Wydanie elektroniczne

DAVID MORRELL

Światowej sławy autor powieści sensacyjnych, urodzony w 1943 w Kanadzie, a od 1966 mieszkający w USA. Ukończył Penn State University; posiada doktorat z literatury amerykańskiej. W latach 1970-1986 pracował jako wykładowca na Iowa University. Fascynuje się twórczością Ernesta Hemingwaya i Richarda Mathesona. Jest prezesem The International Thriller Writers Organization, autorem ponad 20 powieści, 3 książek niebeletrystycznych, a także licznych opowiadań z gatunku grozy i sensacji. Napisał m.in. Pierwszą krew (sfilmowaną z Sylvesterem Stallone), trylogię Bractwo (Bractwo Róży, Bractwo Kamienia, Bractwo Nocy i Mgły) oraz Piątą profesję, Fałszywą tożsamość, Infiltratorów, Łowcę, Fenomen, Nagie ostrze i Murder as a Fine Art. Na podstawie Bractwa Róży powstał miniserial telewizji NBC z Peterem Straussem i Robertem Mitchumem w rolach głównych.

www.davidmorrell.net

Tego autora

AKT DESPERACJI

KOMPLEKS WINY

FAŁSZYWA TOŻSAMOŚĆ

SZPIEG NA BOŻE NARODZENIE

FENOMEN

PODWÓJNY WIZERUNEK

PRZYMIERZE OGNIA

MORDERSTWO JAKO DZIEŁO SZTUKI

Frank Balenger

INFILTRATORZY

ŁOWCA

Aaron Cavanaugh

OBROŃCA

NAGIE OSTRZE

Bractwo

BRACTWO RÓŻY

BRACTWO KAMIENIA

BRACTWO NOCY I MGŁY

Tytuł oryginału:

DOUBLE IMAGE

Copyright © Morrell Enterprises Inc. 1998

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz 2013

Polish translation copyright © Robert Lipski 2013

Redakcja: Beata Kaczmarczyk

Ilustracja na okładce: cristapper/Shutterstock

Projekt graficzny okładki: Andrzej Kuryłowicz

ISBN 978-83-7885-149-3

Wydawca

WYDAWNICTWO ALBATROS A. KURYŁOWICZ

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- O autorze

- Tego autora

- Dedykacja

- Motto

- I

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- II

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- 18

- 19

- III

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- IV

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- V

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- 18

- 19

- VI

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- VII

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- 18

- 19

- 20

- 21

- VIII

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- IX

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- X

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- XI

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- XII

- 1

- 2

- 3

- 4

- 5

- 6

- 7

- 8

- 9

- 10

- 11

- 12

- 13

- 14

- 15

- 16

- 17

- 18

- 19

- 20

- 21

- 22

- 23

- 24

- 25

- 26

- 27

- 28

- 29

- 30

- 31

- 32

- EPILOG

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Stirlingowi Silliphantowi (1918-1996) za Route 66, Naked City i wszystkie inne wspaniałe scenariusze, które stworzył, a które sprawiły, że zapragnąłem zostać pisarzem. Drogi przyjacielu, osiągnąłeś to, do czego dążą wszyscy prawdziwi pisarze. Odmieniłeś czyjeś życie.

Wykonanie zdjęć często zwiazane jest z postawą dominującą, która oznacza, że fotograf, uwieczniając miejsca, przedmioty czy osoby, niejako przejmuje je na własność. Dopiero gdy dojrzeje on do swoistej percepcji i reagowania na impuls twórczy, zostanie spełniony warunek zaistnienia empatii między nim a fotografowanym obiektem. Stieglitz powiedział mi: „Kiedy robię zdjęcie, mam wrażenie, jakbym się kochał!”.

Ansel Adams

I

1

Dół cuchnął ilastą glebą, pleśnią i moczem. Miał metr szerokości, dwa metry długości i metr głębokości, jak płytki grób.

Coltrane leżał w nim od trzydziestu sześciu godzin, rozciągnięty na podgumowanej karimacie, z rozpiętą nad sobą nylonową płachtą, zabezpieczoną zeschłymi gałęziami i dla pewności zamaskowaną jeszcze sosnowymi igłami. Dwieście metrów poniżej zalesionego stoku, na którym się ukrył, pojawiły się pojazdy. Na niewielką polanę w opustoszałej dolinie wyjechało, kolebiąc się na wąskiej leśnej drodze, sześć wielkich odkrytych ciężarówek. Tempa próbowały im dotrzymać sunące z głuchym warkotem buldożer i koparka. Kilka płatków śniegu spłynęło na zmarzniętą glebę, gdy konwój zatrzymał się obok prostokąta niedawno przekopanej ziemi o wymiarach piętnaście na trzydzieści metrów.

Po tak długim oczekiwaniu Coltrane spojrzał z niepokojem na gromadzące się na niebie, zmierzające nad dolinę ciemne chmury i w duchu pomodlił się, by pogoda nie obróciła się teraz przeciwko niemu. Uniósł jeden z czterech leżących przed nim aparatów fotograficznych, wyregulował obiektyw i zaczął robić zdjęcia. Mężczyźni w wyświechtanych zimowych kurtkach, uzbrojeni w karabinki automatyczne, zeskakiwali z ciężarówek, przeczesując wzrokiem otaczające ich zbocza. Choć Coltrane wyjątkowo starannie zamaskował swoją kryjówkę, zamarł w bezruchu, gdy zwrócili wzrok w jego stronę. Obawiając się, że mogliby go zauważyć, schylił głowę i mocniej przywarł do dna dołu. Kiedy mężczyźni skupili uwagę na innym fragmencie kotliny, Coltrane wypuścił powietrze i zrobił jeszcze kilka zdjęć. Mężczyzna o pałąkowatych nogach, masywnym torsie i posępnej twarzy, z gęstą czupryną czarnych włosów i sumiastym wąsem zaczął wydawać polecenia operatorom koparki i spychacza.

Mam cię, łajdaku, pomyślał Coltrane. Nacisnął spust migawki, nie posiadając się ze szczęścia. W Tuzli jego informator z komisji ONZ, rozłożywszy mapę, wskazał kilkanaście miejsc, które zamierzano sprawdzić. Naturalnie dopiero wtedy, gdy zakończone zostaną badania tych kilkunastu punktów, nad którymi pracowano obecnie. Terminarz był w znacznym stopniu uzależniony od pogody, która, jako że była już połowa listopada, coraz bardziej się pogarszała. Zanim jednak inspektorzy dotrą do wszystkich podejrzanych miejsc, ludzie, których śledczy mogliby postawić przed sądem, zdążą pozbyć się wszelkich obciążających ich dowodów.

Coltrane wybrał najbardziej odludne miejsce, jedynie szczegółowa mapa i kompas uchroniły go przed zgubieniem się, kiedy tu maszerował, obciążony dwoma plecakami, przeprawiając się przez potoki i górskie grzbiety, by dotrzeć na to zbocze. Ukryty w gęstwinie krzewów odczekał dwie godziny, lustrując surową okolicę w poszukiwaniu jakichkolwiek oznak mogących świadczyć, że go zauważono. Dopiero po zmierzchu urządził sobie prymitywną kryjówkę i wpełzł do niej, wyczerpany, spragniony snu, ale wiedział, że najpierw musi coś zjeść: kanapki z serem i suchą kiełbasę, które przyniósł ze sobą. Zanim jednak zabrał się do pałaszowania, musiał bezwzględnie zrobić jedną, najważniejszą rzecz: sprawdzić aparaty.

Przez cały następny dzień i noc Coltrane pozostawał w swojej chłodnej kryjówce, zmieniając pozycję tylko po to, by zjeść kolejny kawałek kiełbasy, napić się przez słomkę z manierki czy odwrócić się na bok, żeby oddać mocz do plastikowej butelki. Przez cały czas dręczyły go wątpliwości i niemal przekonał sam siebie, że tylko marnuje czas, że wybrał niewłaściwe miejsce i że nic się nie wydarzy ani tu, ani nigdzie indziej, i równie dobrze może się stąd ulotnić już teraz. Obskurna knajpa w Tuzli, gdzie spotykali się jego koledzy po fachu, fotoreporterzy, wydała mu się nagle całkiem atrakcyjnym miejscem. Nie zamierzał jednak poddać się zniecierpliwieniu. Rezygnacja nie leżała w jego naturze. Teraz zaś nie posiadał się z radości, że jednak wytrzymał. Nie tylko udało mu się zrobić zdjęcia tego, co zdaniem inspektorów ONZ działo się w wielu miejscach w tym kraju, ale również zdołał udokumentować udział w owym procederze człowieka, którego za wszelką cenę usiłowali dopaść.

Dragan Ilković. Idealne nazwisko dla potwora.

Ten sukinsyn postawił karabin przy zderzaku ciężarówki i oparłszy dłonie na szerokich biodrach, patrzył z zadowoleniem, jak lemiesz spychacza zaczyna rozgarniać ziemię. Koparka podjechała i zatrzymała się tuż za nim. Czując, jak dudniące serce wprawia w drżenie podgumowaną karimatę, Coltrane pstrykał jedno zdjęcie za drugim, zadowolony, że zabrał ze sobą aż cztery aparaty, każdy z innym obiektywem i kliszą innej czułości, dysponował zarówno czarno-białymi, jak i kolorowymi kliszami, dzięki czemu nie musiał marnować czasu na wymianę filmu.

Poniżej człowiek z karabinem krzyknął ochryple i zaczął energicznie wskazywać na coś, co odsłonił spychacz. Mężczyzna o surowym obliczu pospieszył w tę stronę, wykrzykując kolejne rozkazy dla operatora koparki. Przez krótką, niepokojącą chwilę widać było tylko krzątających się nerwowo mężczyzn, ale tłum szybko się rozproszył i kilku z nich pobiegło w stronę ciężarówek, by pomóc przy wyładunku reszty sprzętu. Coltrane zamarł z przerażenia, gdy ujrzał to, co wychwycił obiektyw jego aparatu.

Zobaczył ciała, porażającą plątaninę niezliczonych ciał. Musiano wrzucać je do masowego grobu w wielkim pośpiechu i tak się pomieszały, że nie sposób było stwierdzić, która noga należała do którego tułowia, które ramię do którego barku, a która szyja do której głowy. Chaos spotęgował się jeszcze bardziej, gdy lemiesz spychacza zmiażdżył masę kręgosłupów i klatek piersiowych. Ubrania zbutwiały, a tkanki przegniły, tworząc jedną, gęstą, czarną, cuchnącą breję, z której wystawały szare kości, a pozbawione warg szczęki zamarły, rozchylone w wyrazie bezgłośnego, wiecznego bólu.

W czasie wojny na tych terenach wschodniej Bośni utworzono jedną z bezpiecznych stref kontrolowanych przez siły ONZ. Ściagali tu Muzułmanie, przebywając setki kilometrów w poszukiwaniu schronienia, i ostatecznie zebrało się ich tutaj aż piętnaście tysięcy. Obszar ten stał się nader kuszącym celem dla Serbów, którzy otoczyli go i zaczęli intensywnie bombardować, zmuszając wojska ONZ, by się poddały. To zdumiewające, ale Serbowie puścili wolno muzułmańskie dzieci.

Zgwałcili za to kobiety, bo płodząc serbskie dzieci, czynili kolejny krok na drodze do celu, jakim było pozbycie się wszystkich Muzułmanów.

Jeśli zaś chodzi o mężczyzn…

Coltrane czuł w ustach smak żółci, lecz nie przerywał robienia zdjęć, fotografując to, co pozostało z Muzułmanów, których Serbowie załadowali na ciężarówki i wywieźli do odległych dolin, gdzie z pomocą koparek i buldożerów wykopali olbrzymie doły. Potem ustawili ich w szeregu i z zimną krwią zastrzelili.

Niektóre z takich dołów kryły w sobie, jak mówiono, nawet do czterystu ciał.

Aby dokonać tak bestialskiego mordu, potrzeba było sporej dozy nienawiści i determinacji, lecz Serbowie sprostali temu zadaniu. Kiedy ostatni Muzułmanin zginął od strzału w tył głowy, z pomocą buldożerów przysypali zwłoki ziemią i uznali sprawę za zamkniętą. Tyle tylko, że po zakończeniu wojny, gdy Bośnię podzielono na rejony serbski oraz muzułmańsko-chorwacki, w ONZ zaczęto mówić o zbrodniach przeciwko ludzkości. W Holandii powołano trybunał do ścigania zbrodniarzy wojennych i nagle wielu serbskich dowódców, jak tu obecny Dragan Ilković, zmieniło się w ściganych przez prawo przestępców. Musieli zatrzeć ślady swoich zbrodni.

Ryk silnika potężnej maszyny zwrócił uwagę Coltrane’a na nieporęczne urządzenie, które mężczyźni wyładowywali ze stojącej najbliżej dołu ciężarówki. Z jednej strony było ono wyposażone w olbrzymi lejek, a z drugiej – w otwór wylotowy. Przypominało rozdrabniarkę do gałęzi, używaną przez zakład oczyszczania miasta. Tak naprawdę urządzenie było kruszarką do skał przywiezioną przez Dragana Ilkovicia z jednej z pobliskich kopalni. Koparka wrzucała kości do wielkiego lejka, a wypluwane z otworu wylotowego zmielone i pokruszone szczątki lądowały na pace ciężarówki. Później ta przemielona masa trafi do któregoś z kopalnianych szybów, jak przypuszczał informator Coltrane’a. Problem polegał na tym, że nikt nie był w stanie udowodnić, iż tego rodzaju proceder utylizacyjny miał w ogóle miejsce.

Aż do teraz, pomyślał z wściekłością Coltrane. Nagle zwrócił uwagę, jak szybko chmury na niebie zgęstniały i pociemniały.

W powietrzu zaroiło się od białych płatków. Musiał się pospieszyć. Zrobił zbliżenie Dragana Ilkovicia, zmienił obiektyw na szerokokątny i nagle serce zamarło mu w piersi, gdy maskująca płachta, którą był przykryty, została zdarta jednym silnym szarpnięciem.

2

Czyjeś ręce schwyciły go za ramiona i barki. Rozległy się ochrypłe gardłowe głosy. Coltrane ledwie zdążył złapać paski swoich aparatów, zanim silnym szarpnięciem wywleczono go z dołu. Brutalne ręce obróciły go i stanął twarzą w twarz z dwoma muskularnymi mężczyznami w zimowych kurtkach, którzy wyglądali na wściekłych. Najwyraźniej musiał ich tu zwabić trzask migawek aparatów i zaczęli przeszukiwać wzrokiem teren w poszukiwaniu intruzów. Jednocześnie trzaski aparatów spotęgowane w ciasnym wnętrzu kryjówki wytłumiły odgłos kroków zbliżających się mężczyzn.

– Dobra, chłopaki, tylko spokojnie. – Coltrane nie łudził się, że go zrozumieli. Jeżeli nawet ton głosu zdradzał jego intencje, tamci najwyraźniej nic sobie z tego nie robili. Popchnęli go z całej siły do tyłu.

Coltrane uniósł obie ręce w uspokajającym geście.

– Posłuchajcie, ja tu tylko biwakowałem. Nie złośćcie się na mnie. Może po prostu zabiorę swoje rzeczy i zmyję się stąd?

Mężczyźni zdjęli z ramion karabinki szturmowe.

Kilkakrotnie w Nikaragui, na początku swojej kariery, a później w Libanie i w Iranie Coltrane zetknął się z uzbrojonymi mężczyznami, którym nie podobało się, że robił zdjęcia. Ich uwaga zawsze skupiała się na aparatach fotograficznych. Ale ci tutaj niemal zupełnie je ignorowali. Gdy unosili broń, wzrok mieli utkwiony w jego klatkę piersiową.

Jezu… – przemknęło Coltrane’owi przez głowę. Zareagował bez namysłu. Udając, że zatacza się w tył, obrócił się lekko, jakby próbował złapać równowagę, ale nie zatrzymał się, lecz okręcił wokół osi, robiąc pełen obrót i równocześnie zamachując się trzymanym za pasek najcięższym aparatem. Masywny obiektyw trafił stojącego po prawej uzbrojonego osiłka w podbródek, gruchocząc mu kości. Mężczyzna z głośnym stęknięciem zatoczył się w lewo i wpadł na swojego kompana z takim impetem, że odbił w bok jego karabinek. Broń plunęła ogniem, ale kule posiekały korę pobliskiego drzewa.

Kiedy napastnicy zaczęli się osuwać do wykopanego przez niego dołu, Coltrane zaatakował ponownie. Zamachnąwszy się aparatem, trafił nim drugiego z mężczyzn prosto w czoło.

Bryznęła krew, osiłek upadł.

Z kotliny dobiegło echo pełnych zaskoczenia głosów. Coltrane popatrzył w tę stronę. Nie ulegało wątpliwości, że postacie na dole musiały usłyszeć strzały. Mężczyźni spoglądali w górę zbocza, niektórzy wskazywali w jego kierunku, inni krzyczeli. Ich dowódca chwycił swój karabin i zaczął piąć się po stoku.

Coltrane popędził w stronę szczytu wzniesienia, by znaleźć się w gęstym jodłowym zagajniku tuż za nim. Otoczyła go ciemność. Aparaty fotograficzne obijały się o jego ciało. Ten, którego użył jako broni, był cały uwalany krwią. Miał pęknięty obiektyw. Oby tylko reszta nie była uszkodzona, myślał gorączkowo. Oby klisza nie została prześwietlona. Pomimo zawrotnego tempa, w jakim zbiegał w dół, nacisnął przycisk przewijania filmu i usłyszał charakterystyczny dźwięk, po czym odetchnął z ulgą, uświadomiwszy sobie, że silniczek aparatu nie uległ uszkodzeniu. Zaraz potem stracił równowagę, poślizgnąwszy się na grubej warstwie jodłowych igieł.

Rąbnął plecami o ziemię z taką siłą, aż szczęknęły mu zęby.

Próbował wbić pięty w ziemię, by powstrzymać dalsze ześlizgiwanie się po stoku, ale igły tylko rozsypywały się pod jego ciężarem. Przeturlał się jeszcze niżej i nagle z impetem wpadł na pień iglastego drzewa. Skrzywił się z bólu, gdy w bok wbił mu się jeden z aparatów.

Musiał wydostać film, ochronić kliszę. Drżącymi rękami nacisnął przycisk zwalniający zatrzask z boku aparatu, otworzył klapkę i wyjął przewinięty film. Jego radość nie trwała jednak długo, bo od strony szczytu wzniesienia, z tyłu za nim, dobiegły go głośne okrzyki. Serce o mało nie wyskoczyło mu z piersi. Walcząc o odzyskanie oddechu, włożył film do kieszeni, upuścił uszkodzony aparat i pognał dalej w dół zbocza.

Masywne jodły rosły tu tak gęsto, że nawet w słoneczny dzień w zagajniku musiał panować ponury półmrok, a ten dzień nie był wcale słoneczny: gęste chmury zasnuły niebo, zmieniając popołudnie w przedwczesny zmierzch. Zrobiło się chłodniej. Znów zaczął sypać śnieg, zrazu nieśmiało, potem coraz gęściej. Osypujący się z konarów jodeł biały puch spowijał ziemię przy wtórze cichego szelestu.

Okrzyki z tyłu za Coltrane’em stawały się coraz bardziej zajadłe. Suche staccato broni maszynowej poszatkowało gałęzie drzew.

Coltrane dotarł do zamarzającego potoku, już prawie zdecydował się, by go przeskoczyć, lecz zorientował się, że strumień jest za szeroki, i skręcił w lewo. Wiedział, że wejście do wody i przejście przez nurt na drugi brzeg nie wchodzi w rachubę. Woda była tak zimna, że nabawiłby się odmrożeń albo doznał hipotermii. Musiał znaleźć zwalony pień, by przedostać się po nim na drugą stronę. Jednak im dalej podążał, tym bardziej potok się rozszerzał i nie było żadnych zwalonych drzew, po których mógłby dotrzeć na drugi brzeg. Kolory ubrania – brązowych wełnianych spodni, zielonej kurtki narciarskiej i wełnianej czapeczki w identycznym odcieniu oliwkowej zieleni, którą naciągnął mocno na uszy – zostały dobrane tak, by pomogły mu zlać się z barwami wiecznie zielonego iglastego lasu. Próbował upewnić sam siebie, że przynajmniej to daje mu jakąś przewagę. To przekonanie okazało się jednak złudne, gdy kolejna seria pocisków zabębniła o pnie i gałęzie drzew. Mimo że nie znał języka mężczyzn, którzy go ścigali, po tonie ich głosów domyślił się, że słali pod jego adresem najgorsze przekleństwa.

Zwolniwszy, bo zamarznięty śnieg był tu bardziej śliski, zauważył jodłę rosnącą blisko potoku. Spostrzegł też, że jeden z jej konarów – zeschnięty – zwiesza się jakieś dwa i pół metra nad strumieniem. Skoczył. Śnieg sprawił, że konar był śliski. Coltrane z całej siły chwycił się gałęzi, zawisł w powietrzu i choć ciężar trzech aparatów przewieszonych przez prawe ramię utrudniał mu zadanie, powoli, przesuwając jedną rękę za drugą, prześlizgiwał się po zeschniętym konarze.

Z tyłu za nim, o wiele bliżej niż dotychczas, rozległ się trzask gałęzi. Słychać było tupot ciężkich buciorów. Coltrane zeskoczył na drugi brzeg potoku, wyprostował się i pognał głębiej w las. Postanowiwszy powyjmować wszystkie klisze z aparatów, nacisnął przyciski przewijania. W pewnej chwili poczuł silne szarpnięcie. Coś pociągnęło go w tył tak gwałtownie, że pomyślał, iż został postrzelony. Nie upadł jednak, lecz zawisł w powietrzu, przechylony pod kątem, dotykając ośnieżonego gruntu czubkami butów.

Dezorientacja minęła po krótkiej chwili, gdy z konsternacją stwierdził, że zahaczył paskiem aparatu o sterczącą gałąź. Konar rozerwał prawy rękaw jego kurtki narciarskiej i rozorał skórę. Pokonując ból, Coltrane zsunął pasek aparatu z ramienia, a kiedy usłyszał, że silniczek przewijający ucichł, otworzył klapkę, wsunął rolkę filmu do kieszeni, porzucił zaplątany w gałęzie aparat i pobiegł dalej.

Byle tylko nie opaść z sił. Śnieg sypie coraz mocniej, zakryje moje ślady, pomyślał. Głośny plusk z tyłu uświadomił mu, że co najmniej paru jego prześladowców wskoczyło do strumienia. Najwyraźniej zbyt się niecierpliwili, by czekać w kolejce na mozolną przeprawę po zeschniętym konarze. Wrzasnęli głośno pod wpływem szoku termicznego, jaki przeżyli, wskakując do lodowatego potoku. Coltrane próbował pocieszać się, że w ten sposób udało się spowolnić przynajmniej kilku z nich.

Ale on także zwalniał. Zalesiony teren coraz bardziej się wznosił. Coltrane oddychał z trudem, lecz wciąż zmuszał się do dalszego wysiłku, brnął pod górę, starając się ignorować przybierający na sile, palący ból w boku. Choć opróżnił dwa aparaty i pozbył się ich, w dwóch wciąż jeszcze miał klisze i obawiał się, że mógłby je stracić. W biegu sięgnął po jeden z nich, otworzył i wyszarpnął kasetę z przewiniętym filmem. Aż jęknął z rozpaczy, gdy wyleciała mu z ręki i wpadła w śnieg. Pospiesznie zaczął gmerać w białym puchu, a kiedy tylko odnalazł pojemnik z filmem, włożył do kieszeni, tej samej, w której znajdowały się już dwa poprzednie.

Aparat, który przed chwilą otworzył, rozleciał się nagle w drobny mak, siła eksplozji cisnęła Coltrane’a w śnieg. Poczuł uderzenie gorąca, a potem przenikliwy chłód w lewym boku. Żołądek podszedł mu do gardła, gdy zorientował się, że kula, która miała trafić go w plecy, odbiła się rykoszetem od aparatu i rozorała mu bok. Przeturlał się w stronę jodeł, by schronić się za nimi, i w tej samej chwili przez las przetoczyło się echo karabinowego wystrzału. Wiedział, że musi zlokalizować strzelca, by nie znaleźć się na linii ognia. Podnosząc się z trudem, spojrzał ostrożnie przez prześwit między drzewami, w stronę, z której przybiegł. Na powiekach osiadły mu płatki śniegu i co chwilę musiał mrugać. Wiatr ustał. Śnieżna zawierucha na moment osłabła, a Coltrane aż zadygotał, ujrzawszy krzywonogiego mężczyznę. Surowe oblicze Dragana Ilkovicia znieruchomiało, Serb wpatrywał się w Coltrane’a przez przyrządy celownicze karabinka szturmowego.

Ilković ponownie wypalił, pocisk ze świstem przeleciał obok Coltrane’a, rozbryzgując śnieg i ziemię. Rozwścieczony Serb przełączył karabinek z ognia pojedynczego na ciągły, puszczając serię, która jednak, z uwagi na sypiący znów mocniej śnieg, także chybiła celu. Ilković zniknął w gęstej kurzawie, a Coltrane poczuł chłód przenikający do szpiku kości. Przyciskając dłoń do krwawiącego boku, zaczął piąć się po zboczu, usiłując umknąć przed coraz donośniejszymi odgłosami podążających za nim prześladowców.

3

Zanim Coltrane dotarł do szczytu, wichura rozszalała się na dobre. Gdyby nie obrażenia, których doznał, może bez namysłu przeskoczyłby ponad granią i przypłacił to życiem, bo po drugiej stronie było urwisko, pionowa skała, a dno rozpadliny znikało wśród śnieżnej zawieruchy. Którędy teraz? W prawo czy w lewo? Widoczność miał ograniczoną, ale o ile zdołał się zorientować, ściana urwiska ciągnęła się w obu kierunkach. Nieważne jednak, czy pójdzie w prawo, czy w lewo, mógł poruszać się wyłącznie wzdłuż grani. Prześladowcy będą musieli jedynie rozdzielić siły i zajść go z flanki.

Nie mogę wrócić tą samą drogą, którą tu przybyłem, pomyślał. Trzy metry poniżej zauważył skalny występ, podciągnął się do krawędzi i nie zważając na ból promieniujący z poranionego ciała, zawisł na rękach, prostując je, by opuścić się jak najniżej. Kiedy rozluźnił chwyt i wylądował na półce skalnej, upadł na kolana, a potem na brzuch, przywierając klatką piersiową do podłoża. Bał się, że zemdleje.

Nie mógł jednak poddać się słabości. Musiał zejść jak najniżej, by prześladowcy nie dostrzegli go wśród szalejącej śnieżycy. Z bijącym mocno sercem wyjrzał ponad krawędzią i zobaczył następną półkę, znajdującą się jednak dużo niżej niż ta, na której obecnie przycupnął. Nawet opuściwszy się na rękach, musiałby jeszcze zeskoczyć parę metrów w dół, a siła upadku z pewnością pozbawiłaby go równowagi i strąciła w przepaść. Gdy pełne wściekłości głosy zbliżyły się, wyobraził sobie, co się stanie, kiedy jego prześladowcy dotrą do do szczytu wzniesienia. Popatrzą w dół, a ich posępne twarze rozpromienią się w złowieszczych uśmiechach, gdy go zobaczą na skalnej półce trzy metry niżej. I będą uśmiechać się w najlepsze, kiedy otworzą do niego ogień!

Musiał…

Na ostatnim aparacie, który mu pozostał, zbierał się śnieg. Coltrane, marszcząc brwi, spojrzał na nylonowy pasek. Jeżeli nie zejdzie z półki w ciągu następnych trzydziestu sekund, pozostanie tu na zawsze. Gorączkowo rozciągnął pasek na całą jego długość, jakieś metr dwadzieścia, i pozostało mu tylko mieć nadzieję, że pasek go utrzyma. Jego płuca pracowały tak intensywnie, że obawiał się, iż może zemdleć, kiedy zaczepiał pasek wokół skalnego występu i zaczął opuszczać się w dół, oszukując sam siebie, że trzyma w rękach alpinistyczną linę. Pasek był za krótki, żeby opuścić się po nim na niższą półkę, ale choć trochę go do niej przybliży. Wiatr sypnął mu w oczy śniegiem. Rozdygotany, opuścił się niżej, lecz półka wciąż była daleko, dzieliła go od niej odległość wzrostu przeciętnego mężczyzny. Dreszcz wstrząsnął jego ciałem, bo Coltrane zorientował się, że nie przesunął dłoni, by opuścić się niżej. Pasek zrobił to sam. Rozciągnął się. Skrzypiał. Wewnętrzny impuls ponaglał do działania, ale Coltrane nie odważył się nic zrobić. Każdy gwałtowniejszy ruch mógł sprawić, że zostanie przekroczona granica wytrzymałości paska. Jeszcze kawałek…

Pasek trzasnął. Szorując o pionową ścianę, Coltrane poczuł, że wiatr spycha go w przepaść. Spadał, próbując wczepić się w skałę, i wylądował na kamiennym występie tak, że dolna połowa jego ciała zawisła w powietrzu. Wiatr uderzył w niego ze wzmożoną siłą. Dłonie w rękawiczkach straciły uchwyt. Ześlizgując się poza krawędź, zamarł, ogarnięty paniką, a żołądek podszedł mu do gardła, gdy oczyma wyobraźni ujrzał siebie roztrzaskanego na skałach, hen w dole. Nagle jednak zatrzymał się gwałtownie, znacznie szybciej, niż się spodziewał, nogi ugięły się pod nim, ciało osunęło bezwładnie na twarde podłoże. Dopiero po chwili zdał sobie sprawę, że wylądował na kolejnej półce skalnej. Być może zemdlał. Nie potrafił tego stwierdzić. Jedno było pewne: leżał na wznak i wpatrując się w padający coraz gęściej śnieg, nie był w stanie zobaczyć szczytu urwiska, a co za tym idzie – jego również stamtąd nie było widać. Nie odważył się jednak odpocząć. Śnieżyca mogła w każdej chwili stracić na sile i znów stałby się widoczny. Powinien kontynuować zejście. Zmusił się, by usiąść, i poczuł ogarniającą go kolejną falę mdłości. Gdy wyjrzał ponad krawędzią, wzrok przejaśnił mu się na tyle, że zdołał dostrzec następną półkę skalną, zaledwie metr dwadzieścia poniżej. Krzywiąc się z bólu, opuścił się na nią. Kiedy ponownie popatrzył w dół, okazało się, że znalazł się na stoku prowadzącym do podnóża zbocza.

Śnieg sięgał mu nieco powyżej kostek. Brnąc przez biały puch, czuł, że nogi w każdej chwili mogą odmówić mu posłuszeństwa, ale uparcie zmuszał je do dalszego wysiłku. Muszę wywieźć stąd filmy, upominał sam siebie w duchu. Zaczęło się ściemniać, śnieg poszarzał, widoczność była coraz słabsza, w głowie miał mętlik. Kiedy wpadł na jodłę, a jej lodowate igły poraniły mu twarz, zrozumiał, że idzie pogrążony w półśnie. Prawie nie widział własnej dłoni, uniesionej na wysokość oczu. Jeżeli nie znajdzie schronienia, zamarznie na śmierć. Osunął się na klęczki i resztkami sił wpełzł pod uginające się pod ciężarem śniegu gałęzie jodły. Wczołgawszy się pod nie, dotarł do spłachetka wolnej przestrzeni, zasłanej jedynie opadłymi igłami, gdzie mógł swobodnie usiąść, opierając się plecami o pień. Kora wydzielała silną woń żywicy. Gdyby nie ten drobny szczegół, to wziąwszy pod uwagę gęstniejące ciemności i wiatr hulający na zewnątrz, pomyślałby, że znajduje się w namiocie.

Zemdlał.

4

Otaczał go kokon dławiącej czerni, tak nieprzeniknionej, że obawiał się, czy nie oślepł albo nie trafił do piekła. Ból w jednej chwili przywrócił mu świadomość. Z oddali dochodziło stłumione wycie wiatru. Była noc. Gęsta warstwa śniegu na jodłowych gałęziach sprawiała, że powietrze dokoła wydawało się ciężkie, sprężone. Oblizał spierzchnięte, popękane wargi. Całkiem zdezorientowany, targany bólem, bał się, że tu umrze.

Zdjął prawą rękawiczkę i zmusił się, by sięgnąć pod lewą połę kurtki. Sweter i ocieplana bluza były w tym miejscu przesiąknięte lepką, ciepłą cieczą. Nawet najlżejszy dotyk sprawiał, że jego ciałem wstrząsały dreszcze. Rana miała długość dłoni i szerokość palca.

Odbita kula wyżłobiła w jego boku płytkie zagłębienie. Czy tylko go drasnęła? Zastanowił się. A może wciąż tkwiła w ciele? Czy naruszyła jedynie tkankę tłuszczową, czy może uszkodziła ścianę żołądka?

Nigdy jeszcze nie czuł się równie bezsilny i samotny.

Poczucie izolacji wzmogło się, kiedy sięgnął dla pocieszenia po aparat i przypomniał sobie, że jeszcze niedawno miał ich cztery, a teraz już ani jednego. Tyle tylko, że przecież schodząc z urwiska, miałem ze sobą czwarty aparat, pomyślał. Czy nie odpiąłem z niego paska i nie włożyłem aparatu do kieszeni? Z niepokojem i konsternacją obszukał kurtkę, ale nie wyczuł aparatu w żadnej kieszeni. Wyczuł natomiast trzy rolki filmu. Czwarty aparat, a co gorsza, film, który był w środku, przepadł.

Próbował wykrzesać choć odrobinę optymizmu, mówiąc do siebie w myślach: Hej, przecież uratowałem pozostałe trzy rolki. To nadal sporo. Gdybym tylko zdołał je stąd wywieźć…

Jakoś nie potrafił dokończyć tego zdania.

Tak? – zapytał sam siebie. Gdybym tylko zdołał je stąd wywieźć?

Czy te fotografie są warte, by za nie umrzeć? – przemknęło mu przez głowę.

Tym razem się nie zawahał. Kpisz sobie? – pomyślał. Inspektorzy ONZ rozpaczliwie pragną dostać w swoje ręce tego typu materiały. Zdjęcia udowodnią, że popełnione tutaj zbrodnie były straszniejsze, niż ktokolwiek mógł sobie wyobrazić. Ten łajdak Ilković wreszcie zapłaci za swoje czyny.

Może.

Coltrane poczuł dziwny niepokój. Nie wiedział, co było tego przyczyną.

No tak, zrobione przez ciebie zdjęcia są na tyle szokujące, by zbrodniarz został skazany. Co jednak, jeśli wmieszają się w to politycy i dla zachowania pokoju w regionie postanowią ogłosić amnestię? Co, jeżeli nic się nie zmieni? Czy te twoje zdjęcia są warte, by za nie umrzeć? – myślał.

Nie potrafił odpowiedzieć na to pytanie. Znów odruchowo wyciągnął rękę, by poczuć pod palcami kojący kształt. Znajomy detektyw z wydziału zabójstw zażartował kiedyś, że Coltrane traktuje aparat jak policjanci zapasowy pistolet i bez niego zwyczajnie czuje się nagi. „A skoro już o tym mowa – dodał żartobliwym tonem detektyw – zarówno z pistoletu, jak i z aparatu można ustrzelić człowieka, mam rację?”. Coltrane upierał się jednak, że to nie to samo. Kiedy miał okazję kogoś „ustrzelić”, nie odbierał temu komuś życia. Wręcz przeciwnie – unieśmiertelniał go. Właśnie dlatego postanowił zostać fotografem. Kiedy miał dwanaście lat, natknął się na album ze zdjęciami zmarłej matki i w swoich fantazjach uznał, że dzięki tym zdjęciom ona nadal żyje. Te fotografie przedstawiające matkę były naprawdę piękne.

Gdy dreszcze zaczęły wstrząsać jego ciałem, a świadomość powoli odpłynęła do znacznie mroczniejszej przystani, w mózgu Coltrane’a pojawiła się jeszcze jedna, niepokojąco trafna myśl: Czemu zatem od tak dawna fotografuję tylko same okropieństwa?

5

Obudził go nagle jakiś hałas. W pierwszej chwili spanikowany pomyślał, że zaraz spadnie na niego lawina. Uniósł głowę, próbując się poruszyć, ale ból promieniujący od lewego boku niemal pozbawił go przytomności. Hałas przybierał na sile. Gdy Coltrane odzyskał świadomość i mógł już myśleć logicznie, zrozumiał, że się pomylił, bo przecież zbocza wzgórza nie były na tyle strome, by mogły z nich zejść lawiny. Poza tym dziwny hałas dobiegał z dołu, a nie z góry. To nie miało sensu. Co powodowało ten rumor?

Sprawdź to, nakazał sobie w myślach. Powidoki zawirowały mu przed oczami, kiedy oparł dłonie na ziemi; prawie nie czuł jodłowych igieł, na których klęczał. Wyczołgał się spod ośnieżonych gałęzi, a odblask promieni słonecznych odbijających się od śniegu prawie go oślepił. Było przeraźliwie chłodno, mroźne powietrze aż szczypało w nosie. Mrużąc lekko powieki, spojrzał w dół i w pierwszej chwili przestraszył się, że ma przywidzenia. Nie mógł uwierzyć, że znajduje się na wzgórzu ponad szosą, a przeraźliwy hałas powoduje przejazd kolumny czołgów z oznaczeniami ONZ.

Zachwiał się jak linoskoczek próbujący złapać równowagę i wymachując rękami, zaczął, najszybciej jak potrafił, schodzić w dół zbocza, brnąc przez śnieżne zaspy. Oczywiście w jego przypadku stwierdzenie „najszybciej” było pojęciem względnym, ale to nie miało znaczenia, ponieważ kierujący pierwszym czołgiem dostrzegł go i stanął, a kiedy Coltrane potknął się i potoczył w dół, z pojazdu wyskoczyli żołnierze i pokrzykując po niemiecku, pospieszyli mu na pomoc.

Trzy dni później – wbrew zaleceniom oenzetowskiego lekarza – był już na pokładzie samolotu w drodze do domu. Prosto z piekła zmierzał do Miasta Aniołów.

II

1

Coltrane drgnął nerwowo, dręczony koszmarem, który w niczym nie różnił się od traumatycznych wydarzeń ostatnich dni. Biegł bez końca, aż upadł, powalony impetem pocisku, który strzaskał mu aparat, desperacko odturlał się w bok, by zejść z linii strzału Ilkovicia, i skulił się w sobie, gdy czyjeś ręce pochwyciły go za ramiona i mocno przycisnęły. Z jego ust wydobył się jęk. Otworzył oczy w nagłym przypływie paniki, bo ręce wciąż go przyciskały, ale wtedy usłyszał delikatny szept:

– Cii, to tylko ja. Jennifer.

– Uuch. – Całe ciało miał zlane potem. Jego pierś unosiła się ciężko.

– Jesteś w domu. Jesteś bezpieczny.

– …Uuch.

– Miałeś jakiś koszmar. Musiałam cię przytrzymać, żebyś nie spadł z łóżka.

Serce w piersi Coltrane’a dudniło tak mocno, że obawiał się, iż pęknie, obijając się o żebra. Język miał suchy i obrzmiały.

– Jennifer? – Spojrzał na nią, stojącą w ciemnym pomieszczeniu, które, jak stwierdził, było jego sypialnią. Wciąż zdezorientowany miał wrażenie, że spogląda na nią przez wizjer wyimaginowanego aparatu fotograficznego, zamykający w prostokątnej ramce cudowny owal jej twarzy, jasnoniebieskie oczy i malujący się w nich wyraz głębokiego zatroskania. Jego wzrok zatrzymał się na zmysłowych ustach, gładkich opalonych policzkach i krótkich blond włosach, przywodzących na myśl jedwabiste włókna z kolb kukurydzy.

Serce Coltrane’a nie waliło już jak młotem, nie rozsadzało mu piersi. Wreszcie mógł nabrać powietrza. Osunął się ciężko na poduszkę.

– Masz. – Jennifer sięgnęła po szklankę z wodą stojącą na stoliku nocnym. Poprawiwszy słomkę, przyłożyła ją do spierzchniętych ust Coltrane’a. Wypił kilka solidnych łyków, rozkoszując się cudownym chłodem wody i nie zważając na krople spływające mu po brodzie.

– Domyślam się, że jestem ostatnią osobą, którą spodziewałeś się zobaczyć, no nie? – spytała.

Coltrane nie wiedział, co ma odpowiedzieć. Ostatni raz widział ją pół roku temu, kiedy ze sobą zerwali.

– Daniel mnie tu ściągnął – wyjaśniła.

Coltrane pokiwał głową, przez co tylko mocniej go rozbolała. Daniel był jego przyjacielem mieszkającym w sąsiednim domu.

– Gdy zjawiłeś się dziś rano u niego, twój widok nieźle go wystraszył. Opiekował się tobą przez cały dzień, ale wieczorami ma dyżury w szpitalu i potrzebował kogoś, kto by go zastąpił. – Jennifer uśmiechnęła się niepewnie. – Zadzwonił do mnie, do redakcji – Zawahała się, po czym zasalutowała żartobliwie: – Siostra Nightingale zgłasza się na rozkaz. Nie chcę cię straszyć, ale wygląda na to, że dopóki nie znajdzie kogoś lepszego, jesteś skazany na mnie.

– Nie wyobrażam sobie nikogo lepszego.

W uśmiechu Jennifer pojawiło się nieskrywane zadowolenie.

– Chciałbyś czegoś? Daniel powiedział, że powinnam dać ci tylenol na gorączkę. I ten antybiotyk. Twoja rana trochę się paprze. Wdała się drobna infekcja.

– Wszystko wedle zalecenia lekarza. – Coltrane połknął tabletki i popił paroma łykami wody. Miał wrażenie, że ciało natychmiast wchłonęło wypitą wodę.

– Jak się czujesz? – spytała Jennifer.

Coltrane poruszył prawą dłonią z boku na bok, jakby dawał do zrozumienia, że tak sobie.

– Daniel podzielił się ze mną tym, co usłyszał od ciebie. Jest w tym wszystkim parę luk. Ale to może poczekać. Chciałabym, żebyś teraz skupił się na jednym: na powrocie do zdrowia.

– Muszę…

– Tak, słucham?

– Do łazienki.

– Obejmij mnie ramieniem. Pomogę ci wstać.

Kiedy Jennifer odgarnęła pościel, Coltrane zorientował się, że ma na sobie tylko bokserki i podkoszulek, który podwinął się do góry, odsłaniając gruby opatrunek, jaki Daniel założył mu na szwy na zranionym boku. Na ciele poniżej opatrunku dostrzegł krew, miał również zadrapania na brzuchu, a na nogach siniaki.

Podniósł się z trudem i wsparł na Jennifer.

– Dasz radę sam? – spytała, gdy weszli do łazienki. – Może powinnam z tobą zostać?

– Poradzę sobie. – Nogi wciąż jednak uginały się pod nim i Jennifer musiała go przytrzymać.

– Rób swoje.

– Już dobrze. Możesz zaczekać na mnie na zewnątrz.

– Na pewno? – dopytywała się.

– Jasne. Dzięki.

– Żebyś tylko nie rymnął zaraz na podłogę.

Coltrane pokiwał głową i odprowadził ją wzrokiem, gdy wychodziła z łazienki. Szeptem wymówił jej imię.

Odwróciła się.

– Mówiłem szczerze – powiedział. – Naprawdę bardzo ci dziękuję.

2

– Mam dla ciebie dwa prezenty – oznajmiła następnego wieczoru Jennifer – ale ten pierwszy się nie liczy.

Coltrane patrzył z zaciekawieniem, jak wyciągała zza pleców lewą rękę. Położyła przyniesiony egzemplarz „Southern California Magazine” ze zdjęciem elektrowni wiatrowej pod Palm Springs na okładce.

– Najnowsze wydanie. Wprowadziłam wiele ulepszeń. Nie wiem, czy jesteś na bieżąco, od czasu…

– Nie przegapiłem ani jednego numeru…

Jej niebieskie oczy rozbłysły.

– Przysyłano mi egzemplarze, nawet kiedy przebywałem za granicą. To pomagało przywoływać ciepłe wspomnienia w niejedną mroźną noc. Jeżeli to ma być ten prezent, który się nie liczy, to nie wyobrażam sobie nawet, co trzymasz w drugiej ręce.

Jennifer wręczyła mu płaski, twardy przedmiot, o rozmiarach dwadzieścia na dwadzieścia pięć centymetrów, starannie zapakowany jak prezent. Spoglądała z uwagą, gdy nim potrząsnął.

– Nie grzechocze. Wydaje się, jakby to coś było ze szkła. Zastanawiam się, co to…

Patrzyła, jak Coltrane rozpakowuje upominek. Jednak niezadowolenie na jego twarzy, kiedy ujrzał, co mu przyniosła, sprawiło, że jej podniecenie i radość zmieniły się w zakłopotanie.

– Twoja trzecia okładka dla „Newsweeka” – powiedziała. – Ukazał się wczoraj. Pomyślałam, że chciałbyś mieć ją oprawioną w ramkę.

Coltrane z posępną miną przyglądał się czarno-białemu zdjęciu, na którym koparka wrzucała kości do rozdrabniarki, a Dragan Ilković z uśmiechem zadowolenia nadzorował ten proces.

– …Dzięki.

– Po tonie głosu wnioskuję, że nie jesteś zadowolony.

– Miło, że tak się postarałaś.

– Czemu twoje słowa jakoś mnie nie przekonują?

W pokoju zapanowała cisza.

– Jeśli chodzi o to, co przeżyłeś w Bośni – odezwała się Jennifer – słyszałam już wcześniej to i owo. W CNN był wywiad, który reporterzy przeprowadzili z tobą w tamtejszym szpitalu.

– Właśnie dlatego wymknąłem się ze szpitala i pierwszym samolotem wróciłem do domu. Wiedziałem, że skoro CNN mnie odnalazło, ani się obejrzę, jak zaroi się tam od innych dziennikarzy. Nie zdawałem sobie sprawy, że ONZ tak szybko udostępni te fotografie. Nie byłem w stanie o nich rozmawiać.

– Wyłączyłeś telefon.

– Bo bez przerwy dzwonił. Nie mogłem zmrużyć oka. Pół tuzina stacji telewizyjnych zapraszało mnie, żebym był gościem w ich programach.

– Ludzie uważają, że jesteś bohaterem.

– Błagam cię. – Coltrane z wyraźnym niesmakiem odłożył oprawioną w ramkę okładkę „Newsweeka”. – Miałem szczęście, że w ogóle przeżyłem.

– Zgarniesz następnego Pulitzera.

– Oby nie. Nie za te zdjęcia. Nie trzeba być geniuszem, żeby je zrobić, tylko skończonym idiotą, który zechce przeleżeć półtorej doby w dziurze w ziemi.

Jennifer wyglądała na zaskoczoną.

– Nigdy dotąd tak nie mówiłeś.

– Czy te zdjęcia cokolwiek zmieniły? Czy Ilković został aresztowany i oskarżony o zbrodnie wojenne?

– Zniknął. Nikt nie wie, gdzie się podziewa.

– Pięknie. – To słowo zabrzmiało jak przekleństwo.

– Dopadną go.

– Jasne.

– Nie pojmuję, co się z tobą dzieje – powiedziała Jennifer. – Zawsze byłeś taki dumny, odwiedzając najbardziej niebezpieczne zakątki świata.

– Próbując przetrwać noc i nie zamarznąć na śmierć, miałem sporo czasu do namysłu. Zastanawiałem się, czy kiedykolwiek zrobiłem zdjęcia, po których obejrzeniu ktoś poczuł się szczęśliwy, że żyje. Może już pora, żebym został prawdziwym fotografem.

– Ale ty jesteś najlepszy.

– Nie jestem fotografem. Stieglitz, Steichen, Strand, Weston, Adams, Berenice Abbott, Randolph Packard… to byli fotografowie. Ci ludzie wiedzieli, do czego służy aparat fotograficzny.

Nieprzyjemna chwila ciszy się przedłużała.

Wreszcie przerwała ją Jennifer:

– Przyniosłam chińszczyznę. Dasz radę zjeść choć trochę, jeżeli zejdę na dół i przyniosę dla ciebie talerz?

Zamiast odpowiedzieć, Coltrane zaskoczył ją pytaniem:

– Co u ciebie, Jennifer?

– Świetnie. Ciężko pracuję. Pismo jest poczytne.

– Ale co z tobą? Czy u ciebie wszystko dobrze?

– Czułam się trochę osamotniona.

– Tak.

Nagle jakby wstrzymała oddech.

– Ze mną było tak samo. Brakowało mi ciebie, Jennifer.

Jej oczy się zamgliły. Powoli podeszła i uklękła przy nim tak, że ich twarze znalazły się na tej samej wysokości. Delikatnie pogładziła go po zarośniętym policzku.

– Przepraszam. Zbyt wiele od ciebie żądałam. Chyba za bardzo cię przytłoczyłam. To się już więcej nie powtórzy.

– Było w tym sporo mojej winy.

– Nie. Zmieniłam się. Mówię serio.

– Oboje się zmieniliśmy. – Nie zważając na ćmiący ból w boku, Coltrane wychylił się do przodu i pocałował ją.

3

Wydarzenia kulturalne

W piątek, 21 listopada, od 17 do 19 w Sunset Gallery w Laguna Beach legendarny fotograf Randolph Packard zaprezentuje cykl swoich rzadkich, wcześniej niepokazywanych prac. Packard, którego dzieła dokumentują zmiany zachodzące w południowej Kalifornii, uważany jest powszechnie za jednego z największych innowatorów współczesnej fotografii. Urodził się w...

4

Coltrane nie mógł się z tym pogodzić. Gdyby nie zajrzał do przyniesionego przez Jennifer egzemplarza „Southern California” i nie przejrzał zapowiedzi nadchodzących wydarzeń, nie dowiedziałby się o wystawie Packarda w porę. I tak mało brakowało – bo nagle zorientował się, że to właśnie dziś jest dwudziesty pierwszy i dochodzi trzecia po południu. Na szczęście zebrał się już w sobie na tyle, by zwlec się z łóżka i trochę ogarnąć. Trampki, dżinsy i drelichowa koszula nie były strojem, który wybrałby, udając się na oficjalne przyjęcie, ale nie miał czasu, żeby się przebrać. Zdążył tylko zgarnąć wiatrówkę, aparat, egzemplarz jednego z albumów Packarda i ruszył po swój samochód.

Ten wysiłek okazał się wyjątkowo wyczerpujący, lecz Coltrane ani przez moment nie zastanawiał się, czy warto tak się trudzić. Opuszczając Los Angeles i najszybciej, jak to było możliwe, jadąc na południe przez zasnutą smogiem autostradę San Diego Freeway, czuł się, jakby właśnie powiedziano mu, że ktoś, kogo uważał za zmarłego, ni stąd, ni zowąd zmartwychwstał. Wielkie nieba, ile Packard mógł mieć lat? Dziewięćdziesiąt parę? Lwia część jego dorobku pochodziła z lat dwudziestych i trzydziestych. Później liczba prezentowanych przez niego prac coraz bardziej się zmniejszała, a w latach pięćdziesiątych na dobre zniknął z życia publicznego. Jak nadmieniono w artykule w „Southern California”, parafrazując F. Scotta Fitzgeralda: „Dla Randolpha Packarda nie było drugiego aktu”. Jednak w jego przypadku znamienny był akt pierwszy. Plotki o narkotykach, orgiach i częstych tajemniczych wyprawach do Meksyku bulwersowały środowisko kalifornijskich artystów i tylko potęgowały zainteresowanie jego pracami.

Coltrane, rzecz jasna, nie potrzebował artykułu, by wiedzieć to wszystko. Kiedy zaczynał stawiać pierwsze kroki w tym zawodzie, Randolph Packard był jednym z jego idoli. Coltrane miał wszystkie albumy fotografa, jakie kiedykolwiek opublikowano. Na jego pracę wielki wpływ wywarła jedna z teorii Packarda, mówiąca, że każda udana fotografia powinna ujawniać coś, czego na pierwszy rzut oka, oglądając dany obiekt w naturze, nie dało się zauważyć. Weźmy choćby słynne portrety gwiazd kina niemego: Rudolfa Valentino, Clary Bow, Ramona Novarro i wielu innych, którzy z pewnością popadliby w zapomnienie, gdyby Packard nie uczynił ich nieśmiertelnymi dzięki swoim dziełom. Każdy portret przedstawiał gwiazdę w silnym świetle. Jednak to nie aktorzy nim emanowali. Wręcz przeciwnie – odnosiło się wrażenie, że je absorbują. Ta intensywna jasność sugerowała, że Packard naprawdę postrzegał tych ludzi jako gwiazdy, choć szczególnego rodzaju: pochłaniali energię, dopóki się dało, ale potem – z uwagi na swe przerośnięte ego i szaleńczy tryb życia – wybuchali w eksplozji godnej supernowej lub zapadali się w sobie niczym czarna dziura.

Zapuszczając się w głąb przylegających do siebie nawzajem miasteczek hrabstwa Orange, Coltrane czuł, jak narasta w nim napięcie. Przypomniały mu się czasy, kiedy te tereny niemal w całości porastały gaje pomarańczowe, a klasyczne, rozjaśnione słońcem zdjęcia Packarda ukazywały więcej pomarańczy na ziemi niż na drzewach; obfitość dojrzałości na granicy zepsucia.

Packard robił także zdjęcia Laguna Beach, nie miasta, które w latach dwudziestych i trzydziestych tworzyło zaledwie kilka domów na krzyż, lecz półkolistej piaszczystej plaży, ciągnącej się wzdłuż brzegu oceanu. Ten fragment Pacific Coast Highway wciąż był tak kręty jak za czasów Packarda, teraz jednak został gęsto zabudowany, podobnie zresztą jak każdy inny kawałek południowej Kalifornii. Roiło się tu od stacji benzynowych, sklepików z pamiątkami i barów szybkiej obsługi. Szeroka czteropasmówka była tak samo zakorkowana jak wąska dwupasmówka, którą zastąpiła. O zmierzchu, w ten listopadowy dzień plaża niemal całkowicie opustoszała, zimne fale rozlewały się po piaszczystym brzegu. Kiedy mistrz fotografował to miejsce, ukazał je jako niezaludniony raj. Gdyby jednak ktoś przyjrzał się uważniej najczęściej reprodukowanej fotografii Packarda przedstawiającej tę plażę, Horyzontowi 1929, mógłby dostrzec wyraźną skazę, typowy dla prac artysty przesycony żalem i goryczą znak czasów: kłęby dymu bijące z kominów przepływającego w oddali frachtowca.

Coltrane zaparkował wóz przy Forest Avenue naprzeciwko plaży. Założył na szyję pasek nikona i wziąwszy głęboki oddech, zaczął przesuwać wzrokiem po ciągu oświetlonych galerii sztuki, rozlokowanych wzdłuż niewielkiej uliczki, ocienionej szpalerem drzew. Kiedy sięgnął na tylne siedzenie po egzemplarz Refleksji z Miasta Aniołów Packarda, nagle zakręciło mu się w głowie i omal nie osunął się ciężko na fotel. Czując dojmujący ból w boku, zacisnął dłonie na kierownicy, wziął jeszcze jeden głęboki oddech i wyprostował się. Pot ochłodził mu twarz.

Może to nie był najlepszy pomysł, stwierdził w duchu. Aż dziw bierze, że nie zemdlałem gdzieś po drodze. Powinienem leżeć w łóżku, a nie dusić się w tłumie nieznajomych na wernisażu.

Nie, pomyślał, czując, jakby miał znacznie więcej niż trzydzieści pięć lat. Muszę zacząć wszystko od nowa.

5

Goście wernisażu w rustykalnie urządzonej Sunset Gallery wyszli na zewnątrz, zajmując sporą połać chodnika. Coltrane minął modnie ubrane kobiety szpanujące drogą biżuterią, doskonałym makijażem i idealnymi fryzurami i całkiem zignorował spojrzenia, jakimi obrzucano jego trampki. W galerii panował tłok, roiło się tam od ludzi mówiących z pseudobrytyjskim akcentem. Wiele osób miało usta zaciśnięte tak, jakby cierpiały na szczękościsk. Popijali szampana z wąskich, smukłych kieliszków, ale Coltrane nie szukał baru. To go nie interesowało. Z ukrytych głośników płynęła muzyka – dźwięki kwartetu smyczkowego – choć tego akurat z uwagi na panujący wokoło hałas Coltrane nie mógł być pewien. Interesowały go wyłącznie fotografie Packarda i zanim jeszcze przecisnął się przez tłum, zorientował się, że większość z nich jest znakomita.

Osłaniając zraniony bok, dotarł, nie bez trudu, do najbliższej ściany obwieszonej fotogramami i poczuł, jak narasta w nim podniecenie, gdy uświadomił sobie, że nigdy ich wcześniej nie widział. Podpisy pod kolejnymi zdjęciami wyjaśniały, że pochodziły one z prywatnej kolekcji Packarda. Zauważył różne daty, od lat pięćdziesiątych po dziewięćdziesiąte, co wyraźnie wskazywało, że Packard nawet w późniejszym okresie nie porzucił fotografii.

Po prostu zadecydował, że nie będzie prezentował swoich prac publicznie. Ekscytacja Coltrane’a przerodziła się w konsternację, gdy w końcu dotarła do niego treść fotografii. Drugi akt legendy Packarda podkreślał zgniliznę i rozkład, które we wcześniejszych pracach były tylko w subtelny sposób zasugerowane. Każda fotografia przedstawiała jakąś tragedię: martwą mewę utytłaną w ropie naftowej, wymizerowane dziecko pożywiające się odpadkami znalezionymi w śmietniku, pożar traw niszczący luksusową willę za miliony dolarów, wznoszącą się na szczycie jednego ze wzgórz pod Los Angeles.

Przepełniony odrazą, Coltrane zmusił się, by podejść do sąsiedniej ściany, nie zważając na oburzone spojrzenia ludzi, wśród których się przeciskał. Następne zdjęcia były jeszcze bardziej niepokojące: policjanci stojący wokół zwłok kobiety w wąskim zaułku, zamknięty w klatce pitbul szczerzący kły i warczący na dzieciaki drażniące go kijami, mężczyzna atakujący innego podczas zamieszek. Czerń i biel fotografii dodatkowo podkreślała uchwycone w nich cienie i mrożącą krew w żyłach, wyzierającą z nich pustkę. Brakowało tu tylko zdjęcia splątanych szkieletów wydobywanych z ziemi przez łyżkę koparki. Zrobił parę kroków do tyłu, pragnąc jedynie jak najszybciej opuścić to miejsce, gdy nagle wpadł na coś, co przypominało metalowe koło ze szprychami. Omal się nie przewrócił, zdołał jednak w porę złapać równowagę i z pewnym zażenowaniem stwierdził, że potknął się o wózek inwalidzki.

Odwrócił się pospiesznie.

– Bardzo przepraszam. Nie… – Głos uwiązł mu w gardle, kiedy rozpoznał mężczyznę na wózku.

Randolph Packard bardzo się postarzał, ale wciąż można było w nim rozpoznać mężczyznę ze zdjęć, które zrobiono mu, kiedy był w kwiecie wieku. Nawet na wózku wydawał się wysoki, a to, że był chudy jak tyka, tylko podkreślało jego wzrost. Charakterystyczne gęste włosy opadające na czoło znacznie się przerzedziły, stały się wiotkie i posiwiałe, lecz nadal stanowiły jego znak rozpoznawczy. Hipnotyzujące oczy wydawały się ciemniejsze, twarz zeszczuplała, nos stał się wąski jak ostrze noża. Jednak pomimo ogólnego wymizerowania, plam wątrobowych i cienkiej skóry podkreślającej uwydatniające się pod nią kości czaszki był to z całą pewnością Packard.

– Ten fotel jest zajęty. – Packard zakasłał, jakby coś mu wpadło do gardła.

– Przepraszam. Powinienem był patrzeć, gdzie idę – powiedział Coltrane. – Nic się panu nie stało? Boli coś pana?

– Prawda nigdy nie boli. Ciekaw jestem, co sądzi pan o moich fotografiach.

Coltrane był zbity z tropu.

– Cóż… one… są…

– Najwyraźniej nie do opisania.

– …imponujące.

– Z tonu, jakim pan to powiedział, wnoszę, że to nie jest komplement.

Coltrane starał się być taktowny.

– Technicznie są idealne.

– Technicznie? – Packard zakasłał ponownie, znacznie gwałtowniej, ale wciąż nie mógł pozbyć się tego, co najwyraźniej utkwiło mu w gardle. – Ten aparat, który ma pan na szyi… to taki modny rekwizyt? Dodatek do ubioru? Niech pan nie mówi, że jest fotografem.

– Tak. – Coltrane zesztywniał. – Jestem fotografem.

– Dobrze. Skoro jest pan fotografem, co się panu nie podoba w tych zdjęciach?

Coltrane poczuł nieprzyjemny ucisk w żołądku.

– Jak dla mnie są zbyt przygnębiające.

– Co pan powie…

– Powiem szczerze, skoro chce pan znać prawdę. Moim zdaniem te zdjęcia są paskudne.

– Paskudne?

– Przyjście tutaj było dla mnie bardzo ważne. Ale potrzebowałem raczej nadziei, a nie rozpaczy.

Packard milczał przez chwilę, wpatrując się w Coltrane’a oczami otoczonymi przez siateczkę zmarszczek, po czym skinął głową.

– No, ma pan szczęście.

– Co takiego?

– Poprosiłem o prawdę. Jest pan tu jedyną osobą, od której ją usłyszałem. Co pan tam trzyma?

– To jeden z pańskich albumów.

– Przyniósł go pan, żeby dostać mój autograf?

– Taki był plan.

– Ale teraz nie jest pan już tego taki pewien.

– Otóż to.

– I naprawdę jest pan fotografem?

Coltrane potaknął.

– Wobec tego niech pan powie mi coś jeszcze. Ale tylko prawdę. Dlaczego został pan fotografem?

Coltrane odwrócił się, by wyjść.

– Nie będę już zajmował pańskiego czasu.

– Zadałem panu pytanie. Tylko szybko. Niech się pan za długo nie zastanawia. Proszę odpowiedzieć. Dlaczego…

– Żeby zatrzymać czas.

– Naprawdę? – Zapadnięte oczy Packarda czujnie mu się przyglądały. – Jak się pan nazywa?

– Mitchell Coltrane.

– Mitchell… – Packard zamyślił się na chwilę, wydawał się jakby nieobecny, zaraz jednak znów skupił na nim wzrok. – Tak. Znam pańskie prace.

Coltrane nie potrafił stwierdzić, czy było to równoznaczne z wdepnięciem w psią kupę.

– Proszę mi wyjaśnić, dlaczego chce pan zatrzymać czas – zażądał Packard.

– Wszystko się rozpada.

– Nie ma już osi^1? Nie spodziewałem się, że ktoś jeszcze czyta Yeatsa.

– A ludzie umierają.

– W rzeczy samej. – Packard znów zakasłał, choć ewidentnie sprawiało mu to ból.

W tej samej chwili z tłumu wyłonił się rzutki, barwnie odziany mężczyzna.

– Tu jesteś, Randolphie. Wszędzie cię szukałem.

Był po czterdziestce, ze sporą nadwagą, rumianą twarzą, szpakowatymi wąsami i miał na sobie markowe ciuchy za kilka tysięcy dolarów.

– Przyszło parę osób, które koniecznie musisz poznać.

Mężczyzna zacisnął dłonie na rączkach wózka inwalidzkiego Packarda.

– Pan wybaczy. Przepuśćcie nas. Jedzie się.

– Chwileczkę. – W szepcie Packarda wyczuwało się niezwykłą moc. Gestem dłoni staruszek przywołał do siebie Coltrane’a. – To moja wizytówka. Chciałbym, żeby przyszedł pan jutro na lunch. Punktualnie o pierwszej. Proszę zabrać ze sobą album. Podpiszę go dla pana.

Chwilę potem już go nie było.

6

Na co ja w sumie liczyłem? – pytał sam siebie Coltrane, przedzierając się przez tłum gości w stronę wyjścia z galerii. Packard był postacią dość enigmatyczną, ale jedno nie było tajemnicą: jego osobowość. Nawet życzliwemu biografowi wydał się despotyczny i wyniosły. Najczęściej mówiono, że zepsuli go bogaci rodzice, których majątek odziedziczył jako szesnastolatek, gdy zginęli w wypadku na łodzi. Kiedy indziej tłumaczono jego trudny charakter cierpieniem geniusza, którego wrażliwość narażona była nieustannie na ataki ze strony otaczających go ludzi. Niezależnie od powodu Coltrane miał okazję doświadczyć tego na sobie. Rozwścieczony uciekł z galerii, a trawiące go emocje były tak silne, że dopiero gdy dotarł do miejsca, gdzie zostawił swego chevroleta blazera, przy krzyżówce Forest i South Coast Highway, zdał sobie sprawę, że zmieniła się pogoda. Pod koniec listopada ciemność przed osiemnastą była zjawiskiem naturalnym. Ale nie ta ciemność. Na oceanie wzdłuż horyzontu powinny być resztki zachodu słońca, a pomimo palących się latarni powinno być widać gwiazdy. Niebo jednak wydawało się całkiem czarne, a horyzont łączył atramentowy ocean z niebem tak, że nie sposób było odróżnić jednego od drugiego. Podmuch wiatru niosący ze sobą ziarnka piasku z plaży omiótł mu policzki. Pierwsze krople deszczu zabębniły o przednią szybę, gdy pospiesznie otworzył drzwi i wślizgnął się za kierownicę. Przez kolejne dwadzieścia minut, kiedy mknął na północ śliską, lśniącą od deszczu czterystapiątką z powrotem do Los Angeles, burza odzwierciedlała jego stan ducha.

Potem jednak doznał czegoś w rodzaju oczyszczenia. Choć wolniejszy z uwagi na ulewę ruch pojazdów na szosie zwykle go niecierpliwił, dziś czuł się na swój sposób zadowolony, mogąc tępo gapić się przez szybę, po której przemieszczały się raz po raz pracujące bez przerwy wycieraczki. Włączył jedną ze swoich ulubionych taśm i słuchał Bobby’ego Darina, który rozdzierającym głosem śpiewał o „Dziewczynie, która odeszła”. Podziwiając idealne wersy i melodię piosenki, zorientował się, że chyba nikt nigdy nie mówił dobrze o Darinie jako o człowieku. Ze względu na chorobę serca Darin wiedział, że ma niewielkie szanse, aby dożyć czterdziestki. Czując presję czasu, mając świadomość, że jego dni są w zasadzie policzone, poświęcił się karierze do tego stopnia, że w jego życiu nikt ani nic więcej się nie liczyło. Pojęcie „egocentryczny” w jego przypadku było zbyt słabe i nieadekwatne. Podobnie jak „okrutny”. Najwyraźniej talent nie jest gwarancją szlachetności charakteru. Zastanawiając się nad tym, Coltrane z oczywistych względów nawiązał do Randolpha Packarda: może spotkanie z jednym z naszych idoli to nie jest dobry pomysł.

7

Snop światła z reflektorów auta Coltrane’a ukazał w strugach deszczu czerwone bmw Jennifer stojące przy chodniku pod jego domem. Zaniepokoił się. Zostawił jej w redakcji wiadomość, że nie będzie go w domu. Czemu więc mimo wszystko przyjechała? Zmartwiwszy się, że mogło to oznaczać powrót dawnych problemów, nacisnął przycisk pilota otwierającego zdalnie drzwi garażu, wjechał do środka i wyłączył silnik. Po wysłuchiwaniu godzinami kakofonii kropel bębniących o dach auta siedział przez chwilę bez ruchu, ciesząc się względną ciszą. Wreszcie znów wcisnął guzik pilota i wyszedł z samochodu. Pomimo łoskotu opuszczanych drzwi garażu usłyszał odgłos innych, u szczytu schodów, które właśnie się otworzyły. Światło z kuchni wpłynęło do wnętrza garażu.

– Mitch?

Gdy Jennifer pojawiła się na schodach powyżej, zobaczył ją jak przez wizjer wyimaginowanego aparatu, którego obiektyw wyostrzył cały jej obraz. Jasne włosy okalały jej głowę niczym aureola. Miała na sobie szare spodnie i granatowy sweter z golfem. Usta musnęła delikatnie jasnopomarańczową pomadką.

– Wszystko gra? – Zeszła kilka stopni niżej.

– Asystentka nie przekazała ci ode mnie wiadomości?

– Wiadomości? – Jennifer wyraźnie się zdziwiła. – Nie. Całe popołudnie nie było mnie w redakcji. Kiedy tam zadzwoniłam, moja asystentka zdążyła już wyjść.

Ramiona Coltrane’a zaczęły się rozluźniać. To tylko drobne nieporozumienie. Nie będzie jak kiedyś. Zacisnął dłoń na poręczy i zaczął wspinać się po schodach, w jej stronę.

– Zmartwiłam się, gdy cię nie zastałam – powiedziała Jennifer. – Ale na stole w kuchni zobaczyłam otwarte czasopismo. Kiedy napotkałam informację o wernisażu Packarda, wraz z godziną i datą wystawy, domyśliłam się, dokąd pojechałeś.

– Gdybyś kiedykolwiek rzuciła pracę w redakcji, mogłabyś zrobić oszałamiającą karierę jako detektyw. – Coltrane zamknął kuchenne drzwi. – Chciałaś wiedzieć, czy wszystko gra, otóż nie. – Pogładził ją po włosach i pocałował. Jej usta miały smak brzoskwini. – Głupiec ze mnie. Powinienem był zostać w domu. Z tobą.

Ten komplement sprawił, że niebieskie oczy Jennifer stały się czyste i błękitne jak niebo nad Karaibami, kiedy słońce wyłoni się zza chmur.

Nagle coś sobie uświadomiła i zmarszczyła brwi.

– Dlaczego nazwałeś siebie głupcem?

– Najogólniej rzecz biorąc, można powiedzieć, że spotkanie z Randolphem Packardem nie sprostało moim oczekiwaniom.

– Musiałeś ustawić wysoko poprzeczkę.

Jej słowa trochę go zaskoczyły.

– Podziwiam jego prace, odkąd nauczyłem się odróżniać dobre zdjęcie od kiepskiego.

– Więc nie rozumiem, czego jeszcze chcesz. Jeśli dobrze słyszałam, nie mogłoby być lepiej.

– Jeśli dobrze słyszałaś? – Coltrane uniósł brwi.

– Packard dzwonił kwadrans temu.

– Co takiego? Żartujesz sobie.

– Znalazł twój numer w spisie fotografów pracujących dla różnych czasopism. Spodziewał się, że już wróciłeś. Kiedy dowiedział się, że jeszcze cię nie ma, zaczął mi o tobie opowiadać. Wywarłeś na nim naprawdę duże wrażenie.

Coltrane’owi zakręciło się w głowie, poczuł się, jakby trafił do całkiem innego świata.

– Twierdzi, że od dawna nie spotkał kogoś równie szczerego i bezpośredniego jak ty. Coś ty mu powiedział?

Coltrane usiadł na kuchennym krześle.

– Właściwie to go obraziłem.

Jennifer aż otworzyła usta ze zdziwienia.

– Powiedziałem mu, że jego fotografie na tej wystawie są paskudne.

– Ty to umiesz zjednywać sobie ludzi i zdobywać przyjaciół.

– Uwierz mi, w moich słowach nie było cienia przesady. Te zdjęcia są równie odrażające jak te, które sam zrobiłem.

– Jak choćby te, które zdjąłeś ze ściany?

Coltrane odwrócił się w stronę salonu. W ciągu dnia pozdejmował ze ściany wszystkie oprawione w ramki zdjęcia. To z okładki „Time’a”, na którym amerykański żołnierz karmi łyżeczką chude jak szkielet somalijskie dziecko, dwa z okładek „Newsweeka” (jedno ukazywało szlochającą wdowę, obejmującą martwą córeczkę i równocześnie tulącą do siebie zabitego męża, po ataku rakietowym na północny Izrael) oraz to najczęściej publikowane, zdjęcie dla agencji Associated Press, przedstawiające pierwszą falę amerykańskich helikopterów w początkowej fazie inwazji na Panamę. Te i inne „przełomowe momenty” jego kariery spoczywały obecnie na dnie szafy.

– Kiepski fotograf zawsze rozpozna swego.

– Może właśnie dlatego chce zrealizować wspólnie z tobą pewien projekt – rzuciła Jennifer.

– Chce zrealizować projekt…

– Mówi, że zna twoje prace, i uważa, że są imponujące.

– Zmyślasz.

– Bynajmniej. Tyle tylko, że z tego, co powiedział, większość pracy to właśnie ty będziesz musiał wykonać. On jedynie będzie ci służył radą i oryginalnymi zdjęciami do fotoreportażu dla „Southern California”.

– O czym właściwie mówimy?

– O jego sławnym cyklu zdjęć domów w Los Angeles, o serii, którą zrobił w latach dwudziestych i trzydziestych.

Coltrane wyprężył się jak struna. Ta seria dwudziestu zdjęć była prawdziwym majstersztykiem. Ukazane przez Packarda domy, wzniesione w najróżniejszych stylach i stojące w oddalonych od siebie zakątkach nierozrośniętego jeszcze tak jak dzisiaj miasta, były nie tylko urzekająco piękne i niepokojące, lecz na dodatek przepełnione tęsknotą za nieuchronną utratą niewinności, którą opiewały.

– Packard uważa, że te zdjęcia powinny zostać powtórzone – powiedziała Jennifer. – Że należałoby wrócić w te same miejsca. Znaleźć dokładnie te same punkty, w których rozkładał aparat. Powtórzyć te same ustawienia. I sfotografować to, co się tam obecnie znajduje. Mówi, że od lat myślał o tym projekcie, o powtórzeniu tamtej serii, ale nie czuje się już na siłach, by temu podołać.

– I chce, żebym został jego asystentem?

– Kimś więcej. Uważa, że nie zrobiłby tych zdjęć, nawet gdyby mógł. Zgadza się z tobą w kwestii opinii na temat jego ostatnich prac: nie potrafi już dostrzegać piękna. Ma nadzieję, że jeśli ty sfotografujesz te miejsca po tylu latach, może zdołasz odnaleźć piękno, którego on już nie potrafi dojrzeć.

– Jasna cholera..

8

W którymś momencie, w nocy, Coltrane obudził się, by stwierdzić, że sięga jedną ręką w stronę Jennifer. Ich usta zetknęły się, ale gdy przewrócił się na zraniony bok, mimowolnie aż jęknął z bólu.

– Nie ruszaj się – wyszeptała. – Ja zajmę się wszystkim.

Poczuł ciepło jej ciała, kiedy się nad nim pochyliła i pocałowała go w szyję. Zadrżała, gdy dotknął dłońmi jej piersi. Poczuł się nieważki. Jakby unosił się w powietrzu. Ból ustał. Czas przestał istnieć.

9

– Nie powinniśmy byli się rozstawać – powiedział.

Nocna lampka była zapalona. Oboje właśnie wrócili z łazienki.

Jennifer, naga, usiadła obok niego na łóżku, podkulając nogi.

– Nie dałam ci wyboru – zauważyła.

Przyglądał się jej szmaragdowymi oczami.

– Nie poświęcałem ci dostatecznie dużo uwagi.

Pokręciła głową.

– Oboje wiemy, jak było. Przytłaczałam cię. Napierałam tak bardzo, że musiałeś się wycofać. – Wlepiła wzrok w swoje dłonie. – Jest coś jeszcze, o czym nigdy ci nie powiedziałam.

Coltrane zmarszczył brwi, zastanawiając się, do czego zmierzała.

– Trudno mi o tym… Byłam kiedyś mężatką.

Odwrócił głowę w jej stronę, zaskoczony.

– Dziesięć lat temu. Później dowiedziałam się, że dzień przed ślubem przeleciał moją najlepszą przyjaciółkę. Ale to już wtedy, gdy odkryłam, że przez cały czas trwania naszego małżeństwa, czyli niespełna rok, pieprzył się z każdą kobietą, która na niego poleciała.

– Czemu mi o tym nie powiedziałaś?

– Niełatwo mi o tym mówić. Cała ta historia dowodzi jedynie, że jestem kompletną idiotką.

– Ale dlaczego się z tobą ożenił, skoro nie zamierzał być ci wierny?

– Twierdził, że mnie kocha – rzuciła z przekąsem w głosie Jennifer. – Bóg mi świadkiem, że i ja go kochałam. Wydaje mi się, że ślub ze mną dał mu wolną rękę, by mógł kontynuować swoje podboje, a równocześnie zapewniał wymówkę, dlaczego nie ożeni się z którąkolwiek ze swoich licznych kochanek. Byłam na tyle uległa, że zajmowałam się domem, gotowałam obiadki i nie stroiłam fochów, kiedy mówił, że musi zostać dłużej w pracy i wróci do domu później niż zwykle.

– Nie masz pojęcia, jak bardzo ci współczuję.

– Na pewno nie bardziej niż ja sobie, gdy się o wszystkim dowiedziałam. Sęk w tym, że po takich przejściach trudno mi było zaufać jakiemukolwiek mężczyźnie. Każdego, kto okazał choć cień zainteresowania moją osobą, podejrzewałam, że w rzeczywistości chce mnie tylko wykorzystać.

Jennifer przygryzła wargę.

– To chyba inny sposób na stwierdzenie, że nie wierzyłam, iż mogę być dla jakiegoś mężczyzny na tyle ważna i szczególna, że odtąd już nigdy nie będzie oglądał się za innymi kobietami. No i tak… – Wzruszyła ramionami zrezygnowana. – Przesadziłam z kompensacją. Chciałam, żebyś pokochał mnie na niemożliwym do osiągnięcia poziomie. Ale przysięgam, że to się już nie powtórzy. Słowo honoru. Nie będę niczego od ciebie żądać.

– Trzeba było powiedzieć mi o tym wcześniej. To mi wiele wyjaśniło.

– Właśnie dlatego teraz ci to mówię. Już raz cię straciłam, Mitch. Nie chcę utracić cię ponownie.

10

Packard mieszkał w Newport Beach. Przewodnik Thomas Guide doprowadził Coltrane’a do rezydencji w stylu hiszpańskim częściowo ukrytej za wysokim murem pokrytym stiukiem. Zarówno mur, jak i dom były bladoróżowe, mocno wyblakłe od słońca, choć na niebie wciąż wisiały chmury, jeszcze od piątkowej nocnej burzy, zasnuwając wszystko posępną szarością.

Przejeżdżając przez otwartą żelazną bramę, Coltrane spostrzegł kałuże rozlewające się wokół pęknięć na asfaltowanym podjeździe. Krzewy aż się prosiły, by je przystrzyc. Na ziemi gniły owoce awokado.

Gdy zadzwonił do drzwi, otworzył je ten sam otyły, kolorowo ubrany mężczyzna, który na przyjęciu zabrał Packarda na wózku, żeby mu kogoś przedstawić. Wyglądał, jakby miał za sobą ciężką noc. Czerwona sportowa marynarka pasowała odcieniem do rumieńców na jego nalanych policzkach, a szpakowate wąsy ściągały kąciki ust ku dołowi. W dłoni trzymał szklaneczkę wypełnioną do połowy – jak się domyślał Coltrane – klasyczną Krwawą Mary.

– Nie sądzę, by to był dobry pomysł – wymamrotał mężczyzna.

Coltrane nie wiedział, czy tamtemu chodziło o picie alkoholu podczas lunchu, czy zaproszenie go do środka.

– Wernisaż bardzo go wyczerpał – rzekł mężczyzna.

– Nie wydaje mi się. Sprawiał wrażenie, że jest w doskonałej formie.

– Bo miał tyle werwy? Dzięki temu wiadomo, że naprawdę źle się poczuł. – Mężczyzna przełożył drinka do lewej ręki i wyciągnął prawą na powitanie. Dłoń była zimna od lodu w szklaneczce, którą trzymał. – Duncan Reynolds.

– Mitch Coltrane.

– Wiem. Dam panu dobrą radę. Niech pan bacznie go obserwuje. Nie potrafię przewidzieć, co kombinuje tym razem.

Kiedy Coltrane zmarszczył brwi, Reynolds zrobił to samo.

– Coś się stało?

– Chyba nie przywykłem, by ktoś ostrzegał mnie przed swoim przyjacielem. A w każdym razie nie podczas pierwszej rozmowy.

– Przyjacielem? – Duncan opuścił głowę, co sprawiło, że na jego grubej szyi pojawiły się wyraźne fałdy. – Uważa pan, że Randolph i ja jesteśmy przyjaciółmi? Wielkie nieba, nie. Jestem jego asystentem. A także szefem kuchni i pomywaczem butelek. Oraz osobistym pielęgniarzem.

Gdzieś wewnątrz rozległ się dzwonek.

– Lepiej nie kazać mu czekać – powiedział Duncan.

Cała ta rozmowa toczyła się przy otwartych drzwiach frontowych. Teraz, kiedy Reynolds je zamknął, a Coltrane poszedł za nim przez wytłumiony korytarz, zwrócił uwagę, że w domu jest bardzo ciemno. Okna w kilku pokojach, które mijali po drodze, zasłonięto ciężkimi kotarami. Dla kontrastu, w ostatnim pomieszczeniu, choć subtelnie oświetlonym, było bardzo jasno. Urządzono je po spartańsku: kilka prostych krzeseł, stolik do kawy i sofa, wszystko to dość mocno sfatygowane. Na ścianach nic nie wisiało. Kotary rozsunięto, ale okna wciąż przesłonięte były przez muślinowe firanki. Za oknami, zajmującymi całą ścianę, w szarym świetle dnia dostrzec można było trawnik zasłany liśćmi. W oddali, przy przystani cumował jacht, ale zarówno jedno, jak i drugie wymagało generalnego remontu. Nawet woda wyglądała na mętną.

Coltrane usłyszał cichy syk. W pierwszej chwili pomyślał, że to odgłos filtra do wody w akwarium, kiedy jednak rozejrzał się już po pokoju i jego wzrok padł na Packarda, siedzącego na wózku inwalidzkim przy kominku, zauważył w nozdrzach staruszka plastikowe rozgałęzione rurki połączone z przewodem biegnącym do butli z tlenem przymocowanej z tyłu za wózkiem. Packard niemal tonął w zielonej jedwabnej piżamie i dobranym kolorystycznie szlafroku. Jego pociągła twarz wydawała się jeszcze bardziej pomarszczona i zapadnięta niż poprzedniego wieczoru, oczy straciły blask, włosy się przerzedziły, a skórę pokrywały brązowe plamy wątrobowe. Kiedy zakasłał, nie sprawiał już wrażenia, jakby coś utkwiło mu w gardle. To nie był przypadkowy okruszek, który mu zawadzał, lecz cała masa flegmy.

Coltrane dyskretnie odwrócił wzrok, podczas gdy fotograf skorzystał z chustki.

– Może przyjdę kiedy indziej?

– Bzdura – wyszeptał ochryple Packard. – Zaprosiłem pana na lunch.

Coltrane prawie go nie słyszał, więc podszedł bliżej.

– Rzadko zapraszam do domu kogokolwiek.

Coltrane stał teraz tak blisko, że gdyby chciał, mógłby dotknąć Packarda. W ochrypłym szepcie staruszka było coś osobliwie intymnego.

– I musi pan wiedzieć, że nie mam w zwyczaju ponawiać zaproszeń. – Fotograf odchrząknął z trudem. – Niestety, apetyt nie dopisuje mi już tak jak dawniej. – Wciąż słychać było nieustanny syk pompowanego tlenu. – Podejrzewam, że czymś się zatrułem podczas wernisażu. Mam nadzieję, że nie obrazi się pan, gdy nie przyłączę się do niego podczas posiłku.

– Skoro nie czuje się pan najlepiej, może odłożymy to na inną okazję?

– Wykluczone. Duncanie, przynieś temu młodemu człowiekowi coś do jedzenia. Czy życzy pan sobie coś konkretnego?

– Wystarczy kanapka. Zwyczajna.

– Myślałem o czymś bardziej wykwintnym niż zwykła kanapka. – Packard przechylił lekko w bok pomarszczoną, wychudzoną głowę. – Duncanie, może przyniesiesz butelkę szampana Dom Perignon, jeżeli już odpowiednio się ochłodził?

Duncan zasalutował szklaneczką z Krwawą Mary i się oddalił.

11

W pokoju zapadła cisza, jeżeli nie liczyć syku aparatury tlenowej. Kontrast pomiędzy wczorajszą a obecną rozmową był tym bardziej uderzający. Coltrane uznał, że podczas wernisażu Packard nie tylko miał makijaż, ale także doładował się jakimiś prochami. To zapewne te leki musiały go tak wyczerpać. Tłumaczyłoby to również, dlaczego sposób, w jaki teraz mówił, tak bardzo różnił się od tonu jego głosu w trakcie przyjęcia.

– Widzę, że ma pan ze sobą album do podpisu. Który?

– Refleksje z Miasta Aniołów.

Packard wydawał się dziwnie zasmucony.

– Zawsze był moim ulubionym. Skąd ma pan ten egzemplarz? Jest bardzo rzadki. I wyjątkowo drogi.

– Spędziłem sporo czasu w antykwariatach, gdzie można dostać prawdziwe białe kruki.

– Nie wątpię. – Packard wziął podany mu przez Coltrane’a album i wieczne pióro. Otworzył książkę i wychudzoną dłonią przesunął z lubością po pierwszej stronie. – Ja się zestarzałem, lecz ten papier, najlepszy, jaki udało mi się znaleźć, pozostanie taki sam jak w trzydziestym pierwszym, kiedy wydano ten album. Całe życie temu. – Pokręcił głową ze smutkiem, zdjął nasadkę z pióra i zebrawszy się w sobie, złożył fantazyjny podpis. – Bardzo proszę. – Z dziwnym uśmieszkiem oddał Coltrane’owi pióro i książkę. – Teraz ten egzemplarz jest jeszcze rzadszy i oczywiście wart o wiele większych pieniędzy. A skoro ma pan już w ręku pióro, zastanawiam się, czy zechciałby pan odwzajemnić uprzejmość i podpisać coś dla mnie.

Coltrane nie zrozumiał, o co chodziło Packardowi. Zbity z tropu patrzył, jak Packard sięga do sakwy z boku fotela i wyjmuje egzemplarz Przez ciemny obiektyw, jedynego zbioru prac Coltrane’a, zawierającego zdjęcia z różnych ogarniętych pożogą wojenną zakątków świata.

– Faktycznie zna pan moje prace – powiedział, nie ukrywając zdziwienia.

– Fotograf, który otrzymuje Nagrodę Pulitzera, z natury rzeczy musiał zwrócić moją uwagę – skwitował Packard. – Jest pan naprawdę niezły.

– Dziękuję. – Coltrane poczuł, że coś ścisnęło go w gardle. – Z pańskich ust takie słowa to prawdziwy komplement.

Udało mu się zapanować nad drżeniem dłoni, kiedy podpisywał album.

– Chciałbym jednak poświęcić się czemuś innemu poza wojną i bólem. Ostatnio miewam w związku z tym same wątpliwości.

– Dzień, w którym stwierdzasz, że jesteś usatysfakcjonowany swoimi pracami, to dzień, kiedy przestajesz być wyśmienitym fotografem – stwierdził Packard i nagle mocno się rozkasłał.

– Czy mogę coś…

– Nie – odparł z trudem przez chustkę przyłożoną do ust.

Coltrane poczuł się bezradny, chciał poklepać go po plecach, obawiał się jednak, że staruszek, tak delikatny i słaby, mógłby przez to jeszcze bardziej ucierpieć.

Wreszcie Packard się wyprostował.

– To przez tę pogodę. I chłód. Nie powinienem był wczoraj wieczorem ruszać się z domu.

– Czemu więc to zrobiłeś? – rozległ się nagle głos Duncana. Wszedł do pokoju z kubełkiem lodu, kieliszkiem, białą ściereczką i butelką szampana.

– Aby przypomnieć sobie, jak bardzo ludzie są ślepi – odrzekł Packard. – Jedyną osobą, która zwróciła uwagę, że moje ostatnie fotografie są marne, był obecny tu młody człowiek.

– A może inni przemilczeli to przez grzeczność? – Duncan otworzył butelkę i nalał kieliszek szampana Coltrane’owi.

– Tak czy owak, okazał się jedyną szczerą i wiarygodną osobą na tym przyjęciu.

– Oprócz mnie. Ja zawsze mówię to, co myślę. – Asystent wstawił butelkę do kubełka i położył obok ściereczkę.

– Co teraz myślisz?

– Że przygotuję lunch. – Duncan wyszedł, na jego ustach błąkał się cień uśmiechu.

Coltrane poczuł, że bąbelki z szampana muskają koniuszek jego nosa, kiedy upił pierwszy łyczek.

– Widzę, że przyniósł pan również… – Packard ruchem ręki wskazał nikona zawieszonego na pasku, na ramieniu Coltrane’a. – Powiedział pan: „Żeby zatrzymać czas”.

Zmiana tematu zaskoczyła Coltrane’a.

– Spytałem, dlaczego został pan fotografem. Tak brzmiała pańska odpowiedź. I dodał pan jeszcze: – „Wszystko się rozpada… A ludzie umierają”.

– Tak.

– Kto?

– Słucham?

– Kto umarł?

12

Coltrane wlepił wzrok w podłogę.

– Krępuje pana moje pytanie?

– …Tak.

– W moim wieku nie mogę sobie pozwolić na marnowanie czasu – Packard przerwał, by złapać oddech – dlatego proszę nowych znajomych, by sami powiedzieli mi najważniejszą rzecz, jaką powinienem o nich wiedzieć.

– Wielu ludzi nie lubi, gdy przypomina się im to, co najważniejsze, a co się z nimi wiąże – odparł Coltrane.

Dał się słyszeć syk aparatury tlenowej.

– To była siostra?

Szampan nagle nabrał kwaśnego posmaku.

– Brat?

Coltrane odstawił kieliszek.

– Moja matka.

– Rozumiem.

– A także ojciec.

– Kiedy był pan jeszcze bardzo młody? Moi rodzice też umarli, gdy byłem nastolatkiem. Niedaleko stąd. To był wypadek na morzu, u wybrzeży Santa Catalina.

– Tak, miał pan wtedy szesnaście lat.

Packard nie wydawał się zaskoczony tym, że gość zna tego typu szczegóły dotyczące jego życia.

– Straciłem rodziców, kiedy miałem jedenaście lat – powiedział Coltrane. – Choć tak naprawdę umarli o wiele wcześniej. Tyle tylko, że męczyli się z tym jeszcze przez jakiś czas. Zajęło im to w sumie ładnych parę lat.

Packard sposępniał.

– Ojciec bił matkę.

Wiekowy fotograf nie poruszył się, nie odezwał słowem. Gdyby w jakikolwiek sposób zareagował, Coltrane natychmiast zmieniłby temat. Packard jednak najwyraźniej wyczuwał jego wahanie. Obecność staruszka działała na Coltrane’a hipnotyzująco. Im dłużej trwała cisza, zakłócana jedynie odgłosami aparatury tlenowej, tym większej nabierał ochoty, by mówić.

– Ojciec nie bił matki dlatego, że był alkoholikiem czy martwił się o swoją pracę, ani z żadnych innych powodów, 0 których zwykle się słyszy. Nigdy nie widziałem, żeby pił. Miał dobrze prosperujący biznes, rozwijającą się z roku na rok sieć pralni chemicznych. Może w pracy miał jakieś problemy, o których nie wiedziałem. A może jego ojciec lubił bić jego matkę. Może właśnie dlatego to robił. Może uważał, że to całkiem normalne. Przez jakiś czas sam tak myślałem. Sądziłem, że każdy mąż bije swoją…

Coltrane poczuł, jakby cofnął się w czasie. Zamrugał, by wyrwać się z transu, i sięgnął po kieliszek z szampanem. Nie zważając na to, jak bardzo zmienił jego smak kwas wspomnień, pociągnął solidny łyk. Czuł osobliwą potrzebę kontynuowania swej opowieści, jakby uważał, że właśnie Packard może go zrozumieć.

– Któregoś wieczoru, kiedy dołożył mojej matce bardziej niż kiedykolwiek wcześniej, zrobił coś, czego nie robił nigdy dotąd: wziął się do mnie. Wybił mi ząb. Następnego ranka kajał się, zapewniając mnie, że to już się więcej nie powtórzy, i prosił, bym powiedział w szkole, że spadłem z roweru i tak porozbijałem sobie twarz. Obiecywał, że wynagrodzi mi wszystko, co zrobił. Zaraz potem pojechał do pracy. Kiedy tylko jego samochód zniknął za rogiem, matka zagoniła mnie na górę i pomogła mi wrzucić ciuchy do dwóch walizek. Potem sama też spakowała dwie dla siebie i pamiętam, że przez cały czas nerwowo wyglądała przez okno, w obawie, że ojciec mógłby niespodziewanie wrócić.

Coltrane wpatrywał się w bąbelki w kieliszku. Wydawały się jakby większe. Znów przeniósł się w przeszłość.

– Najwyraźniej planowała to już od dawna. Wstawiła walizki do auta przy zamkniętych drzwiach do garażu, żeby sąsiedzi nic nie zobaczyli. Potem pojechaliśmy do banku, a stamtąd na dworzec autobusowy, gdzie matka kazała mi pilnować walizek, podczas gdy sama pojechała zostawić samochód gdzieś indziej, na parkingu przy dworcu kolejowym, jak mi później wyjaśniła, by ojciec myślał, że właśnie tak wyjechaliśmy z miasta. Godzinę później wróciła na dworzec autobusowy i przez następne trzy lata bez przerwy byliśmy w drodze, odwiedzając kolejne małe miasteczka w całym kraju, gdzie matka chwytała się każdej pracy, jaką udało się jej znaleźć, dopóki nie uzbierała dość pieniędzy, byśmy mogli ruszyć w dalszą drogę, kontynuując tę szaleńczą ucieczkę. Później odtworzyłem całą tę trasę. Z New Haven w Connecticut przez Trenton w New Jersey, Harrisburg w Pensylwanii, Youngstown w Ohio, Sedalia w Missouri, Boulder w Kolorado, po Flagstaff w Arizonie i w końcu do Los Angeles.

Bardzo spragniony dopił szampana i ponownie napełnił kieliszek. Równie dobrze mógłby pić wodę.

– Stale zmienialiśmy nazwiska. Matka wyjaśniła mi, że szuka wyłącznie takich prac, za które płacą jej w gotówce, jak na przykład sprzątanie, żeby nie musiała przejmować się podatkami i tym, że jej numer ubezpieczenia zostanie zarejestrowany w rządowym banku danych. Powiedziała, że jeśli nie zostawimy za sobą „papierowego tropu” i nie będziemy próbowali nawiązać kontaktu z rodziną i przyjaciółmi, ojciec nas nie znajdzie. Wciąż nie wiem, jak… – Coltrane poczuł, że coś ściska go w gardle. – Któregoś popołudnia matka odebrała mnie z biblioteki, gdzie zawsze kazała mi czekać po szkole, aż skończy pracę, i poszliśmy do lodziarni. Kupiła mi jedną kulkę lodów, bo na dwie nie było nas stać, a następnie autobusem wróciliśmy do parku przyczep, gdzie mieszkaliśmy. Gdy weszliśmy do przyczepy, zobaczyliśmy ojca siedzącego na stołku przy kuchennym stole i układającego pasjansa. Z niezmąconym spokojem wstał, westchnął, wyjął pistolet i powiedział: „Bycie razem jest równie ważne jak pobożność”, po czym strzelił mojej matce w twarz. Tak po prostu. Kiedy mój ojciec coś sobie postanowił, nic go nie mogło powstrzymać. Poczułem się, jakby ktoś zdzielił mnie po uszach. Pod czaszką mi dzwoniło, ale wydaje mi się, że usłyszałem jęk, z jakim moja matka osunęła się na podłogę. A może to ja jęknąłem. Twarz miałem zbryzganą czymś mokrym i lepkim.

Następne, co pamiętam, to jak ojciec wycelował broń we mnie. Popatrzył na mnie, dziwnie marszcząc brwi, spojrzał na ciało mojej matki, potem jeszcze raz na mnie, pokręcił głową i bez słowa palnął sobie w łeb.

Kiedy Coltrane uniósł kieliszek do ust, zorientował się, że znów jest pusty.

– Powiedziano mi, że przez cały rok nie odezwałem się ani słowem.

13

Coltrane zebrał się w sobie, by mówić dalej. Pełne głębokiego współczucia spojrzenie Packarda wydawało się dziwnie zachęcające i nakłaniało do dalszych zwierzeń.

– Do Los Angeles przylecieli po mnie dziadkowie. Popakowali ubrania i rzeczy, które mieliśmy z matką w przyczepie, zapłacili wszystkie rachunki i zorganizowali przewóz zwłok do Connecticut, a gdy już uporali się ze wszystkimi formalnościami natury prawnej i zamieszkałem z nimi w New Haven, uświadomiłem sobie, że nie pamiętam, jak wyglądała moja matka. Całymi godzinami przesiadywałem w piwnicy, próbując przypomnieć sobie jej twarz, lecz jedyne, co zostało w mojej pamięci, to widok krwi rozbryzgującej się na wszystkie strony, kiedy trafiła ją kula z pistoletu mojego ojca. Rozpaczliwie starałem się przypomnieć sobie jej głos, ale w myślach słyszałem jedynie suchy huk wystrzału. To była moja rzeczywistość, nie to, co naprawdę rozgrywało się wokół mnie w domu dziadków. Musiałem jeść i spać, kąpać się, przebierać, oglądać telewizję, chodzić do szkoły, lecz obrazy i dźwięki, które temu wszystkiemu towarzyszyły, pochodziły z mojej pamięci. Nie miałem poczucia upływu czasu. Później dowiedziałem się, że dokładnie po roku usłyszałem czyjś płacz dochodzący z pomieszczenia powyżej, kiedy akurat znów chowałem się w piwnicy. Miałem wrażenie, jakby otaczająca mnie mgła się przerzedziła, gdy wylazłem zza pieca i po schodach ruszyłem w górę, by za odgłosami szlochania dotrzeć do salonu.

Tam przekonałem się, że to płakała moja babcia. Siedziała na krześle, wychylona lekko do przodu, z twarzą ukrytą w dłoniach, i szlochała tak mocno, że łzy przeciekały jej między palcami i skapywały na przezroczyste foliowe koszulki chroniące fotografie powkładane do leżącego przed nią na stole albumu. Obszedłem krzesło, na którym siedziała, i spojrzałem na zdjęcia. Jedno z nich zrobiono w silnym słońcu, przez co wszystko wydawało się bardziej surowe i przejaskrawione. Rozpoznałem huśtawkę, zjeżdżalnię i karuzelę, które ktoś wstawił na parking przyczep, gdzie mieszkaliśmy z matką. Rozpoznałem przyczepę stojącą w tle. Nachyliłem się jeszcze bardziej, by przyjrzeć się delikatnej twarzy oraz promiennemu uśmiechowi kobiety, jej długiej, smukłej szyi i długim, rozwiewanym przez wiatr włosom barwy piasku. Miała na sobie biało-brązową koszulę w kratę, z podwiniętymi rękawami i wypuszczoną na dżinsy. Koszula i dżinsy były na nią za duże, co tylko podkreślało jej delikatną budowę. Gdy tak bujała roześmiane dziecko, sprawiała wrażenie, jakby była naprawdę szczęśliwa. Powoli uświadomiłem sobie, że szloch w pokoju ucichł. Kiedy się odwróciłem, zobaczyłem, że babcia opuściła ręce. Patrzyła na mnie podpuchniętymi od łez oczami. „To moja mama”, powiedziałem i właśnie wtedy po raz pierwszy od roku przemówiłem. „Tak właśnie wygląda. Teraz to pamiętam”.

14

– Zatem został pan fotografem, aby spróbować zachować przeszłość? – spytał Packard.

– Teraźniejszość. Tamten album i inne, które mieli moi dziadkowie, zawierały zdjęcia ukazujące, jak moja mama dorasta i wychodzi za mąż. Jak jest ze mną w ciąży. A potem jak nosi mnie na rękach, kąpie mnie i wychowuje. Czas uległ zawieszeniu. Ona istniała na każdej z tych fotografii. Na szczęście nie znalazłem ani jednego zdjęcia mego ojca. Babcia powiedziała, że spaliła wszystkie jego fotografie, przez cały czas go przy tym przeklinając. Był martwy. Ale nie moja matka. Na tych zdjęciach wciąż żyła.

Tyle tylko, że na niektórych była doskonalsza niż na innych. W miarę jak bez końca je studiowałem, zaczynała mnie ogarniać frustracja. Jedne zdjęcia były odrobinę zamazane, nieostre. Inne niedoświetlone albo za bardzo naświetlone. Jedne zrobione ze zbyt dużej, inne ze zbyt małej odległości. Niektóre nie podkreślały tego, co szczególnie chciałem zobaczyć: błysku w oczach matki, gestu, rychu rąk. Zacząłem wyobrażać sobie lepsze ujęcia. Byłem święcie przekonany, że mogły zostać zrobione lepiej.

– A następnym krokiem było rozpoczęcie nauki fotografowania?

– Zna pan te historie o fotografach, którzy odwiedzali prymitywne zakątki świata, gdzie tubylcy nie pozwalali robić sobie zdjęć, bo uważali, że aparat fotograficzny mógłby skraść ich dusze. Nie mam pojęcia, czy te opowieści są prawdziwe, ale jeżeli tak, to tubylcy się mylą. Aparat fotograficzny niczego nie kradnie. Wręcz przeciwnie, daje nieśmiertelność. Tak uważałem, kiedy byłem nastolatkiem. Chciałem fotografować każdą napotkaną osobę, uwiecznić ją z miłością i współczuciem na moich zdjęciach. Bo uważałem, że dopóki będą istnieć, żaden z tych ludzi nie umrze.

– „Chciałem”? „Uważałem”? Wciąż pan mówi w czasie przeszłym.

– W którymś momencie zszedłem na złą drogę. Zacząłem robić zdjęcia, które nie opiewały żyjących, lecz koncentrowały się na umieraniu. Zamiast nadziei zacząłem dokumentować rozpacz. – Coltrane energicznie pokręcił głową. – Dość tego. Pragnę gloryfikować życie.

– Wobec tego – Packard skrzywił się z bólu i zakasłał – chciałbym, aby sfotografował pan mnie.

15

Kiedy Duncan przyniósł tacę z sześcioma różnymi rodzajami kawioru, przezroczystych jajeczek w kolorach złotym, czarnym, szarym, brązowym, szarozielonym i zielonkawoczarnym, Coltrane poczuł, że w jednej chwili stracił cały apetyt. Emocje w połączeniu z wypitym szampanem przyprawiały go o nieprzyjemny ucisk w żołądku. W dodatku Packard miał coraz większe kłopoty z mówieniem (oczy mu się zamykały, a z wypełnionego flegmą gardła z trudem wydobywał się wątły szept) i nie miał już siły, by kontynuować rozmowę. Tak więc po sfinalizowaniu szczegółów ich wspólnego projektu Coltrane się pożegnał.

Popołudnie było pochmurne. Wracając do Los Angeles, z trudem przezwyciężał ogarniające go zmęczenie. Do domu dotarł o wpół do piątej, ale wciąż nie był głodny. Wręcz przeciwnie – obawiał się, że zaczyna zbierać mu się na mdłości. Położył się na skórzanej kanapie, próbując przeanalizować to, co go właśnie spotkało, i niebawem zapadł w płytki, niespokojny sen. W którymś momencie zadzwonił telefon, lecz Coltrane przebywał wtedy w miejscu zbyt mrocznym, by mógł odebrać albo nawet usłyszeć, czy ktoś zostawił dla niego nagraną wiadomość.

16

– Dzwoniłaś do mnie wczoraj wieczorem? – zapytał Coltrane.

Była jedenasta przed południem w niedzielę. Siedzieli z Jennifer na wąskim balkonie jej willi z widokiem na zatokę i przystań Marina del Rey. Niebo nadal było zasnute szarymi chmurami. Wiał przejmujący wiatr i choć Coltrane miał na sobie sweter, było mu trochę chłodno. Wciąż męczyła go zgaga i wmawiał sobie, że potrzebuje tylko odrobiny świeżego powietrza, by dojść do siebie.

Jennifer pokręciła głową.

– Przecież ustaliliśmy, że musisz się przekonać, czy potrafisz radzić sobie sam.

– To znaczy, że nie dzwoniłaś?

Sprawiała wrażenie rozbawionej.

– Był taki czas, kiedy wydzwaniałam do ciebie zbyt często, pamiętasz?

– Tak się tylko zastanawiałem. Wczoraj wieczorem, kiedy akurat przysnąłem, ktoś zadzwonił, ale nie zostawił wiadomości. Rano sprawdziłem automatyczną sekretarkę i zobaczyłem migającą lampkę. Miałem sporo nagranych wiadomości z poprzedniego dnia: kolejni dziennikarze i reporterzy chcieli umówić się ze mną na wywiad w związku z tymi zdjęciami z Bośni. Ale pod sam koniec usłyszałem tylko jakieś piętnaście sekund muzyki klasycznej i trzask odkładanej słuchawki.

– To nie byłam ja – powiedziała Jennifer.

Coltrane przetarł dłonią czoło i wzmocnił się małym łyczkiem parującej, mocnej kawy.

– Reporter nie zawahałby się, tylko nagrał wiadomość.

– Uważasz, że to mógł być Packard?

– Przeszło mi to przez myśl. – Choć Coltrane skrył oczy za okularami przeciwsłonecznymi, światło wydawało mu się aż nazbyt jaskrawe. Przymrużywszy lekko powieki, spojrzał w stronę łodzi, która z włączonym silnikiem wolno sunęła przez zatłoczoną zatokę w kierunku wyjścia z przystani.

– Może to dlatego, że jestem zodiakalną Panną – mruknęła Jennifer.

– O czym teraz mówisz?

– Pytam o to, czy ostatecznie się dogadaliście? Ty i Packard będziecie współpracować przy tym projekcie?

– Packard obiecał, że jutro prześle ci przez kuriera zdjęcia i niezbędne dokumenty – odrzekł Coltrane.

– Ale jeśli to on dzwonił wczoraj wieczorem, podejrzewam, że mógł się rozmyślić i chciał ci to powiedzieć. Może powinieneś zatelefonować do niego i potwierdzić umowę.

– Żeby pomyślał, że mu się naprzykrzam?

Jennifer przygryzła dolną wargę.

– Tak, czasami nie wiem, kiedy należy odpuścić.

17

Pokonawszy schody prowadzące z garażu do kuchni, Coltrane usłyszał, że ktoś woła go po nazwisku. Choć wybierał się do ciemni na piętrze, znieruchomiał, błyskawicznie się odwrócił i popatrzył w stronę salonu. Frontowe drzwi były otwarte, światło z patio wpadało do wnętrza domu. Rudowłosy mężczyzna postawił duże kartonowe pudło obok drugiego, które już tam stało. Podobnie jak Coltrane był po trzydziestce. Mocno przerzedzone włosy podkreślały jego pełną twarz. Bladość skóry kontrastowała z piegami.

– W samą porę – sapnął mężczyzna. – Podpisałem za ciebie odbiór tych paczek i właśnie je przyniosłem.

– Daniel! – Coltrane się uśmiechnął. – Miałem do ciebie zadzwonić, ale wiem, że wieczorami pracujesz na ostrym dyżurze. W dzień nie chciałem cię budzić.

– Doceniam twoją troskę. To był naprawdę ciężki tydzień.

– Pewnie tylko go pogorszyłem, kiedy w środę rano zacząłem dobijać się do twoich drzwi.

– Dobrze zrobiłeś. Twoje szwy wymagały lekkiej korekty. A jak się miewają teraz?

– Świetnie.

– Zobaczyć znaczy uwierzyć. Podciągnij sweter i koszulę.

Coltrane westchnął i bez słowa wypełnił polecenie.

– Nie najgorzej. – Daniel nachylił się, oglądając uważnie bok przyjaciela. – Najwyraźniej antybiotyk, który ci przepisałem, działa. Wdała się infekcja, ale teraz zaczerwienienie na brzegach rany prawie całkiem zniknęło. A jak gorączka?

– Już nie mam.

– Masz końskie zdrowie, stary. Dokończ kurację antybiotykową. Pij dużo płynów. Jeszcze parę dni i zdejmę ci szwy.

– Danielu… – Coltrane starał się odpowiednio zaakcentować następne słowo: – Dziękuję.

– Nie ma za co.

– Wręcz przeciwnie. Zawsze mogę na ciebie liczyć, kiedy jesteś potrzebny.

– A co miałem zrobić? Powiedzieć ci, żebyś spadał, bo właśnie wróciłem ze szpitala i muszę się przespać?

– Prawdziwy z ciebie przyjaciel.

– Mam nadzieję, że nie gniewasz się, iż poprosiłem Jennifer o pomoc. Jakoś nie przychodził mi do głowy nikt inny, na kim mógłbym polegać.

– Miałbym się gniewać? Ależ skąd. Poza tym wszystko świetnie się układa.

– Przyznaj, że za nią tęskniłeś. We trójkę zawsze świetnie się bawiliśmy. Jeżeli Jennifer trochę przesadzała, to tylko dlatego, że jej zależało.

– Albo to ja starałem się zbyt słabo. – Coltrane postanowił zmienić temat: – Opowiedz mi o tych pudłach.

– Pod twoim domem koczował facet z firmy kurierskiej. Zauważyłem go, kiedy akurat wychodziłem na małą przebieżkę dla zdrowia. – Daniel poklepał się po brzuchu uwydatniającym się pod bluzą niebieskiego dresu. – W tych pudłach jest chyba złoto czy coś takiego, tak czy owak, są diabelnie ciężkie. Kurier nie bardzo chciał się zgodzić, abym to ja podpisał za ciebie odbiór tych paczek. Zmienił zdanie dopiero wtedy, gdy zobaczył, że mam klucz do twojego domu.

– Dostawa w niedzielę?

– Podobno człowiek, który je nadał, bardzo nalegał.

– Na pudłach nie ma nazwiska nadawcy. Czy kurier powiedział, kto…

– Randolph Packard.

– Packard?

– Czemu to nazwisko miałoby mi coś mówić?

Coltrane udzielił mu pospiesznych wyjaśnień, otwierając równocześnie pierwsze pudło. Wewnątrz, na czymś, co było solidnie owinięte paroma warstwami folii bąbelkowej, leżała koperta. Przełamał pieczęć i wyjął z koperty niewielki liścik:

Ufam, że wie pan, co należy z tym zrobić.

Coltrane, zafrapowany, odwinął folię bąbelkową, a wrażenie zakłopotania przeszło w szczere zdumienie, kiedy odkrył, co znajduje się w pudle: trójnóg i kanciasta czarna skrzyneczka o boku długości trzydziestu centymetrów, której przednia i tylna ściana połączone były harmonijkowym miechem.

– Co to takiego? – zapytał Daniel.

– Aparat fotograficzny.

– Nigdy dotąd nie widziałem aparatu, który wyglądałby jak miniaturowy akordeon.

– To tak zwany aparat płytowy. – Coltrane poczuł, że budzi się w nim fascynacja zmieszana z lękiem, gdy uświadomił sobie znaczenie przedmiotu, który trzymał w dłoniach. – Obecnie używa się ich wyłącznie w fotograficznych atelier, ale dawno temu, w czasach młodości Packarda, było to standardowe narzędzie pracy każdego poważnego fotografa. Packard z pewnością wszędzie go ze sobą zabierał.

– Czemu tak dziwnie wygląda?

– Zakładam, że takie pojęcia, jak regulacja ostrości albo ustawienia migawki niewiele ci mówią?

– Na szczęście nie. Jak chcę zrobić zdjęcia z wakacji, wystarczy mi zwykły automat Kodaka dla opornych. Taki, co to kierujesz w stronę miejsca, które chcesz sfotografować, i naciskasz przycisk.

– Taa. – Coltrane zachichotał. – Nie masz pojęcia, co oznaczało robienie zdjęć, kiedy aparat nie miał wbudowanego światłomierza, autofocusu i całej reszty rozmaitych nowoczesnych bajerów.

– Wybieram postęp.

– Być może, ale czy nie zdarzyło ci się nigdy, że nie byłeś zadowolony ze zdjęć zrobionych automatycznym aparatem? Często sprawiają wrażenie prześwietlonych. Obrazowi brak głębi. Kolory są za ostre.

– Jak na fotki z wakacji w sam raz.

– Jeżeli jednak chcesz mieć pierwszorzędne zdjęcia, musisz wybrać inne rozwiązanie. Potrzebujesz światłomierza, aby możliwie najdokładniej określić, jakie jest światło. Potem musisz ustawić przesłonę i migawkę, żeby negatyw został naświetlony jak należy. Aparat płytowy dysponuj e przyrządami, które pozwalają odpowiednio to wszystko wyregulować. Ustawianie ostrości jest równie precyzyjne. Rozciągając albo ściągając miechy jak akordeon, zmienia się odległość obiektywu aparatu od płyty światłoczułej, dopóki nie uzyska się idealnej ostrości obrazu. Aparat tej wielkości wykorzystuje płyty o wymiarach dwadzieścia na dwadzieścia pięć centymetrów. Możesz wykonać odbitkę zdjęcia o wymiarach płyty i uniknąć efektu ziarnistości jak przy powiększeniu z małego negatywu trzydziestopięciomilimetrowego. Otrzymasz obraz czysty i tak wyraźny, że nie będziesz w stanie znieść dłużej zwykłych fotek z aparatu kompaktowego.

– Wygląda dość nieporęcznie.

– Jest gorzej, niż przypuszczasz. Potrzymaj to przez chwilę, a ja wyjmę z pudła trójnóg. – Coltrane wysunął nóżki trójnogu i zablokował w tej pozycji, po czym zamontował aparat na statywie. Na koniec przykrył jego tylną część czarnym suknem. – A teraz schyl się i spójrz przez wizjer.

Daniel wykonał polecenie, po czym błyskawicznie wysunął głowę spod sukna, przecierając oczy z wyraźnym niezadowoleniem.

– Wszystko widać do góry nogami.

– I w dodatku odwrócone jak w lustrze – dodał Coltrane. – Fotograf musi wyobrazić sobie, jak dany obraz będzie wyglądał normalnie. Co więcej, aparat jest ciężki. Wykorzystuje się w nim negatywy płytowe, przenoszone w specjalnych nieprzepuszczających światła kasetach, po dwie płyty w kasecie, gdybyś zatem chciał zrobić sto zdjęć, potrzebowałbyś pięćdziesięciu kaset, a one naprawdę sporo ważą. Poza tym potrzebujesz również rozmaitych filtrów i obiektywów, które także trzeba mieć ze sobą i które, jak podejrzewam, znajdują się w drugim pudle. Sesja zdjęciowa z aparatem płytowym to jak wyjazd na safari.

– Warto tak się męczyć?

– Jeszcze jak. – Coltrane z niemal nabożnym uwielbieniem wpatrywał się w aparat. – Spójrz na te rysy. Musi być stary. – Przyjrzał się nazwie producenta wybitej na metalowej tabliczce z tyłu. – Korona. Nie jestem pewien, czy ta firma jeszcze istnieje.

Dopiero teraz uświadomił sobie, co oznaczała ta niespodziewana dostawa, i ciężko usiadł na kanapie. To musiał być ten sam aparat, z którego korzystał Packard, wykonując słynny cykl przedstawiający domy w Los Angeles, pomyślał. Nie podejrzewał nawet, że projekt powtórzenia serii zdjęć może być dla niego cenną lekcją. Wiedział, że w pewnym sensie będzie to jak podążanie śladami Packarda, bo przecież musiał znaleźć te same miejsca, w których stary fotograf rozstawiał swój statyw, i ustawić aparat dokładnie pod tym samym kątem, by uzyskać identyczne ujęcie. Spodziewał się jednak, że będzie przy tym korzystał z nowoczesnych aparatów fotograficznych. Teraz zdał sobie sprawę, że użycie współczesnego sprzętu zniweczyłoby cały ten eksperyment, zwracając większą uwagę na to, jak od lat dwudziestych zmieniła się fotografia, a nie samo miasto. Można było również domniemywać, że nalegając, aby Coltrane użył tego samego aparatu co on, Packard sugerował, że powinien zrobić wszystko, co możliwe, by utożsamić się ze swoim mentorem, wręcz stać się nim. Dopiero wtedy zrozumie, dlaczego fotografując tamte domy, Packard podjął takie, a nie inne decyzje.

Zadzwonił telefon.

Może to staruszek, pomyślał Coltrane.

– Halo?

– Nigdy nie zgadniesz, co właśnie dostarczył kurier – odezwała się podekscytowana Jennifer. – Odbitki zdjęć i podpisane egzemplarze wszystkich niezbędnych dokumentów. To w sumie załatwia sprawę.

– A ty nie zgadniesz, co właśnie przed chwilą dotarło przesyłką kurierską do mnie. Aparat płytowy, którego używał Packard.

– Co takiego?

– Przyjedź tu. Muszę ci go zaraz pokazać.

18

– Halo. – Głos Duncana brzmiał ciut bełkotliwie, jakby facet trochę sobie popił.

– Mówi Mitch Coltrane.

Cisza. Coltrane mocniej docisnął słuchawkę do ucha, zastanawiając się, czy coś jest nie tak z połączeniem.

– Duncanie?

– W sprawie aparatu?

– Nie znajduję słów dla jego wielkoduszności. Czy mógłbym z nim chwilkę pomówić? Chciałbym mu podziękować i zapewnić, że aparat wróci do niego w idealnym stanie.

– Obawiam się, że to nie jest odpowiedni moment.

– Wobec tego pozwolę sobie zadzwonić później. Jak pan sądzi, kiedy poczuje się na tyle dobrze, żeby mógł…

– Randolph zmarł przed dwiema godzinami.

Coltrane poczuł lodowaty dreszcz, który przeszedł go od stóp do głów.

– Ale jak to… wczoraj…

– Starał się trzymać fason. Około trzeciej w nocy jego stan się pogorszył. Pojawiły się kłopoty z oddychaniem. Nawet z aparaturą tlenową pracującą na najwyższych obrotach tracił oddech.

– Jezu…

– Zadzwoniłem do jego lekarza, ale Randolph wyraźnie zaznaczył, że nie chce, by zabrano go do szpitala. Mogliśmy jedynie starać się choć trochę mu ulżyć. Odszedł przed południem…

– Aparat. – Coltrane z trudem wydobywał z siebie słowa. – Kiedy on…

– Omówiliśmy to jeszcze wczoraj wieczorem. Wtedy też podpisał wszystkie dokumenty, włącznie z zezwoleniem na publikację zdjęć, które, jak przypuszczam, powinny już dotrzeć do waszej redakcji, wraz z odbitkami. Projekt może być zrealizowany, tak jak to zostało ustalone. Z jakiegoś powodu Randolph uważał, że to ważne, by ktoś podążył tą samą drogą co on kiedyś.

– Nie zawiodę go.

– Ani przez chwilę w to nie wątpił. Zdziwiłby się pan, gdyby wiedział, jak bardzo stał mu się pan bliski. Mówił o panu jak o „bratnim sierocie”. Chciałbym, by zrozumiał pan jedno. Pod sam koniec Randolph miał ogromne trudności z mówieniem, ale niemal wymusił na mnie, bym przekazał panu pewną wiadomość.

– Jakiej treści?

– Aparat należy odtąd do pana.

– …Co takiego?

– To nie pożyczka. To podarunek. Chyba może pan go potraktować jako coś w rodzaju spadku.

19

Wciąż czując na swoich barkach brzemię żałoby, Coltrane powoli przywracał Packarda do życia. Tak właśnie to postrzegał, kiedy pracował w ciemni, przy słabym bursztynowym świetle lampy ciemniowej. Jennifer stała przy nim, patrząc z przejęciem, jak szczypczykami wkładał arkusz papieru fotograficznego do kuwety z wywoływaczem. Delikatnie zamieszał roztwór. Przez chwilę papier pozostał biały. I nagle jak za sprawą czarodziejskiego zaklęcia na arkuszu zaczął pojawiać się obraz, czarno-biały wizerunek starego mężczyzny spoglądającego w obiektyw aparatu.

Jennifer przez chwilę nie mogła wydobyć z siebie głosu.