Wydanie elektroniczne

O książce

Latem 1975 w położonym w stanie New Hampshire miasteczku Aurora znika bez śladu piętnastoletnia dziewczyna, Nola Kellergan. Starsza kobieta, która widziała, jak Nola uciekała przez las ścigana przez mężczyznę, zostaje zastrzelona krótko po zawiadomieniu policji. Obie sprawy – zniknięcia i morderstwa – pozostają niewyjaśnione przez następne 33 lata.

Dzięki swojej pierwszej powieści młody pisarz Marcus Goldman robi oszałamiającą karierę. Otoczony powszechnym uznaniem, staje się ulubieńcem czytelników i amerykańskiego świata literackiego. Ale sława i zachwyty nie trwają wiecznie. Wiosną 2008 Marcus przechodzi kryzys twórczy: z braku natchnienia nie jest w stanie napisać nawet jednej linijki następnej książki. Wydawca, z którym podpisał umowę na drugą powieść, grozi mu procesem sądowym. Wyznaczony termin oddania tekstu zbliża się nieubłaganie, gdy nagle w życiu Marcusa następuje zwrot: jego bliski przyjaciel i mentor, ogólnie szanowany pisarz Harry Quebert, zostaje aresztowany i oskarżony o podwójne zabójstwo. Na terenie posesji Harry’ego odnaleziono szczątki Noli. Pisarza szczególnie obciąża fakt, iż obok zwłok dziewczyny spoczywa maszynopis jego słynnej powieści O pochodzeniu zła. Przekonany o niewinności Queberta, Marcus opuszcza Nowy Jork i wyrusza do Aurory, by przeprowadzić własne dochodzenie. Sytuacja jednak go przerasta, śledztwo nie posuwa się do przodu, a ktoś (prawdziwy zabójca?) wysyła mu regularnie pogróżki. Pragnąc oczyścić Harry’ego, a przy okazji uratować swoją załamującą się karierę, Marcus musi odpowiedzieć na trzy kluczowe pytania: Kto i dlaczego zabił Nolę Kellergan? Co faktycznie wydarzyło się w Aurorze latem 1975? Jak napisać powieść, która odniesie sukces?

JOËL DICKER

Pisarz szwajcarski, urodzony w Genewie w 1985 w rodzinie o korzeniach francusko-rosyjskich. Studiował na Uniwersytecie Genewskim; tam też w 2010 ukończył wydział prawa. Swoją karierę literacką planował już w szkole podstawowej, zakładając w wieku 10 lat magazyn poświęcony naturze – La Gazette des Animaux. Rok 2012 przyniósł Dickerowi długo wyczekiwany sukces: w odstępie zaledwie kilku miesięcy wydał dwie powieści: Les derniers jours de nos peres (Ostatnie dni naszych ojców) i Prawda o sprawie Harry’ego Queberta – kilkusetstronicowy kryminał, osadzony we współczesnej Ameryce. Książka z miejsca podbiła Francję (pół miliona egzemplarzy rozeszło się w 3 miesiące!) i zainteresowała wydawców z 30 krajów, zgarniając przy okazji najważniejsze nagrody literackie (m.in. Grand Prix du Roman Akademii Francuskiej); weszła też do grona finalistów Nagrody Goncourtów. W prasie zagranicznej natychmiast pojawiły się porównania do trylogii Millennium Stiega Larssona.

www.joeldicker.com

Tego autora

PRAWDA O SPRAWIE HARRY’EGO QUEBERTA

OSTATNIE DNI NASZYCH OJCÓW

Tytuł oryginału:

LA VÉRITÉ SUR L’AFFAIRE HARRY QUEBERT

Copyright © Editions de Fallois/L’Age d’Homme 2012

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz 2013

Polish translation copyright © Oskar Hedemann 2013

Książka wydana przy wsparciu Pro Helvetia, The Swiss Arts Council

Redakcja: Jerzy Lewiński

Ilustracja na okładce:

Edward Hopper (1882-1967) Portrait of Orleans, 1950

© Corporation of Fine Arts Museums of San Francisco

Projekt graficzny okładki: Andrzej Kuryłowicz

ISBN 978-83-7885-157-8

Wydawca

WYDAWNICTWO ALBATROS A. KURYŁOWICZ

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Moim rodzicom poświęcam

Dzień zniknięcia
(sobota, 30 sierpnia 1975)

– Tu centrala policji, w jakiej sprawie pani dzwoni?

– Halo? Nazywam się Deborah Cooper, mieszkam przy Side Creek Lane w Aurorze. Wydaje mi się, że przed chwilą widziałam, jak jakiś mężczyzna gonił w lesie dziewczynę.

– Co dokładnie się wydarzyło?

– Nie wiem! Stałam w oknie, patrzyłam akurat w stronę lasu i tam właśnie zobaczyłam dziewczynę, która biegła między drzewami… A za nią biegł jakiś mężczyzna… Wydaje mi się, że próbowała przed nim uciec.

– I gdzie są teraz?

– Już… już ich nie widzę. Są gdzieś w lesie.

– Natychmiast wysyłam do pani patrol.

Tak zaczęła się sprawa, która wstrząsnęła Aurorą, miasteczkiem w stanie New Hampshire. Tego właśnie dnia zniknęła mieszkająca tu piętnastoletnia Nola Kellergan. Wszelki ślad na zawsze po niej zaginął.

PROLOG
Październik 2008
(trzydzieści trzy lata od zniknięcia)

Wszyscy mówili o mojej książce. Nie mogłem już spokojnie chodzić ulicami Nowego Jorku, nie mogłem uprawiać joggingu, biegając alejkami Central Parku, żeby jacyś spacerowicze mnie nie rozpoznali i nie krzyknęli: „Ej, ty, popatrz, to Goldman! To ten pisarz!”. Zdarzało się nawet, że niektórzy przyłączali się i biegli razem ze mną, żeby zadawać mi pytania, które ich dręczyły: „Czy to, co pan pisze w tej książce, to prawda? Harry Quebert naprawdę to zrobił?”. W kafejce w West Village, gdzie często bywałem, niektórzy klienci bezceremonialnie przysiadali się do mojego stolika, żeby do mnie zagadać: „Właśnie czytam pana książkę, panie Goldman, i nie mogę się od niej oderwać! Już pierwsza była świetna, ale ta druga to dopiero coś! Naprawdę zapłacili panu za nią milion dolarów? A ile właściwie ma pan lat? Niecałe trzydzieści? Trzydzieści lat! I już udało się panu zgarnąć taką niesamowitą kasę!”. Nawet portier w moim domu, który – co zauważyłem – odrywał się od lektury tej książki tylko po to, żeby otworzyć drzwi, kiedy już ją wreszcie przeczytał, w końcu dopadł mnie na dłużej przed wejściem do windy, żeby mi zdradzić, co mu leży na sercu: „No i widzi pan, co się stało z tą Nolą Kellergan? Co za potworność! Ale jak coś takiego mogło się zdarzyć? Hę? Panie Goldman, no jak to w ogóle możliwe?”.

Cała nowojorska śmietanka zachwycała się moją powieścią; ukazała się zaledwie przed dwoma tygodniami, a już zapowiadała się na najlepiej sprzedającą się książkę roku na amerykańskim kontynencie. Wszyscy chcieli się dowiedzieć, co też wydarzyło się w Aurorze w 1975 roku. Mówiono o tym dosłownie wszędzie: w telewizji, w radiu, w gazetach. Miałem niecałe trzydzieści lat, a dzięki tej książce, dopiero drugiej w mojej karierze, stałem się najbardziej znanym pisarzem w kraju.

Historia, która wstrząsnęła Ameryką i stanowiła kanwę mojej opowieści, rozpoczęła się kilka miesięcy wcześniej, gdzieś na początku lata, po znalezieniu zwłok dziewczyny zaginionej przed trzydziestoma trzema laty. Taki właśnie był początek tego, co wydarzyło się w New Hampshire, historii, którą tutaj opiszę i bez której malutkie miasteczko o nazwie Aurora z pewnością pozostałoby nieznane dla reszty Ameryki.

CZĘŚĆ PIERWSZA
Choroba pisarzy
(osiem miesięcy przed ukazaniem się książki)

31
W otchłani pamięci

„Najważniejszy, Marcusie, jest pierwszy rozdział. Jeśli nie spodoba się czytelnikom, nie przeczytają dalszego ciągu twojej książki. Od czego zamierzasz zacząć?

– Nie wiem, Harry. Myślisz, że kiedyś mi się uda?

– Ale co takiego?

– Że uda mi się napisać książkę.

– Jestem tego pewien”.

Na początku 2008 roku, a więc jakieś półtora roku po tym, gdy dzięki mojej pierwszej powieści stałem się nowym ulubieńcem amerykańskiego światka literackiego, nagle dopadł mnie potworny kryzys w postaci czystej kartki, syndrom, który podobno nie jest niczym wyjątkowym u pisarzy odnoszących nagły i ogromny sukces. Choroba nie pojawiła się jednak znienacka, zapadałem na nią bowiem dosyć powoli. Czułem, jakby dotknięty nią mój mózg powolutku zastygał. Kiedy pojawiły się pierwsze symptomy, starałem się w ogóle nie zwracać na nie uwagi: powtarzałem sobie, że natchnienie nadejdzie jutro albo pojutrze, albo być może za trzy dni. Tymczasem dni, tygodnie i miesiące mijały, a natchnienie jakoś się nie pojawiało.

Moje zejście do piekieł można było podzielić na trzy fazy. Pierwsza, warunkująca upadek z dużej wysokości, polegała na oszałamiającym wzlocie: moja debiutancka powieść sprzedała się w dwóch milionach egzemplarzy, wynosząc mnie w wieku zaledwie dwudziestu ośmiu lat do rangi pisarza, który odniósł sukces. Stało się to jesienią 2006 roku, a w ciągu kilku tygodni moje nazwisko stało się „nazwiskiem”, co się zowie; można mnie było zobaczyć wszędzie, w telewizji, gazetach, na okładkach pism. Moja twarz pojawiała się na ogromnych billboardach reklamowych na stacjach metra. Najsurowsi krytycy z wielkich dzienników na Wschodnim Wybrzeżu byli zgodni: młody Marcus Goldman będzie bez wątpienia wielkim pisarzem.

Jedna jedyna książka i w jednej chwili otwarły się przede mną wrota do nowego życia, do życia młodych gwiazd milionerów. Wyprowadziłem się od rodziców, którzy mieszkali w Montclair w stanie New Jersey, i zamieszkałem w luksusowym apartamencie w Village, zamieniłem mojego forda z trzeciej ręki na nowiutkiego, czarnego i bijącego po oczach rangerovera z przyciemnianymi szybami, zacząłem bywać w ekskluzywnych restauracjach, dorobiłem się agenta literackiego, który stał się panem mojego czasu i przychodził oglądać ze mną mecze baseballu na gigantycznym ekranie w moim nowym mieszkaniu. Wynająłem biuro zaledwie dwa kroki od Central Parku, sekretarka o imieniu Denise, która trochę się we mnie podkochiwała, przeglądała moją pocztę, przygotowywała kawę i segregowała ważne dokumenty.

Przez pierwszych sześć miesięcy po ukazaniu się książki ograniczałem się do korzystania ze słodkich uroków mojej nowej egzystencji. Rankiem wpadałem do biura, żeby zapoznać się naprędce z ewentualnymi artykułami na mój temat i przeczytać napływające codziennie dziesiątki listów od wielbicieli, które następnie Denise wkładała do opasłych segregatorów. Potem, bardzo z siebie zadowolony, uznawszy, że dość się już napracowałem, szedłem pospacerować sobie bez celu ulicami Manhattanu, gdzie przechodnie na mój widok ściszali głos i coś tam do siebie szeptali. Resztę dnia poświęcałem na korzystanie z nowych praw, jakie dawała mi sława; mogłem teraz kupować to, na co tylko przyszła mi ochota, miałem prawo oglądać mecze Rangersów z VIP-owskiej loży w Madison Square Garden, miałem prawo stąpać po czerwonym dywanie razem z gwiazdami muzyki, których płyty kupowałem, gdy byłem młody, miałem prawo pokazywać się w towarzystwie Lydii Gloor, będącej wtedy na topie gwiazdki telewizyjnego serialu, którą wszyscy sobie w tym czasie wyrywali. Byłem więc słynnym pisarzem i miałem wrażenie, że wykonuję najwspanialszy zawód na świecie. Święcie przekonany, że mój sukces trwać będzie wiecznie, nie przejąłem się pierwszymi ostrzeżeniami mojego agenta i wydawcy, którzy naciskali, żebym zabrał się znowu do pracy i zaczął wreszcie pisać drugą powieść.

W ciągu następnych sześciu miesięcy zdałem sobie sprawę, że kierunek wiatru jakby się odrobinę zmieniał: listy od wielbicieli przychodziły rzadziej, a i na ulicach zaczepiano mnie trochę mniej. Po jakimś czasie ci, którzy mnie jeszcze rozpoznawali, zaczęli zadawać pytanie: „Panie Goldman, o czym będzie pana następna książka? I kiedy się ukaże?”. Zrozumiałem wtedy, że trzeba się zabrać do roboty, no i się zabrałem; notowałem pomysły na luźnych kartkach i napisałem nawet konspekt na komputerze. Ale nie było to dobre. Przychodziły mi do głowy inne pomysły i pisałem kolejne konspekty, jednak wciąż nie byłem z nich zadowolony. W końcu kupiłem sobie nowy komputer w nadziei, że sprzedają go już z dobrymi pomysłami i świetnymi konspektami. Wszystko na próżno. A potem próbowałem zastosować jeszcze inną metodę: zamykałem się z Denise w biurze do późnych godzin nocnych i dyktowałem jej to, co wydawało mi się wspaniałymi zdaniami, trafnymi sformułowaniami i wyjątkowym początkiem powieści. Jednak następnego dnia uznawałem, że słowa te są płaskie, zdania beznadziejne, a każdy z początków mojej przyszłej książki to klęska. Wchodziłem w drugą fazę choroby.

Jesienią 2007 roku minął rok od ukazania się mojej pierwszej powieści, a ja wciąż nie napisałem choćby jednej linijki następnej. Kiedy przestały przychodzić listy, które można by było włożyć do segregatora, kiedy w miejscach publicznych już mnie nie rozpoznawano, a z wielkich księgarń na Broadwayu zniknęły plakaty z moją podobizną, zrozumiałem, że sława jest ulotna. Jest jak żarłoczna gorgona, miejsce tych, którzy nie są w stanie jej żywić, szybko zajmują następcy: a to popularni w danej chwili politycy, a to jakaś gwiazdka z ostatniego reality show, a to znowu grupa rockowa, która akurat wspięła się na sam szczyt, skupiając na sobie tę część uwagi, jaką dawniej poświęcano mnie. A przecież minęło zaledwie dwanaście miesięcy od dnia, kiedy wydano moją książkę; ten czas wydał mi się śmiesznie krótki, ale w skali całej ludzkości oznaczał wieczność. Przez ten rok w samej tylko Ameryce urodziło się milion dzieci, milion ludzi zmarło, ofiarą strzelaniny padło najmarniej kilkadziesiąt tysięcy, jakieś pół miliona pogrążyło się w narkomanii, kolejny milion stał się milionerami, siedemnaście milionów zmieniło telefon komórkowy, pięćdziesiąt tysięcy zginęło w wypadkach samochodowych, a dwa miliony doznało w ich wyniku mniej lub bardziej poważnych obrażeń. Ja natomiast napisałem tylko jedną, jedyną książkę.

Schmid & Hanson, ogromne nowojorskie wydawnictwo, które zapłaciło mi milutką sumkę za pierwszą powieść i pokładało we mnie ogromne nadzieje, zadręczało teraz mojego agenta Douglasa Clarena, a ten z kolei zadręczał mnie. Powtarzał, że czas nas goni, że muszę koniecznie oddać nowy tekst, a ja starałem się go uspokoić, aby uspokoić też samemgo siebie. Przekonywałem więc Douglasa, że praca nad drugą powieścią posuwa się bez przeszkód i nie powinien się w ogóle tym martwić. Jednak pomimo zamykania się na długie godziny w biurze nadal leżały przede mną puste kartki; natchnienie odeszło bez żadnego ostrzeżenia i za nic nie chciało wrócić. Gdy wieczorem leżałem w łóżku i nie byłem w stanie zasnąć, myślałem sobie, że już niebawem, zanim dożyję trzydziestki, wielki Marcus Goldman przestanie istnieć. Ta myśl tak bardzo mnie przeraziła, że postanowiłem zafundować sobie wakacje, aby przewietrzyć trochę głowę; cały miesiąc przesiedziałem w pałacu w Miami, niby po to, by naładować akumulatory, święcie przekonany, iż odpoczynek pod palmami pozwoli mi odzyskać pełnię władz nad geniuszem twórczym. Jednak Floryda była oczywiście tylko cudowną próbą ucieczki, przecież już jakieś dwa tysiące lat przede mną filozof Seneka doświadczył tego przykrego stanu: gdziekolwiek by człowiek uciekł, jego problemy same wpraszają się do walizek i wszędzie za nim podążają. Zupełnie tak, jakby zaraz po moim przybyciu do Miami dogonił mnie tuż za bramą lotniska przemiły kubański bagażowy i zapytał:

– Czy pan Goldman?

– Tak.

– W takim razie to należy do pana.

I podałby mi kopertę z grubym plikiem kartek w środku.

– Czy to są moje czyste kartki?

– Tak, panie Goldman. Przecież nie mógłby pan wyjechać z Nowego Jorku, nie zabierając ich ze sobą.

No cóż, spędziłem miesiąc na Florydzie całkiem sam, zamknięty w apartamencie z moimi demonami, żałosny i przybity. Na włączonym bez przerwy, w dzień i w nocy, komputerze plik, który zatytułowałem nowa-powiesc.doc, pozostawał rozpaczliwie nietknięty. To, że dopadła mnie bardzo rozpowszechniona w kręgach artystycznych choroba, zrozumiałem tego wieczoru, gdy postawiłem margaritę hotelowemu pianiście. Kiedy siedzieliśmy tak sobie za barem, opowiedział mi, że przez całe życie napisał tylko jedną piosenkę, ale okazała się absolutnie nieprawdopodobnym hitem. Odniosła tak wielki sukces, że już nigdy więcej nie był w stanie napisać niczego innego, a teraz wegetował, zrujnowany i nieszczęśliwy, brzdąkając na pianinie kawałki innych kompozytorów dla hotelowych gości. „Bo wie pan, w tamtym czasie zaliczałem takie trasy, że głowa boli. Występowałem w największych salach w Ameryce – powiedział, wczepiając się w kołnierzyk mojej koszuli. – Dziesięć tysięcy ludzi skandowało moje imię, panienki mdlały, a inne rzucały mi swoje majtki. To było coś!”. A potem, kiedy zlizał jak psiak sól z brzegu szklanki, dodał jeszcze: „Przysięgam, że to prawda”. Dobrze wiedziałem, że to prawda, i właśnie to było najgorsze.

Trzecia faza moich nieszczęść zaczęła się z chwilą, gdy wróciłem do Nowego Jorku. Już w samolocie lecącym z Miami przeczytałem artykuł o młodym autorze, który dopiero co wydał powieść namaszczoną przez krytyków, a gdy wylądowałem na lotnisku LaGuardia, ujrzałem jego twarz na ogromnych plakatach w sali, gdzie odbiera się bagaże. Życie mocno się ze mnie nabijało: nie dość, że zostałem całkiem zapomniany, to jeszcze, co gorsza, postanowiono znaleźć na moje miejsce kogoś innego. Douglas, który przyjechał odebrać mnie z lotniska, był w stanie wyraźnie histerycznym: wydawnictwo Schmid & Hanson, u kresu wytrzymałości, chciało jakiegoś dowodu, że praca posuwa się naprzód i że już wkrótce będę w stanie oddać mu nowy, gotowy tekst.

– Jest naprawdę niedobrze – oznajmił, wioząc mnie samochodem na Manhattan. – Powiedz mi, proszę, że Floryda postawiła cię na nogi i że już prawie skończyłeś książkę! Wiesz, jest taki facet, o którym wszyscy teraz mówią… Jego książka ma być bożonarodzeniowym hitem. A ty, Marcusie? Co będziesz miał na Boże Narodzenie?

– Zaraz się do tego zabiorę! – krzyknąłem spanikowany. – Uda mi się! Zrobimy wielką kampanię reklamową i wszystko będzie dobrze! Ci, którym spodobała się pierwsza książka, polubią też następną!

– Marc, ty chyba nic nie rozumiesz: tak można było myśleć jeszcze kilka miesięcy temu. Cała strategia polegała na tym, żeby popłynąć na fali sukcesu, zaspokoić czytelników i dać im to, czego oczekują. Publiczność chciała Marcusa Goldmana, ale skoro Marcus Goldman pojechał sobie na wywczasy na Florydę, to i czytelnicy poszli kupić inną książkę. Chyba uczyłeś się trochę ekonomii, Marc, nie? Książki stały się produktem wymiany handlowej. Ludzie potrzebują takiej, która im się spodoba, przy której się odprężą, rozerwą. A jeśli ty im jej nie dasz, zrobi to twój sąsiad, a ty będziesz się nadawać najwyżej na śmietnik.

Przerażony gromami rzucanymi przez Douglasa, zabrałem się do pracy jak nigdy dotąd: zaczynałem pisać już o szóstej rano i nie kończyłem nigdy przed dziewiątą czy dziesiątą wieczorem. Spędzałem całe dnie w biurze, pisząc bez przerwy. Niesiony frenetycznym zrywem rozpaczy, starałem się układać słowa, wiązać ze sobą zdania i mnożyć pomysły na powieść. Z przygnębieniem jednak stwierdzałem, że nic sensownego z tego nie wynika. Denise przez cały ten czas zamartwiała się moim stanem. A że nie miała już nic innego do roboty – żadnych dyktand, żadnych listów do segregowania, żadnej kawy do parzenia – chodziła po korytarzu tam i z powrotem. Kiedy nie była już w stanie tego dłużej wytrzymać, łomotała do moich drzwi.

– Błagam pana, Marcusie, proszę mi otworzyć! – jęczała. – Proszę wyjść wreszcie z biura, niech pan pospaceruje przez chwilę w parku. Nic pan przecież dzisiaj jeszcze nie jadł!

A ja wrzeszczałem w odpowiedzi:

– Nie jestem głodny! Nie jestem głodny! Nie ma książki, nie będzie jedzenia!

Ona zaś z trudem powstrzymywała się od płaczu.

– Niech pan nie mówi takich okropności. Pójdę zaraz do delikatesów na rogu ulicy i przyniosę panu kanapki z rostbefem, te pana ulubione. Już biegnę! Już lecę!

Słyszałem, jak bierze torebkę i biegnie do drzwi wejściowych, żeby popędzić na dół po schodach, tak jakby ten cały pośpiech miał cokolwiek zmienić w mojej sytuacji. Wreszcie bowiem pojąłem rozmiary zła, które mnie dotknęło: napisać książkę, startując od zera, wydawało mi się czymś prostym, ale teraz, kiedy byłem na szczycie, kiedy musiałem udowodnić, że mam naprawdę talent, i powtórzyć wycieńczającą drogę do sukcesu, jakim jest napisanie dobrej powieści, czułem, że nie jestem już do tego zdolny. Trawiła mnie choroba pisarzy i nie było nikogo, kto mógłby mi pomóc; ci, którym o tym mówiłem, odpowiadali, że to pryszcz i że pewnie często się to zdarza, i że nawet jeśli nie napiszę książki teraz, zrobię to jutro. Próbowałem przez całe dwa dni napisać coś w moim dawnym pokoju w domu rodziców, w Montclair, tam, gdzie przecież znalazłem natchnienie do mojej pierwszej powieści. Ale i ta próba zakończyła się totalną klapą, w czym zapewne miała udział i moja matka, bo przez te dwa dni siedziała cały czas tuż obok mnie, wpatrując się w ekran mojego laptopa i powtarzając bez końca: „Jest bardzo dobrze, Markie”.

– Mamo, ale ja nie napisałem nawet jednej linijki – powiedziałem w końcu.

– Ale ja czuję, że to będzie bardzo dobre.

– Mamo, gdybyś tak może zostawiła mnie samego…

– Dlaczego samego? Boli cię brzuch? Chcesz puścić bąka? Możesz to robić w mojej obecności, mój drogi. Jestem przecież twoją matką.

– Nie, nie mam ochoty puszczać bąków, mamo.

– To może jesteś głodny? Chcesz może naleśniki? A może zrobię ci gofry? Albo coś na słono? Może jajka?

– Nie, nie jestem głodny.

– No to dlaczego chcesz, żebym cię zostawiła samego? Próbujesz mi powiedzieć, że obecność kobiety, która dała ci życie, po prostu ci przeszkadza?

– Nie, nie przeszkadzasz mi mamo, tylko że…

– Tylko że co?

– Już nic, mamo.

– Powinieneś znaleźć sobie dziewczynę, Markie. Myślisz, że nie wiem, że zerwałeś z tą aktorką z telewizji? Jak jej tam było?

– Lydia Gloor. Zresztą tak naprawdę to wcale nie byliśmy ze sobą, mamo. To znaczy, chcę powiedzieć, że to była tylko taka tam sobie przygoda.

– Tylko taka tam sobie przygoda! Tak właśnie teraz jest z wami, młodymi: nic, tylko takie tam sobie przygody, a potem ni stąd, ni zowąd stuka wam pięćdziesiątka i budzicie się łysi i bez rodziny!

– A jaki to ma związek z łysieniem, mamo?

– Nie ma żadnego. Ale czy ty uważasz, że to normalne, bym dowiadywała się z kolorowych pism, że jesteś z tą dziewuchą? Jaki syn robi coś takiego swojej matce, hę? Wyobraź sobie tylko, że tuż przed twoim wyjazdem na Florydę zjawiam się u Scheingetza… tego fryzjera, nie rzeźnika… a tam wszyscy przyglądają mi się tak jakoś dziwnie. Pytam więc, o co chodzi, a na to pani Berg, z głową po trwałej w suszarce, pokazuje mi pismo, które akurat czyta. A tam zdjęcie twoje i tej całej Lydii Gloor zrobione gdzieś na ulicy; jesteście razem, a z tytułu artykułu wynika, że właśnie się rozstaliście. Cały salon fryzjerski wiedział, że zerwaliście, a ja nawet nie miałam pojęcia, że spotykałeś się z tą dziewczyną! Oczywiście, że nie chciałam, żeby wzięli mnie za kompletną idiotkę, więc od razu powiedziałam, że to urocza kobieta i że często przychodziła do nas na kolację.

– Mamo, nie mówiłem ci o niej, bo to nie było nic poważnego. To nie była ta właściwa kobieta, rozumiesz?

– To nigdy nie jest właściwa kobieta. Ty nikogo porządnego nie spotykasz, Markie! W tym problem. Czy ty naprawdę myślisz, że aktorki z telewizji są w stanie prowadzić dom? Wyobraź sobie, że nie dalej jak wczoraj spotkałam w supermarkecie panią Emerson. Jej córka też jest sama. Byłaby dla ciebie idealna. A do tego ma bardzo ładne zęby. Chcesz, żebym jej zaproponowała, by teraz wpadła do nas na chwilę?

– Nie, mamo. Próbuję pracować.

W tym samym momencie usłyszałem dzwonek do drzwi.

– To chyba one – powiedziała matka.

– Jak to: to chyba one?

– No, pani Emerson z córką. Powiedziałam im, żeby przyszły na czwartą na herbatkę. I właśnie jest punkt czwarta. Porządna kobieta to taka, która zjawia się punktualnie. I co, jeszcze się w niej nie zakochałeś?

– Zaprosiłaś je do nas na herbatę? Wywal je stąd, mamo! Nie chcę ich widzieć na oczy! Do ciężkiej cholery, mam przecież pisać książkę! Nie jestem tu po to, żeby siedzieć na pogaduszkach przy podwieczorku, muszę napisać powieść!

– Och, Markie, naprawdę przydałaby ci się jakaś dziewczyna. Dziewczyna, z którą byś się zaręczył i ożenił. Za dużo myślisz o książkach, a za mało o małżeństwie…

Niestety, nikt nie potrafił pojąć powagi sytuacji: musiałem za wszelką cenę napisać nową książkę, choćby tylko po to, żeby wywiązać się z umowy, jaką zawarłem z wydawnictwem. W styczniu 2008 roku Roy Barnaski, wszechmocny dyrektor firmy Schmid & Hanson, wezwał mnie do biura na pięćdziesiątym pierwszym piętrze wieżowca przy Lexington Avenue, żeby brutalnie ustawić mnie do pionu: „No i co, panie Goldman, kiedy wreszcie dostanę pana gotowy tekst? – warknął. – Nasza umowa opiewa na pięć książek, czas zabrać się do roboty, i to szybko! Potrzebne są wyniki, musimy zwiększyć obroty! Spóźnia się pan, nie dotrzymuje terminów! Ze wszystkim się pan spóźnia! Widział pan tego gościa, który wypuścił książkę przed samą Gwiazdką? Zajął pana miejsce w sercu czytelników! Agent twierdzi, że kolejna jego powieść jest już prawie gotowa. A pan? Przez pana tracimy pieniądze! Niech więc się pan otrząśnie i weźmie do roboty. Niech pan zadziwi wszystkich, napisze dobrą książkę i uratuje skórę! Daję panu sześć miesięcy. Daję panu czas do końca czerwca”. Sześć miesięcy na napisanie książki, gdy jestem totalnie zablokowany od prawie półtora roku. Po prostu nie ma takiej możliwości. Co gorsza, narzucając mi ten termin, Barnaski nie raczył poinformować mnie o konsekwencjach, jakie mi grożą, gdybym nie wywiązał się z umowy. Ale tym akurat, jakieś dwa tygodnie później, zajął się Douglas podczas nie wiem już której z rzędu rozmowy w moim mieszkaniu. Powiedział wtedy: „Musisz zacząć pisać, mój drogi, nie możesz się już od tego wymigać. Podpisałeś umowę na pięć książek! Pięć książek! Barnaski jest wściekły i nie chce dłużej czekać… Powiedział, że daje ci czas do czerwca. A wiesz, co się stanie, jeśli się nie sprężysz? Zerwą z tobą umowę, będą cię ciągać po sądach i wyssą cię aż do szpiku kości. Zabiorą ci całą kaskę i będziesz mógł położyć krzyżyk na pięknym życiu, na ślicznym mieszkanku, na włoskich butach i wielkiej furze. Nie zostanie ci nic. Doprowadzą cię do ruiny”. No tak, więc ja, jeszcze rok temu uważany za wschodzącą gwiazdę literatury w tym kraju, teraz stałem się największą beznadzieją, największym ślimakiem rynku wydawniczego Ameryki Północnej. Lekcja numer dwa: sława nie tylko jest ulotna, ale ma także określone konsekwencje. Tego samego wieczoru, po ostrzeżeniu przekazanym mi przez Douglasa, wziąłem do ręki telefon i wystukałem numer jedynej osoby, która – jak sądziłem – mogła mnie jeszcze wybawić z kłopotów. Zadzwoniłem do Harry’ego Queberta, mojego dawnego wykładowcy, a przede wszystkim jednego z najbardziej poczytnych i szanowanych autorów w Ameryce, z którym byłem blisko związany od dziesięciu już lat, od czasu gdy chodziłem na jego wykłady na uniwersytecie w Burrows w stanie Massachusetts.

Minął jednak już ponad rok od czasu, gdy widziałem go po raz ostatni, i chyba równie długo nie rozmawiałem z nim przez telefon. Zadzwoniłem pod jego domowy numer do Aurory w New Hampshire. Słysząc mój głos, odpowiedział z lekką ironią:

– Och, Marcusie! Czy to naprawdę ty do mnie dzwonisz? Niewiarygodne. Odkąd stałeś się wielką gwiazdą, nie odzywasz się. Próbowałem nawet dodzwonić się do ciebie miesiąc temu, ale odebrała twoja sekretarka, która powiedziała mi, że nie ma cię dla nikogo.

– Jest bardzo kiepsko, Harry – przyznałem się bez ogródek. – Myślę, że już nie jestem pisarzem.

Natychmiast spoważniał.

– Co też mi tutaj opowiadasz?

– Nie wiem kompletnie, o czym mam pisać, jestem skończony. Pusta kartka. I to od długich miesięcy. Może nawet już od roku.

Wybuchnął uspokajającym i serdecznym śmiechem.

– Blokada psychiczna, Marcusie, w tym sęk! Czyste kartki są równie idiotyczne jak niesprawność seksualna spowodowana chęcią bicia rekordów: to panika, która dopada geniusza, ta sama, która sprawia, że członek smętnie zwisa, kiedy akurat szykujesz się, aby zrobić nadzwyczaj dobrze jednej ze swoich fanek, i myślisz, że doprowadzisz ją do orgazmu, który mierzyłoby się w skali Richtera. Nie przejmuj się geniuszem, tylko musisz się zadowolić zapisywaniem słów po kolei, jedno za drugim. Geniusz sam się pojawi w sposób całkiem naturalny.

– Tak myślisz?

– Jestem tego pewny. Powinieneś też odpuścić sobie co nieco te wystawne wieczorne imprezy i te wszystkie atrakcje. Pisanie jest poważnym zajęciem. Myślałem, że udało mi się tego cię nauczyć.

– Ale ja bardzo ciężko pracuję! I nic innego nie robię! Tyle że kompletnie nic to nie daje.

– No to w takim razie brakuje ci odpowiedniego otoczenia. Nowy Jork to bardzo ładne miasto, ale jest tam zdecydowanie za głośno. Może przyjechałbyś do mnie, tak jak w czasach, gdy byłeś moim studentem?

Wyjechać z Nowego Jorku i zmienić powietrze. Nigdy dotąd zaproszenie do ucieczki nie wydało mi się bardziej rozsądne. Wyruszyć, żeby znaleźć natchnienie do nowej książki gdzieś na dalekiej amerykańskiej prowincji – właśnie tego potrzebowałem. Tak więc tydzień później, w połowie lutego 2008 roku, pojechałem do Aurory w New Hampshire. Było to na kilka miesięcy przed dramatycznymi wydarzeniami, o których będę chciał opowiedzieć.

♦

Zanim ta sprawa latem 2008 roku wstrząsnęła Ameryką, nikt w ogóle nie słyszał o Aurorze. To mała mieścina nad brzegiem oceanu, jakiś kwadrans drogi od granicy z Massachusetts. Na głównej ulicy mieści się kino – którego program ma zawsze spore opóźnienie w stosunku do reszty kraju – kilka sklepów, poczta, posterunek policji i parę restauracji, w tym najbardziej znana Clark’s. Wokół są tylko spokojne dzielnice; domy, otoczone ogródkami o nienagannie przystrzyżonych trawnikach mają ściany obite kolorowymi deskami. To Ameryka w Ameryce, gdzie mieszkańcy nie zamykają domów na klucz; to jedno z tych miejsc, jakie istnieją tylko w Nowej Anglii, tak spokojne, że wydaje się, iż absolutnie nic nam nie grozi.

Dobrze znałem Aurorę, bo często odwiedzałem tam Harry’ego, kiedy jeszcze byłem jego studentem. Mieszkał we wspaniałym domu z kamienia i sosnowych bali, stojącym poza miastem, przy drodze numer jeden w stronę Maine, nad niewielką cieśniną zaznaczoną na mapach pod nazwą Goose Cove. Wznosił się nad oceanem i miał taras na słoneczne dni, z którego schody prowadziły bezpośrednio na plażę. Wokół dzika okolica, tylko spokój i cisza: nadbrzeżny las, zwały otoczaków i wielkich kamieni, wilgotne kępy paproci i mchu i kilka spacerowych alejek wzdłuż brzegu morza. Chwilami, gdyby nie świadomość, że cywilizacja odległa jest zaledwie o kilka kilometrów, mogło się wydawać, że to koniec świata. Łatwo też było sobie wyobrazić starego pisarza tworzącego na tarasie arcydzieła, dla których natchnieniem są przypływy morza i zachody słońca.

Dziesiątego lutego 2008 roku zostawiłem Nowy Jork w zenicie kryzysu czystej kartki. W kraju tymczasem aż wrzało przed zbliżającymi się wyborami prezydenckimi: kilka dni wcześniej Wielki Wtorek (który wyjątkowo miał miejsce w lutym zamiast w marcu, co samo w sobie dobitnie świadczyło, że będzie to rok niezwykły) przesądził o nominacji McCaina na kandydata republikanów, gdy w tym samym czasie wśród demokratów toczyła się jeszcze zażarta walka pomiędzy Hilary Clinton i Barackiem Obamą. Całą trasę do Aurory pokonałem samochodem bez żadnego postoju. Zima była śnieżna, a rozwijające się przed moimi oczami pejzaże przepełniała biel. Zawsze lubiłem New Hampshire, lubiłem tamtejszy spokój, lubiłem ogromne lasy, lubiłem stawy pokryte nenufarami, gdzie można było popływać latem, a w zimie pojeździć na łyżwach, podobał mi się też pomysł, że nie płaci się tam podatków lokalnych ani podatku dochodowego. Uważałem, że to libertariański stan i że jego dewiza „Żyj wolny lub zgiń”, wybita na tablicach rejestracyjnych samochodów, które wyprzedzały mnie na autostradzie, doskonale ujmuje to jakże silne poczucie wolności przepełniające mnie w czasie każdego pobytu w Aurorze. Pamiętam zresztą, że kiedy przyjechałem wtedy do Harry’ego wczesnym popołudniem w dzień równie zimny, jak mglisty, natychmiast zawładnęło mną uczucie wewnętrznego wyciszenia. Gospodarz czekał na mnie na progu domu opatulony w grubą zimową kurtkę. Wysiadłem z samochodu, on podszedł, położył mi ręce na ramionach i obdarzył mnie szerokim, uspokajającym uśmiechem.

– No i co się z tobą dzieje, Marcusie?

– Nie wiem już sam, Harry…

– Dobrze, w porządku. Zawsze byłeś młodym i aż nazbyt wrażliwym człowiekiem.

Zanim jeszcze rozpakowałem bagaże, usiedliśmy w salonie, żeby przez chwilę porozmawiać. Piliśmy kawę. W kominku palił się ogień; w środku było tak przyjemnie, a na zewnątrz przez wielkie przeszklone okno widzieliśmy ocean wstrząsany lodowatym wiatrem i wilgotny śnieg padający na skały.

– Już zapomniałem, jak tutaj jest pięknie – wyszeptałem.

Skinął głową.

– Zobaczysz, mój drogi Marcusie, zajmę się tobą. I niebawem spłodzisz nam tutaj po prostu niesamowitą powieść. Nie martw się, wszyscy dobrzy pisarze przechodzą taki trudny okres.

Sprawiał wrażenie bardzo pogodnego i pełnego wiary, był dokładnie taki, jakiego go znałem. Nigdy nie widziałem u niego zwątpienia; był charyzmatyczny, pewny siebie, już sama jego postać emanowała naturalnym autorytetem. Dobiegał sześćdziesięciu siedmiu lat, ale wyglądał wciąż świetnie, ze starannie uczesaną siwiejącą czupryną, z szerokimi ramionami i mocnym ciałem, które świadczyło o długoletnim uprawianiu boksu. Był kiedyś bokserem, i to właśnie dzięki pięściarstwu, które ja sam swego czasu zawzięcie uprawiałem, poznaliśmy się na uniwersytecie w Burrows.

Łączyły mnie z Harrym bardzo silne związki, do których jeszcze wrócę nieco dalej w tej opowieści. Pojawił się w moim życiu gdzieś w 1998 roku, kiedy zacząłem studiować na uniwersytecie w Burrows, w Massachusetts. Wtedy miał pięćdziesiąt siedem lat i już od mniej więcej piętnastu był najbardziej znaną postacią na wydziale literatury na tej skromnej prowincjonalnej uczelni, gdzie panowała spokojna atmosfera i gdzie pełno było dobrze wychowanych i miłych studentów. Wcześniej, tak jak wszyscy, znałem już Harry’ego-Queberta-wielkiego-pisarza z nazwiska, jednak w Burrows spotkałem po prostu Harry’ego, który mimo dzielącej nas różnicy wieku miał się stać jednym z moich najbliższych przyjaciół i nauczyć mnie, jak zostać pisarzem. Sam zyskał uznanie jako autor w połowie lat siedemdziesiątych, kiedy jego druga książka, O pochodzeniu zła, sprzedała się w piętnastu milionach egzemplarzy i otrzymał za nią Nagrodę Pulitzera i National Book Award, dwie najbardziej prestiżowe nagrody literackie w kraju. Od tamtej pory wydawał regularnie kolejne książki i pisywał co miesiąc artykuły do popularnej comiesięcznej kroniki w „Boston Globe”. Należał do najważniejszych postaci amerykańskiej inteligencji: występował z licznymi wykładami, często proszono go o udział w doniosłych wydarzeniach kulturalnych; liczono się z jego zdaniem w sprawach polityki. Cieszył się dużym szacunkiem i należał do osób stanowiących dumę kraju, był tym, co Ameryka mogła dać najlepszego. Gdy zdecydowałem się spędzić u niego kilka tygodni, żywiłem nadzieję, że uda mu się znowu zrobić ze mnie pisarza, że nauczy mnie, jak uwolnić się od klątwy czystej kartki. Musiałem jednak stwierdzić, że chociaż Harry uważał moją sytuację za trudną, wcale nie traktował jej jako coś nienormalnego. „Pisarze wpadają czasem w taką dziurę, to część ryzyka zawodowego – wyjaśniał. – Zabieraj się do pracy, a zobaczysz, że samo się odblokuje”. Posadził mnie w swoim gabinecie na parterze, tam gdzie sam napisał wszystkie książki, w tym O pochodzeniu zła. Spędzałem w nim długie godziny, starając się tym razem coś spłodzić, ale wciąż absorbował mnie widok oceanu i śniegu za oknem. Kiedy Harry zjawiał się, żeby przynieść mi kawę albo coś do zjedzenia, patrzył na moją zrozpaczoną minę i próbował podnieść mnie na duchu. Któregoś ranka w końcu powiedział:

– Przestań robić taką ponurą minę, Marcusie, można by pomyśleć, że zaraz umrzesz.

– Chyba to niebawem nastąpi…

– No nie, możesz się przejmować losem świata, możesz się przejmować wojną w Iraku, ale nie jakimiś żałosnymi książkami… jest jeszcze o wiele za wcześnie. Wiesz co? Smutno na ciebie patrzeć. Robisz cyrk, dlatego że z trudem przychodzi ci napisanie trzech linijek tekstu. Spójrz na to całkiem inaczej: napisałeś znakomitą książkę, stałeś się znany i bogaty, a druga książka na razie z trudem powstaje w twojej głowie. Nie ma nic dziwnego ani niepokojącego w całej tej sytuacji…

– No, ale ty… Czy ty nigdy nie miałeś takiego problemu?

Wybuchnął głośnym śmiechem.

– Czysta kartka? Chyba żartujesz. Mój drogi przyjacielu, nawet bardziej, niż możesz to sobie wyobrazić!

– Mój wydawca mówi, że jeśli nie napiszę teraz nowej książki, jestem skończony.

– A wiesz, kim jest wydawca? To niewydarzony pisarz, którego tatuś miał wystarczająco dużo szmalu, żeby mógł sobie przywłaszczyć talent innych ludzi. Zobaczysz, Marcusie, wszystko bardzo szybko wróci do normy. Masz przed sobą niezwykłą karierę. Twoja pierwsza książka była znakomita, druga będzie jeszcze lepsza. Nie przejmuj się, pomogę ci odnaleźć natchnienie.

Nie mogę powiedzieć, żeby pobyt w Aurorze przywrócił mi natchnienie, ale faktem jest, że zrobił mi naprawdę bardzo dobrze. Harry’emu też, bo wiedziałem, że często czuł się samotny; nie miał rodziny ani zbyt wielu rozrywek. To były naprawdę szczęśliwe dni. Właściwie nasze ostatnie szczęśliwe dni. Spędzaliśmy je na długich spacerach brzegiem oceanu, na słuchaniu najsłynniejszych utworów operowych, przemierzaliśmy trasy biegowe dla narciarzy, wpadaliśmy na lokalne imprezy kulturalne i organizowaliśmy wyprawy do supermarketów w okolicy w poszukiwaniu małych koktajlowych parówek, z których dochód przekazywano weteranom armii amerykańskiej, a Harry po prostu je uwielbiał – twierdził, że one same uzasadniają amerykańską interwencję zbrojną w Iraku. Często chodziliśmy też na obiad do Clark’sa, popijaliśmy tam przez całe popołudnie kawę i rozmawialiśmy o życiu, tak jak w czasach, kiedy byłem jego studentem. Wszyscy w Aurorze znali i szanowali Harry’ego, a teraz znali również i mnie. Najwięcej kontaktów miałem z dwoma osobami: z Jenny Dawn, szefową Clark’sa, i Erne’em Pinkasem z biblioteki miejskiej, bardzo bliskim znajomym Harry’ego, który czasami przyjeżdżał po pracy do Goose Cove wypić z nami szklaneczkę whisky. Ja sam jeździłem każdego ranka do biblioteki, żeby przeczytać „New York Timesa”. Pierwszego dnia zauważyłem, że Pinkas umieścił egzemplarz mojej książki na półce, tak żeby wszyscy dobrze ją widzieli. Pokazał mi ją z dumą, mówiąc:

– No widzisz, Marcusie, twoja powieść jest na pierwszym miejscu. To już od roku najczęściej wypożyczana u nas książka. A kiedy ukaże się następna?

– Tak naprawdę trochę ciężko mi ją zacząć. Zresztą między innymi właśnie dlatego tutaj jestem.

– Nie przejmuj się. Wpadniesz na jakiś genialny pomysł, jestem tego pewien. Coś, co naprawdę wciągnie wszystkich.

– Jak co, na przykład?

– No, nie wiem za bardzo, to ty przecież jesteś pisarzem. Ale trzeba znaleźć taki temat, który będzie pasjonujący dla tłumów.

W Clark’sie Harry od trzydziestu lat zajmował ten sam stolik z numerem siedemnastym, na którym Jenny kazała przytwierdzić metalową plakietkę z napisem:

Przy tym stole latem 1975 roku

pisarz Harry Quebert napisał

słynną powieść O pochodzeniu zła

Znałem tę plakietkę od zawsze, ale nigdy dotąd nie zwracałem na nią uwagi. Dopiero teraz, podczas tego pobytu, zainteresowałem się tym nieco bardziej, długo się w nią wpatrując. Ten ciąg wygrawerowanych słów wkrótce stał się moją obsesją: siedząc za nędznym stolikiem z drewna, lepiącym się od tłuszczu i syropu klonowego, w tej knajpce w małym miasteczku w New Hampshire, Harry napisał bestseller, który uczynił z niego legendę literatury. Skąd spłynęło na niego takie natchnienie? Ja też chciałem zasiąść za tym stołem i pisać, pragnąłem, by spłynął na mnie geniusz. Siedziałem zresztą przy tym stole z kartkami papieru i długopisami przez dwa kolejne popołudnia, jednak bez powodzenia. Wreszcie postanowiłem zapytać Jenny.

– Więc jak to było? Siadał przy tym stole i pisał?

Kiwnęła głową.

– Przez cały dzień, Marcusie. Przez cały boży dzień. W ogóle nie przestawał pisać. To było latem tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego piątego roku, dobrze pamiętam.

– A ile miał wtedy lat?

– Tyle co ty. Mniej więcej trzydzieści. Może był parę lat starszy.

Czułem, że coraz bardziej gotuję się w środku. A co, ja też chciałem napisać bestseller, ja też chciałem napisać książkę, do której wszyscy będą się odwoływać. Harry zdał sobie z tego sprawę gdzieś po miesiącu mojego pobytu w Aurorze, kiedy zrozumiał, że przez cały ten czas nie napisałem nawet linijki. Scena rozegrała się na początku marca w jego gabinecie w Goose Cove, gdzie wyczekiwałem na boską iluminację. Właśnie wszedł przepasany damskim fartuszkiem, żeby przynieść mi świeżo usmażone przez siebie pączki.

– No i jak idzie? – zapytał.

– Piszę wielką rzecz – odpowiedziałem, wyciągając w jego stronę plik kartek, które bagażowy Kubańczyk wcisnął mi do ręki trzy miesiące wcześniej.

Odstawił tacę i szybko spojrzał na kartki, a po chwili zorientował się, że są całkiem puste.

– Nic nie napisałeś? Jesteś tu od trzech tygodni i nic jeszcze nie napisałeś?

– Nic! Kompletnie nic! – odparłem poirytowany. – Nic sensownego! Wyłącznie pomysły na kiepską powieść!

– Dobry Boże, Marcusie, a co też chcesz napisać, jeśli nie powieść?

– Bestseller! – wykrzyknąłem, nawet się nie zastanawiając. – Chcę napisać bestseller!

– Bestseller?!

– Tak. Chcę napisać wielką powieść, gdzie znajdą się wielkie idee! Chcę napisać książkę, która pozostawi ślad w ludzkich umysłach.

Harry patrzył na mnie przez chwilę, po czym wybuchnął śmiechem.

– Twoje rozbuchane ambicje zaczynają mnie już nużyć, Marcusie, od dawna ci o tym mówię. Będziesz wielkim pisarzem, wiem o tym, jestem o tym przekonany od czasu, gdy cię poznałem. Ale chcesz się dowiedzieć, jaki masz problem? Za bardzo się spieszysz! Ile masz dokładnie lat?

– Trzydzieści.

– Trzydzieści! I co, pewnie chciałbyś już osiągnąć status literacki Saula Bellowa i Arthura Millera? Sława przyjdzie, nie spiesz się tak strasznie. Ja sam mam teraz sześćdziesiąt siedem lat i jestem przerażony. Wiesz, czas biegnie szybko, a każdy mijający rok jest jednym rokiem mniej, którego już za nic nie da się nadrobić. A co ty sobie myślałeś, Marcusie? Że ot tak zniesiesz drugą książkę jak jajko? Kariera to coś, co trzeba budować, mój drogi. A do napisania wielkiej powieści niepotrzebne są wielkie idee. Musisz się zadowolić byciem sobą i wtedy na pewno ci się uda, wcale się o ciebie nie martwię. Nauczam literatury od dwudziestu pięciu lat, dwadzieścia pięć długich lat, i jesteś najbardziej błyskotliwą osobą, jaką spotkałem.

– Dziękuję.

– Nie dziękuj mi, taka jest prawda. Ale nie biadol mi tu jak jakaś niedorajda, że nie dostałeś jeszcze Nobla, na miłość boską… W wieku trzydziestu lat… Też mi coś, wielkie powieści… Nagroda Nobla, chyba w dziedzinie głupoty, oto, na co zasługujesz.

– No ale jak ty to zrobiłeś, Harry? Twoja książka z tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego szóstego roku O pochodzeniu zła to przecież arcydzieło! A to była dopiero twoja druga książka… Jak to zrobiłeś? Jak napisać arcydzieło?

Uśmiechnął się smutno.

– Marcusie, arcydzieł się nie pisze. One po prostu istnieją. A poza tym, wiesz, w opinii wielu ludzi to w sumie jedyna książka, jaką napisałem… To znaczy, chcę przez to powiedzieć, że żadna inna z tych, które napisałem potem, nie odniosła już takiego sukcesu. Kiedy o mnie mówią, natychmiast i prawie wyłącznie wszyscy mają na myśli O pochodzeniu zła. I to jest smutne, bo myślę sobie, że gdyby wtedy, gdy miałem trzydzieści lat, powiedziano mi, że dotarłem na szczyt kariery, z całą pewnością rzuciłbym się i utopił w oceanie. Niech ci się tak nie spieszy.

– Żałujesz tej książki?

– Może… Trochę… Sam już nie wiem… Żal jest pojęciem, którego nie lubię, oznacza bowiem, że nie godzimy się z własną przeszłością.

– Ale co ja w takim razie powinienem zrobić?

– To, co zawsze potrafiłeś robić najlepiej: pisać. A jeśli mogę pozwolić sobie na udzielanie rad, Marcusie, to nie postępuj tak jak ja. Jesteśmy bardzo do siebie podobni, dobrze o tym wiesz, i dlatego, zaklinam cię, nie powtarzaj błędów, które ja popełniłem.

– Jakich błędów?

– Ja też, kiedy przyjechałem tu latem tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego piątego roku, chciałem koniecznie napisać wielką powieść, miałem obsesję na tym punkcie i pragnąłem za wszelką cenę zostać wielkim pisarzem.

– No i udało ci się…

– Nie rozumiesz. Dzisiaj, owszem, jestem wielkim pisarzem, jak mówisz, ale żyję sam w tym olbrzymim domu. Moje życie jest puste, Marcusie. Nie postępuj tak jak ja… Nie daj się pożreć ambicji. Bo inaczej twoje serce zostanie samo, a pióro będzie smutne. Dlaczego nie masz dziewczyny?

– Nie mam dziewczyny, bo nie spotkałem nikogo, kto naprawdę by mi się podobał.

– Myślę, że kochasz tak, jak piszesz: albo ekstaza, albo kompletnie nic. Znajdź sobie kobietę, która jest w porządku, i daj jej szansę. To samo zrób z książką: także tu musisz dać sobie szansę. Daj szansę swojemu życiu! Wiesz, jakie jest teraz moje główne zajęcie? Karmienie mew. Zbieram stary chleb, wkładam go do tego metalowego pudełka w kuchni, na którym jest napis Pamiątka z Rockland, Maine, i idę rzucić go mewom. Nie musisz pisać cały czas.

Pomimo rad, które Harry starał mi się przekazać, wciąż dręczyła mnie ta jedna myśl: jak to się stało, że gdy był w moim wieku, miał przebłysk geniuszu, że uruchomił się ten mechanizm, który pozwolił mu napisać O pochodzeniu zła? Ta kwestia męczyła mnie coraz bardziej, a że Harry posadził mnie w swoim gabinecie, pozwoliłem sobie trochę tam poszperać. Nie byłem nawet w stanie sobie wyobrazić, co też tam znajdę. A wszystko zaczęło się wtedy, gdy szukając długopisu, wysunąłem szufladę i natrafiłem na zapisany odręcznie zeszyt i kilka luźnych kartek: to był oryginalny rękopis Harry’ego. Ogarnęło mnie niezwykłe podniecenie – trafiła się niespodziewana okazja, żeby wreszcie zrozumieć, jak Harry pracuje, żeby się dowiedzieć, czy jego zeszyty są pełne skreśleń, czy może geniusz spływał na niego całkiem naturalnie. Starając się zaspokoić ciekawość, zacząłem grzebać w jego bibliotece w poszukiwaniu innych zeszytów. Żeby mieć wolne pole do działania, musiałem zaczekać, aż Harry zostawi mnie samego w domu; jedynie w czwartek miał zajęcia w Burrows, wyruszał wówczas wcześnie rano i wracał dopiero pod wieczór. I tak w czwartek szóstego marca 2008 roku po południu wydarzyło się coś, o czym postanowiłem natychmiast zapomnieć: odkryłem, że Harry był związany z piętnastoletnią dziewczyną, gdy sam miał lat trzydzieści cztery. A działo się to w połowie lat siedemdziesiątych.

Poznałem jego tajemnicę, kiedy szperając zapamiętale i bezceremonialnie na półkach z książkami, znalazłem ukryte za nimi duże pudełko z lakowanego drewna, zamknięte przykrywką na zawiasach. Przeczuwałem, że to będzie coś, kto wie, może nawet rękopis O pochodzeniu zła. Wziąłem do rąk pudełko, otworzyłem je, ale ku mojemu wielkiemu rozczarowaniu w środku nie było rękopisu, tylko kilka zdjęć i jakieś wycinki z gazet. Na fotografiach widniał Harry w latach młodości, świetnie prezentujący się trzydziestoletni mężczyzna, elegancki, dumny, a u jego boku stała młoda dziewczyna. W sumie znalazłem cztery czy pięć zdjęć, a ona była na wszystkich. Na jednym z nich opalony i umięśniony Harry z nagim torsem przytulał do siebie na plaży tę młodą uśmiechniętą dziewczynę w podniesionych okularach przeciwsłonecznych podtrzymujących długie blond włosy. Całowała go w policzek. Na odwrocie zdjęcia widniał napis: Nola i ja, Martha’s Vineyard, koniec lipca 1975. W tej właśnie chwili, zbyt zaaferowany swoim odkryciem, nie usłyszałem Harry’ego, który wrócił znacznie wcześniej niż zwykle z uniwersytetu; nie dotarł do mnie ani chrzęst opon chevroleta corvette na szutrowej dróżce do Goose Cove, ani jego głos, kiedy wszedł już do domu. Nie usłyszałem nic, bo w pudełku, pod zdjęciami, znalazłem list bez żadnej daty. Ktoś dziecięcym pismem na ładnym papierze napisał:

Harry, nie przejmuj się mną, proszę, poradzę sobie i spotkamy się na miejscu. Proszę, czekaj na mnie w pokoju numer osiem, lubię tę cyfrę, to moja ulubiona. Czekaj w tym pokoju o dziewiętnastej. A potem wyjedziemy na zawsze.

Tak, bardzo Cię kocham.

Całusy

Nola

Ale kim była ta Nola? Z bijącym mocno sercem zacząłem przeglądać wycinki z gazet. We wszystkich artykułach opisywano zagadkowe zniknięcie w sierpniowy wieczór 1975 roku niejakiej Noli Kellergan; a Nola ze zdjęć w gazetach była tą samą Nolą ze zdjęć Harry’ego. W tym właśnie momencie Harry wszedł do gabinetu, trzymając w rękach tacę z filiżankami kawy i talerzykiem biszkoptów; upuścił ją na ziemię, gdy znalazł mnie klęczącego na dywanie, z rozrzuconą przed sobą zawartością jego tajemniczego pudełka.

– No ale… co też ty robisz?! – krzyknął. – Ty… ty grzebiesz w moich rzeczach, Marcusie?! Zapraszam cię do siebie do domu, a ty szperasz w moich rzeczach?! Co z ciebie za przyjaciel?!

Wybełkotałem jakieś mętne wyjaśnienia:

– Znalazłem to niechcący, Harry. Znalazłem to pudełko przypadkowo. Nie powinienem go otwierać… Jest mi tak strasznie przykro.

– Masz rację, nie powinieneś tego robić! Jakim prawem?! No jakim prawem, na miłość boską?!

Wyrwał mi zdjęcia z rąk, pozbierał pospiesznie wycinki z gazet, wrzucił wszystko byle jak do pudełka i zabrał je do swojego pokoju, zamykając się na klucz. Nigdy wcześniej nie widziałem go w takim stanie, ale nie mogę powiedzieć, żeby ogarnęła go panika czy wściekłość. Przez drzwi gorąco go przepraszałem, tłumacząc, że nie chciałem go zranić, że przypadkowo trafiłem na to pudełko, ale nic to nie dało. Wyszedł z pokoju dopiero po dwóch godzinach i skierował się od razu do salonu, żeby wypić kilka szklaneczek whisky. Kiedy wydawało się, że trochę się uspokoił, podszedłem do niego.

– Harry… Kim jest ta dziewczyna? – zapytałem łagodnie.

Spuścił wzrok.

– To Nola.

– Ale kim jest Nola?

– Nie pytaj mnie, kim jest Nola. Proszę.

– Harry, kim jest Nola? – powtórzyłem.

Pokiwał głową.

– Kochałem ją, Marcusie. Tak bardzo ją kochałem.

– Ale dlaczego nigdy mi o niej nie wspomniałeś?

– To skomplikowana historia…

– Nic nie jest skomplikowane dla przyjaciół.

Wzruszył tylko ramionami.

– Skoro już znalazłeś te zdjęcia, lepiej, żebym ci o tym opowiedział… Kiedy w tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym piątym roku przyjechałem do Aurory, zakochałem się w tej dziewczynie, która miała wtedy zaledwie piętnaście lat. Miała na imię Nola i była kobietą mojego życia.

Zapadła chwila ciszy, po której zapytałem go wstrząśnięty:

– Co się z nią stało?

– To ponura historia, Marcusie. Zniknęła. Pewnego wieczoru, pod koniec sierpnia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego piątego roku, zniknęła po tym, jak jakaś kobieta z okolicy widziała ją zalaną krwią. Jeśli otworzyłeś pudełko, z pewnością widziałeś też artykuły z gazet. Nigdy jej nie odnaleziono i nikt nie wie, co się z nią stało.

– To potworne. – Westchnąłem.

Długo kiwał głową.

– Wiesz – odezwał się w końcu – Nola zmieniła moje życie. I wcale nie zależałoby mi na tym, by stać się wielkim Harrym Quebertem, słynnym pisarzem. Nieistotna byłaby moja sława, pieniądze i mój wspaniały los, gdybym tylko mógł zatrzymać przy sobie Nolę. Żadna z rzeczy, jakie zrobiłem od tamtej pory, nie nadała mojemu życiu takiego sensu jak to lato, które spędziłem razem z nią.

Pierwszy raz od czasu, gdy poznałem Harry’ego, widziałem go tak bardzo przejętego. Patrzył na mnie przez dłuższą chwilę, po czym dodał:

– Marcusie, nikt nigdy nie dowiedział się o tej historii. Znasz ją tylko ty. I musisz zachować ją w tajemnicy.

– Oczywiście.

– Przyrzeknij mi to!

– Przyrzekam, Harry. To będzie nasza tajemnica.

– Gdyby ktoś w Aurorze się dowiedział, że przeżyłem miłosną historię z Nolą Kellergan, byłby to mój koniec…

– Możesz mi zaufać, Harry.

♦

To było wszystko, czego się dowiedziałem o Noli Kellergan. Więcej nie rozmawialiśmy ani o niej, ani też o pudełku, i postanowiłem zagrzebać ten epizod w najgłębszych otchłaniach pamięci, nawet nie podejrzewając, że w wyniku zbiegu okoliczności duch Noli pojawi się w naszym życiu kilka miesięcy później.

Wróciłem do Nowego Jorku pod koniec marca, po sześciu tygodniach spędzonych w Aurorze, które jednak nie przyczyniły się do powstania mojej kolejnej wielkiej powieści. Zostały trzy miesiące z sześciu, które dał mi Barnaski, i wiedziałem już, że nie uda się uratować mojej kariery. Przypaliłem sobie skrzydełka, teraz już oficjalnie zjeżdżałem po równi pochyłej, byłem najbardziej nieszczęśliwym i najbardziej bezproduktywnym spośród uznanych pisarzy Nowego Jorku. Tygodnie mijały, a ja poświęcałem większość czasu na staranne przygotowywanie się do klęski. Znalazłem nową pracę dla Denise, skontaktowałem się z adwokatami, którzy mogli się okazać pożyteczni w momencie, gdy Schmid & Hanson postanowią ciągać mnie po sądach, i sporządziłem listę przedmiotów, na których najbardziej mi zależy, a więc należało je ukryć u rodziców, zanim komornik zapuka do drzwi. Kiedy nastał czerwiec, feralny miesiąc, w którym miałem zginąć na szafocie, zacząłem odliczać doby, jakie pozostały do mojego artystycznego zgonu: jeszcze trzydzieści krótkich dni, a potem wezwanie do biura Barnaskiego i egzekucja. Nawet do głowy mi nie przyszło, że pewne dramatyczne wydarzenie wszystko zmieni.

30
Wspaniały

„Drugi rozdział jest bardzo ważny, Marcusie. Musi być mocny i zaskakujący.

– Tak jak co, Harry?

– Tak jak cios w boksie. Jesteś praworęczny, ale gdy przyjmujesz gardę, wtedy do przodu zawsze wyciągasz lewą pięść: pierwszy prosty ogłusza przeciwnika, a po nim następuje mocny cios z prawej, który powala go na deski. Taki powinien być właśnie drugi rozdział: cios z prawej, który trafia prosto w szczękę czytelników”.

Stało się to w czwartek, dwunastego czerwca 2008 roku. Spędziłem przedpołudnie w domu, czytając w salonie. Za oknem było gorąco, ale padał deszcz; od trzech dni Nowy Jork zalewała ciepła mżawka. Gdzieś około trzynastej zadzwonił telefon. Odebrałem, ale w pierwszej chwili wydawało się, że po drugiej stronie nie ma nikogo. Po chwili jednak usłyszałem przytłumione łkanie.

– Halo? Halo? Kto dzwoni? – zapytałem.

– Ona… ona nie żyje.

Jego głos był ledwie słyszalny, lecz natychmiast go rozpoznałem.

– Harry? Harry, czy to ty?

– Ona nie żyje, Marcusie.

– Nie żyje? Ale kto umarł?

– Nola.

– Co takiego?! Jak to?!

– Umarła, a wszystko to moja wina. Marcusie… Co ja zrobiłem? Mój Boże, co ja najlepszego zrobiłem?

Płakał.

– Harry, o czym ty mówisz? Co chcesz mi powiedzieć? Odłożył słuchawkę. Od razu wykręciłem jego numer domowy, ale nikt nie odbierał. Zadzwoniłem na komórkę – bezskutecznie. Wielokrotnie ponawiałem próby, nagrywając się kilka razy na sekretarkę. Ale wciąż nie było od niego żadnej wiadomości. Bardzo się niepokoiłem. Nie wiedziałem wtedy, że Harry dzwonił do mnie z komendy głównej policji stanowej w Concord. Nie miałem pojęcia, co się stało, aż do chwili, kiedy około szesnastej zadzwonił do mnie Douglas.

– Marc, rany boskie, wiesz już?! – wydzierał się do telefonu.

– Ale o co chodzi?

– No, na miłość boską, włącz telewizor! Chodzi o Harry’ego Queberta! To Quebert!

– Quebert? Co Quebert?

– No, włącz telewizor, rany boskie!

Natychmiast włączyłem telewizję i znalazłem jakiś kanał informacyjny. Na ekranie ujrzałem ze zdziwieniem migawki z domu w Goose Cove i usłyszałem głos prezentera: „To tutaj, w Aurorze, w stanie New Hampshire, we własnym domu został dzisiaj aresztowany pisarz Harry Quebert po odnalezieniu przez policję zakopanych na jego posesji ludzkich szczątków. Według pierwszych ustaleń w śledztwie może chodzić o ciało Noli Kellergan, piętnastoletniej dziewczyny pochodzącej z tego okręgu, która zniknęła z domu w sierpniu tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego piątego roku i nigdy nie ustalono, co się z nią stało…”. Nagle wszystko wokół mnie zawirowało; opadłem bezwładnie na kanapę, kompletnie osłupiały. Nic już do mnie nie docierało, ani telewizja, ani Douglas, który darł się bez przerwy na drugim końcu linii: „Marcus?! Jesteś tam?! Halo?! On zabił tę dziewuszkę?! Zabił tę dziewuszkę?!”. W mojej głowie wszystko się pomieszało, zupełnie jak w jakimś koszmarze.

W ten sposób dowiedziałem się w tym samym czasie co cała zaskoczona Ameryka, co się wydarzyło zaledwie kilka godzin wcześniej: rano jakaś ekipa ogrodnicza przyjechała do Goose Cove na prośbę Harry’ego, żeby posadzić obok domu krzewy hortensji. Przekopując ziemię, ogrodnicy natrafili na głębokości jednego metra na ludzkie kości i natychmiast powiadomili policję. Wkrótce potem odkryto cały szkielet, a Harry został zatrzymany.

W telewizji wszystko odbywało się w bardzo szybkim tempie. Nadawano na przemian bezpośrednie relacje z Aurory, z miejsca zbrodni, i z Concord, stolicy stanu New Hampshire, położonej sto kilometrów na północny wschód, gdzie w siedzibie wydziału kryminalnego policji stanowej przetrzymywany był teraz Harry.

Wysłane na miejsce ekipy dziennikarzy śledziły z bliska przebieg śledztwa. Najwyraźniej jakiś ślad znaleziony przy zwłokach pozwalał wysunąć przypuszczenie, że chodzi o szczątki Noli Kellergan; przedstawiciel policji już teraz oznajmił, że jeśli informacja ta się potwierdzi, Harry Quebert będzie również podejrzewany o zamordowanie niejakiej Deborah Cooper, która jako ostatnia widziała Nolę przy życiu trzydziestego sierpnia 1975 roku i została znaleziona zamordowana tego samego dnia, po tym, jak zadzwoniła na policję. Wszystko to razem kompletnie zbijało z nóg. Pogłoski rozprzestrzeniały się w postępie geometrycznym; informacje podawane były na żywo przez telewizję, radio, internet i portale społecznościowe: Harry Quebert, sześćdziesiąt siedem lat, jeden z najbardziej poczytnych autorów drugiej połowy dwudziestego wieku, był odrażającym mordercą młodej dziewczyny.

Sporo czasu musiało minąć, żeby dotarło do mnie, co się właściwie dzieje, może zajęło mi to nawet kilka godzin. Kiedy o ósmej wieczorem zaniepokojony Douglas zjawił się u mnie w domu, aby się upewnić, że jakoś sobie z tym radzę, wciąż jeszcze byłem przekonany, że musiała zajść jakaś pomyłka.

– Ale zaraz… Jak mogą go oskarżać o popełnienie dwóch morderstw, skoro nie jesteśmy nawet pewni, że to jest ciało tej Noli?! – powiedziałem.

– W każdym razie w jego ogrodzie był zakopany trup.

– No ale po co kazałby kopać w miejscu, w którym wcześniej rzekomo ukrył ciało? To nie miałoby najmniejszego sensu! Muszę tam pojechać.

– Niby dokąd?

– Do New Hampshire. Muszę jechać bronić Harry’ego.

Douglas odpowiedział mi bardzo przyziemnie, w sposób typowy dla ludzi pochodzących ze Środkowego Zachodu:

– Tylko nie to, Marc. Nie jedź tam. Nie pakuj się w to gówno.

– Harry do mnie dzwonił…

– Kiedy? Dzisiaj?

– Około pierwszej po południu. Myślę, że to był ten jeden telefon, do którego miał prawo. Muszę pojechać, żeby go wesprzeć! To bardzo ważne.

– Ważne? To, co jest ważne, to twoja druga książka. Mam tylko nadzieję, że nie wpuszczasz mnie w maliny i naprawdę na koniec miesiąca będziesz miał gotowy tekst. Barnaski jest już na dobrej drodze, żeby cię udupić. Czy ty w ogóle zdajesz sobie sprawę z tego, co się może stać z Harrym? Nie ładuj się w to gówno, Marc, jesteś za młody! Nie niszcz sobie kariery.

Nie odezwałem się. W telewizji przed zgromadzonym tłumem dziennikarzy właśnie pojawił się zastępca prokuratora stanowego. Zaczął wymieniać po kolei zarzuty ciążące na Harrym: porwanie i podwójne morderstwo. Harry został oficjalnie oskarżony o zamordowanie Deborah Cooper i Noli Kellergan. A za porwanie i morderstwa groziła mu kara śmierci.

♦

Ale był to dopiero początek upadku Harry’ego. Zdjęcia z przesłuchań wstępnych następnego dnia obiegły cały kraj. Pod okiem dziesiątek kamer telewizyjnych i w świetle fleszów fotografów pojawił się na sali sądowej zakuty w kajdanki, w otoczeniu policjantów. Wyglądał na bardzo zmęczonego: ponura twarz, źle ogolony, ze zmierzwionymi włosami, w rozchełstanej koszuli i ze spuchniętymi oczami. Obok niego stał Benjamin Roth, jego adwokat. Roth był uznanym w Concord prawnikiem, często doradzał Harry’emu w przeszłości i trochę go znałem, ponieważ parę razy spotkaliśmy się przelotnie w Goose Cove.

Cudowne możliwości telewizji pozwoliły całej Ameryce śledzić na żywo rozprawę wstępną, podczas której Harry nie przyznał się do winy za zbrodnie, o które go oskarżano, a sędzia zarządził tymczasowe aresztowanie go i osadzenie w więzieniu stanowym dla mężczyzn w New Hampshire. Był to jednak zaledwie początek burzy; w tym momencie miałem jeszcze naiwną nadzieję, że sprawa szybko się wyjaśni, ale godzinę po rozprawie zadzwonił do mnie Benjamin Roth.

– Harry dał mi numer pana telefonu – powiedział. – Bardzo nalegał, żebym do pana zadzwonił, chce panu przekazać, że jest niewinny i nikogo nie zabił.

– Wiem, że jest niewinny! – odpowiedziałem. – Jestem o tym przekonany. Jak on się czuje?

– Źle, jak może pan sobie zresztą wyobrazić. Gliniarze mocno go naciskają. Przyznał się, że coś go łączyło z tą Nolą latem, zanim zniknęła.

– Wiedziałem o historii z Nolą. Ale co z resztą?

Roth wahał się przez chwilę, po czym odpowiedział:

– Zaprzecza. Ale… – W tym miejscu przerwał.

– Ale co? – zapytałem zaniepokojony.

– Marcusie, nie ukrywam, że sprawa będzie bardzo trudna. Mają na niego coś grubszego.

– Co pan rozumie przez coś grubszego? No, niech pan mówi, do cholery! Muszę to wiedzieć!

– To musi zostać między nami. Nikt nie może się o tym dowiedzieć.

– Nic nikomu nie powiem. Może pan mi zaufać.

– Przy szczątkach tej dziewczyny policja znalazła maszynopis O pochodzeniu zła.

– Co takiego?!

– Tak jak powiedziałem: ten pieprzony maszynopis książki zakopano razem z nią. Harry jest teraz w poważnych tarapatach.

– Czy jakoś to wytłumaczył?

– Tak. Powiedział, że tę książkę napisał dla niej. Że bez przerwy przesiadywała u niego w Goose Cove i czasami zdarzało się, że zabierała parę kartek, aby je przeczytać. Powiedział też, że na kilka dni przed zniknięciem wzięła maszynopis ze sobą.

– Co?! – wykrzyknąłem. – Napisał tę książkę dla niej?

– Tak. I za nic nie wolno tego rozgłaszać. Może pan sobie wyobrazić, co by to był za skandal, gdyby media się dowiedziały, że jedna z najlepiej sprzedających się książek w Ameryce w ostatnich pięćdziesięciu latach nie jest zwykłą opowieścią o miłości, jak wszyscy sobie wyobrażali, ale wynikiem nielegalnego związku trzydziestoczteroletniego faceta z piętnastoletnią dziewczyną…

– Myśli pan, że wypuszczą go za kaucją?

– Za kaucją? Chyba nie rozumie pan powagi sytuacji. Nie ma możliwości zwolnienia za kaucją, kiedy chodzi o najcięższe zbrodnie. Harry’emu grozi śmiertelny zastrzyk. Za jakieś dziesięć dni stanie przed sądem, który zdecyduje o dalszym toku postępowania i o procesie. Często jest to tylko formalność, bo nie ma wątpliwości, że dojdzie do procesu. Za pół roku, może za rok.

– A w tym czasie?

– Będzie musiał pozostać w więzieniu.

– No ale jeśli jest niewinny?

– Takie jest prawo. Powtarzam panu, sytuacja jest naprawdę poważna. Oskarża się go o zamordowanie dwóch osób.

Zapadłem się jeszcze głębiej w kanapę. Musiałem koniecznie porozmawiać z Harrym.

– Niech pan mu powie, żeby do mnie zadzwonił! – powiedziałem z naciskiem. – To bardzo ważne.

– Przekażę mu wiadomość…

– Proszę mu powiedzieć, że muszę z nim koniecznie rozmawiać i czekam na telefon od niego!

Gdy tylko zakończyłem rozmowę, wyjąłem z biblioteczki O pochodzeniu zła. Na pierwszej stronie widniała dedykacja autora:

Marcusowi, najbardziej błyskotliwemu z moich uczniów.

Z wyrazami sympatii

H.L. Quebert, maj 1999

Zagłębiłem się znowu w lekturze tej książki, której nie otwierałem od lat. Była to historia miłosna, gdzie opowieść łączyła się z fragmentami listów; historia mężczyzny i kobiety, którzy kochają się, chociaż nie mają prawa się kochać. A więc pewnie napisał tę książkę dla owej tajemniczej dziewczyny, o której jeszcze nic nie wiedziałem. Kiedy w środku nocy skończyłem ją czytać, na dłuższą chwilę zatrzymałem się nad tytułem. I po raz pierwszy zadałem sobie pytanie o jego sens: dlaczego O pochodzeniu zła? Jakie zło miał na myśli Harry, pisząc tę książkę?

♦

Minęły trzy dni, podczas których analizy DNA i odcisków zębów potwierdziły, że w Goose Cove rzeczywiście odnaleziono szkielet Noli Kellergan. Badanie kości doprowadziło do ustalenia, że chodzi o szczątki piętnastoletniego dziecka, co wskazywało na to, że Nola została zabita mniej więcej wtedy, kiedy zniknęła. Natomiast pęknięcie z tyłu czaszki pozwalało stwierdzić z całą pewnością, nawet po trzydziestu latach, jakie upłynęły od tamtych wydarzeń, że ofiara zginęła wskutek zadanego ciosu: Nola Kellergan została pobita na śmierć.

Wciąż nie miałem żadnych wiadomości od Harry’ego. Próbowałem się z nim skontaktować za pośrednictwem policji stanowej, więzienia, a także przez Rotha, ale bezskutecznie. Kręciłem się bez sensu po mieszkaniu, dręczyły mnie tysiące pytań i nurtował jego tajemniczy telefon. Pod koniec tygodnia, nie mogąc już dłużej wytrzymać, doszedłem do wniosku, że nie mam wyboru i muszę pojechać do New Hampshire, aby zobaczyć, co się tam dzieje.

♦

W poniedziałek szesnastego czerwca 2008 roku wcześnie rano wrzuciłem walizki do bagażnika mojego range rovera i jadąc Franklin Roosevelt Drive, biegnącą wzdłuż East River, opuściłem Manhattan. Za oknami samochodu przesuwały się kolejne dzielnice Nowego Jorku: Brooklyn, Harlem, Bronx; minąłem Yankee Stadium, wreszcie skierowałem się na północ autostradą międzystanową numer dziewięćdziesiąt pięć. Dopiero gdy już przejechałem sporą część stanu Nowy Jork, w każdym razie na tyle dużą, by nie dać się przekonać do zrezygnowania i powrotu grzecznie do domu, powiadomiłem rodziców, że jestem w drodze do New Hampshire. Matka oświadczyła, że chyba zwariowałem.

– Co ty najlepszego wyprawiasz, Markie? Jedziesz tam bronić tego barbarzyńskiego kryminalisty?

– To żaden kryminalista, mamo. To mój przyjaciel.

– W takim razie twoi przyjaciele są kryminalistami! Tata jest tu obok i mówi, że uciekasz z Nowego Jorku z powodu książek.

– Wcale nie uciekam.

– W takim razie uciekasz z powodu jakiejś kobiety?

– Powiedziałem ci już, że nie uciekam. I nie mam w tej chwili żadnej dziewczyny.

– To kiedy wreszcie znajdziesz sobie dziewczynę? Myślałam znowu o tej Natalii, którą przedstawiłeś nam w zeszłym roku. Bardzo milutka shikse. Dlaczego do niej nie zadzwonisz?

– Nie cierpiałaś jej.

– A dlaczego nie piszesz już książek? Wszyscy cię lubili, kiedy byłeś wielkim pisarzem.

– Wciąż jestem pisarzem.

– Wracaj do domu. Przygotuję ci pyszne hot dogi i szarlotkę na ciepło z gałką lodów waniliowych na wierzchu. Będziesz mógł zaczekać, aż się lody roztopią.

– Mamo, mam już trzydzieści lat i jeśli będę chciał, mogę sobie sam zrobić hot dogi.

– Wyobraź sobie, że twój ojciec nie może już jeść hot dogów. Lekarz mu zabronił. – Usłyszałem, jak ojciec jęknął gdzieś w tle i powiedział, że jednak mu wolno, przynajmniej od czasu do czasu, i jak matka powtarza: „Koniec z hot dogami i z tymi świństwami. Lekarz mówił, że to całkiem zatyka!”. – Markie, kochanie? Tata uważa, że powinieneś napisać książkę o Quebercie. To by ci pomogło w dalszej karierze. Skoro teraz wszyscy mówią o Quebercie, to wszyscy mówiliby o twojej książce. Dlaczego nie przyjedziesz do nas na kolację, Markie? Tak dawno u nas nie byłeś. Mniam, mniam, pyszna szarlotka.

Dojeżdżałem już do granicy Connecticut, kiedy wpadłem na nie najlepszy pomysł, żeby wyłączyć płytę z ariami operowymi i posłuchać wiadomości w radiu. W tym momencie zrozumiałem, że najwyraźniej w policji był jakiś przeciek: poinformowano media o znalezieniu maszynopisu O pochodzeniu zła obok zwłok Noli Kellergan, a Harry przyznał, że wykorzystał ten związek do napisania książki. W ciągu jednego przedpołudnia kolejne rewelacje zdążyły już obiec całą Amerykę. W sklepiku na stacji benzynowej zaraz za New Heaven, gdzie zatankowałem do pełna, ujrzałem pracownika ze wzrokiem wlepionym w ekran telewizyjny, na którym bezustannie powtarzano te informacje. Stanąłem obok niego, a kiedy poprosiłem, żeby trochę pogłośnił, na widok mojej przygnębionej miny zapytał:

– A co, nie słyszał pan o tym? Już od tylu godzin wszyscy o tym mówią. To gdzie pan był? Na Marsie?

– W samochodzie.

– Ha. I nie ma pan radia?

– Słuchałem opery. To pozwala się odprężyć.

Patrzył na mnie przez dłuższą chwilę.

– Ja chyba pana znam, nie?

– Nie – odpowiedziałem.

– A jednak wydaje mi się, że pana znam…

– Mam bardzo pospolitą twarz.

– Nie, nie, jestem pewien, że gdzieś już pana widziałem… Jest pan kimś z telewizji, zgadza się? Aktorem?

– Nie.

– A czym się pan zajmuje?

– Jestem pisarzem.

– Ach tak, o rany! Przecież sprzedawaliśmy tu w zeszłym roku pana książkę. Pamiętam dobrze, pana buźka była na okładce.

Pokręcił się chwilę między regałami, żeby znaleźć książkę, której – co oczywiste – już tam nie było. W końcu wyciągnął jeden egzemplarz z zapasów i wrócił triumfalnie za ladę.

– No i co, to pan! Niech pan spojrzy, to pana książka. Marcus Goldman, to pana nazwisko, tak tu jest napisane.

– Skoro pan tak mówi.

– No więc jak tam leci? Co nowego, panie Goldman?

– Prawdę mówiąc, niewiele.

– A dokąd pan tak jedzie, jeśli wolno zapytać?

– Do New Hampshire.

– Fajne miejsce. Zwłaszcza latem. I co tam pan będzie porabiał? Na ryby się pan wybiera?

– Tak.

– I co pan chce złowić? Są tam w okolicy świetne miejsca na ogromne okonie.

– Coś mi się wydaje, że będzie to raczej polowanie na kłopoty. Jadę do przyjaciela, który ma problemy. Bardzo poważne problemy.

– Ee tam, na pewno nie tak poważne jak te, które ma teraz Harry Quebert!

Wybuchnął śmiechem i serdecznie uścisnął mi dłoń, no bo „nieczęsto spotyka się tutaj celebrytów”, po czym postawił mi kawę na drogę.

Opinia publiczna była wstrząśnięta: nie dość, że maszynopis znaleziony przy szkielecie Noli ostatecznie obciążał Harry’ego, to jeszcze ujawnienie faktu, iż inspiracją dla książki był związek z piętnastoletnią dziewczyną, wzbudzało głęboki niesmak. Co teraz należało myśleć o tej książce? Że cała Ameryka postawiła na zboczeńca, wynosząc Harry’ego do rangi wielkiego pisarza? W atmosferze skandalu dziennikarze rozważali różne hipotezy, które mogły doprowadzić Harry’ego do zamordowania Noli Kellergan. Czy groziła, że ujawni ich związek? Czy chciała z nim zerwać, a on stracił panowanie nad sobą? Nie mogłem powstrzymać się od roztrząsania tych kwestii przez całą drogę do New Hampshire. Próbowałem się od tego oderwać, wyłączając radio i słuchając opery, ale nie było nawet jednej arii, która by nie kojarzyła mi się z Harrym, a kiedy o nim myślałem, od razu powracała też myśl o dziewczynie, która przez trzydzieści lat spoczywała pod ziemią, tuż koło domu, gdzie – jak mi się wydawało – spędziłem jedne z najpiękniejszych lat mojego życia.

Po pięciu godzinach dotarłem wreszcie do Goose Cove. W czasie jazdy nie zastanawiałem się, po co właściwie tam jadę, a nie do Concord, żeby zobaczyć się od razu z Harrym i Rothem. Wozy transmisyjne stały zaparkowane na poboczu drogi numer jeden, a na skrzyżowaniu z wąską szutrową dróżką prowadzącą do domu warowali dziennikarze, przekazując relację na żywo dla różnych sieci telewizyjnych. Gdy chciałem skręcić, wszyscy rzucili się na mój samochód, blokując wjazd, żeby zobaczyć, kto też się pojawił. Jeden z nich rozpoznał mnie i ryknął: „Ej, to ten pisarz, to Marcus Goldman!”. Tłum ożywił się jeszcze bardziej, obiektywy kamer i aparatów fotograficznych przykleiły się do szyb samochodu; usłyszałem, jak wywrzaskują do mnie najprzeróżniejsze pytania: „Czy sądzi pan, że Harry Quebert zabił tę dziewczynę?”, „Czy wiedział pan, że napisał O pochodzeniu zła właśnie dla niej?”, „Czy książka powinna być wycofana ze sprzedaży?”. Nie chciałem składać żadnych oświadczeń, pozostawiłem szyby zamknięte i ciemne okulary na nosie. Funkcjonariuszom policji z Aurory, którzy byli na miejscu, starając się zapanować nad tłumem dziennikarzy i gapiów, udało się odblokować przejazd i wreszcie mogłem zniknąć na dróżce pod osłoną wysokich sosen i krzaków jeżyn. Dotarły do mnie jeszcze głosy dziennikarzy, którzy krzyczeli w moją stronę: „Panie Goldman, dlaczego przyjechał pan do Aurory?! Co pan robi w domu Harry’ego Queberta?! Panie Goldman, po co pan tu przyjechał?!”.

Po co tu przyjechałem? Dlatego że chodziło o Harry’ego. I że był to chyba mój najlepszy przyjaciel. Bo chociaż mogłoby się to wydawać dziwne – ja sam zresztą dopiero w tym momencie zdałem sobie z tego sprawę – Harry był moim najlepszym przyjacielem. Przez całe lata liceum i studiów nie potrafiłem nawiązać silnych relacji z rówieśnikami, z którymi pozostaje się w bliskim kontakcie na zawsze. Jednak w moim życiu był tylko Harry i – co dziwne – nie zastanawiałem się w ogóle nad tym, czy ponosi winę za to, o co go oskarżają; odpowiedź na to pytanie nie mogła w niczym zmienić mojej głębokiej przyjaźni. Było to dziwne uczucie; wydaje mi się, że wolałbym go nawet nienawidzić i splunąć mu w twarz wraz ze wszystkimi – byłoby to znacznie prostsze. Ale ta sprawa nie zmieniała w niczym tego, co do niego czułem. W najgorszym razie – mówiłem sobie po prostu – jest człowiekiem, a ludzie mają swoje demony. Zresztą wszyscy mają demony. Pytanie tylko, do jakiego stopnia można je tolerować.

Zaparkowałem samochód na żwirowym parkingu, tuż obok tarasu. Jego czerwona corvette stała na swoim miejscu, przed niewielką przybudówką, która zastępowała garaż – tam, gdzie ją zawsze zostawiał. Tak jakby właściciel był w domu i wszystko było w jak najlepszym porządku. Chciałem dostać się do środka, ale drzwi zamknięto na klucz. Jeśli dobrze pamiętałem, to po raz pierwszy stawiały mi opór. Obszedłem dom dookoła; nie było już żadnego policjanta, ale tył posiadłości odgrodzono taśmami. Patrzyłem więc tylko z daleka na wydzielony spory obszar, który dochodził aż do skraju lasu. Można było sobie wyobrazić olbrzymi dół, który świadczył o wytężonych poszukiwaniach prowadzonych przez policję, a obok zapomniane i usychające teraz sadzonki hortensji.

Musiałem tak stać co najmniej godzinę, kiedy usłyszałem nadjeżdżający z tyłu samochód. To był Roth, który przyjechał z Concord. Zobaczył mnie w telewizji i natychmiast wyruszył w drogę.

– A więc przyjechał pan? – zapytał na wstępie.

– Tak. Dlaczego to pana dziwi?

– Harry powiedział, że pan przyjedzie. Powiedział też, że jest pan uparty jak osioł i że zjawi się pan, by wetknąć tu swój nos.

– Harry dobrze mnie zna.

Roth pogrzebał chwilę w kieszeni marynarki i wyciągnął z niej kawałek papieru.

– To od niego – powiedział.

Rozłożyłem kartkę. Wiadomość była napisana odręcznie.

Drogi Marcusie,

jeśli czytasz teraz te słowa, to znaczy, że przyjechałeś do New Hampshire, aby się dowiedzieć, co się dzieje ze starym przyjacielem.

Jesteś odważnym facetem. Nigdy w to nie wątpiłem. Przysięgam, że nie ponoszę winy za zbrodnie, o które mnie oskarżają. Niemniej jednak myślę, że spędzę jakiś czas w więzieniu, a ty masz pewnie ciekawsze rzeczy do roboty niż zajmowanie się moją osobą. Myśl, proszę, o swojej karierze, zajmij się powieścią, którą powinieneś oddać pod koniec miesiąca. Twoja kariera jest według mnie najważniejsza. Nie trać na mnie czasu.

Pozdrawiam serdecznie

Harry

PS Gdybyś jednak mimo wszystko zapragnął zostać przez jakiś czas w New Hampshire albo wpadać tam od czasu do czasu, wiesz dobrze, że możesz się czuć w Goose Cove jak u siebie w domu. Możesz tu zostać tak długo, jak zechcesz. Proszę cię tylko o jedno: karm mewy. Zostawiaj im chleb na tarasie. Karm mewy, to ważne.

– Niech go pan nie zostawia samego – powiedział Roth. – Quebert pana potrzebuje.

Skinąłem głową.

– No i jak to się przedstawia? – spytałem.

– Źle. Oglądał pan wiadomości? Wszyscy już wiedzą o książce. Katastrofa. Im więcej się dowiaduję, tym bardziej się zastanawiam, jak mam go bronić.

– Skąd pochodzi przeciek?

– Według mnie bezpośrednio z biura prokuratora. Wywierają presję na Harry’ego, pogrążając go w oczach opinii publicznej. Chcą, aby się przyznał do wszystkiego, bo wiedzą, że w sprawie sprzed trzydziestu lat nie ma nic lepszego jak przyznanie się do winy.

– Kiedy będę mógł się z nim zobaczyć?

– Jutro rano. Więzienie stanowe znajduje się przy drodze wyjazdowej z Concord. A gdzie się pan zatrzyma?

– Tutaj, jeśli to możliwe.

Skrzywił się.

– Wątpię – powiedział. – Policja przeszukała dom. To przecież jest miejsce zbrodni.

– A miejsce zbrodni nie jest przypadkiem tam, gdzie ta dziura? – zapytałem.

Roth poszedł przyjrzeć się drzwiom wejściowym, potem okrążył dom i wreszcie wrócił, uśmiechając się.

– Byłby pan niezłym adwokatem, panie Goldman. Dom nie jest nigdzie zaplombowany.

– Czy to oznacza, że mam prawo się tutaj zatrzymać?

– To oznacza, że nie ma zakazu, by się w nim zatrzymać.

– Nie jestem pewien, czy dobrze rozumiem.

– Na tym polega urok prawa w Ameryce, panie Goldman: gdy nie ma odpowiedniego przepisu, wymyśla go pan. A jeśli będą się pana czepiać i szykanować, zwróci się pan do Sądu Najwyższego, który przyzna panu rację i wyda orzeczenie opatrzone pana nazwiskiem: Goldman przeciwko Stanowi New Hampshire. Czy wie pan, dlaczego w tym kraju w momencie zatrzymania muszą panu odczytać przysługujące panu prawa? Ano dlatego, że w latach sześćdziesiątych niejaki Ernesto Miranda został skazany za gwałt na podstawie własnych zeznań. Proszę sobie wyobrazić, że jego adwokat oświadczył, że to niezgodne z prawem, bo nasz dzielny Miranda niezbyt długo uczęszczał do szkoły i nie wiedział, że zgodnie z konstytucją może się do niczego nie przyznawać. Adwokat zrobił z tego aferę, wniósł sprawę do Sądu Najwyższego i tak dalej. Proszę sobie wyobrazić, że ten kretyn wygrał! Zeznania unieważniono, wydano słynne orzeczenie Miranda przeciwko stanowi Arizona i od tego czasu każdy gliniarz, który chce pana zapudłować, musi wystękać, co następuje: „Ma pan prawo zachować milczenie. Wszystko, co pan powie, może być użyte przeciwko panu. Ma pan prawo do adwokata podczas przesłuchania, a jeżeli pana na niego nie stać, zapewnimy panu adwokata z urzędu”. Krótko mówiąc, ten idiotyczny bełkot, który słyszymy bez przerwy w kinie, zawdzięczamy naszemu drogiemu Ernestowi! Wniosek z tego taki, że tworzenie prawa w Ameryce, panie Goldman, to praca zespołowa: wszyscy mogą w niej wziąć udział. Tak więc niech pan obejmie to miejsce w posiadanie, nie widzę żadnych przeszkód, a gdyby policja chciała robić panu jakieś wstręty, proszę powołać się na lukę prawną, wspomnieć o Sądzie Najwyższym, a na koniec zagrozić kolosalnymi odszkodowaniami i odsetkami. To zawsze wywołuje przerażenie. Aha, tyle że ja nie mam kluczy do domu.

Na to wyciągnąłem z kieszeni cały pęk.

– Harry dał mi je dawno temu – powiedziałem.

– Goldman, z pana to prawdziwy magik! Ale, na litość boską, niech pan nie przekracza taśm rozciągniętych przez policję, bo moglibyśmy mieć kłopoty.

– Obiecuję. Jeszcze jedno, Benjaminie. Czy przeszukanie domu coś dało?

– Nic. Policja niczego nie znalazła. Dlatego właśnie można wejść do środka.

Roth odjechał, a ja wszedłem do ogromnego, pustego domu. Zamknąłem za sobą drzwi na zasuwę i od razu skierowałem się do gabinetu w poszukiwaniu znanego mi pudełka. Jednak nie było go tam. Co też Harry mógł z nim zrobić? Za wszelką cenę chciałem je odnaleźć i zacząłem przeszukiwać regały w gabinecie i salonie – na darmo. Postanowiłem więc, że zbadam wszystkie pomieszczenia w poszukiwaniu choćby najdrobniejszego elementu, który pozwoliłby mi zrozumieć, co się tutaj wydarzyło w 1975 roku. Czy w jednym z tych pomieszczeń została zamordowana Nola Kellergan?

W końcu znalazłem kilka albumów ze zdjęciami, których nigdy wcześniej nie widziałem albo nie zauważyłem. Otworzyłem jeden z nich na chybił trafił, a w środku zobaczyłem fotografie Harry’ego i moje z czasów studiów zrobione w pomieszczeniach wykładowych, w sali, gdzie uprawiano boks, na kampusie, w restauracji, gdzie się często spotykaliśmy. Były nawet zdjęcia z uroczystości wręczenia mi dyplomu. Następny album pełen był wycinków prasowych o mnie i mojej książce; niektóre fragmenty podkreślono lub zakreślono na czerwono. Zdałem sobie wtedy sprawę, że Harry od zawsze bardzo uważnie śledził moją karierę, przechowując z pietyzmem wszystko to, co było z nią związane. Znalazłem nawet wycinek z gazety z Newark sprzed półtora roku, w której opisywano przebieg uroczystości zorganizowanej na moją cześć w liceum w Felton. Jak on zdobył ten artykuł? Pamiętam dobrze ten dzień. To było w 2006 roku, tuż przez Bożym Narodzeniem; moja pierwsza powieść sprzedała się w ponad milionie egzemplarzy, więc dyrektor liceum w Felton, którego byłem absolwentem, na fali ogólnego entuzjazmu wywołanego moim sukcesem postanowił mnie uczcić, na co jego zdaniem w pełni zasłużyłem.

Uroczystość odbyła się z wielką pompą w którąś sobotę po południu w głównym holu liceum, z udziałem uczniów, absolwentów i kilku lokalnych dziennikarzy. Wszyscy zasiedli na rozkładanych krzesłach przed wielką płachtą, która opadła zaraz po triumfalnym przemówieniu, odsłaniając wielką przeszkloną szafę ozdobioną inskrypcją W uznaniu zasług Marcusa P. Goldmana, zwanego Wspaniałym, ucznia naszego liceum w latach 1994–1998, a w środku znalazły się egzemplarz mojej powieści, wykazy ocen, kilka fotografii, moja koszulka zawodnika drużyny lacrosse i ekipy biegaczy.

Uśmiechnąłem się, czytając ten artykuł. Mój pobyt w Felton High, niewielkiej, cichej szkole średniej na północy Newark, w gronie spokojnych nastolatków, wrył się tak mocno w zbiorową pamięć, że koledzy i nauczyciele nadali mi przydomek Wspaniały.

Ale tego grudniowego dnia 2006 roku, kiedy wszyscy oklaskiwali wystawioną na moją cześć witrynę, nikt nie wiedział, że stałem się na cztery piękne i długie lata niekwestionowaną gwiazdą liceum jedynie za sprawą całej serii kolejnych nieporozumień, najpierw przypadkowych, a później już starannie wyreżyserowanych.

Epopeja Wspaniałego rozpoczęła się w pierwszej klasie liceum, kiedy musiałem zdecydować, jaki sport będę uprawiał w ramach programu szkolnego. Postanowiłem, że będzie to albo futbol, albo koszykówka, ale liczba miejsc w tych dwóch drużynach była ograniczona, a ja na swoje nieszczęście w dniu zapisów zjawiłem się za późno w biurze, gdzie mogłem się zarejestrować. „Już zamknięte – powiedziała otyła kobieta kierująca biurem. – Proszę przyjść za rok”. „Ale ja bardzo panią proszę – błagałem – muszę koniecznie zapisać się na jakąś dyscyplinę sportu, bo inaczej mnie wyrzucą”. „Jak się nazywasz?”, zapytała, ciężko wzdychając. „Goldman. Marcus Goldman, psze pani”. „Na jakie zajęcia chciałbyś się zapisać?”. „Na futbol. Albo koszykówkę”. „Mamy już komplet i tu, i tam. Został mi tylko taniec akrobatyczny albo lacrosse”.

Lacrosse albo taniec akrobatyczny. Inaczej mówiąc, miałem do wyboru dżumę albo cholerę. Wiedziałem, że jeśli zapiszę się do zespołu tanecznego, stanę się pośmiewiskiem kolegów, więc zdecydowałem się na lacrosse. Ale w liceum w Felton nie było dobrej drużyny lacrosse już od dwudziestu lat, więc żaden z uczniów nie chciał do niej należeć; w jej skład wchodzili ci, którzy zostali przeniesieni z pozostałych dyscyplin sportowych albo spóźnili się w dniu zapisów. I tak oto dołączyłem do zdziesiątkowanego, niezbyt walecznego, ciamajdowatego zespołu, który miał mi przynieść sławę. Wierząc, że w trakcie sezonu dołączę jednak do drużyny futbolowej, chciałem dokonać prawdziwego sportowego cudu, aby tylko mnie zauważono. Trenowałem z niespotykanym wręcz zaangażowaniem i już po dwóch tygodniach nasz trener dostrzegł we mnie gwiazdę, na którą czekał od zawsze. Od razu przydzielono mi funkcję kapitana drużyny i nie musiałem nawet zanadto się wysilać, żeby uznano mnie za najlepszego gracza lacrosse w historii liceum. Bez trudu pobiłem rekord strzelonych bramek w ostatnich dwudziestu latach – był on po prostu żałosny – i za ten właśnie wyczyn wpisano moje nazwisko na listę zasłużonych dla liceum, co nigdy wcześniej nie spotkało ucznia pierwszej klasy. Zrobiło to wrażenie na kolegach i przyciągnęło też uwagę nauczycieli; dzięki temu zrozumiałem, że aby być wspaniałym, wystarczy zafałszować relacje z innymi – ostatecznie wszystko było jedynie kwestią pozorów.

Szybko wciągnąłem się w tę grę. Nie było już oczywiście mowy o tym, żeby odejść z drużyny lacrosse, gdyż moją obsesją stało się odtąd dążenie do bycia najlepszym i znalezienia się za wszelką cenę, przy użyciu wszelkich środków, w centrum zainteresowania. I tak na przykład, gdy w konkursie indywidualnych projektów naukowych zwyciężyła taka mała superuzdolniona franca o imieniu Sally, a ja zająłem szesnaste miejsce, podczas wręczania nagród w auli liceum udało mi się wykombinować, jak zabrać głos i zmyślić historię o tym, jak to jako wolontariusz poświęciłem kilka weekendów na opiekę nad osobami niepełnosprawnymi umysłowo, co poważnie wpłynęło na tempo pracy nad moim projektem. Na koniec wystąpienia powiedziałem z oczami mokrymi od łez: „Nie liczy się dla mnie pierwsza nagroda, jeśli mogłem dać iskierkę szczęścia moim przyjaciołom, dzieciom z zespołem Downa”. Wszyscy byli oczywiście głęboko poruszeni, a mój występ pozwolił mi przyćmić Sally w oczach nauczycieli, kolegów, a nawet samej Sally – która miała ciężko upośledzonego braciszka, o czym nie wiedziałem – w każdym razie na tyle, że odmówiła przyjęcia nagrody i poprosiła, aby przyznano ją mnie. Po tym epizodzie moje nazwisko pojawiło się na tablicy zasłużonych w następujących kategoriach: sport, nauka i wyróżnienie za koleżeństwo, przy czym tę tablicę zasłużonych ja sam potajemnie i na własny użytek nazwałem tablicą obwinionych, będąc w pełni świadomy swojego oszustwa. Nie potrafiłem już tego przerwać; coś mnie opętało. Tydzień później pobiłem rekord sprzedaży losów na loterię, ponieważ kupiłem je sam od siebie za pieniądze zarobione przy sprzątaniu trawników na miejskim basenie przez dwa lata w czasie wakacji. Nie trzeba było niczego więcej, żeby wkrótce liceum obiegła pogłoska, że Marcus Goldman jest osobą o wyjątkowych wprost zaletach. Taka opinia skłoniła uczniów i nauczycieli do nazwania mnie Wspaniałym, tak jakby to była nazwa firmowa i stuprocentowa gwarancja sukcesu; wieść o mojej niewielkiej początkowo sławie niebawem dotarła do naszej dzielnicy Montclair, przepełniając rodziców ogromnym poczuciem dumy.

Ta niezbyt uczciwie zdobyta reputacja skłoniła mnie jednak do uprawiania szlachetnej dyscypliny sportu, jaką jest boks. Zawsze odczuwałem do niego słabość i zawsze potrafiłem mocno przywalić, ale kiedy jechałem godzinę pociągiem, żeby w tajemnicy trenować w klubie w Brooklynie, gdzie nikt mnie nie znał i gdzie nie istniał żaden Wspaniały, szukałem okazji do tego, by poczuć się niedoskonałym; jechałem tam po to, aby dopominać się o prawo do bycia pokonanym przez silniejszego; jednym słowem, o prawo do tego, by móc stracić twarz. Był to jedyny sposób ucieczki przed tym doskonałym potworem, którego sam stworzyłem. W sali do treningu bokserskiego Wspaniały mógł przegrać i mógł okazać słabość. A Marcus mógł wreszcie istnieć, gdyż stopniowo moja obsesja, żeby ciągle być numerem jeden, przybierała wręcz niewyobrażalne rozmiary – im częściej wygrywałem, tym bardziej bałem się przegranej.

Gdy byłem w trzeciej klasie, z powodu cięć budżetowych dyrektor musiał rozwiązać drużynę lacrosse, która kosztowała zbyt dużo w stosunku do płynących z niej dla szkoły korzyści. Z przeogromnym żalem musiałem więc wybrać dla siebie nową dyscyplinę sportu; drużyny futbolu i koszykówki uśmiechały się do mnie zalotnie, lecz wiedziałem, że dołączając do którejś z nich, trafię na zawodników nie tylko bardziej ode mnie uzdolnionych, ale i znacznie bardziej zaangażowanych niż moi koledzy w zespole lacrosse. Groziło mi, że pójdę w odstawkę, że stanę się znowu anonimowy albo, co gorsza, nastąpi mój upadek; no bo co też by mówiono, gdyby Marcus Goldman zwany Wspaniałym, były kapitan drużyny lacrosse i rekordzista w liczbie bramek strzelonych w ostatnich dwudziestu latach, okazał się największą fajtłapą i ofermą w drużynie futbolowej? Przeżyłem wtedy dwa tygodnie wielkiej trwogi, dopóki nie usłyszałem o prawie nikomu nieznanej drużynie biegaczy w liceum, w której skład wchodziły dwa tłuściochy na przykrótkich odnóżach i anemiczny chudzielec. Co więcej, okazało się, że to jedyna dyscyplina sportu, w jakiej liceum w Felton nie uczestniczyło w żadnych międzyszkolnych zawodach, mogłem zatem mieć pewność, że nigdy nie będę musiał stawać w szranki z kimś, kto byłby dla mnie niebezpieczny. Tak więc z lekkim sercem i bez najmniejszych wahań, dołączyłem do zespołu biegaczy w Felton, żeby już na pierwszym treningu bez większego trudu pobić rekord trasy, pokonując flegmatycznych rywali na oczach kilku rozanielonych kibiców i zachwyconego dyrektora szkoły.

I wszystko potoczyłoby się całkiem fajnie, gdyby nie dyrektor właśnie, który – oczarowany moimi osiągnięciami – wpadł na dziwaczny pomysł zorganizowania wielkich zawodów w biegach dla szkół z całego regionu, aby podnieść prestiż liceum, święcie przekonany, że Wspaniały wygra je z palcem w nosie. Kiedy ogłoszono tę wiadomość, totalnie spanikowałem i trenowałem bez wytchnienia przez cały miesiąc, wiedziałem jednak, że nic nie będę mógł wskórać w rywalizacji z biegaczami z innych szkół, świetnie przygotowanymi do zawodów. Ja byłem tylko fasadą, cienką sklejką: ośmieszę się, i do tego jeszcze na wybranym przez siebie polu.

W dniu, w którym miały się odbyć zawody, całe Felton i połowa mieszkańców mojej dzielnicy stawiła się, żeby mnie oklaskiwać. Wystartowaliśmy i – jak się tego obawiałem – od razu wyprzedziło mnie, i to znacznie, kilku rywali. Nadeszła decydująca chwila: na szalę została rzucona moja reputacja. Był to bieg na dystansie dziesięciu kilometrów, to znaczy dwadzieścia pięć okrążeń stadionu. Dwadzieścia pięć poniżeń. Miałem skończyć jako ostatni, pokonany i pohańbiony. A może nawet zostałbym zdublowany przez zwycięzcę. Musiałem więc za wszelką cenę ratować Wspaniałego. Zebrałem w sobie wszystkie siły, całą energię i w rozpaczliwym zrywie rzuciłem się do szalonego sprintu: przy wiwatującym i wspierającym mnie tłumie wyszedłem na prowadzenie. I w tym właśnie momencie wprowadziłem w życie opracowany wcześniej makiaweliczny plan: biegnąc tymczasowo na czele i czując, że osiągnąłem granice możliwości, udałem, że potknąłem się na bieżni, upadłem, przekoziołkowałem spektakularnie przy wrzaskach i krzykach zgromadzonego tłumu, a na koniec złamałem nogę, czego wprawdzie nie przewidziałem, ale za cenę operacji i dwóch tygodni pobytu w szpitalu udało mi się ocalić sławę. A już tydzień po wypadku w szkolnej gazetce napisano na mój temat takie oto zdanie:

Podczas tego biegu, który przejdzie do historii, w chwili gdy Marcus Goldman zwany Wspaniałym uzyskał ogromną przewagę nad rywalami i zmierzał do druzgocącego zwycięstwa, nagle padł ofiarą fatalnego stanu bieżni, przewrócił się i złamał nogę.

Tak skończyła się moja kariera w biegach i w ogóle sportowa; z powodu poważnej kontuzji zwolniono mnie z uprawiania sportu do końca nauki w liceum. Moje zaangażowanie i poświęcenie nagrodzono tabliczką z moim nazwiskiem w honorowej gablocie, gdzie już zawieszono wcześniej należącą do mnie koszulkę gracza lacrosse. Natomiast dyrektor, przeklinając złą jakość infrastruktury sportowej w Felton, zlecił kosztowną wymianę nawierzchni bieżni na stadionie, finansując tę inwestycję z budżetu na działalność pozaszkolną w liceum, co w efekcie pozbawiło uczniów wszystkich klas najskromniejszych choćby rozrywek przez następny rok.

Po kilku latach nauki w liceum, obsypany dobrymi ocenami, dyplomami uznania i listami rekomendacyjnymi, musiałem dokonać nieuchronnego wyboru uczelni. Kiedy któregoś popołudnia leżałem na łóżku w swoim pokoju, patrząc na trzy listy potwierdzające przyjęcie mnie na studia – jeden z Harvardu, drugi z Yale i trzeci z Burrows, małego i nieznanego uniwersytetu w Massachusetts – nie zawahałem się: postanowiłem studiować w tym ostatnim. Studia na renomowanym uniwersytecie oznaczałyby ryzyko utraty mojego przydomka Wspaniały. Harvard albo Yale byłyby równoznaczne z postawieniem poprzeczki zbyt wysoko; nie miałem najmniejszej ochoty podejmować walki z niezaspokojonymi elitami przybyłymi ze wszystkich zakątków kraju, które niczym pasożyty wypełniłyby honorowe tablice. Te w Burrows wydawały mi się znacznie bardziej osiągalne. Wspaniały nie chciał przypalić sobie skrzydełek. Wspaniały chciał nadal być Wspaniałym. Burrows było wręcz idealne: skromny kampus, gdzie z pewnością będę błyszczał. Bez większego trudu udało mi się przekonać rodziców, że wydział literatury w Burrows jest pod każdym względem lepszy od tych na Harvardzie i Yale, i tak oto jesienią 1998 roku opuściłem Newark i wylądowałem w małym przemysłowym miasteczku w stanie Massachusetts, gdzie miałem poznać Harry’ego Queberta.

♦

Pod wieczór, kiedy wciąż jeszcze siedziałem na tarasie, oglądając albumy i przywołując wspomnienia, zadzwonił do mnie spanikowany Douglas.

– Marcusie, rany boskie! Nie mogę uwierzyć, że pojechałeś do New Hampshire, nawet mnie o tym nie informując! Dzwonili do mnie dziennikarze, pytając, czego tam szukasz, a ja w ogóle o niczym nie miałem pojęcia. Musiałem dopiero włączyć telewizję, żeby się o tym dowiedzieć. Wracaj do Nowego Jorku. Wracaj, póki jeszcze czas. Cała ta historia kompletnie cię przerasta! Spieprzaj stamtąd jutro o świcie i wracaj do Nowego Jorku. Quebert ma świetnego adwokata. Pozwól mu robić to, co ma robić, a ty skup się na książce. Masz przecież oddać Barnaskiemu za dwa tygodnie gotowy tekst.

– Harry potrzebuje przyjaciela, który by go wspierał – odparłem.

Zapadła chwila ciszy, po czym Douglas wyszeptał, jakby dopiero teraz zrozumiał to, co umykało mu już od paru miesięcy:

– Ty nie masz tej książki, prawda? Za dwa tygodnie mija termin wyznaczony przez Barnaskiego, a ty olałeś tę cholerną książkę! Zgadza się, Marc? A więc pojechałeś pomóc przyjacielowi czy może raczej uciekłeś z Nowego Jorku?

– Zamknij się, Doug!

I znowu zapadła długa cisza.

– Marc, powiedz mi, że masz jakiś pomysł w głowie. Powiedz mi, że masz jakiś plan i poważny powód, dla którego pojechałeś do New Hampshire.

– Poważny powód? Przyjaźń nie wystarczy?

– Ale, na miły Bóg, co ty takiego zawdzięczasz temu Harry’emu, skoro musiałeś tam pojechać?

– Wszystko mu zawdzięczam, absolutnie wszystko.

– Jak to: wszystko?

– To skomplikowana sprawa, Douglasie.

– Marcusie, co ty mi teraz, do diabła, próbujesz powiedzieć?

– Doug, jest taki epizod w moim życiu, o którym ci nigdy nie opowiadałem… Kiedy skończyłem liceum, z całą pewnością mogło być ze mną bardzo źle. I wtedy właśnie spotkałem Harry’ego… W pewnym sensie uratował mi życie. Mam wobec niego dług… Bez niego nie stałbym się tym pisarzem, jakim teraz jestem. To się wydarzyło w Burrows w Massachusetts w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym ósmym roku. Zawdzięczam mu po prostu wszystko.

29
Czy można się zakochać
w piętnastoletniej dziewczynie?

„Chciałbym cię nauczyć pisania, Marcusie, nie po to, żebyś nauczył się pisać, ale żebyś stał się pisarzem. Bo pisanie książek to nie jest błahostka: wszyscy potrafią pisać, ale nie każdy jest pisarzem.

– A kiedy już wiadomo, że jest się pisarzem, Harry?

– Nikt nie wie, że jest pisarzem. To inni mu to mówią”.

Wszyscy, którzy pamiętają Nolę, powiedzą, że była cudowną dziewczyną. Należała do tych, które potrafią zawładnąć umysłem: łagodna i uprzejma, zdolna i rozpromieniona. Podobno miała w sobie tak dużo radości życia, że potrafiła rozjaśnić najgorsze deszczowe dni. W soboty pracowała jako kelnerka w Clark’sie; przemykała między stołami, leciutka, z unoszącymi się jak w tańcu kręconymi blond włosami. Każdemu klientowi zawsze powiedziała coś miłego. I widziało się tylko ją. Nola była światem samym w sobie.

Była jedynaczką, córką Davida i Louisy Kellerganów, protestantów z Południa, którzy pochodzili z Jackson w Alabamie, gdzie Nola urodziła się dwunastego kwietnia 1960 roku. Kellerganowie zamieszkali w Aurorze jesienią 1969 roku, gdy David Kellergan został zatrudniony jako pastor w parafii St. James, największej wspólnocie religijnej w Aurorze, która wtedy przyciągała licznych wiernych. Sama świątynia St. James, usytuowana na południu miasta, była imponującą drewnianą budowlą, z której dzisiaj nic nie pozostało, gdyż wspólnoty religijne z Aurory i Montburry musiały się połączyć ze względów finansowych, a także z powodu braku wiernych. W tym samym miejscu dzisiaj znajduje się restauracja McDonalda. Po przyjeździe do Aurory Kellerganowie zamieszkali w ładnym domu należącym do parafii, pod numerem dwieście czterdziestym piątym przy Terrace Avenue. Był to parterowy budynek i prawdopodobnie właśnie przez okno w pokoju sześć lat później, w sobotę, trzydziestego sierpnia 1975 roku, ulotniła się Nola i wszelki ślad po niej zaginął.

Te informacje były jednymi z pierwszych, jakie przekazali mi bywalcy Clark’sa, dokąd udałem się następnego ranka po przybyciu do Aurory. Obudziłem się o świcie dręczony nieprzyjemnym wrażeniem, że nie do końca jestem pewien, co tu właściwie robię. Kiedy pobiegałem trochę po plaży, kiedy już nakarmiłem mewy, zadałem sobie pytanie, czy naprawdę przyjechałem aż do New Hampshire tylko po to, żeby karmić wodne ptactwo. Umówiłem się z Benjaminem Rothem w Concord dopiero na godzinę jedenastą, mieliśmy wtedy odwiedzić Harry’ego. Ponieważ nie chciałem być sam, poszedłem zjeść naleśniki do Clark’sa. Kiedy byłem studentem i pomieszkiwałem u Harry’ego, miał on w zwyczaju wyciągać mnie z domu bladym świtem; budził mnie jeszcze przed wschodem słońca, tarmosząc bezceremonialnie i tłumacząc, że już czas, bym włożył sportowy strój. Potem schodziliśmy nad brzeg oceanu, aby pobiegać i poboksować. Kiedy opadł już trochę z sił, bawił się w trenera: przerywał forsowne ćwiczenia niby to po to, żeby poprawić moje ruchy i postawę, ale wiem doskonale, że przede wszystkim po to, by złapać oddech. Ćwicząc i biegając, przemierzaliśmy kilka kilometrów plażą łączącą Goose Cove z Aurorą. Potem wspinaliśmy się po skałkach Grand Beach i szliśmy przez śpiące jeszcze miasto. Na głównej ulicy zatopionej w ciemnościach widać było z daleka zimne światło wydobywające się z przeszklonej witryny Clarks’a, który był jedyną otwartą tak wcześnie restauracją. W środku panował całkowity spokój; nieliczni o tej porze klienci – kierowcy albo akwizytorzy – w milczeniu przełykali śniadanie. W głębi słychać było radio, bez przerwy nastawione na program informacyjny, ale tak cicho, że nie dało się zrozumieć wszystkiego, co mówił spiker. W upalne ranki podwieszony pod sufitem wentylator z metalicznym zgrzytem przecinał powietrze, wzbijając kurz wokół lamp. Siadaliśmy przy stoliku z numerem siedemnastym i już po chwili zjawiała się Jenny, żeby podać nam kawę. Zawsze uśmiechała się do mnie ciepłym, matczynym uśmiechem. Mówiła: „Mój ty biedny Marcusie, a ten każe ci się zrywać o świcie, prawda? Od kiedy go poznałam, zawsze to robi”. I wybuchaliśmy śmiechem.

Ale siedemnastego czerwca 2008 roku, chociaż godzina była jeszcze wczesna, w Clark’sie panowało wielkie poruszenie. Wszyscy mówili wyłącznie o tej sprawie, a kiedy wszedłem do środka, ci spośród bywalców, których znałem, stłoczyli się wokół mnie, żeby zapytać, czy to prawda, że Harry miał romans z Nolą i że zabił ją i tę Deborah Cooper. Uniknąłem jakoś odpowiedzi na te pytania i usiadłem przy stoliku numer siedemnaście, który był wolny. Zobaczyłem wtedy, że tabliczkę ku czci Harry’ego zdjęto, zostały tylko dwa otwory po śrubach w drewnianym blacie stołu i ślad po metalu, który zmatowił lakier.

Jenny podeszła, żeby nalać mi kawy, i miło się ze mną przywitała. Wyglądała na smutną.

– Przyjechałeś, żeby zamieszkać u Harry’ego? – zapytała.

– No pewnie. Zdjęłaś tę tabliczkę?

– Tak.

– Ale dlaczego?

– On napisał tę książkę dla tej małej, Marcusie. Dla piętnastoletniej dziewczynki. Nie mogłam zostawić tej tabliczki. Ta miłość wywołuje obrzydzenie.

– Myślę, że to jest znacznie bardziej skomplikowane – odparłem.

– A ja myślę, że nie powinieneś się mieszać do tej sprawy, Marcusie. Lepiej zrobisz, jeśli wrócisz do Nowego Jorku i będziesz trzymać się od tego wszystkiego z daleka.

Zamówiłem u niej naleśniki i parówki. Na stole leżała poplamiona tłuszczem gazeta „Aurora Star”. Na pierwszej stronie widać było ogromne zdjęcie Harry’ego z czasów, gdy mu się świetnie powodziło, z budzącym szacunek wyrazem twarzy i spojrzeniem, z którego biła pewność siebie. A poniżej zdjęcie wykonane w chwili, gdy wchodził na salę rozpraw w Pałacu Sprawiedliwości w Concord, zakuty w kajdanki, przybity, z włosami w nieładzie, ze ściągniętymi rysami i przygnębieniem na twarzy. W owalnej ramce tuż obok portrety: Noli i Deborah Cooper. No i tytuł: CO ZROBIŁ HARRY QUEBERT?

Erne Pinkas pojawił się niedługo po mnie i przysiadł się z kawą do mojego stolika.

– Widziałem cię w telewizji wczoraj wieczorem – powiedział.

– Zatrzymasz się tu?

– Tak… kto wie, może.

– Po co?

– Nie mam pojęcia. Dla Harry’ego.

– Jest niewinny, co? Nie mogę uwierzyć, żeby zrobił coś takiego… To niedorzeczne.

– Sam już nie wiem, Erne.

Na moją prośbę opowiedział mi, jak policja przed kilkoma dniami odkopała ukryte metr pod ziemią w Goose Cove szczątki Noli. Tego dnia wszystkich mieszkańców Aurory zaalarmowały syreny policyjnych pojazdów, które zjechały się z całego hrabstwa – od patroli drogowych z autostrady po nieoznakowane samochody wydziału kryminalnego – pojawiła się nawet furgonetka z laboratorium kryminalistycznego policji.

– Kiedy dowiedzieliśmy się, że to prawdopodobnie zwłoki Noli Kellergan, był to straszliwy cios dla wszystkich! – powiedział Pinkas. – Nikt nie mógł uwierzyć: przez cały czas ta mała była tuż obok, o dwa kroki od nas. To znaczy… chcę przez to powiedzieć, że tyle razy byłem u Harry’ego na tarasie, popijając whisky… Dosłownie tuż obok niej… Powiedz no, Marcusie, on naprawdę napisał tę książkę dla niej? Nie mogę uwierzyć, że oni rzeczywiście mieli romans. A ty wiedziałeś coś o tym?

Żeby nie musieć odpowiadać na jego pytanie, zacząłem mieszać kawę łyżeczką, aż w filiżance zrobił się wir.

– To jest jeden wielki bajzel, Erne – odrzekłem tylko.

Chwilę potem Travis Dawn, szef policji w Aurorze, a w dodatku mąż Jenny, przysiadł się do nas. Należał do tych, których znałem w miasteczku od zawsze; był łagodnym, siwiejącym człowiekiem pod sześćdziesiątkę, w stylu dobrodusznego wiejskiego gliniarza, który od dawien dawna nie wzbudza u nikogo lęku.

– Przykro mi, chłopcze – powiedział, witając się ze mną.

– Z jakiego powodu?

– Z powodu tej historii. To tak, jakbyś dostał obuchem w głowę. Wiem, że byłeś bardzo związany z Harrym. Pewnie nie jest ci z tym łatwo.

Travis był pierwszą osobą, która przejęła się moimi odczuciami. Skinąłem głową i zapytałem:

– Ale jak to się stało, że nigdy nie słyszałem o Noli Kellergan, chociaż przychodzę tutaj od tak dawna?

– Ano tak, dopóki nie odnaleziono jej ciała w Goose Cove, to była stara historia. I to jedna z tych, o których nie za bardzo lubimy sobie przypominać.

– Travisie, co się wydarzyło trzydziestego sierpnia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego piątego roku? I co się stało z tą Deborah Cooper?

– Obrzydliwa sprawa, Marcusie. Wyjątkowo obrzydliwa. Śledziłem ją z bardzo bliska, bo akurat tego dnia miałem służbę. Wtedy byłem zwykłym policjantem. To ja odebrałem sygnał z centrali… Deborah Cooper była miłą staruszką, która po śmierci męża mieszkała sama w domu leżącym na uboczu, tuż pod lasem w Side Creek. Wiesz, gdzie jest Side Creek? To tam, gdzie zaczyna się ten olbrzymi las, jakieś trzy kilometry za Goose Cove. Pamiętam dobrze starą panią Cooper, wtedy od niedawna byłem w policji i regularnie do mnie dzwoniła. Zwłaszcza nocą, żeby powiadomić mnie, że koło domu słychać jakieś podejrzane hałasy. Bała się potwornie w tej wielkiej chałupie na skraju lasu i potrzebowała, żeby ktoś od czasu do czasu się pojawił i ją uspokoił. Za każdym razem przepraszała potem za zawracanie głowy i częstowała policjantów, którzy przyjechali, kawą i ciastkami. A następnego dnia przychodziła na posterunek policji i przynosiła jakiś drobiazg. Miła starsza pani, tyle. Z tych, którym zawsze chętnie się pomaga. W każdym razie trzydziestego sierpnia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego piątego roku pani Cooper zadzwoniła pod numer interwencyjny policji i powiedziała, że widziała, jak jakiś mężczyzna goni w lesie dziewczynę. Sam jeden patrolowałem wtedy Aurorę i natychmiast do niej pojechałem. Po raz pierwszy dzwoniła na policję w środku dnia. Kiedy przybyłem na miejsce, czekała na mnie przed domem. Powiedziała: „Travisie, pomyśli pan, że zwariowałam, ale naprawdę widziałam tam coś bardzo dziwnego”. Poszedłem zbadać to miejsce pod lasem, gdzie widziała młodą dziewczynę, i znalazłem kawałek czerwonego materiału. Od razu uznałem, że trzeba tę sprawę potraktować poważnie, więc powiadomiłem Pratta, który był wtedy szefem policji w Aurorze. Tego dnia miał wolne, ale natychmiast przyjechał. Las jest ogromny, więc lepiej było we dwóch rzucić na to okiem. Ruszyliśmy między drzewa, a kiedy przeszliśmy jakieś półtora kilometra, znaleźliśmy ślady krwi, włosy blond i kolejne strzępy czerwonego materiału. Nie mieliśmy nawet czasu, żeby się nad tym zastanowić, bo nagle usłyszeliśmy odgłos strzału dochodzący z domu Deborah Cooper. Pobiegliśmy tam i znaleźliśmy ją leżącą w kuchni w kałuży krwi. Potem dowiedzieliśmy się, że jeszcze raz zadzwoniła na policję, aby powiedzieć, że ta dziewczyna, którą wcześniej widziała, przybiegła do niej się schronić.

– Dziewczyna przybiegła do niej?

– Tak. Gdy byliśmy w lesie, pojawiła się tam, zalana krwią, szukając pomocy. Ale kiedy dotarliśmy do domu, poza ciałem pani Cooper nikogo tam nie było. Kompletne wariactwo.

– A ta dziewczyna to była Nola? – zapytałem.

– Tak. Zdaliśmy sobie z tego sprawę bardzo szybko. Najpierw, kiedy po jakimś czasie zadzwonił ojciec Noli, aby powiadomić ojej zniknięciu. A potem dowiedzieliśmy się, że Deborah Cooper, dzwoniąc na centralę, podała jej nazwisko.

– I co się później stało?

– Po tym drugim telefonie od pani Cooper jednostki policji z całego regionu były już w drodze. Dojeżdżając do skraju lasu w Side Creek, zastępca szeryfa zauważył czarnego chevroleta monte carlo, który uciekał na północ. Rozpoczęto pościg, ale pomimo blokad samochód nam się wymknął. Poszukiwaliśmy Noli przez kilka następnych tygodni, przeczesaliśmy całą okolicę. No ale kto mógł pomyśleć, że była w Goose Cove, u Harry’ego Queberta? Wszystkie poszlaki wskazywały, że prawdopodobnie jest gdzieś w lesie. Chodziliśmy po nim bez końca. Nie znaleźliśmy jednak ani samochodu, ani tej małej. Gdybyśmy mogli, to pewnie przeoralibyśmy cały kraj, ale w końcu po trzech tygodniach musieliśmy z ciężkim sercem przerwać poszukiwania, bo szychy z policji stanowej uznały, że są zbyt kosztowne, a ich wynik bardzo niepewny.

– Podejrzewaliście wtedy kogoś?

Wahał się przez chwilę, po czym rzekł:

– To nigdy nie było oficjalnie powiedziane, ale… no, myśleliśmy o Harrym. Mieliśmy swoje powody. To znaczy… chcę przez to powiedzieć, że trzy miesiące po jego przyjeździe do Aurory mała Kellergan zniknęła. Trochę dziwny zbieg okoliczności, nie? A jakim on wtedy jeździł samochodem? Ano czarnym chevroletem monte carlo. Nie mieliśmy jednak wystarczających dowodów. Właściwie to ten maszynopis jest dowodem, którego szukaliśmy trzydzieści trzy lata temu.

– Nie wierzę w to, to nie mógł być Harry. Po co zostawiałby tak kompromitujący dowód obok ciała? I po co kazałby ogrodnikom kopać tam, gdzie rzekomo miał pochować zwłoki? To się w ogóle nie trzyma kupy.

Travis wzruszył tylko ramionami.

– Uwierz w moje doświadczenie gliniarza: nigdy nie wiemy, do czego ludzie są zdolni. Zwłaszcza ci, których, jak nam się wydaje, dobrze znamy.

Po tych słowach wstał od stołu i ciepło się ze mną pożegnał. „Jeśli mógłbym coś dla ciebie zrobić, nie wahaj się”, powiedział przed wyjściem. Pinkas, który słuchał tej rozmowy, nie odzywając się słowem, powtórzył z niedowierzaniem: „Coś takiego… Nigdy nie wiedziałem, że policja podejrzewała Harry’ego…”. Milczałem. Wyrwałem tylko pierwszą stronę gazety, żeby ją zabrać, i chociaż było jeszcze za wcześnie, wyruszyłem do Concord.

♦

Więzienie stanowe dla mężczyzn w New Hampshire znajduje się pod numerem dwieście osiemdziesiątym pierwszym przy North State Street, w północnej części miasta Concord. Żeby dotrzeć tam z Aurory, wystarczy zjechać z autostrady numer dziewięćdziesiąt trzy zaraz za centrum handlowym Capitol, skręcić w North Street za stojącym na rogu Holiday Inn i potem już jechać prosto przez jakieś dziesięć minut. Kiedy minie się cmentarz Blossom Hill i mały staw w kształcie podkowy przy brzegu rzeki, droga prowadzi wzdłuż ogrodzenia z siatki i drutu kolczastego, które nie pozostawiają żadnych wątpliwości, co to za miejsce; nieco dalej widać tablicę informującą, że to więzienie, a potem wyłaniają się ponure budynki z czerwonej cegły otoczone grubym murem i krata przed główną bramą. Po drugiej stronie ulicy, dokładnie naprzeciwko, znajduje się koncesjonowany warsztat samochodowy.

Roth czekał już na mnie na parkingu, paląc jakieś cygaro z niższej półki. Sprawiał wrażenie spokojnego. Zamiast słów powitania poklepał mnie po ramieniu, jakbyśmy byli starymi przyjaciółmi.

– Po raz pierwszy w więzieniu? – zapytał.

– Tak.

– Niech pan spróbuje się wyluzować.

– A kto panu powiedział, że nie jestem wyluzowany?

Popatrzył na sforę dziennikarzy, którzy od dłuższego czasu sterczeli w pobliżu.

– Oni są po prostu wszędzie. Niech pan pamięta, żeby nie odpowiadać na ich zaczepki. To padlinożercy, Goldman. Będą zadręczać pana tak długo, aż wreszcie rzuci im pan kilka smacznych i chrupiących informacji. Musi pan być twardy i nie wolno się panu odzywać. Każda niewłaściwie zinterpretowana wypowiedź może się obrócić przeciwko nam i zaszkodzić mojej strategii obrony.

– A jaką pan przyjął strategię?

Popatrzył na mnie bardzo poważnym wzrokiem.

– Wszystkiemu zaprzeczać.

– Wszystkiemu zaprzeczać? – powtórzyłem za nim.

– Wszystkiemu. Ich relacji, porwaniu, morderstwom. Nie przyznamy się do winy, doprowadzę do uniewinnienia Harry’ego i zamierzam jeszcze domagać się wielomilionowego odszkodowania od stanu New Hampshire.

– No a co z maszynopisem, który policja znalazła obok ciała? A w dodatku przecież Harry przyznał się do związku z Nolą?

– Maszynopis o niczym jeszcze nie świadczy! Napisać coś to jeszcze nie znaczy zabić. A poza tym Harry powiedział, i to jest logiczne, że Nola przed zniknięciem zabrała maszynopis. A ta miłostka to ot, po prostu, takie tam zauroczenie. Nic takiego. Żadna zbrodnia. Zobaczy pan, że prokurator nie będzie mógł niczego udowodnić.

– Rozmawiałem z Travisem Dawnem, zastępcą szefa policji w Aurorze. Twierdzi, że Harry był wtedy podejrzewany.

– Pierdoły! – odparł Roth, który łatwo robił się chamski, kiedy ktoś się z nim nie zgadzał.

– Podobno tego dnia podejrzany jechał czarnym chevroletem monte carlo. Travis mówi, że taki właśnie model chevroleta miał Harry.

– Pierdoły do kwadratu! – uniósł się Roth. – Ale dobrze wiedzieć. Świetna robota, Goldman, to są właśnie informacje, jakich potrzebuję. Zresztą zna pan w Aurorze wszystkich tych chłopków-roztropków; niech ich pan podpyta, żebyśmy wiedzieli, jakie też głupoty mają zamiar wciskać przysięgłym w czasie procesu, jeśli powołają ich na świadków. I niech pan spróbuje się też dowiedzieć, kto za dużo pije albo tłucze za mocno żonkę, bo świadek, który pije albo bije żonę, nie jest wiarygodny.

– To dosyć obrzydliwa metoda, prawda?

– Jak wojna, to wojna, panie Goldman. Bush skłamał przed narodem, żeby zaatakować Irak, ale to było konieczne; no, niech pan popatrzy: dali Saddamowi po dupie, Irakijczycy odzyskali wolność i odtąd świat ma się znacznie lepiej.

– Większość Amerykanów była przeciwna tej wojnie. To kompletna katastrofa.

Wyglądał na rozczarowanego.

– No nieee! – powiedział. – Byłem tego pewien…

– Czego?

– Pan będzie głosował na demokratów, panie Goldman?

– Oczywiście, że będę głosował na demokratów.

– Zobaczy pan, jakie gigantyczne podatki przywalą takim forsiastym gościom jak pan. A potem będzie już za późno na płacz. Jak się chce rządzić Ameryką, trzeba mieć jaja. A słonie mają większe jaja niż osły, tak już jest, to sprawa genetyki.

– To szalenie budujące, co pan mówi, Roth. Zresztą, tak czy inaczej, demokraci i tak już wygrali wybory prezydenckie. Ta pana wspaniała wojna była na tyle niepopularna, że przeważyła szalę.

Uśmiechnął się ironicznie i odparł, jakby z niedowierzaniem:

– No nie… Tylko nie mów mi pan, że pan w to naprawdę wierzy! Kobita i jakiś Murzyn, panie Goldman! Kobieta i Murzyn! No przecież jest pan inteligentnym chłopcem, więc trochę więcej rozumu. Kto chciałby, żeby kobieta albo czarny rządzili krajem? Niech pan napisze o tym książkę. Byłaby to całkiem ładna powieść science fiction. A co potem? Portorykańska lesba i wódz indiański?

♦

Po zwyczajowych formalnościach na moją prośbę Roth zostawił mnie samego z Harrym w sali, w której ten na nas czekał. Siedział przybity, za plastikowym stołem, ubrany w strój więzienny. Gdy wszedłem do sali, jego twarz się rozjaśniła. Podniósł się z krzesła i uściskaliśmy się, po czym zasiedliśmy w milczeniu po obu stronach stołu.

– Boję się, Marcusie – odezwał się wreszcie.

– Wyciągniemy cię stąd, Harry.

– Mam tutaj telewizję, wiesz? I widzę wszystko, co się dzieje. Jestem skończony. Koniec z moją karierą. Moje życie się skończyło. To oznacza początek mojego upadku. Myślę, że w tej chwili już upadam.

– Nie wolno się nigdy bać, że się upadnie, Harry.

Na jego twarzy pojawił się smutny uśmiech.

– Dziękuję, że przyszedłeś.

– Tak postępują przyjaciele. Zamieszkałem w Goose Cove i nakarmiłem mewy.

– Wiesz… jeśli wrócisz teraz do Nowego Jorku, zrozumiem to.

– Nigdzie się nie wybieram. Roth jest może trochę dziwnym gościem, ale wydaje się, że naprawdę wie, co robi. Mówi, że cię uniewinnią. A ja zostanę tu i pomogę mu. Zrobię, co trzeba, żeby odkryć prawdę, i odzyskasz honor.

– No a co z twoją nową powieścią? Wydawca spodziewa się jej z końcem miesiąca, prawda?

Spuściłem głowę.

– Nie ma żadnej powieści. Nie mam żadnych pomysłów.

– Jak to: żadnych pomysłów?

Nie odpowiedziałem i chcąc zmienić temat rozmowy, wyciągnąłem z kieszeni stronę z gazety, którą zabrałem parę godzin wcześniej z Clark’sa.

– Harry – zacząłem. – Muszę zrozumieć. Muszę znać prawdę. Nie potrafię przestać myśleć o tym od czasu, kiedy do mnie zadzwoniłeś. Zadawałeś sobie pytanie, co zrobiłeś Noli…

– To było pod wpływem emocji, Marcusie. Chwilę wcześniej zatrzymała mnie policja, miałem prawo do jednego telefonu, a jedyną osobą, którą chciałem zawiadomić, byłeś ty. Nie o tym, że mnie zatrzymali, tylko że ona nie żyje. Dlatego że wyłącznie ty wiedziałeś o Noli i musiałem się z kimś podzielić moją rozpaczą… Przez te wszystkie lata miałem nadzieję, że ona żyje, że jednak gdzieś jest. A ona przez cały ten czas nie żyła… Umarła, a ja czułem się za to odpowiedzialny, zresztą z różnych powodów. Odpowiedzialny być może za to, że nie potrafiłem jej ochronić. Ale niczego złego jej nie zrobiłem. Przysięgam, że nie zrobiłem tego wszystkiego, o co mnie oskarżają.

– Wierzę ci. Co powiedziałeś policji?

– Prawdę. Że jestem niewinny. Po co miałbym kazać sadzić kwiaty akurat w tym miejscu, co? Przecież to kompletnie idiotyczne! Powiedziałem też, że nie wiem, skąd wziął się tam maszynopis, ale napisałem tę powieść o Noli i dla niej przed jej zniknięciem. I że Nola i ja się kochaliśmy. Że przeżyliśmy romans tego lata, w którym zniknęła, że wykorzystałem tę historię w mojej powieści i w tamtym czasie miałem O pochodzeniu zła w rękopisie i maszynopisie, przepisywanym przez Nolę. Bardzo się interesowała tym, co pisałem, i pomagała mi nawet w przepisywaniu tekstu na czysto. I tej wersji w maszynopisie któregoś dnia nie mogłem znaleźć. To był koniec sierpnia, tuż przed jej zniknięciem… Myślałem nawet, że zabrała ją do przeczytania, bo czasami tak właśnie robiła. Czytała moje teksty i mówiła mi potem, co o nich myśli. Brała je, nie pytając mnie o zgodę… Ale tym razem nie mogłem jej zapytać, czy wzięła maszynopis, bo zniknęła. Został mi tylko ten egzemplarz napisany odręcznie. To był rękopis O pochodzeniu zła, powieści, która, jak wiesz, kilka miesięcy później odniosła sukces.

– A więc naprawdę napisałeś tę książkę dla Noli?

– Tak. Widziałem w telewizji, że podobno mają wycofać ją ze sprzedaży.

– Ale co zaszło między wami… między tobą i Nolą?

– To była miłość, Marcusie. Zakochałem się w niej do szaleństwa. I myślę, że właśnie to mnie zgubiło.

– Co jeszcze policja ma przeciwko tobie?

– Nie mam pojęcia.

– A pudełko? Gdzie jest to pudełko z listem i zdjęciami? Nie znalazłem go w domu.

Nie zdążył mi odpowiedzieć; drzwi do sali się otworzyły, a on dał mi znak, żebym zamilkł. Wszedł Roth. Dosiadł się do nas, a kiedy mościł się na krześle, Harry dyskretnie wziął mój leżący na stole notes i napisał parę słów, których w tym momencie nie mogłem przeczytać.

Roth długo wyjaśniał, jak toczy się sprawa i jak wyglądają procedury. Potem, po półgodzinnym monologu, zwrócił się z pytaniem do Harry’ego:

– A czy nie ma jakiegoś szczegółu dotyczącego Noli, o którym zapomniałby mi pan powiedzieć? Muszę wiedzieć wszystko, to bardzo ważne.

Zapadła cisza. Harry patrzył na nas długo, po czym powiedział:

– Jest rzeczywiście coś, o czym powinien pan wiedzieć. Chodzi o ten dzień, o trzydziesty sierpnia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego piątego roku. Tego wieczoru, kiedy zniknęła, Nola miała się ze mną spotkać…

– Spotkać się z panem? – powtórzył Roth.

– Policja pytała mnie, co robiłem wieczorem trzydziestego sierpnia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego piątego roku, a ja powiedziałem, że wyjechałem wtedy za miasto. Skłamałem. To jedyny punkt, w którym minąłem się z prawdą. Tamtą noc spędziłem niedaleko Aurory, w motelu położonym przy drodze numer jeden, w kierunku Maine. Nazywa się Sea Side. Nadal istnieje. Siedziałem na łóżku w pokoju numer osiem, czekając, wypachniony jak nastolatek, z bukietem niebieskich hortensji, jej ulubionych kwiatów. Mieliśmy się spotkać o dziewiętnastej i pamiętam, że czekałem, a ona się nie zjawiała. O dwudziestej pierwszej była już spóźniona dwie godziny. A nigdy wcześniej się nie spóźniła. Nigdy. Włożyłem hortensje do wody w umywalce i włączyłem radio, żeby się trochę odprężyć. Noc była ciężka, burzowa, było mi za gorąco, dusiłem się w garniturze. Wyjąłem kartkę z kieszeni i przeczytałem ją z dziesięć razy, a może sto. Tę kartkę napisała do mnie kilka dni wcześniej, krótki liścik miłosny, którego treści nigdy nie zapomnę:

Harry, nie przejmuj się mną, proszę, poradzę sobie i spotkamy się na miejscu. Proszę, czekaj na mnie w pokoju numer osiem, lubię tę cyfrę, to moja ulubiona. Czekaj w tym pokoju o dziewiętnastej. A potem wyjedziemy na zawsze.

Tak, bardzo Cię kocham.

Całusy

Nola

Pamiętam: spiker w radiu podał, że minęła dwudziesta druga. Godzina dwudziesta druga, a Noli wciąż nie było. W końcu zasnąłem w ubraniu, wyciągnięty na łóżku. Kiedy otworzyłem oczy, był już ranek. Radio nadal grało, właśnie podawali wiadomości, była siódma: […] Ogłoszono stan pogotowia w mieście Aurora i w całym regionie z powodu zniknięcia wczoraj wieczorem około godziny dziewiętnastej piętnastoletniej Noli Kellergan. Policja poszukuje wszystkich osób, które mogłyby mieć jakiekolwiek informacje w tej sprawie […]. Nola Kellergan była ubrana w czerwoną sukienkę […].

Zerwałem się w jednej chwili, ogarnięty paniką. Pospiesznie pozbyłem się kwiatów i natychmiast wyruszyłem do Aurory, cały wymięty, z rozwichrzonymi włosami. Za pokój zapłaciłem z góry.

Nigdy dotąd nie widziałem tylu policjantów w Aurorze. Samochody ściągnięto ze wszystkich hrabstw. Na drodze numer jeden ustawiono wielką blokadę i kontrolowano auta wjeżdżające do miasta i z niego wyjeżdżające. Zobaczyłem szefa policji Garetha Pratta ze strzelbą samopowtarzalną w dłoni.

– Panie komendancie, właśnie dowiedziałem się z radia – powiedziałem.

– Paskudna sprawa, paskudna – odrzekł.

– Ale co się stało?

– Nikt nic nie wie. Nola Kellergan zniknęła z domu. Widziano ją niedaleko Side Creek Lane wczoraj wieczorem i od tej pory wszelki ślad po niej zaginął. Cała okolica jest otoczona, przeszukujemy las.

W radiu bez przerwy powtarzano jej rysopis: Dziewczyna rasy białej, metr sześćdziesiąt wzrostu, waga czterdzieści pięć kilogramów, włosy długie, blond, oczy zielone, ubrana była w czerwoną sukienkę. Nosi złoty naszyjnik z wygrawerowanym napisem NOLA. Czerwona sukienka, czerwona sukienka, czerwona sukienka – powtarzano wciąż w radiu. Czerwona sukienka, jej ulubiona. Włożyła ją specjalnie dla mnie. I tyle. Oto, co robiłem w nocy trzydziestego sierpnia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego piątego roku.

Milczeliśmy z Rothem osłupiali.

– Mieliście razem uciec? – spytałem w końcu. – W dniu, w którym zniknęła, mieliście razem uciec?

– Tak.

– To dlatego powiedziałeś mi wtedy przez telefon, że to twoja wina? Umówiliście się, a ona zniknęła, kiedy szła na spotkanie…

Przytaknął, zasępiony.

– Myślę, że gdyby nie to nasze spotkanie, może nadal by żyła…

Kiedy wyszliśmy z sali, Roth powiedział, że ta historia z zaplanowaną ucieczką to prawdziwa katastrofa i pod żadnym pozorem nie może się to wydostać na zewnątrz. Gdyby prokurator się o tym dowiedział, Harry byłby skończony. Pożegnaliśmy się na parkingu, zaczekałem chwilę i dopiero kiedy wsiadłem do samochodu, otworzyłem notes i przeczytałem, co napisał Harry:

Marcusie, na moim biurku stoi doniczka z porcelany.

Na samym dnie znajdziesz klucz. To klucz do mojej szafki w szatni w klubie fitness w Montburry. Szafka numer dwieście jeden. Wszystko tam jest. Spal wszystko. Jestem w niebezpieczeństwie.

Montburry było oddalone od Aurory jakieś szesnaście kilometrów. Udałem się tam tego samego popołudnia. Wcześniej wpadłem do Goose Cove i znalazłem w doniczce klucz schowany między spinaczami. W Montburry był tylko jeden klub fitness, usytuowany przy głównej ulicy, w nowoczesnym budynku ze szkła. W pustej szatni znalazłem szafkę numer dwieście jeden, którą otworzyłem kluczem. W środku był dres, jakieś batony wysokoenergetyczne, rękawice do rozciągania hantli i pudełko, które odkryłem parę miesięcy wcześniej w gabinecie Harry’ego. Wszystko było na swoim miejscu: fotografie, wycinki z gazet i odręcznie napisany liścik od Noli. Znalazłem tam również plik pożółkłych i spiętych razem kartek. Pierwsza strona była pusta, bez tytułu. Przekartkowałem następne: to był tekst napisany odręcznie i wystarczyło przeczytać kilka pierwszych linijek, by wiedzieć, że to rękopis O pochodzeniu zła. Ten właśnie rękopis, którego tak gorączkowo szukałem kilka miesięcy wcześniej, leżał sobie tutaj, w szatni klubu fitness. Usiadłem na ławce i przez chwilę z zachwytem i przejęciem oglądałem każdą stronę: tekst był doskonały, nie było w nim żadnych skreśleń. Jacyś ludzie weszli, żeby się przebrać, ale nie zwracałem na nich uwagi, nie mogłem oderwać oczu od tekstu. Harry napisał arcydzieło, które ja tak bardzo chciałbym stworzyć. Usiadł przy stole w kafejce i napisał te absolutnie genialne słowa, te cudowne zdania, które poruszyły całą Amerykę, starannie ukrywając w nich miłość do Noli Kellergan.

Po powrocie do Goose Cove skrupulatnie wykonałem to, o co prosił Harry. Rozpaliłem w kominku w salonie i wrzuciłem tam całą zawartość pudełka: list, fotografie, wycinki z gazet i wreszcie rękopis. Jestem w niebezpieczeństwie – napisał. Ale o jakim niebezpieczeństwie mówił? Płomienie w kominku były coraz wyższe; list Noli zamienił się w popiół, a zdjęcia dziurawiły się pośrodku, żeby po chwili zniknąć całkowicie pod wpływem temperatury. Rękopis zajął się olbrzymim pomarańczowym płomieniem, a strony rozpadały się, tworząc olbrzymie zbitki przypominające wulkaniczny pył. Siedząc przed kominkiem, patrzyłem, jak znika historia Harry’ego i Noli.

♦

Wtorek, 3 czerwca 1975

Tego dnia była okropna pogoda. Popołudnie miało się ku końcowi, na plaży nie było żywej duszy. Odkąd przyjechał do Aurory, nigdy wcześniej niebo nie było tak ciemne i groźne. Porywisty wiatr szarpał oceanem nabrzmiałym od piany i złości; jeszcze chwila i zacznie padać. Ale właśnie ta okropna pogoda zachęciła go do wyjścia. Zszedł po drewnianych schodach prowadzących z tarasu domu na plażę i usiadł na piasku. Długopis przesuwał się po kartce w notesie leżącym na jego kolanach; inspirowała go nadciągająca burza, miał pomysł na wielką powieść. W ostatnich tygodniach miał już kilka dobrych pomysłów na nową książkę, ale żaden z nich się nie rozwinął – zły był albo początek, albo koniec.

Z nieba spadły pierwsze krople deszczu. Najpierw pojedyncze, a potem nagle zamieniły się w ulewę. Chciał szybko gdzieś się schować, ale wtedy ujrzał ją: trzymając w ręce sandały, szła boso brzegiem oceanu, bawiąc się z falami. Zatrzymał się zaskoczony i patrzył na nią z zachwytem: podążała skrajem fal, starając się nie zamoczyć sukienki. Chwila nieuwagi i woda podniosła się aż do kostek; zaskoczona, wybuchnęła śmiechem. Zrobiła jeszcze parę kroków w głąb oceanu, kręcąc się wokół i oddając się bezkresnemu morzu. Tak jakby cały świat do niej należał. Żółta spinka w kształcie wianuszka kwiatów wpięta w jej długie blond włosy unoszone przez wiatr nie pozwalała zsunąć się kosmykom na twarz. Z nieba lały się teraz potoki wody. Kiedy zdała sobie sprawę, że jestem dziesięć metrów od niej, nagle stanęła w miejscu. Onieśmielona, że ktoś na nią patrzy, krzyknęła:

– Przepraszam…! Nie zauważyłam pana!

Poczuł, jak serce bije mu mocniej.

– Tylko proszę nie przepraszać – odpowiedział. – Proszę nie przerywać. Błagam, proszę sobie nie przeszkadzać! Po raz pierwszy widzę kogoś, kto tak bardzo lubi deszcz.

Promieniała.

– Pan też lubi? – zapytała radośnie.

– Co takiego?

– Deszcz.

– Nie… Ja… Prawdę mówiąc, nie cierpię deszczu.

Na jej twarzy pojawił się cudowny uśmiech.

– Jak można nie cierpieć deszczu? Nigdy nie widziałam niczego równie pięknego. Niech pan patrzy! Niech pan patrzy!

Podniósł głowę; woda perliła się na jego twarzy. Popatrzył na miliony drobnych rys przecinających pejzaż i obrócił się wokół.

Ona zrobiła to samo. Roześmiali się, przemoczeni. W końcu poszli się schronić pod filarami, na których opierał się taras. Z kieszeni wyciągnął paczkę papierosów, częściowo uratowaną od potopu, i zapalił.

– A ja mogę też dostać jednego? – zapytała.

Podał jej paczkę, a ona się poczęstowała. Był urzeczony.

– Jest pan pisarzem, prawda? – zapytała.

– Tak.

– I przyjechał pan z Nowego Jorku…

– Tak.

– Mam do pana pytanie: po co opuścił pan Nowy Jork i przyjechał do tej zapadłej dziury?

Uśmiechnął się.

– Miałem ochotę zmienić trochę otoczenie.

– Tak bardzo chciałabym zwiedzić Nowy Jork! – powiedziała. – Chodziłabym całymi godzinami, obejrzałabym wszystkie spektakle na Broadwayu. Chciałabym zostać gwiazdą. Gwiazdą w Nowym Jorku…

– Proszę mi wybaczyć – przerwał jej Harry. – Ale czy my się znamy?

Znowu się roześmiała zachwycającym śmiechem.

– Nie. Ale wszyscy wiedzą, kim pan jest. Pan jest tym pisarzem. Witam pana w Aurorze. Nazywam się Nola. Nola Kellergan.

– Harry Quebert.

– Wiem. Wszyscy to wiedzą. Przecież już panu mówiłam.

Wyciągnął do niej dłoń na powitanie, lecz ona oparła się o jego ramię, uniosła na czubkach palców i pocałowała go w policzek.

– Muszę już biec. Nie powie pan nikomu, że palę, prawda?

– Nie, obiecuję.

– Do widzenia, panie pisarzu. Mam nadzieję, że się jeszcze zobaczymy.

Po chwili zniknęła w strumieniach rzęsistego deszczu.

Był do głębi poruszony. Kim była ta dziewczyna? Jego serce biło bardzo mocno. Przez dłuższy czas siedział nieruchomo pod tarasem, dopóki nie nadeszły wieczorne ciemności. Nie czuł ani tego, że pada, ani że jest już ciemno. Zastanawiał się, ile może mieć lat. Była za młoda, i on o tym wiedział. Ale podbiła go. Rozpaliła ogień w jego sercu.

♦

Do rzeczywistości przywrócił mnie telefon od Douglasa. Minęły dwie godziny, zapadał wieczór. W kominku zostały tylko żarzące się węgielki.

– Wszyscy mówią tylko o tobie – powiedział Douglas. – Nikt nie rozumie, po co pojechałeś do New Hampshire… Wszyscy uważają, że popełniasz teraz największe głupstwo w życiu.

– Wszyscy wiedzą też dobrze, że Harry jest moim przyjacielem. Nie mogłem siedzieć z założonymi rękami.

– Tak, ale w tym wypadku jest inaczej, Marc. Chodzi o morderstwa, a do tego ta książka… Myślę, że nie zdajesz sobie sprawy z rozmiarów skandalu. Barnaski jest wściekły, domyśla się, że nie masz dla niego nowej powieści. Mówi, że wyjechałeś, aby się ukryć w New Hamsphire. I chyba ma rację… Dzisiaj jest już siedemnasty czerwca, Marc. Za trzynaście dni mija termin. Za trzynaście dni jesteś skończony.

– Do ciężkiej cholery, myślisz, że o tym nie wiem?! Po to właśnie do mnie dzwonisz?! Żeby mi przypominać, w jakiej jestem sytuacji?!

– Nie, dzwonię, bo wydaje mi się, że wpadłem na pewien pomysł.

– Pomysł? Słucham.

– Napisz książkę o sprawie Harry’ego Queberta.

– Co takiego?! Nie, nie ma mowy, nie będę budował na nowo swojej kariery na plecach Harry’ego.

– Dlaczego akurat na plecach? Powiedziałeś mi, że pojechałeś tam go bronić. Udowodnij, że jest niewinny, i napisz o tym książkę. Wyobrażasz sobie, jaki to może być sukces?

– I to wszystko miałbym zrobić w dziesięć dni?

– Rozmawiałem o tym z Barnaskim, żeby go uspokoić…

– Co?! Ty z nim.

– Posłuchaj mnie, Marc, zamiast się unosić. Barnaski myśli, że to wymarzona okazja! Twierdzi, że Marcus Goldman, który opowie o sprawie Harry’ego Queberta, to interes wart sumy z siedmioma zerami! To mogłaby być książka roku. Jest gotów renegocjować twoją umowę. Proponuje ci zacząć od zera: podpisujesz z nim nowy kontrakt, który unieważni ten poprzedni, a do tego zaliczka, pół miliona dolarów. Wiesz, co to znaczy?

Znaczyło to dokładnie to, co znaczyło: dzięki tej książce moja kariera znowu nabierze rozmachu. Byłby to stuprocentowy bestseller, sukces zapewniony, a na koniec wielka góra pieniędzy.

– A dlaczego Barnaski miałby to dla mnie zrobić?

– Wcale nie robi tego dla ciebie, tylko dla siebie. Marc, ty chyba sobie nie zdajesz z tego sprawy, ale wszyscy tutaj wciąż o tym mówią. Taka książka to hit stulecia!

– Myślę, że nie jestem w stanie tego zrobić. Nie umiem już pisać. Zresztą nawet nie wiem, czy kiedykolwiek umiałem. I na dodatek prowadzić śledztwo… Od tego jest policja. Nie wiem, jak się prowadzi śledztwo.

Jednak Douglas wciąż naciskał:

– Marc, taka okazja trafia się raz w życiu.

– Zastanowię się nad tym.

– Kiedy mi to mówisz, to wiadomo, że się nad tym nie zastanowisz.

Ostatnie zdanie sprawiło, że obaj wybuchnęliśmy śmiechem – po prostu za dobrze mnie znał.

– Doug… Czy można się zakochać w piętnastoletniej dziewczynie?

– Nie.

– Skąd możesz być tego aż tak bardzo pewny?

– Niczego nie jestem pewny.

– A co to jest miłość?

– Marc, litości, darujmy sobie te filozoficzne rozmowy, naprawdę, nie teraz…

– Ale, Douglasie, on ją kochał! Harry zakochał się do szaleństwa w tej dziewczynie. Opowiedział mi o tym dzisiaj w więzieniu: siedział na plaży, przed domem, zobaczył ją i zakochał się. Dlaczego ona, a nie inna?

– Nie wiem, Marc. Ale chciałbym się kiedyś dowiedzieć, co tak bardzo łączy cię z Quebertem.

– Wspaniały – odpowiedziałem.

– Kto taki?

– Wspaniały. Pewien młody człowiek, któremu nie za bardzo się wiodło w życiu. Dopóki nie spotkał Harry’ego. To właśnie on nauczył mnie, jak stać się pisarzem. To on nauczył mnie, jak ważne jest umieć upadać.

– Co ty mi tu w ogóle opowiadasz, Marc? Piłeś czy co? Jesteś pisarzem, bo masz talent.

– Nie, wcale nie. Nikt nie rodzi się pisarzem, pisarzem człowiek się staje.

– I właśnie to się wydarzyło w Burrows w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym ósmym roku?

– Tak. Przekazał mi całą swoją wiedzę… Zawdzięczam mu wszystko.

– Opowiesz mi o tym?

– Jeśli chcesz.

Tego wieczoru opowiedziałem Douglasowi historię, która łączyła mnie z Harrym. Po naszej rozmowie zszedłem na plażę. Musiałem zaczerpnąć trochę powietrza. W ciemnościach odgadywałem gęste chmury na niebie; powietrze było ciężkie, nadciągała burza. Nagle zerwał się wiatr, drzewa wyginały się z wściekłością, jakby świat również obwieszczał koniec wielkiego Harry’ego Queberta. Wróciłem do domu znacznie, znacznie później. W drzwiach wejściowych znalazłem wiadomość, którą podczas mojej nieobecności zostawiła czyjaś anonimowa ręka. Zwykła koperta, bez żadnych oznaczeń, a wewnątrz informacja napisana na komputerze:

Wracaj, Goldman, skąd przyjechałeś.

28
Ważne, żeby wiedzieć, jak upaść
(uniwersytet w Burrows, Massachusetts, 1998–2003)

„Harry, gdyby ze wszystkich tych lekcji miała pozostać tylko jedna, która by to była?

– Sam sobie odpowiedz na to pytanie.

– Dla mnie byłaby to lekcja o tym, że ważne jest, aby wiedzieć, jak upaść.

– Całkowicie się z tobą zgadzam. Życie jest jednym długim upadkiem, Marcusie. I najważniejsze jest umieć upaść”.

Rok 1998 był rokiem wyjątkowych mrozów, które sparaliżowały północ Stanów Zjednoczonych i część Kanady, skazując przez parę dni kilka milionów nieszczęśników na brak prądu. Był to również rok, w którym poznałem Harry’ego. Jesienią po ukończeniu liceum w Felton zjawiłem się w kampusie uniwersytetu w Burrows, gdzie wśród wspaniale utrzymanych trawników budynki z prefabrykatów sąsiadowały z budowlami w stylu wiktoriańskim. Przydzielono mi ładny pokój we wschodnim skrzydle akademika, który dzieliłem z sympatycznym chudzielcem z Idaho o imieniu Jared. Był to miły czarny w okularach, który oderwał się od cokolwiek zaborczej rodziny i najwyraźniej przerażony nową wolnością, wciąż pytał, czy mu wolno… „Czy wolno mi wyjść, żeby kupić coca-colę? Czy wolno mi wrócić do kampusu po dwudziestej drugiej? Czy wolno mi trzymać jedzenie w pokoju? Czy wolno mi nie pójść na zajęcia, jeśli jestem chory?”. A ja odpowiadałem, że odkąd przyjęto trzynastą poprawkę, która zniosła niewolnictwo, wolno mu robić wszystko, co chce, a on promieniał szczęściem.

Jared miał dwie obsesje: uczyć się i dzwonić do matki, aby przekazać jej, że wszystko w porządku. Co do mnie, miałem tylko jedną: stać się słynnym pisarzem. Poświęcałem dużo czasu na pisanie opowiadań do przeglądu uniwersyteckiego, ale wydawano je tylko w co drugim numerze, i do tego na najgorszych stronach, gdzie zamieszczano też reklamy miejscowych przedsiębiorstw, które nikogo nie interesowały: Drukarnia Lukas, Forster Vidanges, Salon fryzjerski François albo Julie Hu – kwiaciarnia. Uważałem tę sytuację za absolutnie skandaliczną i niesprawiedliwą. Trzeba przyznać, że od czasu, gdy zjawiłem się w kampusie, musiałem stawić czoło poważnemu konkurentowi w osobie Dominica Reinhartza, studenta trzeciego roku, obdarzonego wyjątkowym talentem pisarskim, przy którym wypadałem nader blado. To on zbierał wszystkie laury, publikując w przeglądzie uniwersyteckim, a kiedy ukazywał się kolejny numer, zdarzało mi się słyszeć w bibliotece pełne podziwu komentarze studentów na jego temat. Jedynie Jared wspierał mnie stale i wytrwale: czytał z przejęciem moje opowiadania – najpierw, gdy wychodziły z drukarki, a potem jeszcze raz, kiedy już ukazały się w przeglądzie. Zawsze dawałem mu w prezencie jeden egzemplarz, chociaż bardzo nalegał, żeby wpłacić do biura pisma dwa dolary, a więc tyle, ile ono kosztowało, przeznaczając na to ciężko zarobione pieniędze, gdyż pracował w weekendy w ekipie sprzątającej uniwersytet. Myślę, że odczuwał wobec mnie bezbrzeżny podziw. Często mawiał: „Ty jednak jesteś niesamowitym gościem, Marcusie… Co ty w ogóle robisz w takiej dziurze jak Burrows w Massachusetts? Hę?”. Któregoś wieczoru wczesną jesienią poszliśmy wyciągnąć się na trawie w kampusie, żeby napić się piwa i pogapić w niebo. Jared na wstępie zapytał mnie, czy wolno pić piwo na terenie kampusu, potem, czy wolno leżeć na trawie w nocy, a później nagle zobaczył spadającą gwiazdę i krzyknął:

– Pomyśl jakieś życzenie! Pomyśl jakieś życzenie!

– Życzę sobie, żeby nam się w życiu powiodło – odpowiedziałem. – Co chciałbyś robić, Jared?

– Chciałbym po prostu być kimś w porządku, Marc. A ty?

– A ja chciałbym zostać wielkim, wielkim pisarzem. I sprzedać miliony, ale to miliony książek.

Otworzył szeroko oczy, a ja ujrzałem jego białka lśniące w nocy niczym dwa księżyce.

– Jasne, że ci się uda, Marc. Jesteś niesamowitym gościem!

A ja pomyślałem sobie, że spadająca gwiazda może być piękna, ale boi się świecić i dlatego ucieka, jak tylko może najdalej. Trochę jak ja.

♦

W żaden czwartek nie opuściliśmy z Jaredem zajęć prowadzonych przez jedną z najważniejszych postaci na naszym uniwersytecie, pisarza Harry’ego Queberta. Był to człowiek, który wywierał wielkie wrażenie swoją charyzmą i osobowością, wykładowca, który nie wpisywał się w jakąkolwiek sztampę, uwielbiany przez studentów i szanowany przez innych wykładowców. To właściwie on decydował o wszystkim w Burrows, wszyscy go słuchali i liczyli się z jego zdaniem, nie tylko dlatego, że był to Harry Quebert, ów słynny Harry Quebert, jedno z najlepszych piór w Ameryce, ale też dlatego, że dominował nad innymi posturą, naturalną elegancją i zarazem ciepłym i dźwięcznym głosem. Na korytarzach uniwersytetu i na alejkach kampusu wszyscy się za nim odwracali, żeby go pozdrowić. Cieszył się ogromną popularnością: studenci byli mu wdzięczni, że poświęca tyle czasu tak niewielkiej uczelni, świadomi, że wystarczyłby mu jeden telefon, aby objąć którąś z najbardziej prestiżowych katedr w kraju. Zresztą tylko on jeden z całego profesorskiego grona prowadził wykłady w wielkiej auli, w której zazwyczaj odbywały się ceremonie wręczania dyplomów albo spektakle teatralne.

Ów 1998 rok był także rokiem afery Lewinsky, rokiem prezydenckiej laski, w którym Ameryka z przerażeniem odkryła coraz większe zepsucie w najwyższych sferach kraju i ujrzała, jak nasz szanowany prezydent Clinton został zmuszony okazać skruchę przed narodem za to, że dał sobie polizać fiuta niezwykle oddanej stażystce. Niczym powtarzany na okrągło wesoły żarcik, sprawa ta była na ustach wszystkich: w kampusie nikt nie mówił o niczym innym i zastanawialiśmy się, wydymając wargi, co też się stanie z naszym prezydentem.

W pewien czwartek rano, gdzieś pod koniec października, Harry Quebert rozpoczął swój wykład w taki oto sposób:

– Panie i panowie, jesteśmy bardzo mocno podekscytowani tym, co dzieje się w tej chwili w Waszyngtonie, prawda? Afera Lewinsky… Otóż wyobraźcie sobie, że w całej historii Stanów Zjednoczonych Ameryki odnotowano zaledwie dwa przypadki, w których prezydent przestał sprawować swój urząd w trakcie kadencji: kiedy powszechnie uznano go za kanalię, co dotknęło Richarda Nixona, lub kiedy zmarł. I do dzisiejszego dnia dziewięciu prezydentów przestało sprawować urząd z jednego z tych dwóch powodów: Nixon podał się do dymisji, a ośmiu pozostałych zmarło, z czego połowa została zamordowana. Ale oto pojawiła się trzecia przyczyna, którą można by dopisać do tej listy, a mianowicie fellatio. Stosunek oralny, laska, obciąganie druta lub zrobienie loda. I każdy z nas zadaje sobie zapewne pytanie, czy kiedy nasz potężny prezydent ma spodnie spuszczone do kolan, nadal pozostaje naszym potężnym prezydentem. Takimi właśnie rzeczami pasjonuje się przecież Ameryka: skandalami seksualnymi i opowieściami o moralności. Ameryka to królestwo fiutka. Zobaczycie sami, że już za kilka lat nikt nie będzie pamiętał o tym, że Clinton wyprowadził naszą gospodarkę z potwornej zapaści, że wspólnie z republikańską większością niezwykle sprawnie przepychał ustawy przez Senat albo że doprowadził do tego, że Rabin i Arafat uścisnęli sobie dłonie. Za to wszyscy będą pamiętać o aferze Lewinsky, bo ta laska, panie i panowie, na zawsze wryła się nam w pamięć. A więc nasz pan prezydent lubi, gdy ktoś od czasu do czasu obciąga mu druta? I co z tego? Z całą pewnością nie on jeden. A kto spośród osób na tej sali również to lubi?

Po tych słowach Harry przerwał i patrzył na słuchaczy. Zapadła długa cisza: większość studentów bacznie przyglądała się swoim butom. Jared, który siedział obok mnie, nawet zamknął oczy, żeby nasze spojrzenia się nie spotkały. A wtedy ja podniosłem rękę. Siedziałem w jednym z ostatnich rzędów i Harry, wskazując na mnie palcem, powiedział:

– Proszę wstać, drogi przyjacielu. Proszę wstać, żebyśmy dobrze pana widzieli, i proszę nam powiedzieć, co panu leży na sercu.

Stanąłem dumnie na krześle.

– Ja bardzo lubię, jak ktoś mi robi loda, panie profesorze. Nazywam się Marcus Goldman i lubię, jak mi ktoś obciąga laskę. Tak jak nasz pan prezydent.

Harry zsunął niżej na nos okulary do czytania i popatrzył na mnie rozbawionym wzrokiem. Potem, znacznie później, zwierzył mi się: „Tego dnia, kiedy cię zobaczyłem, Marcusie, kiedy ujrzałem tego dumnego, dobrze zbudowanego młodego człowieka stojącego na krześle, powiedziałem sobie: cholera, to jest ktoś”. Wtedy jednak zapytał mnie całkiem po prostu:

– Proszę mi powiedzieć, młody człowieku, czy lubi pan, żeby panu obciągali chłopcy, czy dziewczęta?

– Dziewczęta, profesorze. Jestem dobrym heteroseksualistą i dobrym Amerykaninem. Niech Bóg błogosławi naszego prezydenta, seks i Amerykę.

Słuchacze, których najpierw totalnie zamurowało, wybuchnęli śmiechem i zaczęli klaskać. Harry był zachwycony. Na użytek moich kolegów wyjaśnił:

– Widzicie sami, teraz nikt już nie będzie patrzył na tego biednego chłopca tak jak do tej pory. Każdy z was pomyśli: a, to ten zbok, który lubi, żeby mu robić dobrze. I nieważny będzie jego talent, uzdolnienia, zostanie bowiem już na zawsze Panem Laską. – Znowu zwrócił się w moją stronę. – Panie Laska, czy może nam pan teraz wyjaśnić, dlaczego wzięło pana na takie zwierzenia, kiedy pana koledzy i koleżanki mieli na tyle wyczucia, żeby się nie odzywać?

– Ano dlatego, że w królestwie fiutka, panie profesorze, seks może przynieść zgubę, ale może też wynieść na sam szczyt. No a teraz, kiedy wzrok całego audytorium skierowany jest na moją osobę, mam przyjemność poinformować państwa, że piszę bardzo dobre opowiadania, które wychodzą w piśmie uniwersyteckim i można będzie je kupić za marne pięć dolarów zaraz po zakończeniu tego wykładu.

Po wykładzie Harry zatrzymał mnie przed wejściem do auli. Tymczasem koledzy rozszarpali cały mój zapas egzemplarzy pisma. A on kupił ostatni.

– Ile pan tego sprzedał? – zapytał.

– Wszystkie, jakie miałem, to znaczy pięćdziesiąt egzemplarzy. I do tego zamówiono u mnie kolejną setkę, za którą już zapłacono z góry. Ja zapłaciłem za nie po dwa dolary za sztukę, a odsprzedałem po pięć. Tak więc właśnie zarobiłem czterysta pięćdziesiąt dolarów. Nie licząc tego, że jeden z szefów pisma zaproponował mi, abym został redaktorem naczelnym. Powiedział, że udało mi się zrobić niesamowitą reklamę gazecie i że nigdy wcześniej czegoś takiego nie widział. Aha, i byłbym zapomniał: jakieś dziesięć panienek zostawiło mi numery telefonów. Ma pan rację, żyjemy w królestwie fiutka. I każdy z nas powinien wykorzystać go w sposób świadomy.

Uśmiechnął się i podał mi rękę.

– Harry Quebert – przedstawił się.

– Wiem, kim pan jest, proszę pana. A ja nazywam się Marcus Goldman. Marzę o tym, żeby zostać wielkim pisarzem, jak pan. Mam nadzieję, że spodoba się panu moje opowiadanie.

Wymieniliśmy mocny uścisk dłoni.

– Drogi Marcusie, nie mam żadnych wątpliwości, że zajdzie pan daleko – powiedział.

♦

Prawdę mówiąc, tego dnia dotarłem jednak nie dalej niż do biura dziekana wydziału literatury Dustina Pergala, który wezwał mnie mocno rozzłoszczony.

– Młody człowieku – odezwał się podekscytowanym, nosowym głosem, wpijając się mocno w podłokietniki fotela. – Czy dzisiaj w wypełnionej studentami auli wypowiedział pan zdania o charakterze pornograficznym?

– Pornograficznym? Nie.

– Czy nie przedstawił pan w obecności trzystu pańskich kolegów apologii stosunku oralnego?

– Mówiłem o robieniu laski, proszę pana. Rzeczywiście.

Wzniósł oczy do nieba.

– Panie Goldman, czy przyznaje się pan, że użył następujących słów: „Bóg”, „błogosławić”, „seks”, „heteroseksualny”, „homoseksualny” i „Ameryka”, w jednym i tym samym zdaniu?

– Nie przypominam już sobie dokładnie mojej wypowiedzi, ale tak, chodziło o coś takiego.

Próbował zachować spokój i powiedział wyraźnie i powoli:

– Panie Goldman, czy mógłby mi pan wytłumaczyć, jakie obsceniczne zdanie mogłoby zawierać wszystkie te słowa jednocześnie?

– Och, proszę się uspokoić, panie dziekanie, to nie było wcale obsceniczne. Było to po prostu błogosławieństwo pod adresem Boga, Ameryki, seksu i wszelkich praktyk, które mogą z tego wynikać. Od przodu, od tyłu, z lewej, z prawej i we wszystkich kierunkach, jeśli rozumie pan, panie dziekanie, co mam na myśli. Wie pan, że my, Amerykanie, jesteśmy narodem, który bardzo lubi błogosławić. To u nas naturalne. Za każdym razem, kiedy jesteśmy zadowoleni, błogosławimy.

Znów podniósł oczy do nieba.

– A czy potem otworzył pan nielegalny punkt sprzedaży pisma uniwersyteckiego przy wejściu do auli?

– Jak najbardziej, panie dziekanie. Ale był to przypadek niejako siły wyższej, z czego się tutaj przed panem dziekanem chętnie wytłumaczę. Otóż zadaję sobie bardzo dużo trudu, żeby pisać opowiadania do pisma, ale redakcja publikuje je na niezbyt atrakcyjnych stronach. Potrzebowałem więc trochę reklamy, bo inaczej nikt mnie nie będzie czytał. A po co pisać, jeśli nikt tego nie przeczyta?

– Czy jest to opowiadanie o charakterze pornograficznym?

– Nie, proszę pana.

– Chciałbym na to rzucić okiem.

– Bardzo proszę. Kosztuje pięć dolarów.

Pergal nie wytrzymał.

– Panie Goldman! Myślę, że nie zdaje sobie pan sprawy z powagi sytuacji! Pana wypowiedzi wywołały szok! Studenci się skarżyli! Jest to nieprzyjemna sytuacja dla pana, dla mnie, dla wszystkich. Stwierdził pan ponoć – odczytywał z leżącej przed nim kartki: – „Lubię, jak ktoś mi robi loda… Jestem dobrym heteroseksualistą i dobrym Amerykaninem. Niech Bóg błogosławi naszego prezydenta, seks i Amerykę”. Na Boga, co to w ogóle ma być?

– To tylko prawda, panie dziekanie: jestem dobrym heteroseksualistą i dobrym Amerykaninem.

– W ogóle nie chcę tego słuchać! Pana orientacja seksualna nikogo nie interesuje, panie Goldman! A te odrażające praktyki, które odbywają się na poziomie pańskiego krocza, w żadnym stopniu nie obchodzą pana koleżanek i kolegów!

– Ale ja tylko odpowiedziałem na pytanie zadane przez profesora Queberta.

Usłyszawszy ostatnie zdanie, Pergal omal się nie udusił.

– Co?! Co pan mówi?! Na pytanie profesora Queberta?!

– Tak, bo on zapytał, kto lubi, kiedy mu robią loda, a ja podniosłem rękę, bo to bardzo niegrzecznie nie odpowiadać na zadane pytanie, no więc zapytał mnie, czy daję sobie obciągnąć chłopcom, czy dziewczętom. To wszystko.

– Profesor Quebert zapytał, czy lubicie, jak ktoś wam…?

– Właśnie tak. Rozumie pan, panie dziekanie, że to wina prezydenta Clintona. Każdy chciałby robić to, co nasz prezydent.

Pergal podniósł się z miejsca i wyjął teczkę z podwieszonych akt osobowych. Usiadł znowu za biurkiem i popatrzył mi prosto w oczy.

– Kim pan właściwie jest, panie Goldman? Proszę mi trochę opowiedzieć o sobie. Chciałbym się dowiedzieć, skąd pan pochodzi.

Wyjaśniłem, że urodziłem się w 1970 roku Newark, moja matka pracuje w dużym sklepie, a ojciec jest inżynierem. Rodzina należy do klasy średniej, porządni Amerykanie. Jestem jedynakiem. Miałem szczęśliwe dzieciństwo i okres dojrzewania, pomimo inteligencji powyżej średniej. Liceum w Felton. Wspaniały. Kibic Giants. Aparat korekcyjny na zęby w wieku czternastu lat. Wakacje u cioci w stanie Ohio, dziadkowie na Florydzie, z powodu słońca i pomarańczy. Wyłącznie same normalne rzeczy. Żadnej alergii, żadnych cięższych chorób nie przebyłem. Zatrucie pokarmowe kurczakiem na wakacyjnym obozie harcerskim, kiedy miałem osiem lat. Lubię psy, ale nie cierpię kotów. Uprawiane dyscypliny sportu: lacrosse, biegi oraz pięściarstwo. Ambicja: zostać słynnym pisarzem. Nie palę, bo to wywołuje raka płuc i nieładnie się pachnie po przebudzeniu. Piję w granicach rozsądku. Ulubione danie: steki i makaron z serem. Okazjonalnie spożywam owoce morza, zwłaszcza w restauracji Joe’s Stone Crab na Florydzie, choć moja matka twierdzi, że to przynosi nieszczęście ze względu na naszą przynależność.

Pergal wysłuchał mojej biografii, nie odzywając się słowem. Kiedy już skończyłem, powiedział całkiem po prostu:

– Panie Goldman, niech już pan da sobie spokój z tymi historyjkami, dobrze? Właśnie zapoznałem się z pana dokumentami. Odbyłem też kilka rozmów telefonicznych, między innymi z dyrektorem liceum w Felton. Powiedział, że był pan wybijającym się uczniem i mógł się pan dostać na najlepsze uniwersytety. Proszę mi więc powiedzieć: co pan tutaj robi?

– Bardzo przepraszam, ale nie rozumiem, panie dziekanie.

– Panie Goldman, kto wybiera Burrows zamiast Harvardu albo Yale?

♦

Brawurowy występ w auli miał całkowicie zmienić moje życie, chociaż niewiele brakowało, a kosztowałby mnie utratę miejsca w Burrows. Na razie jednak Pergal zakończył rozmowę, mówiąc, że musi się zastanowić nad moim dalszym losem, i ostatecznie sprawa nie miała dla mnie dalszych konsekwencji. Dopiero kilka lat później dowiedziałem się, że Pergal, który uważał, że jeśli z jakimś studentem choć raz były problemy, to już zawsze będą, chciał mnie wyrzucić i że to Harry nalegał, abym mógł dalej studiować w Burrows.

Nazajutrz po tym pamiętnym epizodzie zostałem poproszony o przejęcie sterów pisma uniwersyteckiego i nadanie mu nowej dynamiki. Zgodnie ze zwyczajem Wspaniałego postanowiłem, że owa nowa dynamika będzie polegać przede wszystkim na zaprzestaniu publikowania utworów Reinhartza i zajęciu przeze mnie okładki każdego wychodzącego numeru. Potem, w następny poniedziałek, spotkałem przypadkowo Harry’ego w sali sekcji bokserskiej, gdzie pilnie trenowałem, odkąd przyjechałem na studia. Jednak jego zobaczyłem tam po raz pierwszy. Miejsce to nie było zazwyczaj zbyt licznie odwiedzane; w Burrows ludzie nie uprawiali boksu i jedyną osobą poza mną, która przychodziła tam regularnie, był Jared. Udało mi się go przekonać, żeby co dwa tygodnie w poniedziałek boksował się ze mną przez kilka rund, gdyż potrzebowałem partnera, najchętniej bardzo słabego, by mieć pewność, że go pokonam. I raz na dwa tygodnie roznosiłem go z niewątpliwą przyjemnością, płynącą z przekonania, że już na zawsze będę Wspaniałym.

Kiedy w poniedziałek Harry pojawił się na sali, trenowałem przed lustrem przyjęcie gardy. On był w stroju sportowym, który nosił z taką samą elegancją jak dwurzędowe garnitury. Wchodząc na salę, pozdrowił mnie z daleka i powiedział po prostu: „Nie wiedziałem, że pan również lubi boks, panie Goldman”. A potem trenował z workiem w kącie sali. Miał bardzo dobre ruchy, był energiczny i szybki. Paliła mnie ochota, aby z nim porozmawiać i opowiedzieć, że po zajęciach zostałem wezwany przez Pergala, podyskutować z nim o laskach i o wolności słowa, pochwalić się, że zostałem nowym redaktorem naczelnym uniwersyteckiego pisma, i wyznać, jak bardzo go podziwiam. Byłem jednak pod zbyt wielkim wrażeniem jego osoby, żeby do niego podejść.

Pojawił się znowu na sali treningowej w następny poniedziałek i był świadkiem cięgów, jakie co dwa tygodnie zbierał Jared. Obserwował mnie z zainteresowaniem, stojąc obok ringu, i patrzył, jak po prostu obijam mojego towarzysza. Po walce powiedział, że uważa mnie za niezłego pięściarza, jak również że sam ma znowu ochotę trochę poważniej się do tego zabrać i z wdzięcznością przyjmie moje rady. Miał pięćdziesiąt parę lat, ale pod luźnym podkoszulkiem rysowało się mocne i sprężyste ciało. Zręcznie obijał gruszkę treningową, trzymał się mocno na nogach. Praca nóg była może trochę zbyt wolna, ale płynna, a gardę i ruchy miał bez zarzutu. Zaproponowałem mu więc, żeby na początek poćwiczył trochę z workiem, i tak spędziliśmy cały wieczór.

Wrócił potem na salę w następny poniedziałek i w kolejne. A ja zostałem w pewnym sensie jego indywidualnym trenerem. I tak z kolejnymi treningami Harry i ja stawaliśmy się sobie coraz bliżsi. Często po treningu rozmawialiśmy przez chwilę, siedząc obok siebie na drewnianych ławkach w szatni i czekając, aż wyschnie pot. Po kilku tygodniach nadszedł ten oczekiwany z niepokojem dzień, w którym Harry zapragnął wejść na ring i powalczyć ze mną przez trzy rundy. Oczywiście nie miałem śmiałości, żeby go uderzyć, ale on nie dał się prosić i trafił mnie kilkoma mocnymi prawymi prostymi w podbródek, po których wylądowałem parę razy na deskach. Śmiał się, mówił, że od wielu lat tego nie robił i zapomniał, jak bardzo jest to zabawne. Kiedy mnie już prawie zupełnie zniszczył i uznał za mięczaka, zaproponował, żebyśmy poszli na kolację. Zaprowadziłem go do zwykłej knajpki dla studentów przy jednej z najbardziej uczęszczanych ulic w Burrows, a tam, jedząc ociekające tłuszczem hamburgery, rozmawialiśmy o książkach i pisarstwie.

– Jest pan dobrym studentem – powiedział. – Sporo pan już przeczytał.

– Dziękuję. Przeczytał pan już moje opowiadanie?

– Jeszcze nie.

– Bardzo chciałbym wiedzieć, co pan o nim myśli.

– No cóż, przyjacielu, jeśli ma to pana uszczęśliwić, to obiecuję, że rzucę okiem i powiem, co o nim myślę.

– I przede wszystkim proszę być surowym sędzią – powiedziałem.

– Obiecuję.

Nazwał mnie przyjacielem, bardzo się tym przejąłem i byłem mocno podekscytowany. Jeszcze tego samego wieczoru zadzwoniłem do rodziców, żeby byli na bieżąco: po kilku zaledwie miesiącach jadłem kolację z wielkim Harrym Quebertem. Matka, oszalała ze szczęścia, obdzwoniła potem połowę mieszkańców New Jersey, aby obwieścić, że niesamowity Marcus, jej Marcus, Wspaniały, już nawiązał kontakty w najwyższych sferach literackiego świata. Marcus miał zostać wielkim pisarzem, to było jasne i pewne.

Niebawem kolacje po treningach bokserskich stały się częścią rytuału w poniedziałkowe wieczory, którym na przeszkodzie nie mogły stanąć żadne okoliczności, bo właśnie one jeszcze bardziej potęgowały poczucie, że jestem Wspaniały. Zostałem znajomym Harry’ego Queberta; od tej pory w czwartki, kiedy zabierałem głos na jego zajęciach, zwracał się do mnie po imieniu, podczas gdy inni studenci musieli zadowolić się banalnym „pani” lub „pan”.

Kilka miesięcy później – musiało to być w styczniu albo w lutym, zaraz po feriach bożonarodzeniowych – w czasie jednej z naszych poniedziałkowych kolacji zacząłem naciskać Harry’ego, żeby powiedział, co myśli o moim opowiadaniu, bo dotąd nigdy nie poruszył tego tematu.

– Naprawdę chcesz wiedzieć, Marcusie? – zapytał po chwili wahania.

– Jak najbardziej. I proszę krytykować. Jestem tu po to, żeby się uczyć.

– Dobrze piszesz. Masz ogromny talent.

Poczerwieniałem z radości.

– I co więcej?! – krzyknąłem niecierpliwie.

– Jesteś uzdolniony, nie ma co do tego wątpliwości.

Byłem nieprawdopodobnie szczęśliwy.

– Czy może pana zdaniem coś powinienem poprawić?

– O tak, oczywiście. Wiesz, masz bardzo duży potencjał, ale to, co przeczytałem, właściwie jest kiepskie. Prawdę mówiąc, bardzo kiepskie. Nie jest to nic warte. Tak samo zresztą jak wszystkie pozostałe twoje teksty, które mogłem przeczytać w przeglądzie uniwersyteckim. Wycinanie drzew, żeby drukować takie dziadostwo, to naprawdę zbrodnia. Nie wystarczy chyba lasów dla beznadziejnych pisarzy, od których aż roi się w tym kraju. Trzeba się trochę bardziej postarać.

Krew się we mnie ścięła. Tak jakbym dostał olbrzymią pałą w łeb. Okazało się bowiem, że Harry Quebert, król literatury, jest przede wszystkim królem skurwieli.

– Zawsze pan taki jest? – zapytałem ostrym tonem.

Uśmiechnął się rozbawiony, wpatrując się we mnie tym swoim władczym wzrokiem, tak jakby rozkoszował się chwilą.

– Jaki, twoim zdaniem? – spytał.

– Niestrawny.

Wybuchnął śmiechem.

– Wiesz co, Marcusie, znam dokładnie typ człowieka, jaki reprezentujesz: otóż jesteś pretensjonalny do kwadratu i wydaje ci się, że Montclair to pępek świata. To trochę tak, jak myśleli Europejczycy w średniowieczu, dopóki nie wsiedli na statki i nie odkryli, że większość kultur za oceanem jest bardziej rozwinięta od ich własnej, co próbowali ukryć, dokonując potwornych rzezi. Mogę ci powiedzieć, Marcusie, że jesteś niesamowitym gościem, ale zginiesz, jeśli trochę nie ruszysz dupska. Twoje teksty są niezłe. Ale trzeba wszystko zmienić: styl, zdania, pojęcia, idee. Musisz się nad sobą zastanowić i o wiele więcej pracować. Twój problem polega na tym, że za mało pracujesz. Zadowalasz się byle czym, ustawiasz słowa jedno za drugim, zamiast starannie je dobierać, i to można wyczuć. Uważasz się za geniusza, prawda?

No więc się mylisz. Ty tylko odwaliłeś robotę i dlatego jest nic niewarta. Czeka cię jeszcze długa droga. Rozumiesz?

– Nie za bardzo…

Byłem wściekły: jak on ma czelność tak do mnie mówić, choćby był samym Quebertem? Jakim prawem ośmiela się zwracać w ten sposób do mnie, zwanego przecież Wspaniałym? A on tymczasem ciągnął:

– Dam ci bardzo prosty przykład. Jesteś dobrym bokserem. To fakt. Umiesz się bić. Ale przyjrzyj się sobie: potrafisz się zmierzyć co najwyżej z tym biednym chudzielcem, którego obijasz bezmyślnie z przedziwnym poczuciem samozadowolenia, wywołującym u mnie odruch wymiotny. Mierzysz się tylko z nim, bo jesteś pewien, że go tak czy inaczej pokonasz. I to czyni z ciebie słabeusza, Marcusie. Tchórza. Faceta bez jaj. Jakiegoś mięczaka, jakieś nie wiadomo co, szpanera i mydłka w jednym. Ty tylko chcesz mydlić oczy innym. A najgorsze jest to, że się tym całkowicie zadowalasz. Zmierz się w końcu z prawdziwym przeciwnikiem! Zdobądź się wreszcie na odwagę! Boks nigdy nie kłamie, wejście na ring to bardzo rzetelny sposób, żeby się dowiedzieć, ile jest się wartym: albo powalamy kogoś na deski, albo to nas powalają, ale tam nie da się okłamać ani siebie, ani innych. Ty zaś zawsze tak lawirujesz, żeby się wymigać. Takich jak ty nazywa się oszustami. Wiesz, dlaczego redaktorzy umieszczali twoje teksty na końcu gazety? Ano dlatego, że były słabe. Po prostu. A dlaczego teksty Reinhartza zbierały laury? Ano dlatego, że były bardzo dobre. To powinno wzbudzić w tobie chęć do większego wysiłku, szalonej pracy, żeby napisać wspaniały tekst, ale znacznie prościej było przeprowadzić ten malutki zamach stanu, odsunąć Reinhartza i publikować samemu własne wypociny, zamiast się nad sobą zastanowić. Pozwól mi zgadnąć, Marcusie, ty chyba tak właśnie funkcjonowałeś przez całe życie. Czy się mylę?

Byłem oszalały z wściekłości.

– Nic pan o mnie nie wie, Harry! – krzyknąłem. – Bardzo mnie cenili w liceum! Byłem Wspaniały!

– Ale spójrz na siebie, Marcusie, ty nie potrafisz upaść! Boisz się upadku. I dlatego jeśli nic nie zmienisz, staniesz się istotą pustą i nieciekawą. Jak można żyć, nie umiejąc upaść? Rozejrzyj się wokół i sam sobie zadaj pytanie, co ty w ogóle robisz w całym tym Burrows! Czytałem twoje akta! Rozmawiałem z Pergalem! Był dosłownie o dwa kroki od tego, żeby cię wywalić, „geniuszku”! Mogłeś dostać się na Harvard, albo Yale, do całej pieprzonej Ligi Bluszczowej, gdybyś tylko chciał, ale nie, ty musiałeś zjawić się tutaj, bo dobry Bóg obdarzył cię tak malutkimi jajami, że nie miałeś odwagi stawić czoła prawdziwym wyzwaniom. Dzwoniłem też do Felton, rozmawiałem z dyrektorem, biednym, bardzo naiwnym człowiekiem, który opowiadał mi o Wspaniałym, z trudem powstrzymując łzy. Zjawiając się tutaj, Marcusie, wiedziałeś dobrze, że będziesz tą niezwyciężoną postacią, którą skleciłeś z różnych części, postacią, która nie jest tak naprawdę gotowa, żeby się zmierzyć z prawdziwym życiem. Z góry wiedziałeś, że tutaj nie grozi ci żaden upadek. Obawiam się bowiem, że na tym właśnie polega twój problem: jeszcze nie pojąłeś, jak ważna jest umiejętność upadania. I to doprowadzi cię do zguby, jeśli się szybko nie pozbierasz.

Po tych słowach zapisał mi na serwetce jakiś adres w Lowell, mieście oddalonym o godzinę drogi. Powiedział, że jest tam klub pięściarski, gdzie co czwartek organizowane są walki, w których każdy może uczestniczyć. A potem wstał i wyszedł, zostawiając mi rachunek do zapłacenia.

W następny poniedziałek Quebert nie przyszedł do sali treningowej, nie pojawił się również tydzień później. W auli zwracał się teraz do mnie per pan, i do tego z wyraźną pogardą. W końcu postanowiłem zobaczyć się z nim po kolejnym wykładzie.

– Nie przychodzi pan już na salę treningową? – zapytałem.

– Bardzo pana lubię, Marcusie, ale jak już panu chyba powiedziałem, jest pan jak taka mała beksa, i do tego przemądrzała beksa. Nie będę trwonił mojego cennego czasu na spędzanie go z panem. Nie jest pan tutaj, w Burrows, na swoim miejscu i nic mi po pana towarzystwie.

W następny czwartek, wściekły, pożyczyłem od Jareda samochód i pojechałem do sali sekcji pięściarskiej, której adres podał mi Harry. Znajdowała się w olbrzymim hangarze, w samym środku strefy przemysłowej. W tym przerażającym miejscu kłębił się tłum, powietrze zalatywało potem i krwią. Na głównym ringu toczyła się niezwykle zacięta i niebywale brutalna walka, a uczepieni jego lin widzowie wrzeszczeli jak dzikie bestie. Bałem się, miałem ochotę czym prędzej stamtąd uciec, uznać się za pokonanego, ale nie dano mi takiej możliwości: jakiś potężny Murzyn – jak dowiedziałem się później, właściciel sali – stanął przede mną. „I co, chcesz poboksować, białasie?”, zapytał. Odpowiedziałem, że tak, a on wysłał mnie do szatni, żebym się przebrał. Kwadrans później stałem już naprzeciw niego na ringu, gotowy do dwurundowej walki.

Zapamiętam na całe życie, jakie baty dostałem od niego tego wieczoru. Myślałem wtedy, że umrę. Dałem się kompletnie zmasakrować przy dzikich wrzaskach zachwyconych widzów, którzy przyglądali się, jak biały studencik żółtodziób przybyły z Newark daje sobie obijać buźkę. Choć ledwo trzymałem się na nogach, postawiłem sobie za punkt honoru wytrzymać do końca regulaminowego czasu – to była kwestia dumy. I doczekałem do końcowego gongu, zanim znokautowany osunąłem się na ziemię. Kiedy otworzyłem oczy, jeszcze całkiem ogłuszony, lecz wdzięczny niebiosom, że przeżyłem, ujrzałem Harry’ego, który pochylał się nade mną z gąbką i wodą.

– Harry? Co pan tutaj robi?

Poklepał mnie delikatnie po twarzy. Uśmiechał się.

– Mój mały Marcusie, masz jednak zupełnie niewyobrażalne jaja. Ten typ ważył chyba ze trzydzieści kilo więcej od ciebie… Stoczyłeś wspaniałą walkę. Jestem z ciebie bardzo dumny…