalne pytanie — zauważył Tony. — Wątpię, czy zadają je nam więcej niż kilkadziesiąt razy miesięcznie.

— Po prostu nie rozumiem, dlaczego chcecie ukarać wszystkich, którzy pracowali z Paulem.

— Nie wszystkich — poprawił go Fox. — Tylko tych, o których wspomniał szeryf.

— Nazywa go pan szeryfem? — prychnął inspektor. — Spytajcie, kogo chcecie, pierwszego z brzegu gliniarza: to jego powinniście zapudłować. W ilu sprawach robił wszystko, żeby tylko podstawić nogę oskarżonemu…

— Zawsze się taki znajdzie — zgodził się z nim Kaye.

— Czy między szeryfem Cardonaldem i detektywem posterunkowym Carterem były jakieś niesnaski?

— Owszem, były.

— A między sędzią i panem? — Fox czekał, ale odpowiedź nie padła. — Twierdzi pan, że szeryf Cardonald wybrał tych funkcjonariuszy, bo żywił do nich urazę?

— Bez komentarza.

— Skargę na Paula Cartera złożono prawie rok temu, prawda? Jego własny wuj przyznał, że Carter molestował kobietę. Sprawę zbadano i… — Fox udał, że szuka odpowiedniej kartki.

— I nic z tego nie wyszło — dokończył za niego Scholes.

— Nie od razu, to prawda, ale potem Teresa Collins uznała, że ma dosyć… — Fox zrobił pauzę. — Zna pan jego wuja?

— Był policjantem.

— Rozumiem, że go pan zna. Jak pan myśli, dlaczego złożył doniesienie?

Scholes wzruszył ramionami.

— Znowu jakieś urazy? A te trzy kobiety, ta pierwsza i te, które poszły do sądu po niej, one też żywiły do niego jakąś urazę? Dużo tego, jak na pańskiego przyjaciela, „dobrego gliniarza” Paula Cartera. — Fox odchylił się do tyłu, udając, że zainteresowało go kilka kartek z teczki.

Na biurku leżały wycinki z gazet i Scholes dobrze je widział. Kaye i Naysmith wiedzieli, że milczenie bywa przydatne i że Foxowi bynajmniej nie zabrakło pytań. Naysmith zaczął sprawdzać sprzęt. Kaye przyglądał się swojemu zegarkowi.

— Przystawki się skończyły? — spytał w końcu Scholes. — Przechodzimy do mięska i warzywek?

— Do mięska i warzywek?

— Tak, spróbujecie mnie teraz pogrążyć jak Cartera. Powiecie, że w sądzie kłamałem, że zastraszałem świadków…

— Teresa Collins zeznała, że był pan w samochodzie razem z Carterem, kiedy ten zatrzymał się przy niej i zapowiedział, że wieczorem wpadnie do niej na seks.

— Nieprawda.

— Że kiedy złożyła doniesienie, zadzwonił pan do niej i próbował nakłonić ją do wycofania zeznań.

— Nie.

— Pański numer był w jej telefonie. Z datą, godziną i czasem trwania rozmowy.

— Powtórzę to, co mówiłem w sądzie: to była pomyłka. Ile trwała ta rozmowa?

— Osiemnaście sekund.

— Właśnie. Kiedy okazało się, że to pomyłka, od razu się rozłączyłem.

— Po co był panu jej numer?

— Znalazłem go na karteczce na którymś z biurek.

— Zaciekawiło to pana i postanowił pan zadzwonić?

— Otóż to.

Tony Kaye powoli pokręcił głową, dając do zrozumienia, że mu nie wierzy.

— A więc zaprzecza pan, że kazał jej… — Fox znowu zajrzał do notatek — „się odpierdolić”?

— Zaprzeczam.

— Widywał się pan z Carterem poza służbą?

— Czasem chodziliśmy na piwo.

— Do klubów też… W Edynburgu i Glasgow.

— To żadna tajemnica.

— Fakt. Wszystko wyszło na rozprawie.

Scholes głośno prychnął.

— Gliniarze trzymają się razem i chodzą czasem na drinka, wielkie mi co.

— Carter był detektywem posterunkowym, pan jest detektywem inspektorem.

— I co z tego?

— To, że ani razu nie dostał awansu. Pracował w policji tyle, co pan, a był najniższy stopniem.

— Nie każdy chce awansować.

— I nie każdy na to zasługuje — odparł Fox. — Paul Carter nie chciał, czy nie zasługiwał?

Scholes już otwierał usta, żeby odpowiedzieć, gdy nagle otworzyły się drzwi. W progu stała kobieta w mundurze.

— Przepraszam, że przerywam — powiedziała, chociaż nic nie wskazywało na to, że jest jej przykro. — Pomyślałam, że wpadnę się przywitać. — Zobaczyła, że Naysmith wyłącza kamerę i magnetofon. Wyciągnęła rękę przez biurko i przedstawiła się: inspektor Isabel Pitkethly.

Fox wstał, aczkolwiek niechętnie, i wyciągnął swoją rękę.

— Inspektor Malcolm Fox.

— Wszystko w porządku? — Pitkethly rozejrzała się po pokoju. — Niczego wam nie brakuje?

— Nie, jakoś sobie radzimy.

Była prawie trzydzieści centymetrów niższa od Foxa, ale miała chyba tyle samo lat, czterdzieści kilka, sięgające kołnierzyka brązowe włosy i niebieskie oczy, błyszczące za okularami. Była w regulaminowej białej bluzce z pagonami. I w ciemnej spódnicy przed kolana.

— Ray jest grzeczny? — Roześmiała się nerwowo i Fox zauważył, że ostatnie tygodnie odcisnęły na niej wyraźne piętno. Myślała pewnie, że jest kapitanem solidnego statku, tymczasem statek ten pękał od środka.

— Dopiero co zaczęliśmy — odparł Kaye, nie próbując nawet ukryć, że przerwa im nie w smak.

— Zabawne — skontrował Scholes — myślałem, że jesteśmy już przy serze i krakersach.

— Niestety, za pięć minut inspektor Scholes ma spotkanie — powiedziała Pitkethly. — Prokurator przygotowuje jakąś sprawę…

Scholes nie tracił czasu i szybko wstał.

— Panowie, było przemiło.

— Kiedy będziemy mogli z nim porozmawiać? — spytał Fox.

— Myślę, że dopiero po południu.

— Chyba że prokurator przedłuży spotkanie. — Scholes włączył komórkę i spojrzał na ekran.

— Kilka nieodebranych połączeń? — rzucił Fox.

Inspektor zerknął na niego z uśmiechem.

— Jak się pan domyślił?

Wyglądało na to, że Pitkethly też się nad tym zastanawia.

— Inspektorze, mogę prosić pana na słowo?

— Właśnie miałem to pani zaproponować — odparł Fox.

Chwilę później Kaye i Naysmith zostali w pokoju sami.

— Spakować to? — spytał Naysmith z ręką na trójnogu kamery.

— Lepiej spakuj. Scholes skrzyknie kumpli, przyjdą tu i wysmarują wszystko fiutami.

·  ·  ·

— Niech pan siada — rzuciła zza biurka.

Fox nie usiadł. Biurko było puste. Pod kątem prostym stało przy nim drugie z komputerem i wypełnioną po brzegi tacką na dokumenty. Okno wychodziło na parking. Na parapecie nie było żadnych bibelotów ani zdjęć bliskich. Ściany też były nagie, nie licząc kalendarza i znaku zakazu palenia.

— Od dawna w Kirkcaldy?

— Od kilku miesięcy.

— A przedtem?

Widział, że jest zdenerwowana, bo jakimś cudem to on zadawał pytania. Ale grzeczność wymagała odpowiedzi.

— W Glenrothes.

— W komendzie głównej?

— Nie szybciej by było, gdyby zajrzał pan do moich akt?

Fox przepraszająco podniósł ręce i gdy ruchem głowy wskazała mu krzesło, tym razem postanowił nie odmawiać.

— Przepraszam, że się spóźniłam. Miałam nadzieję odbyć tę rozmowę, zanim zaczniecie…

Brzmiało to jak przygotowane przemówienie i tak najpewniej było. Pitkethly miała pewnie znajomych na komendzie i pojechała do nich po radę, jak gadać z tymi ze Skarg. Fox mógłby napisać dla niej skrypt. W większości spraw, które prowadził, było tak, że ktoś z szefostwa wzywał go do gabinetu i mówił mu zawsze to samo.

Mamy tu dobry zespół.

Praca czeka.

Odrywanie ludzi od obowiązków nie leży w niczyim interesie.

Oczywiście nikt z nas nie chce się wybielać.

Ale…

— Tak więc jeśli chciał pan czymś się ze mną podzielić… — Miała czerwone policzki. Musiała się ucieszyć, kiedy dostała awans i kiedy zaproponowano jej pierwszy w życiu posterunek. A tu nagle to.

Powiedziano jej, co ma mówić, ale nie miała czasu na próbę. Urwała i odchrząknęła, mało brakowało, a dostałaby ataku kaszlu. Podobała mu się ta niezdarność. Zdał sobie sprawę, że być może nie pojechała do Glenrothes po radę, tylko że ją tam wezwano.

„Powie mu pani tak, pani inspektor…”.

— Może przyniosę coś do picia? — zaproponował. — Trochę wody? — Ale tylko machnęła ręką. Nachylił się w jej stronę. — Nie wiem, czy to pani pomoże, ale postaramy się załatwić to dyskretnie. I szybko. Co nie znaczy, że pójdziemy na skróty: obiecuję, że będziemy dokładni. I że nic pani nie zdradzimy. Raport trafi bezpośrednio do komendanta głównego. Tylko od niego zależy, co z nim zrobi.

Pitkethly zdołała się uspokoić. Patrzyła mu w oczy i kiwała głową.

— Nie chcemy tu żadnego zamieszania — ciągnął. On też wygłaszał tę przemowę wiele razy, w takich pokojach jak ten. — Szukamy tylko prawdy. Chcemy sprawdzić, czy przestrzegano procedur i czy nikt nie stawia się ponad prawem. Gdyby zechciała pani powtórzyć to podwładnym, byłoby wspaniale. A jeszcze wspanialej, gdyby znalazł się dla nas jakiś pokój. Musi być zamykany i chciałbym dostać wszystkie klucze. Myślę, że za… tydzień będzie miała pani nas z głowy.

Uznał, że o dwóch lepiej nie wspominać.

— Za tydzień… — powtórzyła.

Trudno było powiedzieć, czy jest to dla niej dobra wiadomość, czy zła.

— Powiedziano mi rano, że detektyw sierżant Haldane jest na zwolnieniu lekarskim.

— Ma grypę — potwierdziła.

— Grypa, porażenie mózgowe czy czarna ospa, musimy go przesłuchać.

Znowu kiwnęła głową.

— Dopilnuję, żeby się dowiedział.

— I przydałoby się nam trochę wiedzy miejscowej, na przykład gdzie moglibyśmy zjeść porządny lunch albo kanapkę. Ale nie tam, gdzie jadają pani ludzie.

— Będę musiała pomyśleć. — Pitkethly wstała, dając mu do zrozumienia, że spotkanie dobiegło końca.

Fox nie wstał.

— Nigdy nie miała pani żadnych przeczuć co do Cartera?

Chwilę trwało, zanim zdecydowała, czy odpowiedzieć, wreszcie pokręciła głową.

— A inne pracujące tu kobiety? — drążył.

— Ale co?

— Wie pani, plotki w toalecie, ostrzeżenia przed wszędobylskimi rękami…

— Nie.

— Żadnych wątpliwości? Nigdy?

— Nigdy — odparła zdecydowanie, podchodząc do drzwi i otwierając je.

Fox się nie spieszył i minął ją z uśmiechem. Kaye i Naysmith czekali na końcu korytarza.

— No i? — spytał Kaye.

— Tak jak się spodziewałem.

— Michaelson może tu być. Bierzemy go?

Fox pokręcił głową.

— Wracajmy do miasta, zjedzmy coś i pokręćmy się trochę.

— Żeby wczuć się w atmosferę?

— Żeby wczuć się w atmosferę.

3

Kirkcaldy mogło pochwalić się stacją kolejową, klubem piłkarskim, muzeum, galerią sztuki i college’em imienia Adama Smitha. Ulica za ulicą, widziało się tam wiele solidnych, zamożnych wiktoriańskich willi, z których część przekształcono w biura i punkty handlowo-usługowe. Na skraju miasta zobaczyli osiedle mieszkaniowe, tak nowe, że były tam jeszcze działki do kupienia. Do tego dwa parki, co najmniej dwa ogólniaki i kilka bloków z lat sześćdziesiątych. Lokalny dialekt był w miarę zrozumiały, a kupujący zatrzymywali się przed piekarniami i kioskami, żeby porozmawiać ze znajomymi.

— Zasypiam — rzucił w pewnej chwili Tony Kaye. Był pasażerem we własnym samochodzie, bo prowadził Naysmith, a Fox siedział z tyłu. Na lunch zjedli kanapki i chipsy. Fox zadzwonił do swego szefa i złożył mu wstępny raport. Rozmowa trwała nie dłużej niż trzy minuty.

— No i co? — Kaye odwrócił się w fotelu, żeby nawiązać z nim kontakt wzrokowy.

— Podoba mi się — odparł Fox, patrząc w okno.

— Powiedzieć ci, co tu widzę, Foxy? Widzę ludzi, którzy powinni być teraz w pracy. Pasożytów, obiboków, dekowników, pijaków i chuliganów.

Joe Naysmith zaczął nucić melodię piosenki What a Wonderful World.

— Nie minęliśmy ani jednego samochodu — ciągnął niezrażony Kaye — którego kierowca nie byłby albo dilerem, albo którego by właśnie nie skradziono. Chodniki trzeba by wyszorować, połowę dzieciaków też. Jeśli największy miejscowy sklep nazywa się Rejects[3], nie musicie wiedzieć nic więcej. — Zrobił pauzę, tak dla efektu. — A ty mówisz, że ci się tu podoba?

— Widzisz to, co chcesz zobaczyć, puszczasz wodze fantazji.

Kaye spojrzał na Naysmitha.

— Kiedy Armstrong zaczął to śpiewać, nie było cię jeszcze na świecie, więc lepiej się wyłącz.

— Mama miała tę płytę. A może kasetę. Albo CD.

Kaye znowu patrzył na Foxa.

— Czy moglibyśmy wrócić, przesłuchać ich, zapisać, cokolwiek powiedzą, i się stąd wynieść?

— Kiedy pojawiły się pierwsze płyty kompaktowe? — spytał Naysmith.

Kaye przyłożył mu pięścią w ramię.

— Za co?

— Za okrucieństwo wobec mojej skrzyni biegów. Czy ty w ogóle jeździłeś kiedyś samochodem?

— Dobra — zdecydował Fox. — Niech ci będzie. Joe, wracamy na posterunek.

— Na następnym skrzyżowaniu w lewo czy w prawo?

— Dość tej zabawy. — Tony otworzył schowek na mapy. — Włączę nawigację.

·  ·  ·

Detektyw sierżant Gary Michaelson wychował się w Greenock, ale od osiemnastego roku życia mieszkał w hrabstwie Fife. Ukończył college Adama Smitha, potem odbył szkolenie policyjne w Tulliallan. Trzy lata młodszy od Raya Scholesa, był żonaty i miał dwie córki.

— Dobre macie tu szkoły? — spytał go Fox.

— Niezłe.

Michaelson chętnie opowiadał o Fife, Greenock i swojej rodzinie, ale kiedy zmienili temat i zaczęli rozmawiać o Paulu Carterze, miał do powiedzenia tyle, co Scholes.

— Gdybym nie wiedział — rzucił w pewnym momencie Fox — pomyślałbym, że pana przeszkolono.

— Jak to?

— Że ktoś powiedział panu, czego nie mówić, na przykład inspektor Scholes…

— Nieprawda — odparł zdecydowanie Michaelson.

Nieprawdą było również to, że ingerował w treść notatek służbowych — albo w ogóle je usuwał — z przesłuchania Teresy Collins w jej domu i pokoju, w którym teraz siedzieli. Fox odczytał mu fragment jej zeznania:

— „Możesz oskarżyć mnie, o co chcesz, Paul. Nie myśl tylko, że znowu będziesz mnie macał”. Nie powiedziała tak?

— Nie.

— W orzeczeniu napisano, że powiedziała.

— Nic na to nie poradzę.

— Ale między Carterem i panią Collins było coś osobistego. Nie mógł pan o tym nie wiedzieć.

— To ona twierdzi, że było.

— Sąsiedzi widzieli, jak Carter wchodzi do jej domu i z niego wychodzi.

— A połowa z nich jest dobrze znana policji.

— Twierdzi pan, że kłamią?

— A jak pan myśli?

— To ważne? A ta kartka? Ta, która zniknęła z pańskiego notesu.

— Zalałem ją kawą.

— Te pod spodem są czyste.

— Nic na to nie poradzę.

— Ciągle pan to powtarza…

Prowadząc przesłuchanie, Fox wiedział, że lepiej nie nawiązywać kontaktu wzrokowego z Tonym Kaye’em. Jego sporadyczne odzywki wskazywały na to, że coraz bardziej się irytuje. Zmierzali donikąd i było niemal pewne, że będzie tak dalej. Scholes, Michaelson i jakoby chory na grypę Haldane nie tylko mieli dużo czasu na przygotowanie odpowiedzi, ale i przetestowali te bajeczki w sądzie.

Teresa Collins kłamie.

Te dwie pozostałe to cwaniaczki.

Sędzia pomagał oskarżeniu dosłownie na każdym kroku.

— Sęk w tym — powiedział powoli i spokojnie Fox, upewniwszy się, że Michaelson na niego patrzy — że kiedy wasz Wydział Etyki i Standardów Zawodowych przeanalizował wszystkie zarzuty, doszedł do wniosku, że może coś w tym być. I proszę nie zapominać o jednym: to nie pani Collins uruchomiła cały proces.

Zaczekał, aż to do niego dotrze. Michaelson siedział ze wzrokiem wbitym w ścianę nad jego lewym ramieniem. Żylasty i przedwcześnie wyłysiały miał złamany nos. I dwuipółcentymetrową bliznę na policzku. Pewnie kiedyś boksował.

— Zrobił to policjant — ciągnął Fox. — Wuj Paula Cartera. Jego też nazwie pan kłamcą?

— On nie jest już policjantem. Jest byłym policjantem.

— Co to za różnica?

Michaelson wzruszył ramionami i skrzyżował ręce.

— Zmiana baterii. — Naysmith wyłączył kamerę.

Michaelson rozprostował kręgosłup. Fox usłyszał cichy trzask kręgów. Tony Kaye wstał i zaczął potrząsać nogami, jakby chciał przywrócić w nich krążenie.

— Długo jeszcze? — spytał Michaelson.

— To zależy od pana — odparł Fox.

— Cóż, i tak nam zapłacą, nie?

— Nie spieszy się pan do biurka?

— Biurko, nie biurko, co to za różnica? Załatwisz jedną sprawę, dostajesz dwie kolejne.

Naysmith grzebał w kieszeniach pokrowca na sprzęt. Wiedząc, że na niego patrzą, podniósł wzrok i był na tyle mądry, żeby zrobić skruszoną minę.

— Zapasowa bateria jeszcze się ładuje — powiedział.

— Gdzie? — spytał Tony.

— W biurze… — Naysmith zawiesił głos. — W Edynburgu.

— Co znaczy, że skończyliśmy. — Michaelson spojrzał na Foxa.

— Na to wygląda — mruknął niechętnie inspektor. — Tymczasem…

·  ·  ·

— Kompletna strata czasu. — Tony powiedział to nie pierwszy raz. — Cały dzień do tyłu.

Wrócili do Edynburga tą samą trasą i tak jak poprzednio, jechali głównie zewnętrznym pasem. Tym razem większość pojazdów zmierzała w kierunku Fife i na przewężeniu przed Forth Road Bridge zrobił się korek. Jechali na Fettes Avenue, na komendę. Szef, detektyw inspektor Bob McEwan, był jeszcze w pracy. Wskazał ładowarkę leżącą obok czajnika i kubków.

— Zastanawiałem się, skąd to.

— To może pan już przestać — odparł Fox.

Pokój nie był duży, ponieważ w Biurze Antykorupcyjnym pracowało niewiele osób. Funkcjonariusze Wydziału Skarg — a przynajmniej ich większość — zajmowali przestronniejsze pomieszczenie w głębi korytarza, gdzie rozpracowywano najważniejsze sprawy etyczno-zawodowe. W tym roku McEwan najwięcej czasu spędzał na naradach poświęconych restrukturyzacji biura. Jak to kiedyś ujął:

— Praktycznie rzecz biorąc, likwiduję własne stanowisko. Nie, żebyście musieli zawracać tym sobie swoje małe, śliczne główki.

Kaye rzucił palto na oparcie krzesła i usiadł przy biurku, a Naysmith zmienił baterię w ładowarce.

— Dwa przesłuchania — zameldował Fox. — Obydwa skrócone.

— Rozumiem, że byli oporni.

Foxowi drgnęły usta.

— Tony uważa, że rozmawiamy nie z tymi, co trzeba. Chyba się z nim zgadzam.

— Nikt nie oczekuje cudów, Malcolm. Rano dzwonił do mnie zastępca komendanta głównego. Skończycie, kiedy skończycie.

— Jeśli potrwa to ponad tydzień — wymamrotał Kaye — podłączę wąż do rury wydechowej.

— Skończycie, kiedy skończycie — powtórzył McEwan specjalnie dla niego.

W końcu usiedli, żeby przejrzeć materiał. W połowie nagrania szef zerknął na zegarek i powiedział, że musi iść. Zaraz potem Kaye dostał SMS-a.

— Pilne spotkanie z żoną i butelką wina — wyjaśnił, klepiąc Foxa w ramię. — Daj znać, co dalej, okay?

Przez następne pięć minut Fox czuł, że Naysmith nie może usiedzieć na miejscu. I tak było już po piątej, dlatego kazał mu spadać.

— Na pewno?

Fox wskazał mu drzwi i kiedy tylko został sam, pomyślał, że powinien był pochwalić go za nagranie: zarówno obraz, jak i dźwięk były wyraźne i ostre. Na kolanach miał notes, ale kartka była pusta, nie licząc spiral, gwiazdek i kilku trudnych do określenia bazgrołów. Przypomniały mu się słowa Scholesa, że chcą go pogrążyć tak jak Cartera. Carter należał już do przeszłości. Na jakiej podstawie podejrzewali, że Scholes i pozostali będą dalej łamać przepisy? Tak, na pewno będą o siebie dbali i się wspierali, to oczywiste, ale może dostali już nauczkę? Wiedział, że mógłby włączyć tempomat, zadawać pytania i beznamiętnie notować odpowiedzi, które doprowadziłyby go do mało konkretnych wniosków. Rezultat dopuszczalny tak jak każdy inny. Więc jaki jest sens wypruwać z siebie flaki? Czuł, że to podtekst całego dnia pracy, coś, co Tony Kaye przez cały czas chciał z siebie wyrzucić. Trzech policjantów wymieniono z nazwiska i zrobiono im wstyd w sądzie. Zostali poddani wewnętrznemu śledztwu. Czy to niewystarczająca kara?

W naleśnikarni Kaye wspomniał o Colinie Balfourze. Funkcjonariusze Wydziału Etyki i Standardów Zawodowych zebrali wystarczająco dużo dowodów, żeby wyrzucono go z policji, ale trzech policjantów, którzy próbowali go kryć, już nie oskarżyli. Ludzie ci wciąż pracowali, nie sprawiali żadnych kłopotów.

Żadnych skarg, jak powiadano.

Fox pstryknął pilotem i wyłączył nagranie. Wszystko to razem dowodziło, że robili to, czego się po nich spodziewano. Bardzo wątpił, żeby szefowie okręgu Fife czekali na ciąg dalszy złych nowin — chcieli tylko móc powiedzieć, że nie zlekceważyli uwag sędziego. Scholes, Haldane i Michaelson musieli jedynie wszystkiemu zaprzeczać. Co z kolei znaczyło, że Tony Kaye miał rację. Powinni porozmawiać z innymi policjantami — jeśli chcieli być naprawdę sumienni. I co z wujem Cartera? Nie warto by było sprawdzić, co ma do powiedzenia? Intrygowały go jego motywy. Zeznawał w sądzie krótko, lecz skutecznie. Twierdził, że bratanek odwiedził go kiedyś po kilku kieliszkach. Był gadatliwy, mówił, że policja teraz i policja za czasów wuja to dwie różne instytucje. Że nie można już chodzić na skróty, przynajmniej nie tak często jak kiedyś, i że dodatkowych korzyści jest mniej.

„Mam za to coś, czego ani wuj, ani ojciec chyba nie mieliście…”.

Foxowi przypomniało się, że od paru dni nie rozmawiał z ojcem. Odwiedzał go na zmianę z siostrą. Jude pewnie teraz u niego siedziała. Personel prosił, żeby nie przychodzić w porze posiłków, a wieczorem większość „klientów” (tak ich tam nazywano) szykowano do snu. Podszedł do okna i spojrzał na ciemniejące miasto. Ile razy Edynburg jest większy od Kirkcaldy? Dziesięć? Na pewno był większy. Wrócił do biurka, włączył komputer i usiadł, żeby poszperać trochę w sieci.

Niecałą godzinę później jechał samochodem do Oxgangs. Tuż pod domem miał supermarket i wpadł tam po curry, butelkę appletisera i wieczorną gazetę. Na pierwszej stronie był artykuł o dilerze narkotyków, którego właśnie osądzono i posłano za kratki. Fox znał detektywa, który prowadził to śledztwo: przed dwoma laty był przedmiotem dochodzenia Wydziału Skarg. A teraz uśmiechał się do kamer i aparatów. Sprawa załatwiona.

„Dlaczego wy tak bardzo nie lubicie gliniarzy?”. Pytanie Scholesa. Funkcjonariusze Wydziału Śledczego mogli kiedyś naginać prawo, wiedząc, że wyjdą z tego suchą stopą. Fox miał pilnować, żeby tego nie robili. Ale nie zamierzał pracować w wewnętrznym do końca życia — za parę lat chciał wrócić do śledczego, by kolegować się z tymi, których teraz kontrolował, i w obawie przed pracownikami Wydziału Skarg, którymi będzie oczywiście pogardzał, bez łamania przepisów posyłać za kratki dilerów narkotykowych. Zastanawiał się, czy dałby radę. Pracować z policjantami, którzy znali jego przeszłość. Prowadzić sprawy powszechnie uważane za „prawdziwe”…

Wcisnął gazetę na dno prawie pełnego koszyka.

Bungalow tonął w ciemności. Fox myślał o zakupie timera, który zapalałby światło o zmierzchu, ale wiedział, że włamywaczy to nie odstraszy. Zresztą nie mieliby co u niego kraść, najwyżej telewizor i komputer, nic poza tym. Przed miesiącem dwa domy dalej było włamanie. Odwiedził go nawet posterunkowy, pytając, czy Fox widział coś albo słyszał. Fox nie przedstawił się, nie powiedział, że też jest gliniarzem, bo i po co? Pokręcił tylko głową i posterunkowy poszedł dalej.

Rutyna.

Curry siedziało w mikrofalówce sześć minut. Fox przełączył telewizor na kanał z wiadomościami i podkręcił głośność. Na świecie nic, tylko wojny, głód i klęski żywiołowe. Tu trzęsienie ziemi, tam tornado. I rozmowa z ekspertem od zmian klimatycznych, który ostrzegał, że wszyscy powinni przywyknąć do tych zjawisk, do powodzi, susz i upałów. Prowadzący zdołał jakimś cudem zakończyć wywiad z uśmiechem na twarzy. Może przekazawszy pałeczkę do studia, zaczął biegać, krzyczeć i wyrywać sobie włosy z głowy, ale Fox w to wątpił. Wcisnął guzik pilota i przejrzał wiadomości ze Szkocji. Wybuch pod Lockerbie, nic nowego. Stan gotowości na Fettes Avenue wciąż był umiarkowany, w Kirkcaldy też. Znowu to nieszczęsne Lockerbie, jakby nie dość już przeżyło… Przełączył się na kanał sportowy i dojadając curry, oglądał rzutki.

Właśnie kończył, kiedy zadzwonił telefon. Siostra.

— Hej, co słychać? — spytał. Dzwonili do siebie na zmianę. Dzisiaj była jego kolej, nie jej.

— Właśnie wróciłam od taty. — Jude pociągnęła nosem.

— Jak się czuje?

— Ciągle ma kłopoty z pamięcią.

— Wiem.

— Dziś rano nie zdążył do ubikacji, opiekun mi powiedział. Założyli mu pieluchę.

Fox zamknął oczy.

— Czasem zapomina, jak mi na imię i który mamy rok.

— Ale ma i dobre dni.

— Niby skąd o tym wiesz? To, że płacisz rachunki, nie znaczy, że możesz umyć ręce!

— Ja umywam ręce?

— Nigdy cię tam nie widzę.

— Dobrze wiesz, że to nieprawda. Odwiedzam go, kiedy tylko mogę.

— Ale za rzadko.

— Nie wszyscy mogą się obijać.

— Myślisz, że nie szukam pracy?

Fox zacisnął powieki: znowu dałeś się wpuścić w kanał, Malc.

— Nie to chciałem powiedzieć.

— Właśnie, że chciałeś!

— Nie zaczynajmy, Jude, dobrze?

Zapadła cisza. Siostra westchnęła.

— Zaniosłam mu dzisiaj pudełko ze zdjęciami. Pomyślałam, że je razem przejrzymy. Ale tylko go zdenerwowały. Ciągle powtarzał: „Oni już nie żyją, wszyscy nie żyją. Jak to możliwe, że oni nie żyją?”.

— Pojadę do niego. Nic się nie martw. Może warto najpierw do nich dzwonić i jeśli powiedzą, że nie ma sensu przyjeżdżać…

— Nie o to mi chodzi! — Jude znowu podniosła głos. — Myślisz, że nie chcę do niego jeździć? To nasz ojciec!

— Wiem. Próbuję tylko… — Urwał i zadał pytanie, na które pewnie czekała. — Chcesz, żebym do ciebie wpadł?

— To nie mnie powinieneś odwiedzić.

— Masz rację.

— A więc pojedziesz?

— Oczywiście.

— Chociaż jesteś zajęty?

— Kiedy tylko skończymy rozmawiać.

— I potem zadzwonisz do mnie? Powiesz, co myślisz?

— Na pewno nic mu nie jest.

— Tylko chcesz, żeby tak było, bo wtedy miałbyś czyste sumienie.

— Odkładam słuchawkę, Jude. Odkładam słuchawkę i jadę do taty…

4

Ale personel domu opieki Lauder Lodge stanął okoniem, przynajmniej początkowo.

Kiedy tam przyjechał, było po dziewiątej. W świetlicy głośno grał telewizor. Wszędzie kręcili się jacyś ludzie, pewnie przyszli akurat opiekunowie z nocnej zmiany.

— Pański ojciec już leży — powiedziała pielęgniarka. — Pewnie śpi.

— Nie będę go budził. Chcę tylko trochę przy nim posiedzieć.

— Nie przeszkadzamy klientom, kiedy już leżą.

— Przecież zawsze oglądał dziennik o dziesiątej, prawda?

— To było kiedyś.

— Dostaje jakieś nowe lekarstwa? Coś, o czym nie wiem?

Chwilę trwało, zanim pielęgniarka uznała, że to jednak nie oskarżenie. Westchnęła z rezygnacją i spytała:

— Ale tylko na chwilę, tak?

Fox kiwnął głową, ona mu odkiwnęła. Czego się nie robi dla świętego spokoju…

Pokój ojca mieścił się w nowej przybudówce wiktoriańskiej willi. Po drodze Fox minął pokój, w którym jeszcze przed paroma miesiącami mieszkała pani Sanderson. Pani Sanderson i ojciec bardzo się zaprzyjaźnili. Fox zawiózł go na jej pogrzeb, do kaplicy przy krematorium, gdzie przyszło ledwie kilkanaście osób. Z rodziny nie było nikogo, bo nikogo nie odnaleziono. Teraz na drzwiach jej starego pokoju widniało inne nazwisko: D. Nesbitt. Fox czuł, że gdyby oderwał naklejkę, zobaczyłby pod nią tę z nazwiskiem pani Sanderson, a pod nią kolejną, z czyimś innym.

Nie zawracał sobie głowy pukaniem do drzwi, po prostu przekręcił gałkę i po cichu wszedł. Zasłony były zaciągnięte, a lampka zgaszona, ale mimo to do pokoju wpadało sporo światła z latarni ulicznej. Pod kołdrą dostrzegł zarys ciała. Dochodził prawie do krzesła, gdy ojciec oschłym głosem spytał, która godzina.

— Dwadzieścia po — odparł Fox.

— Po której?

— Po dziewiątej.

— To co ty tu robisz? — Mitch Fox zapalił lampkę i spróbował usiąść. Syn pospieszył mu z pomocą. — Coś się stało?

— Jude się trochę martwiła.

Fox zobaczył na krześle pudełko na buty ze starymi rodzinnymi zdjęciami. Podniósł je i postawił sobie na kolanach. Włosy ojca, rzadkie i rozwichrzone, niemal jak dziecka, były lekko żółtawe. Twarz miał jak nigdy dotąd wychudzoną, skóra przypominała pergamin. Ale oczy wciąż były jasne i spokojne.

— Obaj wiemy, że twoja siostra lubi dramatyzować. Co ci nagadała?

— Że pamięć masz już nie tę co dawniej.

— A kto ma taką samą? — Ruchem głowy ojciec wskazał pudełko. — Tylko dlatego, że nie wiem dokładnie, gdzie zrobiono to czy inne zdjęcie? Pięćdziesiąt lat temu?

Fox otworzył pudełko i wziął garść fotografii. Niektóre były podpisane, z tyłu widniały nazwiska, daty i nazwy miejsc. Ale było tam również wiele opatrzonych znakiem zapytania. Znak zapytania tu, znak zapytania tam i coś, co wyglądało na plamę po łzie. Fox potarł ją palcem i odwrócił zdjęcie. Matka z dziećmi; huśtała je na kolanach. W ogródku skalnym.

— To ma tylko trzydzieści — zauważył, pokazując zdjęcie ojcu.

Mitch zmrużył oczy.

— Nie wiem, może w Blackpool? Ty i Jude…

— I mama.

Ojciec powoli kiwnął głową.

— Jest tam woda? — Fox rozejrzał się, ale na stoliku nie było dzbanka. — Przyniesiesz mi?

Fox wszedł do sąsiadującej z pokojem łazienki. Stały w niej dzbanek i plastikowy kubek. Domyślił się, że personel nie chce, żeby ojciec w nocy pił i rano miał kłopoty. Obok umywalki leżała paczka pieluchomajtek dla dorosłych. Fox napełnił wodą dzbanek i kubek i wrócił do pokoju.

— Grzeczny chłopiec — mruknął Mitch. Kiedy pił, po podbródku ściekło mu kilka kropli, ale kubek odstawił sam, bez pomocy. — Powiedz Jude, żeby się nie martwiła.

— Dobrze. — Fox usiadł.

— I się z nią nie pokłócisz?

— Postaram się.

— Do kłótni trzeba dwóch. Albo dwojga.

— Tak uważasz? Moim zdaniem Jude świetnie poradziłaby sobie nawet w pustym pokoju.

— Możliwe, ale nie zawsze jej pomagasz.

— Czy my się właśnie kłócimy? — spytał Fox i ojciec posłał mu zmęczony uśmiech. — Może już pójdę, a ty zaśniesz?

— Ja nie śpię. Po prostu leżę tu i czekam.

Fox znał odpowiedź na następne pytanie, więc go nie zadał. Zamiast tego powiedział, że spędził w Fife bezowocny dzień.

— Kiedyś bardzo ci się tam podobało.

— Gdzie?

— W Fife.

— Byłem kiedyś w Fife?

— U mojego kuzyna Chrisa, czasem go odwiedzaliśmy.

— Gdzie mieszkał?

— W Burntislandzie. Plaża, otwarty basen, błonia…

— Ile miałem lat?

— Chris młodo umarł. Poszukaj, powinien gdzieś tam być.

Fox zdał sobie sprawę, że ojciec mówi o pudełku na buty. Wysypali więc zdjęcia na łóżko. Niektóre były pojedyncze, inne w pakietach razem z negatywami. Kolorowe wymieszane z czarno-białymi, w tym kilka ślubnych. (Fox nie zwracał uwagi na te jego i Elaine, ich małżeństwo szybko się rozpadło). Niewyraźne fotki z wakacji, świąt Bożego Narodzenia, urodzin i wycieczek. Ojciec podał mu w końcu zdjęcie Chrisa.

— To on. Jude siedzi mu na barana. Krzepki, wysoki, kawał chłopa.

— To Burntisland? — Fox przyjrzał się fotografii. Szczerbata Jude miała szeroko otwarte usta. Trudno było powiedzieć, czy śmiała się, czy była przerażona, że jest tak wysoko. Chris uśmiechał się do aparatu. Fox próbował go sobie przypomnieć, lecz nie mógł.

— W jego ogródku — powiedział Mitch. — Chyba.

— Jak umarł?

— Zabił się na motorze, dureń. Spójrz na nich. — Ojciec zatoczył ręką łuk nad porozrzucanymi zdjęciami. — Martwi, pochowani i prawie wszyscy zapomniani.

— Ale niektórzy jeszcze żyją — powiedział Fox. — I bardzo się z tego cieszę.

Ojciec poklepał go po wierzchu dłoni.

— Naprawdę mi się tam podobało?

— Pod Saint Andrews był taki park, z pociągiem dla dzieci. Kiedyś tam pojechaliśmy. Poszukaj, może znajdziesz tu zdjęcie, jak w nim siedzimy. Plaża przy plaży, a raz do roku targ w Kirkcaldy…

— W Kirkcaldy? Dzisiaj tam byłem. Dlaczego tego nie pamiętam?

— Raz wygrałeś złotą rybkę. Biedactwo zdechło jeszcze tego samego dnia. — Ojciec przeszył go wzrokiem. — Uspokoisz Jude?

Fox kiwnął głową, ojciec znowu poklepał go po ręce i opadł na poduszkę. Fox siedział przy nim półtorej godziny, przeglądając zdjęcia. Przed wyjściem zgasił lampkę.

[1] Wiszący most drogowy nad zatoką Firth of Forth w środkowowschodniej Szkocji. Łączy Edynburg z North Queensferry w hrabstwie Fife.

[2] Premier Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej od 27 czerwca 2007 do 11 maja 2010 roku.

[3] Rejects (ang.) — odrzuty, na przykład z eksportu.