Tytuł oryginału:

THE BOTTICELLI SECRET

Copyright © Marina Fiorato 2010

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz 2012

Polish translation copyright © Hanna Pawlikowska-Gannon 2012

Redakcja: Beata Słama

Zdjęcie na okładce: Larry Rostant/Artist Partners Ltd.

Projekt graficzny okładki i serii: Andrzej Kuryłowicz

Skład: Laguna

ISBN 978-83-7659-466-8

Wydawca

WYDAWNICTWO ALBATROS A. KURYŁOWICZ

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

2012. Wydanie elektroniczne

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o. o.

Spis treści

- Dedykacja

- Motto

- I Florencja 1482

- ROZDZIAŁ 1

- ROZDZIAŁ 2

- ROZDZIAŁ 3

- ROZDZIAŁ 4

- ROZDZIAŁ 5

- ROZDZIAŁ 6

- ROZDZIAŁ 7

- ROZDZIAŁ 8

- ROZDZIAŁ 9

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Mojej matce, Barbarze Fiorato,

która pierwsza pokazała mi obraz Primavera

I siedmiu jest królów: pięciu upadło, jeden

istnieje, inny jeszcze nie przyszedł, a kiedy

przyjdzie, ma na krótko pozostać.

Apokalipsa św. Jana 17,10.

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu,

Biblia Tysiąclecia, Pallottinum, Poznań 2003

I

Florencja 1482

ROZDZIAŁ 1

Florencja wygląda jak złoto, a śmierdzi jak siarka.

Budowle są olbrzymie, wspaniałe, imponujące. Wzniesione z lśniącego złotawego kamienia i srebrnego marmuru. Jednak smród – zwierzęcych odchodów, śmieci, gnijącego mięsa i warzyw leżących w rynsztoku po targu – może powalić nawet garbarza. W istocie to miasto jest pełne sprzeczności. Zbudowane jak dla gigantów, ma ogromne podcienia, piękne pałace i masywne kolumny, ale florentczycy są niewielkiego wzrostu, biegają więc wokół cokołów niczym kolorowo przyodziani Pigmeje. Jedyni obywatele, którzy naprawdę pasują do takiej skali, to posągi toczące kamienne pojedynki na Piazza della Signoria.

Florencja jest piękna i brutalna. Jej uroda sięga bardzo płytko, krew płynie tuż pod powierzchnią. Cudowne pałace i kaplice sąsiadują z więzieniem Bargello, miejscem gorszym od piekła. W każdym kościele piekło i niebo współistnieją na ścianach. Występują obok siebie także na sklepieniu, oddzielone jedynie żebrowaniem. Na kopule naszej wielkiej katedry Santa Maria del Fiore anioły i demony wirują wspólnie w niebieskim kole fortuny. Raj i potępienie są blisko siebie, bardzo blisko. Nawet w jedzeniu kryje się sprzeczność. Weźmy choćby moje ulubione danie – cieniutko pokrojone plastry surowej wołowiny; stragany z mięsem ociekające krwią. To wspaniała potrawa, ale trzeba zadać śmierć, by ją przyrządzić.

Na ulicach bóstwa i potwory także żyją obok siebie. Nie mam co do tego złudzeń. Sama jestem jednym z potworów – Luciana Vetra, czasami modelka, a na stałe dziwka. Kaznodzieje wylewają z ambony jad na takie jak ja, a uczciwe kobiety opluwają mnie na ulicy. Bóg i diabeł ubiegają się o dusze florentczyków i czasami myślę, że w tej walce diabeł wygrywa. Kiedy wchodzicie do Battistero i oglądacie mozaiki przedstawiające Sąd Ostateczny, to na co patrzycie najpierw? Na niebo z dobroczynnymi aniołami w aureolach i allelu jach czy na piekło, w którym Lucyfer z długimi uszami pochłania potępionych? A gdybyście mieli czytać Boską komedię Dantego, to zaczęlibyście od Raju, z tymi wszystkimi kapłanami i świętopapieskimi prałatami? Czy od Piekła, gdzie z nieba płynie krew, a lekkomyślni szlachetnie urodzeni smażą się, od nóg poczynając? Sami znacie odpowiedź.

I oto ja, dziwka i nierządnica, napiętnowana przez uczciwych ludzi, natarczywie namawiam na ulicy do praktykowania więcej niż jednego z grzechów głównych. Zbłąkana owieczka. Czasami jednak zjawiał się wśród nas pasterz, jeden z tych pobożnisiów sprzedających zbawienie.

I w ten sposób poznałam brata Guida della Torre.

Nie było to obiecujące spotkanie. Nie zobaczył mnie z najlepszej strony. Ubrana byłam co prawda w najlepsze rzeczy, bo zawsze może się nadarzyć jakaś okazja, tyle że akurat siedziałam na nadrzecznej balustradzie i sikałam do Arno. W poetycznym obramowaniu pomarańczowych łuków Ponte Vecchio przyczajonych za mną. Trzeba powiedzieć, że poczciwy brat nie mógł się od razu zorientować, co robię, bo moje spódnice były bardzo obfite. Ale wyszłam właśnie z łóżka Bemba, byłam w drodze do studia pana Botticellego, a ilość wypitego przeze mnie muscatu bezwzględnie domagała się ewakuacji.

Prawdę mówiąc, opowiadam to wszystko w złej kolejności. Zanim zaczniemy mówić o bracie Guidzie i o właściwej drodze, pozwólcie mi wspomnieć o moim dotychczasowym, całkiem niewłaściwym życiu. Bo jeżeli nie będziecie wiedzieli o Bembie i o tym, w jaki sposób zostałam modelką pana Botticellego, nigdy nie zrozumiecie, na czym polega sekret, a właśnie sekret to cała ta opowieść. Wróćmy więc do… do poprzedniej nocy? Nie, nie ma potrzeby przeprowadzać was przez wszystkie zdeprawowane akty seksualne, stanowiące źródło przyjemności dla Bemba, a pieniędzy dla mnie. Zupełnie wystarczy zacząć od tego ranka, piątku trzynastego czerwca, dnia nieszczęśliwego z tak wielu powodów. Wiosna – dobra pora na zaczynanie.

ROZDZIAŁ 2

– Chichi?

Madonna! Nie cierpię, jak mnie ktoś budzi po ciężkiej nocnej pracy.

– Tak?

– Mogłabyś oddać mi przysługę?

Jeszcze jedną? Po takiej nocy to Bembo powinien mnie oddawać przysługi. Oczywiście nieobjęte ustaloną wcześniej stawką. Ale interes to interes. Uśmiechnęłam się sennie.

– Naturalnie.

Bembo oparł swój niebagatelny ciężar na łokciu, doleciał do mnie zapach spod jego pachy. Madonna! Sięgnęłam na nocny stolik po lawendową pomadę i przytknęłam ją do nosa. Uśmiechałam się kokieteryjnie, by zatuszować obrzydzenie, i czekałam na ciąg dalszy. W przypadku Bemba trudno było odgadnąć, co będzie dalej, bo nieprzyzwoicie bogaci mężczyźni zachowują sobie prawo do nieprzewidywalności.

Benvolio Malatesta.

Fakt pierwszy. Primo fatto: Nazywał się Benvolio Malatesta, ale wszyscy mówili na niego Bembo. Może dlatego, że roztaczał wokół siebie bardzo wypracowaną aurę jowialności, jak ukochany wujek, czemu zadawała kłam jego bezwzględność w interesach. Często się uśmiechał i żartował, ale…

Fakt drugi. Secondo fatto: Bembo był jednym z najbogatszych ludzi we Florencji. Zbił majątek na sprowadzaniu pereł ze Wschodu. Były piękne, wielkie i tak białe, jak czarna jest oliwka. Wysyłał małych chłopców z nożykami do ostryg, żeby po nie nurkowali. Czasami zabrakło im powietrza albo zaplątywali się w wodorosty.

Pewnego razu Bembo przyniósł najpiękniejszą perłę, którą miałam włożyć sobie do pępka, kiedy będziemy się pieprzyli (teraz wiecie, co miałam na myśli, mówiąc, że nigdy nie wiadomo, czego się po nim spodziewać?). Potem chciał ją dostać z powrotem, ale powiedziałam, że nie mogę jej wyjąć. Kłamałam. Spróbowałam później w kąpieli i udało mi się wyjąć perłę, ale okazało się to bardzo bolesne. Włożyłam ją więc z powrotem do pępka. Doskonale tam pasowała, i teraz jestem z jej powodu znana. Uczyniłam z tej perły jeden z filarów mojej sławy. (Wraz z cyckami i włosami). Zwykle noszę albo suknie z krótkimi stanikami, albo ze specjalnym wycięciem, żeby popisać się moją perłą. Klienci lubią niezwykłe rzeczy. Szczególnie ci bogaci.

Bembo nie przejął się utratą perły. Tych wielkich używał do wyrobu biżuterii, a drobne mielono na pastę do zębów dla bogatych dżentelmenów albo na puder dla zamożnych dam. Perły przydawały blasku ich zębom i cerze, nawet jeśli mieli plamy wątrobowe lub przypominali wypacykowane wiedźmy. Perła w moim pępku była dobrą reklamą Bemba. Powiedział, że pewnego dnia sama wyskoczy, kiedy brzuch mój zrobi się wielki od rosnącego w nim dziecka. (Nie wyjaśniłam mu, że to nie może się zdarzyć. Zawsze w połowie miesiąca wpycham w moją dziurę nawoskowane kawałki bawełny, żeby męski łój nie mógł się przedostać do moich kobiecych części. Na jakiś czas robię się bardziej ciasna, ale jeszcze nikt na to nie narzekał). Przez jedną straszną chwilę pomyślałam, że Bembo zamierza uczynić mnie ciężarną. Czy aż tak oszalał na punkcie fiuta, że chce się żenić? Madonna! I dlatego pozwolił mi zatrzymać perłę? W tym momencie odzyskałam zdrowy rozsądek. Mężczyzna taki jak Bembo nie chciałby mieć szczeniaka z taką dziwką jak ja, mimo mojej urody. Ma przecież w domu bogatą oziębłą żonę, która wyziębi jego łoże, ale urodzi mu synów. Od tamtej pory nigdy nawet nie pytał o tę perłę, choć niektórzy klienci wycięliby dziewczynie kawałek brzucha, byle ją wydostać, obojętni, czy ona to przeżyje, czy umrze. Jednak Bembo nie zrobiłby czegoś takiego. Lubi mnie. Zapłacił mi nawet trzy dinari za tamtą noc, kiedy perła się zaklinowała, choć nie mógł odzyskać klejnotu. Musiało to być niezłe pieprzenie.

Fakt trzeci. Terzo fatto: Bembo zna mnóstwo artystów. Pewnie dlatego uważa się za kogoś bardziej kulturalnego i obytego, jak jedna z tych jego pereł, choć w istocie przypomina zwykłą małą ostrygę, których pełno na morskim dnie. Wywodzi się znikąd, z rodziny rybaków od wielu pokoleń, próbuje więc wydostać się na powietrze, ku światłu. Podobnie jak jego ostrygi, też jest brzydkim stworzeniem zdolnym do tworzenia piękna, a robi to, patronując malarzom. To trzeci fakt. Którym mnie zaskoczył. I który zaowocował mnóstwem kłopotów.

– Czy chciałabyś pozować mojemu przyjacielowi?

Jeszcze nie do końca się obudziłam.

– Jakiemu przyjacielowi? – Mój głos przypominał krakanie kruka.

– Alessandrowi Botticellemu. Sandro.

To nazwisko wydało mi się znajome.

– Podobno będziesz idealna jako główna postać jego nowego obrazu.

Otworzyłam jedno oko.

– Główna postać?

Uśmiechnął się, a jego zęby zalśniły perłowo. Przysięgłabym, że Bembo nosi w ustach całe swoje bogactwo.

– Owszem, Chichi. Nie martw się. Będziesz pośrodku sceny, a wszystkie inne postacie zbledną w blasku twojej urody. – Poezja nie najlepiej pasowała do języka Bemba.

– Ile jest tych postaci?

– Poza tobą siedem. Razem osiem.

Scena zbiorowa.

– Nie wydaje mi się to szczególnie „główne”.

Uśmiechnął się jeszcze szerzej.

– Jak najbardziej, Chichi. Obraz będzie nosił tytuł Primavera, a ty będziesz boginią Florą.

Nadal się dąsałam.

– Gdyby chociaż Madonną…

To go rozśmieszyło.

– Ty jako dziewicza królowa niebios? Niesławna Chichi nietknięta ręką mężczyzny? Nie, nie i jeszcze raz nie.

Obraziłam się i odwróciłam plecami, a Bembo łaskotał moje sutki, żeby mnie udobruchać.

– Posłuchaj, gołąbeczko, Sandro wybrał ciebie właśnie dlatego, że znasz ciepło łoża. Flora ma być doświadczona, płodna, a jej wyraz twarzy może nawet sugerować, że jest brzemienna. A przy tym piękniejsza niż poranek.

Umiał się odwołać do mojej próżności.

– A skąd Sandro wie o moich wdziękach?

Bembo padł na plecy. Wymachiwał rękami w stronę prostokąta cienkiego muślinu naciągniętego na ramy, który stał przy łóżku niby okno. Widywałam już wcześniej coś takiego w przybytkach rozkoszy i prywatnych pokojach – finestra d’amore, okno miłości. Jeśli klient lubił być podglądany, to czasami przyjaciele obserwowali go podczas miłosnego aktu. Albo inna para… para w pomieszczeniu po drugiej stronie ekranu uczestniczyła w rozkoszach tego zjednoczenia. Na ogół nie miałam nic przeciwko temu. Tak, signor Botticelli musiał obejrzeć nie lada przedstawienie, jeśli dobrze pamiętam niektóre pozycje ostatniej nocy, ale teraz nagle poczułam, że się denerwuję. Gdy ogląda mnie klient doznający rozkoszy, proszę bardzo, ale gdy ogląda mnie artysta, który zamierza mnie unieśmiertelnić, to trochę niepokojące.

Usiadłam wyprostowana i skromnym gestem, tak do mnie niepasującym, przerzuciłam na piersi pszenicznie jasne włosy. Prawdę mówiąc, powinnam wam teraz ujawnić trzy fakty, skoro o dwóch już wspomniałam.

Primo fatto: Nazwano mnie Luciana Vetra, ponieważ jako dziecko przypłynęłam z Wenecji w butelce. To prawdziwa historia, kiedyś ją wam opowiem.

Secondo fatto: Mam gęste złote włosy – w naturalnym kolorze, nietkniętym sokiem cytrynowym, wyjaśniam, uprzedzając wasze pytania – do pasa, które się kręcą, choć nigdy nie poznały gorącego pogrzebacza.

Terzo fatto: Mam fantastyczne cycki – krągłe, jędrne i niewielkie jak owoce kantalupy. A według moich klientów smakują równie słodko. Czy jednak można wierzyć temu, co mówi mężczyzna na temat twoich piersi chwilę przed tym, nim rozleje swoją kukułczą ślinę?

– Co mówisz? – przerwał moją zadumę Bembo.

Opadłam na poduszki.

– Zastanowię się. – Wiedziałam, czego chce Bembo: żeby wszyscy zobaczyli obraz, wtedy mógłby im powiedzieć, że pieprzył Florę.

– Może to – dotknął perły w moim pępku – skłoni cię do przychylniejszego potraktowania mojej prośby? – Zaczyna mnie urabiać.

Spojrzałam na lśniący, mleczny klejnot i znowu na niego. Ta pieprzona perła. Wiedziałam, że kiedyś będę musiała za nią zapłacić.

– Zgoda – powiedziałam. – Podaj mi adres.

I w ten sposób znalazłam się tamtego dnia nad Arno, wyjątkowo wystrojona w drodze do Sandra Botticellego, i wtedy rozpaczliwie zachciało mi się sikać.

ROZDZIAŁ 3

Nie miałam ochoty wracać aż do domu tylko po to, żeby się wysikać. Kiedy akurat załatwiałam tę naturalną potrzebę, podszedł do mnie brat Guido. W ręku trzymał jakąś broszurkę.

Jęknęłam bezgłośnie i przepędziłabym go odpowiednio dobranym epitetem (a znałam ich wiele), ale kiedy się zbliżył, zobaczyłam, że należy do hojnie obdarowanych.

Primo fatto: Miał gęste, czarne, kręcone włosy, które lśniły jak pierś sroki.

Secondo fatto: Miał zadziwiające oczy, niebieskie jak medaliony Della Robbia w Santa Croce.

Terzo fatto: Zauważyłam, że nie miał tonsury, a więc musiał być w nowicjacie (co nie znaczy, że pełne święcenia przeszkodziłyby naszemu zbliżeniu. Gdybym nie mogła liczyć na stały napływ klasztornych klientów, przyszłoby mi porzucić moje zajęcie. Niech sami troszczą się o swoje dusze, ja się zajmę swoją).

A tymczasem zdawało się, że ten dzieciak mnich chciał uczestniczyć w moim zbawieniu. Nakreślił nad moją głową znak krzyża, życząc mi pokoju. Po czym podał mi broszurkę.

– Bracie, mnie to niepotrzebne – powiedziałam z westchnieniem.

Wyraźnie się ożywił.

– Siostro, może ci się wydawać, że nakazy Pisma cię nie dotyczą. – Jego głos był słodki i niski. Wykształcony. Elegancki. – Ale Bóg kocha wszystkie istoty, także upadłe. Sądzę, że te stroniczki nawet tobie mogą przynieść pociechę.

Wytrząsnęłam ostatnie krople uryny, zanotowałam w pamięci mimowolną obelgę „nawet tobie” i postanowiłam trochę się z nim zabawić.

– Ma brat rację – powiedziałam skruszona. Wzięłam od niego broszurkę, podtarłam nią tyłek i wrzuciłam do wzburzonych nurtów Arno. – Bardzo się przydało. Dziękuję – dodałam słodko.

Dopiero w tym momencie zorientował się, że załatwiałam potrzebę, kiedy do mnie mówił. Gwałtowny rumieniec oblał jego twarz, bo braciszek najwyraźniej walczył z sumieniem. Bardzo chciał zostawić tak niewdzięczną dziwkę, ale jego misja wymagała, żeby przynajmniej próbował ocalić jedną zbłąkaną owieczkę.

Wyjął kolejną broszurkę z całego pęku wetkniętego pod sznur, którym przewiązany był jego habit.

– Jestem brat Guido della Torre, odbywam nowicjat w klasztorze Santa Croce. Te nauki są ważne, siostro, bo mówią nam o zbawieniu naszych dusz.

Zaczynałam się dobrze bawić.

– Naszych dup? – spytałam z powagą. – Myśli brat, że one są ważne?

– Ważniejsze od wszystkiego.

– I modli się brat za nie? – Mój głos brzmiał niemal żarliwie.

– Co wieczór.

– A gdybym odczuła skruchę z powodu moich grzesznych poczynań i wkroczyła na drogę cnoty, czy można by je kiedykolwiek zbawić?

Jego oczy stały się jeszcze bardziej błękitne, rozpłomienione żarem zapaleńca.

– Oczywiście, siostro. Bo jeśli modlimy się i staramy przez cały czas pobytu na ziemi, to nasze dusze będą wspólnie radować się w niebie.

Potwierdziłam energicznym skinieniem głowy.

– Więc można wręcz powiedzieć, że tego dnia niebo będzie ich pełne.

Zamknął oczy, uradowany taką perspektywą.

– Niechybnie.

– A więc tu się zgadzamy. – Nieszczęśnik. Postanowiłam sobie pofolgować. – Ale te broszurki i tak nie są mi potrzebne, bo nie umiem czytać. – To typowe dla mnichów, drukowanie broszurek dla dziwek, które są tak nierozgarnięte, że nie umiałyby przeczytać nawet napisu „kutas” na murze.

– Naprawdę?

– Naprawdę.

Wcześnie zostałam prostytutką i nie miałam czasu na litery. Mam jednak fantastyczną pamięć – wystarczy, że raz spojrzę na obraz czy na twarz, a zapamiętuję je na zawsze. Wyćwiczyłam też umysł, jak pewnie już zauważyliście, by zapamiętywać trzy fakty o każdej znanej osobie czy przedmiocie. Toteż mimo że nie umiem czytać, nie jestem głupia, więc nie myślcie tak o mnie.

Mnich pokręcił głową, jakby zobaczył inny świat.

– Przepraszam… ja… po prostu zawsze byłem otoczony książkami. Są dla mnie wszystkim. Przeczytałem ich setki i nawet teraz – znowu oblał się rumieńcem, ale tym razem z dumy – mam zaszczyt być asystentem bibliotekarza w Santa Croce, mimo że nie złożyłem jeszcze wszystkich ślubów.

Teraz to ja zajrzałam do innego świata. Świata słów, w którym czarne znaki wydrukowane na pergaminie znaczyły dla tego mnicha więcej niż ludzie czy miejsca. Spojrzałam mu w oczy i w tym momencie mnie przejrzał. Zrozumiał, że ma coś, czego ja nie mam, i że mimo całego braggadocio, bezczelności i ulicznych manier chciałabym mieć to, co ma on, i wiedzieć to, co wie.

– Ile signorina ma lat?

To zdarzyło się po raz pierwszy. Jeszcze nigdy nikt nie powiedział do mnie „signorina”. Przybyłam z Wenecji jako dziecko w butelce. Uznałam, że jeszcze jedno świństwo pomoże mi odzyskać grunt pod nogami.

– Zeszłej zimy zaczęło mi się kobiece przekleństwo, jeśli to bratu pomoże.

– Kobiece przekleństwo? – Rozpromienił się, myśląc bez wątpienia, że chodzi o jakiś grzech, który można zwalczyć.

Oświeciłam go.

– Raz na miesiąc leci mi z cipki krew. – Pochyliłam się konspiracyjnie i dodałam scenicznym szeptem: – Muszę wpychać bawełniane szmaty do mojego gatto.

Cofnął się i znowu się zarumienił, tym razem bardziej. Polubiłam ten widok. Ale nie był tak do końca naiwniakiem, miał coś w zanadrzu.

– To znaczy, że jesteś jeszcze młoda, ale nie zawsze tak będzie. – Był niezły, powiedział o tym, czego boi się każda kobieta: o nieubłaganej starości. Wyciągnął rękę, jakby chciał dotknąć mojego policzka, ale zaraz cofnął ją jak ktoś, kto boi się, że się sparzy. – Nie zawsze będziesz miała twarz anioła, taką jak teraz. Czy na starość signorina… nadal będzie prowadziła takie życie? – podniósł głos pytająco.

– Nazywam się Luciana Vetra.

Uśmiechnął się i nagle stał się piękny jak anioł. Zobaczyłam, że ma wszystkie zęby, i do tego białe.

– O co chodzi? – spytałam, mrużąc oczy.

– To znaczy „światło w szkle”.

Wpatrywałam się w niego. A więc dlatego tak mnie nazwano. Bo byłam dzieckiem w butelce. W szklanej butelce z Wenecji, ojczyzny szkła. Teraz zrozumiałam, co daje książkowe wykształcenie. I nie mogłam wydusić słowa.

Zobaczył, że nogi się pode mną uginają, i wykorzystał ten moment. Ujął moją rękę i zaczął gorączkowo tłumaczyć:

– Signorina Vetra, mnisi z Santa Croce prowadzą schronisko dla upadłych kobiet. Bo czyż Magdalena nie należała do ulubienic naszego Pana, choć była nierządnicą? Zamierzamy nauczyć kobiety, jak zarabiać pieniądze w dochodowych profesjach, i wykształcić je w Piśmie, a także nauczyć czytać i pisać. Wtedy będą mogły znaleźć uczciwą pracę, a nawet wstąpić do klasztoru naszych sióstr jako zakonnice. – Mocniej ścisnął moją dłoń. – Możemy ci pomóc. Uwolnić światło.

Przez moment widziałam siebie w zupełnie nowym życiu. Chodziłam po wirydarzu z bratem Guidem, z psałterzem w ręku, a moją twarz otaczał wykrochmalony kornet. Jeśli się poprawię, to może uda mi się odnaleźć moją prawdziwą matkę, Vera Madre, słodką, łagodną damę, obejmującą mnie silnymi, pachnącymi ramionami, o której śnię, odkąd umiem śnić. W moich snach jest piękna, opiekuńcza, a jej obraz miesza mi się z tymi wszystkimi obrazami Panienki, które widziałam, ilekroć ośmieliłam się wejść do kościoła. W każdej świątyni Marii mówiłam do niej tak, jakby była moją Vera Madre. Słowa mnicha mówiły o nagrodzie; lśniącym Graalu. Mogłam być córką budzącą dumę, a nie tanią dziwką, dla której byłoby lepiej umrzeć i przepaść na zawsze niż żyć w pohańbieniu.

Pokręciłam głową, bardziej do siebie niż do mnicha. Straciłam czujność, muszę odzyskać przewagę. Gdzie się podziała twarda dziewczyna? Jak mogłam pozwolić, żeby tak się do mnie odzywał? Dlaczego jeszcze nigdy nie byłam tak bliska łez? Gdzie się podziała Chichi, kiedy jej potrzebowałam? Odcięłam się od tej pokornej osobowości. Mnich zapanował nade mną, bardzo dobrze, ale teraz ja zapanuję nad nim. Z szybkością błyskawicy wsunęłam rękę w fałdy habitu i chwyciłam jego fiuta.

– Ja też ci mogę pomóc, wiesz – powiedziałam, lekko go pociągając. – Możesz być pewny, że uwolnię to twoje światło.

Wytrzeszczył oczy i odskoczył jak oparzony, aleja zdążyłam odkryć coś, co mnie zaszokowało. Bo musicie wiedzieć, że nigdy, przenigdy nie zdarzyło mi się położyć ręki na męskim członku, który by natychmiast nie stwardniał. A ten mnich pozostawał miękki jak niemowlak i ku mojemu zmartwieniu szybko odzyskał rezon. Co gorsza, w jego oczach pojawiła się teraz litość z przymieszką pogardy, jakbym sprawiła mu zawód. Jakbym pokazała swoją prawdziwą naturę. Jakby dostrzegł we mnie coś dobrego, ale ja szybko udowodniłam, że się mylił.

Odwrócił się, żeby odejść, a ja znowu byłam bliska płaczu. To idiotyczne! Tymczasem zebrała się grupka moich rywalek w zawodzie i musiałam się trzymać. Wstałam i zawołałam do niego:

– Jak zmienisz zdanie, to wróć! – Błysnęłam nagimi piersiami. – Pytaj o Chichi.

Nie zatrzymał się, szedł wśród tłumu, i po chwili straciłam z oczu jego czarne loki. Podeszła do mnie moja największa rywalka, Enna Giuliani. Z bardzo długimi farbowanymi włosami miedzianoblond i bladą cerą pomalowaną ołowiem wyglądała jak mój kiepski sobowtór. Gdyby ktoś miał zagrać mnie w przedstawieniu commedia dell’arte, to byłaby ona. Wiem, że kiedy mnie nie było, wszyscy klienci szukali Enny. Wiedziała, że jestem najbardziej popularna, ale brała mniejsze stawki, więc miała więcej pracy. Napięcie nie sprzyjało bliskiej przyjaźni. Zazwyczaj dawałam sobie radę z tą dziwką, ale dzisiaj moja pewność siebie gdzieś uleciała. A co gorsza, Enna była świadkiem całej sceny i równie dobrze jak ja wiedziała, że nie udało mi się zyskać nad mnichem przewagi.

– Czyżbyś traciła swoje talenty, Chichi? – zachichotała, trącając mnie kościstym łokciem. Towarzyszące jej dziwki w łachmanach cieszyły się, widząc moje poniżenie.

Znowu poczułam napływające łzy. Madonna!

– To twoja specjalność – odparowałam. Patrząc na jej twarz, pomarszczoną pod warstwą farby, i obwisłe cycki wyglądające spod sukienki, poczułam nagły chłód. Mnich miał rację: pewnego dnia wszyscy będziemy starzy. Enna była ode mnie dwa razy starsza, miała może trzydzieści pięć lat, i jej kariera prostytutki dobiegała końca. Będzie zarabiała coraz mniej, aż w końcu umrze z głodu, chyba że zabije ją jeden z tych klientów, którzy lubią lekko niebezpieczny seks. Jeszcze jedna martwa dziwka, której rozdęte ciało unosi się na wodach Arno. Podniosłam głowę. Nie ja! Ja byłam w drodze do Botticellego, gdzie miałam zyskać nieśmiertelność jako ucieleśnienie młodości. Oddaliłam się szybko.

– Przynieś trochę fasolki borlotti na kolację! – zawołała za mną Enna. (Zapomniałam powiedzieć, że moja rywalka jest także moją współlokatorką).

Odzyskując odwagę, uniosłam spódnice i pierdnęłam jej w twarz.

– Sama sobie przynieś!

Tym razem dziwki śmiały się z Enny, i zostawiłam je rozchichotane. Odcinając się od nich w myślach, ruszyłam ulicą Cavallotti do domu signora Botticellego i do ważniejszych spraw.

ROZDZIAŁ 4

A oto trzy znane mi fakty dotyczące Botticellego.

Primo fatto: Naprawdę nazywał się Alessandro di Mariano Filipepi, przezywano go jednak Botticelli z powodu korpulentnego brata Giovanniego, właściciela lombardu, znanego jako Botticello, czyli „Baryłka”.

Secondo fatto: Botticelli urodził się we Florencji. Pochodził z jednego z najbiedniejszych rioni naszego miasta, Ognissanti. Nawet dla mnie jest tam zbyt niebezpiecznie.

Terzo fatto: Był bardzo związany z rodziną Medyceuszy. Sam Wawrzyniec Medyceusz, ojciec naszego miasta, człowiek tak wielki, że mówi się o nim Il Magnifico, uważał go za pępek świata. Podobno willa Castello należąca do Medyceuszy, którą widać na wzgórzu nad Florencją, kiedy zimą drzewa zgubią liście, jest cała upstrzona freskami Botticellego.

Jednym słowem, ważny artysta. Ale nie byłam zdenerwowana, kiedy dotarłam do jego pracowni. Pachołkowi, który otworzył mi drzwi, powiedziałam po prostu, że przyszłam, bo mam być malowana. Chłopiec był Murzynem, jego oczy i zęby błyszczały, a kiedy go mijałam, obrzucił mnie spojrzeniem, do jakiego zdążyłam się przyzwyczaić. Sama pracownia była widna i przestronna, w okna wprawiono więcej szyb, niż kiedykolwiek widziałam we Florencji. W głębi pomieszczenia stała jakaś mroczna postać, na którą nie zwróciłam uwagi. Bo było tu jeszcze coś: duży prostokąt w kolorach tęczy. Zorientowałam się, że obraz jest prawie skończony. Był cudowny. Siedem postaci ponadnaturalnej wielkości i gruby Kupidyn powyżej. Przy wszystkich tych postaciach, nie wyłączając Kupidyna, ich twórca wydawał się karłem. Żywe kolory sprawiały, że stojący przed obrazem malarz widoczny był ledwie jako zarys sylwetki. Zorientowałam się, jak przebiegle podszedł mnie Bembo: ósma postać – Flora – która była tylko szkicem bez twarzy, stała trochę z boku, choć na pierwszym planie. Pośrodku znajdowała się Madonna, już skończona i bardzo piękna. Wyglądała dokładnie tak, jak widziałam moją Vera Madre w myślach i w snach. Stała na murawie usianej wspaniałymi kwiatami, które jaśniały w trawie niczym upuszczone klejnoty. Towarzyszyły jej trzy tańczące panny w bieli i inne postacie – mitologiczne? – których nie rozpoznałam. Bardzo mi się spodobało to dzieło, i chyba było to po mnie widać, ponieważ Botticelli odwrócił się i spojrzał na mnie.

Był w średnim wieku, miał może trzydzieści pięć lat i czarne, długie do ramion włosy. Całkiem dobrze wyposażony, choć niewysoki. Po krótkim namyśle zorientowałam się, że postać z lewej strony obrazu, mężczyzna z mieczem, wygląda dokładnie jak człowiek, który w tamtej chwili na mnie patrzył.

Nasze oczy się spotkały – przyglądał mi się. Podszedł, wziął mnie pod brodę, przechylił mi głowę w jedną stronę, w drugą i znów do przodu. A potem znowu spojrzał mi w oczy i powiedział:

– Perfetto. – Jego silny akcent wyraźnie kontrastował z pięknem, jakie mieliśmy przed oczami. Ale zrozumiałam, co rzekł: „doskonale”. Odpowiedziałam uśmiechem. Po raz drugi tego dnia bez mojej zgody dotykał mnie mężczyzna i podobnie jak w przypadku mnicha od razu się zorientowałam, że Botticelli nie chce się ze mną kochać. Chciał mieć Florę, a ja przyszłam tutaj, żeby mu ją dać.

Pokazał palcem, żebym poszła się przygotować za parawan, gdzie czekała na mnie wzorzysta suknia. Na kremowobiałym jedwabiu wymalowano liczne kwiaty. Była piękna i ciężka. Widząc parawan, wywnioskowałam, że Botticelli niewiele o mnie wie, i najwyraźniej uważał, że nie jestem pozbawiona skromności. Nie miał pojęcia, że w ciągu sekundy rozebrałabym się na środku pokoju. Włożyłam suknię i zgodnie z jego życzeniem rozpuściłam włosy, i wyszłam zza parawanu niczym Flora we własnej osobie.

Widziałam, że Botticelli był zadowolony, choć niewiele mówił. Wyczuwałam też, że mam do czynienia z wielkim człowiekiem, kiedy tak obchodził mnie dookoła, ustawiając w odpowiedniej pozie. Na mojej głowie, na szyi i w talii umieścił wieńce z kwiatów. Koło okna stał srebrny dzban pełen koralowych róż, którymi napełnił moją spódnicę, liczył je starannie – dwadzieścia, trzydzieści i więcej – a potem układał tak, żeby każdy kwiat był widoczny. Pokazał mi, jak przytrzymać spódnicę pełną róż, wkładając lewą rękę pod spód i chowając kciuk, żeby wyglądało to bardziej wdzięcznie. Prawa ręka sięgała do kwiatów, jakbym chciała rozsypać płatki na trawie. Stałam nieruchomo, dokładnie tak, jak mnie ustawił, wydawał się zadowolony. Na koniec przerzucił moje włosy do tyłu.

– Nie trzeba zasłaniać takiego widoku – powiedział. Zaczynałam go lubić. – A co do wyrazu twarzy – oznajmił z prymitywnym florenckim akcentem – to chciałbym, żebyś się leciutko uśmiechała, jakbyś dopiero co zaznała rozkoszy łoża.

Może jednak wiedział, kim jestem? Pomyślałam o poprzedniej nocy, bo nieźle wytrenowałam Bemba w sztuce dostarczania mi rozkoszy. Robił takie sztuczki językiem… Wyobraziłam sobie, że to nie on, a mnich, i poczułam gorąco na twarzy, wargi mi zadrżały.

– Esatto – powiedział Botticelli. Właśnie tak. I zaczął malować.

Malował cały dzień. Mówił niewiele, a ja jeszcze mniej. Pozwalał mi robić przerwy i trochę pochodzić, a potem kazał wracać do poprzedniej pozy. Obserwowałam złote plamki światła obracające się jak gnomon zegara słonecznego, kiedy cienie się wydłużały, a w pokoju robiło się ciepło od nisko stojącego słońca. W końcu odłożył pędzle i paletę. Popatrzyłam na jego dzieło i musiałam dotknąć własnej twarzy, by się upewnić, że nadal mam głowę na miejscu, bo tak idealnie została oddana na płótnie. Spełniona, urodziwa i zarazem bezczelna. Nie wyglądałam jak Madonna. Bembo miał rację: budzę skojarzenia z bijącym sercem, mokrym seksem, ciepłym łożem.

Flora.

Suknia nadal była jedynie naszkicowana, choć ręce zostały ukończone.

– Będzie mnie pan jeszcze potrzebował? – spytałam, bo chociaż wszystko mnie bolało, to bardzo mi się podobał ten dzień, podobało mi się, że byłam częścią historii.

Pokręcił głową.

– Nie. Suknię mogę namalować w każdej chwili. To nic trudnego. To ty jesteś rzadkim florenckim skarbem. Bembo miał rację.

Teraz ja pokręciłam głową.

– Raczej weneckim – poprawiłam go.

Uniósł brwi.

– Naprawdę? Nigdy nie byłem w Wenecji, ale słyszałem, że jest piękna.

Jestem gorącą orędowniczką mego rodzinnego miasta, choć prawdę mówiąc, nie znam go lepiej niż Botticelli, bo kiedy włożono mnie do butli i wysłano do Florencji, byłam niemowlęciem. Więc teraz też dumnie skinęłam głową.

– W istocie. To miasto wielkiej piękności, ale i handlu.

O wiele wspanialsze niż Piza, Neapol czy Genua, jej morscy rywale. – Trzy inne miasta, których nigdy nie widziałam. W Botticellim było coś, co sprawiało, że chciałam mu się wydać inteligentna, a nie być tylko nędznymi cyckami, toteż powtarzałam, niemal dosłownie, słowa, które usłyszałam kiedyś od Bemba. Musiałam jednak powiedzieć coś nieodpowiedniego, ponieważ Botticelli zbladł i zaczął się trząść.

– Co takiego? – Wypowiedział to niemal szeptem, zaciskając zsiniałe wargi. Twarz miał kredowobiałą, wydawało się, że zaraz zemdleje.

Co ja takiego powiedziałam? Może artysta był tak oszołomiony Florencją i nędzą dzielnicy Ognissanti, że nie chciał słuchać o cudach innych miast? Ale przecież to on wspomniał o pięknie Wenecji. Mamrotałam coś, próbując ratować sytuację.

– Oczywiście Florencja jest najpiękniejszym miastem ze wszystkich. Duomo, baptysterium, twoje wspaniałe obrazy…

Ale to nie pomogło. Przemknął przez pracownię jak błyskawica i wziął mnie pod brodę, tym razem gwałtownie. Trudno mi było oddychać.

– Powiedz to jeszcze raz.

Byłam przestraszona i nie mogłam wydusić słowa. Moje myśli krążyły jak królik w potrzasku, kiedy próbowałam sobie przypomnieć, co przed chwilą powiedziałam.

– Mówiłam, że Wenecja jest wspanialsza niż Piza, Neapol czy Genua i…

Jego palce zacisnęły się mocniej.

– Co wiesz o tych miejscach? Kto ci o nich opowiedział?

– Kto? – wydusiłam przez zaciśnięte zęby, bo nadal mocno ściskał moją brodę.

Jego szare oczy świdrowały mnie na wylot.

– Kto ci kazał tak mówić? Bembo?

– Co? Nikt mi niczego nie kazał. O co chodzi? – Po raz drugi tego dnia miałam łzy w oczach. Ale równie nagle, jak zostałam zniewolona, wolność odzyskałam. Botticelli puścił mnie i odwrócił się, jakby był zbyt zły, by sobie ufać. Nogi się pode mną ugięły, a wzorzysta suknia rozłożyła się wokół mnie niczym wielki jedwabny balon, kiedy osunęłam się na podłogę. Drżałam. Kiedy odwrócił się w moją stronę, był uśmiechnięty.

– Przepraszam, mała. Trochę zabawy po długim dniu. Podobał ci się mój żart?

Widziałam wielu złych aktorów. Nie zapominajcie, że mieszkam we Florencji. Koszmarni komedianci zaśmiecają tu ulice i zatruwają powietrze swoim wyciem i udawaniem. Nigdy jednak nie widziałam mniej przekonującego przedstawienia niż to, na które patrzyłam teraz.

Wyciągnął do mnie rękę i pomógł wstać.

– To tylko taki żarcik na temat naszych morskich miast. Nie ma potrzeby mówić o tym Bembowi. Niech signorina się przebierze. I może już iść.

Oszołomiona weszłam za parawan i powtórzyłam w myślach całą tę scenę. Coś poszło nie tak, jednak bardziej przestraszył mnie ciąg dalszy gwałtownego epizodu niż sama przemoc – wyparcie się złości i zacieranie wszelkich śladów ataku. Słyszałam, jak Botticelli opuścił pracownię i zamknął za sobą drzwi. A strach wyszedł wraz z nim. I wtedy, bezpieczna w samotności, ukryta za parawanem, poczułam, że ogarnia mnie złość. Zdjęłam suknię tak szybko, jakby mnie parzyła, i w jednym rękawie rozdarłam delikatną materię imitującą rybie łuski. Nie przejęłam się tym. Stracony dzień! Mogłam spokojnie przyjmować klientów na piazzy, ale teraz zapadał już zmrok i strażnicy aresztują każdą prostytutkę, która nie znajdzie się bezpieczna w domu, niekoniecznie w swoim łóżku. Straciłam całodniowy dochód, bo teraz nie ośmielę się poprosić Botticellego o pieniądze. Kiedy się ubierałam, patrzyłam na drewniane panele, które miałam przed sobą, przypominając sobie równocześnie przebieg rozmowy i próbując dojść, w którym miejscu pobłądziłam.

Pamięć mnie zawiodła, ale wzrok nie: jeden z dębowych paneli z trzech boków miał ciemniejsze linie.

Tajemne drzwiczki, nie większe od Biblii, lekko uchylone.

Otworzyłam je szerzej i wyjęłam znajdujący się tam rulon pergaminu. Na chwilę zapomniałam o złości, bo miałam przed sobą kopię obrazu, doskonałą, jeśli nie liczyć mojej twarzy. Były tu Gracje, pucołowaty Kupidyn i żołnierz o rysach Botticellego. Była też Madonna i inne osoby oraz ja w srebrnej szacie, lecz bez twarzy. Nawet trawę zdobiły takie same kwiaty. Od pełnowymiarowego obrazu ten różnił się tylko tym, że był miniaturą i że delikatna siatka narysowana węglem dzieliła całą płaszczyznę na kwadraty, jakby całość schwytano w sieć.

Musicie wiedzieć, że nie zaliczam się do tych prostytutek, które kradną. Dziwki o zwinnych palcach często te palce tracą, a pracujące dziewczyny, które wsadzają nos do cudzych szuflad z pieniędzmi czy szkatułek z biżuterią, ryzykują obcięcie tego wścibskiego organu przez strażnika. Wiele ładnych panienek zrujnowała utrata nosa czy dającej rozkosz ręki. Ale tego dnia byłam wściekła, nie dostałam pieniędzy, a obraz był tak piękny, że chciałam go zabrać, żeby lepiej mu się przyjrzeć. Chcąc pomniejszyć swoje przestępstwo, wyjęłam z torebki broszurkę mnicha, zwinęłam w rulon i zostawiłam w schowku, zamykając z lekkim trzaśnięciem drewniany panel. Niech Botticelli tłumaczy się przed Bogiem z tego, co mi zrobił, co zrobił Chichi. Wepchnęłam obrazek pod stanik sukni i wybiegłam, wymijając służbę.

Kiedy tylko moje buty dotknęły kamieni bruku rozgrzanych promieniami zachodzącego słońca, pożałowałam swojego postępku. Zawahałam się, gotowa byłam zawrócić, ale usłyszałam, jak Murzynek zamyka drzwi na klucz, więc się rozmyśliłam. Była późna godzina; jeśli nie wrócę do domu, aresztuje mnie nocny patrol. Rano dam obrazek Bembowi i wytłumaczę mu, że w jakiś sposób znalazł się w moim staniku, co odkryłam po powrocie do domu. Bembo mi ufał – zawsze byłam uczciwą dziwką.

Trochę pocieszona ruszyłam w stronę targu. Mój niepokój z powodu skradzionego obrazka prawie dorównywał niepewności, czym obraziłam Botticellego. Miałam nadzieję, że nie zamaluje mojej twarzy i nie wykorzysta innej dziewczyny jako symbolu wiosny. Ale nie sądziłam, by tak zrobił. Podobałam mu się, to nie ulega wątpliwości. On też mi się podobał aż do chwili niezrozumiałego wybuchu.

Pomyślałam, że tak czy inaczej po powrocie do domu opowiem wszystko Ennie. Szala naszej miłosno-nienawistnej wagi będzie musiała przechylić się dzisiaj na stronę przyjaźni, bo taka dobra historia aż się prosi o wyciągnięcie na światło dzienne. Wycyganiłam nawet resztkę fasoli borlotti od handlarza na targu, tak jak ta dziwka prosiła, żeby wprawić ją w dobry humor. Moja portmonetka z powodu signora Botticellego była pusta, ale zapłaciłam temu handlarzowi uśmiechem i całusem w ogorzały policzek. Nie należało przesadzać z podziękowaniami, bo fasolka i tak trafiłaby do koryta świń razem z innymi resztkami z targu. Ziarna fasoli, choć dosyć małe, a niektóre czarne, nadadzą się do duszonego mięsa, uspokoją Ennę i wynagrodzą jej udawanie konfesjonału. Kiedy słońce zaszło, zwijano wszystkie stragany. Florenckie porzekadło mówiło, że jeśli nie zainteresuje cię Mercata Nuova, to znaczy, że nie żyjesz. Zazwyczaj lubiłam oglądać stragany, wąchać przyprawy i słuchać dziwnych dialektów handlarzy, wychwalających tuńczyka, sól czy wino, ale nie tamtego dnia. Tamtego dnia myślałam o czymś zupełnie innym i nie mogłam się doczekać, kiedy dotrę do domu.

Dzieliłyśmy z Enną izbę na brzegu Arno w jednym z nędznych domków wzniesionych na lewym brzegu – drewnianych, powykrzywianych, tulących się do siebie nawzajem i do brzegu z obawy, że zostaną porwane przez prąd rzeki. W zimie w izbie było lodowato, latem cuchnęło, a w czasie deszczu chałupkę zalewała woda. (Ostatniej wiosny woda powodziowa sięgała do kostek i musiałyśmy pożyczyć od bednarza beczki, żeby przejść po nich do sypialni). Ale na ogół sypiałyśmy poza domem, więc nie miało sensu wydawanie pieniędzy na lepsze mieszkanie. Miałam nadzieję, że Enna nie wyszła ani nie przyprowadziła gościa do domu, ale kiedy zbliżałam się do okna, usłyszałam głosy.

– Do diabła – zaklęłam.

Ma klienta.

W naszym oknie nie było szyby (zbyt droga, zresztą i tak zostałaby stłuczona przez urwisów), tylko brązowa ciemna kotara, którą zaciągałyśmy, żeby zachować prywatność. Nasłuchiwałam przez chwilę, bo jeśli dżentelmen już wylał, co trzeba, to może zaraz wyjdzie. Ale jeśli Enna dopiero go rozgrzewa, to pójdę do tawerny.

Oto, co usłyszałam.

Głos mężczyzny był niski i pobrzmiewała w nim groźba.

– Wzięłaś coś, co do ciebie nie należy – mówił. – Chcę to dostać z powrotem.

Enna nie wydawała się przestraszona, wiedziałam doskonale, że obydwoje udają. Do diabła, byłam z facetami, którzy kazali mi wrzeszczeć, jakby mnie gwałcili, albo przebrać się za chłopca, kiedy brali mnie od tyłu.

– Nie wiem, o czym mówisz. – To głos Enny, chropawy jak krakanie kruka, a wszystko przez fajkę, którą czasami paliła. Zastanawiałam się, o co tu chodzi. O ile było mi wiadomo, Enna też nie kradła, była na to zbyt rozsądna. Jakie to dziwne, że obydwie stałyśmy się złodziejkami tego samego dnia.

– Powtórzę to jeszcze raz. – To znowu mężczyzna. – Oddaj to, co wzięłaś, a zostawię cię w spokoju. Jeśli tego nie zrobisz, pożałujesz.

Enna wpadła w złość. Nie lubiła, kiedy ktoś jej groził, a zwłaszcza w jej własnym domu.

– Ascoltate, signore, niech pan posłucha – powiedziała z nutką sarkazmu. – Mogę dać panu mnóstwo rzeczy, pan mi zapłaci i dla nas obojga tak będzie lepiej. Ale ja niczego nie ukradłam ani dzisiaj, ani żadnego innego dnia. Więc jeśli nie chce pan się pieprzyć, to lepiej niech pan zjeżdża.

Mężczyzna westchnął, ale zaprzestał gróźb. Było to westchnienie klienta, który skarży się w pracowni farbiarza, że palto ufarbowane zostało na zielono, a nie na niebiesko. Głupia pomyłka, ale nie prawdziwy problem.

– Bardzo dobrze. Żegnaj, Luciano.

Poczułam gęsią skórkę.

Cholera.

Szukał mnie.

Czekałam, aż Enna sprostuje tę pomyłkę, ale ona tylko kichnęła. Drzwi trzasnęły, usłyszałam bulgot nalewanego wina. Jak widać, nawet Ennę poruszają podobne wydarzenia i musiała się napić. Czekałam, chcąc mieć pewność, że ten człowiek już poszedł. Czułam w uszach i w gardle walenie serca. Madonna!

Lepiej z samego rana zaniosę ten obrazek do Bemba. Musi być ważny, skoro już zauważono jego brak. Wody Amo szumiały mi w uszach wraz z szumem mojej krwi. Po setce szybkich uderzeń serca na miękkich nogach weszłam do izby.

Madonna!

Enna leżała na wysuwanym łóżku, a w jej szyi ziała czerwona szpara. Tylko kawałek białej skóry utrzymywał czaszkę nad podłogą. Krew była wszędzie, sięgała wyżej niż wody wiosennej powodzi.

W tym momencie zrozumiałam.

To, co wzięłam za bulgotanie wina, to był bulgot krwi spływającej na podłogę.

Nie mogłam się ruszyć, bo krew zalała czubki moich butów. Spłukałam ją ciepłym strumieniem uryny płynącej w sposób niekontrolowany po nogach, pęcherz nie wytrzymał. Zamyśliłam się.

Szukają mnie.

Muszę uciekać.

ROZDZIAŁ 5

A oto trzy rzeczy, które zabrałam z domu, kiedy uciekałam, by ratować życie.

Prima cosa: Pergamin Botticellego, zwinięty ciasno w moim staniku tuż przy bijącym sercu.

Seconda cosa: Obszerny płaszcz z gronostajów, gwiazdkowy prezent od Bemba.

Terza cosa: Kawałek zielonego szkła, obtłuczoną szyjkę, jedyny zachowany fragment butelki, w której jako niemowlę dotarłam tutaj z Wenecji. Szkło było twarde jak kamień i zakrzywione niby szpon. Mogło znakomicie posłużyć jako nóż, więc wetknęłam je pod podwiązkę.

Przeszłam ponad kałużami krwi i zamknęłam Ennie oczy, starając się nie narzygać na jej martwą twarz. Gdybym pamiętała jakąś modlitwę, to bym ją odmówiła. Przychodziła mi na myśl tylko Vera Madre, wciąż od nowa powtarzałam ją więc jak Ave Maria, przyzywając moją prawdziwą matkę, jakby to ona była Najświętszą Panienką. Po czym wypadłam z izby.

Gdzie będę bezpieczna dzisiejszej nocy? U Bemba? To przez niego znalazłam się w opałach. Pójdę do niego do domu, wszystko mu opowiem i oddam obrazek. Nie chciałam już mieć z nim do czynienia. Żałuję, że nie wyskrobałam swojej podobizny z dużego obrazu, żałuję, że w ogóle kiedykolwiek usłyszałam o Botticellim. Przerażona, naciągnęłam kaptur, żeby ukryć zdradzające mnie warkocze, i ruszyłam w ciemność.

Mimo późnej pory na Ponte Vecchio jak zwykle było pełno ludzi. Florencki dzień zaczyna się o zachodzie słońca i tutaj doskonale widać, dlaczego tak się dzieje. Dziwki i nocni handlarze zaczynają pracę, bawiąc się ze strażnikami w kotka i myszkę, a liczne pary dobrze ubranych małżonków zażywają przed snem przechadzki na świeżym powietrzu. Chciałabym być jedną z nich! Lubię moje życie, ale tamtego wieczoru miałam wrażenie, że nie ma nic przyjemniejszego niż bezpieczeństwo serdecznych objęć, wspólnota łoża – nie tylko na godzinę czy dwie – i dobry posiłek. Ale kto by się ze mną ożenił?

Przemknęłam nierozpoznana i zaczęłam wspinać się na wzgórze San Miniato, którego kościelne dzwony wzywały mnie z wysoka. Część miasta położona po drugiej stronie starego mostu znana jest jako Oltrarno, „za Amo”, i od razu widać, że mieszkają tam bogaci ludzie. W tej ekskluzywnej dzielnicy Bembo zbudował swoją krzykliwą nową willę, usytuowaną na wzgórzu ponad wyziewami i smrodami Florencji. Nic nie atakowało wysublimowanych zmysłów rezydentów górskiego zbocza, jedynie woń cyprysów i muzyka dzwonów. Doskonale znałam drogę, ale jeszcze nigdy nie pokonywałam jej na piechotę, bo dziewczyny o moich talentach zazwyczaj są wożone (i zwykle wykonują po drodze jakiś lubieżny akt). Jednak strach dodawał mi sił, a serce waliło jak oszalałe. Wkrótce wdychałam wieczorny zapach mirtowych żywopłotów i słyszałam delikatny plusk fontanny w sadzawce z karpiami w ogrodzie Bemba. Dotarłam do bramy. Kiedy zapukałam, pokazała się znajoma twarz Carla, odźwiernego. Był brzydki jak siedem grzechów głównych, ale w tym momencie gotowa byłabym go ucałować jak moją Vera Madre.

– Buonasera, Carlo. – (Primo fatto: Znałam jego imię).

– Jak tam twoja nowa żona? – (Secondo fatto: Wiedziałam, że Carlo niedawno się ożenił z młodą pokojówką, której Bembo dał duży posag w ramach nagrody dla wiernego sługi).

Drzwi się otworzyły. Carlo się uśmiechał. Skrzyżował ręce na piersi, jakby obejmował melony, po czym przytknął ręce do ust.

Podczas tej pantomimy małżeńskiego szczęścia nie powiedział ani słowa, a to dlatego (terzo fatto), że był niemową. Za jego zgodą Bembo obciął mu język po podpisaniu kontraktu, dzięki któremu miał zapewnione komfortowe życie do końca swoich dni. Rozumiecie? Bembo składał się ze sprzeczności, był połączeniem dobroci i okrucieństwa. Miałam nadzieję, że nie rozzłości się na mnie. Ukrywałam niepokój pod aroganckim uśmiechem.

– Jest u siebie? – Wskazałam na górę, w stronę sypialni. Carlo skinął głową.

Dzięki Bogu. Następne pytanie.

– A contessa?

Jeśli hrabina jest w domu, to po mnie. Nie będę mogła zobaczyć się z Bembem, jeśli ta jego zasmarkana żoneczka przebywa w domu. Odźwierny pokręcił głową. Wyciągnął rękę w stronę dzwonka do stróżówki, żeby wezwać służącego, który poprowadzi mnie przez ogród do domu, ale powstrzymałam go ruchem ręki.

– Nie zawracaj sobie głowy, Carlo. Pobiegnę sama i zrobię mu niespodziankę.

Moje znaczące mrugnięcie wywołało uśmiech. Jeszcze jedno spojrzenie Chichi i już biegłam przez pachnącą ciemność ogrodu. Przede mną znajdował się wielki staw, w którym niebo odbijało się jak w upuszczonym lustrze, złoty karp pływał tuż pod powierzchnią, błyskając oświetlonymi księżycem łuskami. Znowu poczułam osaczające mnie zagrożenie. Obeszłam staw i w końcu znalazłam się w obszernym rzymskim atrium. Nikt nie wyłonił się z cienia, żeby mnie powstrzymać, i znalazłam się na wielkich, słabo oświetlonych kamiennych schodach.

Kiedy doszłam do dębowych drzwi sypialni Bemba, przyłożyłam do nich ucho, nasłuchując odgłosów z wnętrza, ale słyszałam tylko bicie własnego serca. Zapukałam – najpierw cicho, potem głośniej. Cisza. Bembo na pewno śpi.

Nacisnęłam klamkę i już byłam w środku, gdzie mój niedawny kochanek spał owinięty czerwonymi aksamitnymi kołdrami. Nie myślałam jasno, bo zdążyłam podejść do łóżka i położyć rękę na narzucie, nim uświadomiłam sobie, że Bembo zawsze sypiał w perłowobiałej pościeli z bezcennego egipskiego batystu. Nigdy w czerwonej.

Krew.

Moje ręce lepiły się od krwi. Wiedziałam już, co zobaczę, odwróciłam więc ciężkie ciało, a głowa Bemba opadła nienaturalnie w tył. Ziejąca na szyi rana była dokładną bliźniaczką śmiertelnej rany Enny. Założę się, że zadała ją ta sama ręka.

Madonna!

Moja własna krew odpłynęła z głowy i byłabym upadła, ale otrzeźwiło mnie ciche pukanie do drzwi. Znieruchomiałam na dźwięk głosu pokojówki.

– Proszę pana? – Cisza. – Proszę pana? Carlo mnie przysyła, żeby powiedzieć, że signorina Vetra właśnie weszła przez bramę. Czy już jest z panem, czy mam jej podać coś do picia w atrium? – Kolejne pukanie. – Proszę pana?

Ile razy jeszcze pokojówka zapuka, nim wejdzie do pokoju? Wiem, że nie zawaha się obudzić swojego pana, bo gdyby rzeczywiście po mnie posłał, to chciałby, żeby obudzono go na te „ćwiczenia sportowe”. W ciągu sekundy znalazłam się przy oknie, na parapecie, po czym w szalonym tempie opuściłam się na dół po solidnych konarach wistarii oplatającej fasadę. Prawdę mówiąc, już raz tędy uciekałam, kiedy contessa wróciła niespodziewanie do domu. Tym razem myślałam szybko. Wiedziałam, że kiedy Bembo zostanie znaleziony, zatrzymają mnie przy bramie. Nie mogłam podejmować takiego ryzyka, nie zeskoczyłam więc na ziemię, tylko pobiegłam po niskim dachu i przeskoczyłam przez ogrodowy mur, lądując wśród milczących kamieni cmentarza San Miniato. Poczułam czyjąś obecność, już nabierałam powietrza, by krzyknąć, ale zobaczyłam, że z kamiennego nagrobka patrzy na mnie złowieszczym okiem wysmukła srebrna czapla. Wzleciała z grobu jak duch i bezszelestnie przefrunęła nad murem, niewątpliwie po to, by trzymać wartę przy smakowitym karpiu w ogrodzie Bemba.

Odetchnęłam z ulgą, ale tylko na moment.

Do diaska.

Dokąd teraz?

Pod suknią miałam ukradziony obraz, a na rękach krew Bemba. Wkrótce będę ścigana jako morderczyni, może nawet już mnie szukają.

Musiałam znaleźć jakiś azyl.

Azyl? To słowo odbiło się echem w mojej pamięci. Kto mi dzisiaj proponował azyl? Wracały do mnie urywki rozmowy. Nagle zrozumiałam, dokąd mam pójść. Dom Boży zawsze jest otwarty!

Skierowałam czubki moich zniszczonych butów w stronę klasztoru Santa Croce, żeby szukać pomocy u jedynego mężczyzny, któremu nie stanął pod wpływem mojego dotyku.

ROZDZIAŁ 6

O klasztorze Santa Croce wiedziałam trzy rzeczy.

Primo fatto: Dante nie był tam pochowany. Zmarł w Rawennie, gdzie gnije jego ciało, ale pokazują jego grób w kościele klasztornym Santa Croce, ponieważ ostatnio ten kościół stał się mauzoleum najsłynniejszych synów Florencji. Ale najbardziej czczonego ze wszystkich florentczyków czci się w Rawennie. Jeśli chcecie znać moje zdanie, to kolejny dowód na to, że Kościół to jedno wielkie oszustwo.

Secondo fatto: To miejsce wypełnione jest do granic wytrzymałości przez życzliwych franciszkanów, takich jak brat, którego tutaj szukam. Wydaje mi się, że franciszkanie pracują jako duszpasterze wśród ubogich, trędowatych i innych nieszczęśników, w przeciwieństwie do ich chłodniejszych braci, surowych dominikanów z Santa Maria Novella w przeciwległej części miasta. Powiem wam, skąd wiem, że ci są bardziej przystępni, bo chociaż nigdy nie postawiłam nogi w świętych wirydarzach Santa Maria Novella, tutaj byłam wiele razy. I to prowadzi do:

Terzo fatto: Furtian w Santa Croce, brat Malachi, od czasu do czasu ściągał mnie do braci za murami. Wiem, że to szokujące, ale ciało jest słabe, kiedy we fiuciku drzemie energia, i nawet ci, którzy mają powołanie, mogą zapomnieć o Bogu podczas kwadransa zabawy. Toteż dobrze znałam brata Malachiego i miałam nadzieję, że ten pobożny rajfur będzie dyżurował dziś wieczorem przy bramie.

Wielka piazza Santa Croce była pusta i ciemna, nie było nawet gołębi, które w świetle dnia dziobią tu i drapią pazurami. Masywna fasada kościoła rysowała się w ciemności, gigantyczne i złowieszcze drzwi przypominały ciemne usta, a jedyne okrągłe okno było niczym oko cyklopa. Spuściłam wzrok, wystraszona, i skierowałam się do niskiej furtki w długim wysokim murze prowadzącej do klasztoru. Za furtą drzemał Malachi, ale obudził się, kiedy sięgnęłam ręką, by ściągnąć mu kaptur, rozgniatając jednocześnie piersi o zawijasy z kutego żelaza. Od razu spojrzał na mnie lubieżnie, jakbym akurat mu się śniła, i natychmiast wrócił do rzeczywistości. Ten uśmieszek przypomniał mi, jakim świńskim draniem jest w istocie ten mnich, i przyszło mi na myśl jedno z trzech łacińskich powiedzeń, jakie znam: Cucullus non facit monachum – „Kaptur nie czyni mnicha”. (Powiem wam dwa pozostałe w odpowiednim czasie, teraz jestem zbyt zajęta ocaleniem mojej nędznej skóry).

– Witam, bracie Malachi. Czy jest brat Guido?

Obrzydliwy mnich przeciągnął się, pierdnął i oparł o furtę.

– Chichi, w Santa Croce mamy wielu mnichów o tym imieniu. Weźmiesz ich wszystkich naraz czy po kolei?

Nie mogłam znieść jego dowcipów. Tej nocy przeszłam dwanaście mil, na wzgórze San Miniato, z powrotem w dół do Santa Croce, widziałam dwoje nieboszczyków, jednego lubiłam za życia, jednego nie. Potrzebowałam azylu, nie seksu, i wytężałam zmęczony umysł, żeby przypomnieć sobie nazwisko mnicha. Było w nim coś o wieży.

– Della Torre. – Tak, na pewno.

Brwi Malachiego niemal schowały się pod kapturem.

– Naprawdę? Pizańczyka? Sądziłem, że jest zbyt pobożny na… ale mniejsza z tym. – Pokręcił głową. – On przynajmniej ma pieniądze, żeby ci zapłacić, a w każdym razie jego rodzina ma. – Przekręcił klucz w furcie, a ja się cofnęłam, bo otwierała się na zewnątrz. Szybko przeszłam obok obrzydliwego mnicha, ale i tak zdążył złapać mnie za pierś.

– Bracia są na modlitwie – wymamrotał, tarasując mi przejście swoim wielkim brzuchem. – W drodze powrotnej nie zapomnij o mojej dziesięcinie. Dziesięć procent, jak zawsze.

Madonna! Miał cuchnący oddech – Bóg jeden wie, czym oni się żywią – ale uśmiechnęłam się do jego zaślinionej gęby i wyminęłam go szybko, biegnąc na dziedziniec.

Jak wiecie, na co dzień nie miałam czasu dla Boga, ale tu od razu poczułam się bezpieczniej. To miejsce tchnęło spokojem – chłodny prostokąt szmaragdowej trawy, jak nieruchome jezioro otoczone idealnymi krużgankami o niezliczonych arkadach. Na jednym krańcu znajdowała się kaplica z okrągłą wieżą i kwartetem białych kolumn. W tym otoczeniu przypominała pogańską świątynię. (Została co prawda zbudowana dla rodziny Pazzich, a trudno sobie wyobrazić bardziej niechrześcijańską bandę. Opowiem wam o nich później, bo trochę wiążą się z tą historią). Obeszłam trawnik i skierowałam się w lewo do małego wirydarza. Jeszcze zanim dotarłam do kościoła, usłyszałam śpiew, którego spokojne tony podziałały na mnie kojąco. Może niebezpieczeństwo minęło, a jeden ze śpiewających udzieli mi pomocy.

Nawet bezbożnej dziwki, takiej jak ja, nie mogło nie poruszyć wnętrze Santa Croce. Był to kościół olbrzymi jak stodoła. Słynne kaplice, ukryte za gotyckimi łukami, tłoczyły się w pobliżu ołtarza, a ich skarby oświetlały wotywne świece. Każdy centymetr powierzchni był zamalowany, jakby dokoła rozgrywały się sceny z Pisma. Bracia, skuleni z zimna w habitach, stali rzędami w nawie, z kapturami zsuniętymi na kark. Weszłam bocznymi drzwiami i widziałam tylko szeregi głów z profilu, podobnych do siebie jak groszki w strączku, więc nie mogłam wśród nich wypatrzyć mojego mnicha. Poczułam ucisk w gardle. Mnichów były setki, przypominali ptaki na gałęziach. Jak mam go odnaleźć? Kiedy msza się skończy, wszyscy naciągną kaptury i wtedy równie dobrze mogłabym próbować odróżnić jednego ślimaka od pozostałych. Straciwszy nadzieję, spojrzałam w górę, kierując wzrok na sięgające sklepienia kolumny, tam, dokąd wznosił się surowy śpiew i zawisał w powietrzu jak stado ptaków. Patrzyły na mnie z góry kamienne anioły i wtedy przypomniałam sobie, że na głowie mojego mnicha rosną niesforne, piękne czarne włosy, jak u archanioła Michała.

Nowicjat.

Włosy.

Brak tonsury.

Muszę spojrzeć na braciszków z pewnej wysokości.

I jakby w odpowiedzi na błagalną modlitwę zobaczyłam pośród aniołów galerię, wysoko ponad zwornikami łuków, biegnącą przez całą długość nawy. Przemknęłam do schodów i po krętych stopniach wdrapałam się na ten ukryty balkon. Stąd mogłam patrzeć na braci i swobodnie im się przyglądać. Groza kościoła, jego fresków, grobowców, świec i śpiewów, na górze była jeszcze bardziej wyczuwalna. Patrzyłam na olbrzymi obraz nad ołtarzem przedstawiający umierającego Chrystusa pogrążonego w smutku. Obrzucił mnie spojrzeniem z Sądnego Dnia, a ja chwyciłam się balustrady, bojąc się, że spadnę. Skoncentrowałam się na pochylonych głowach braciszków, żeby zapanować nad przerażeniem, które nagle mnie ogarnęło. Brat Guido musi tu być, musi…

Spoglądałam na rzędy głów, tym razem z góry, i bez trudu znalazłam nowicjuszy pozbawionych łysinki. Dwaj mieli włosy blond jak wenecjanie.

Trzecim był on.

Od razu poczułam się lepiej. Był piękny i wyższy od pozostałych, poza ciemnowłosym mnichem, który stał obok niego. Oczy miał podkrążone, policzki przyciemnione zarostem. Ziewnął, pokazując białe zęby i różowy język. Zorientowałam się, że jako nowicjusz musi się przyzwyczaić do wstawania o tak wczesnej porze. Bo przecież to ledwie początek franciszkańskiego dnia – modły i czuwanie o trzeciej rano, powtarzane co godzinę aż do komplety, a potem do łóżka, nim wszystko zacznie się od nowa. To z pewnością nie w moim guście. I jak na razie nie w jego. Czyniło go to bardziej ludzkim i od razu go polubiłam. Przez całe niekończące się nabożeństwo nie odrywałam od niego wzroku, bo nie chciałam znowu napotkać spojrzenia ukrzyżowanego Chrystusa. Wreszcie śpiewy ucichły i jakiś mnich zaczął recytować coś po łacinie z ambony piskliwym monotonnym głosem. Inny wymachiwał kadzielnicą na łańcuchu, a kłęby kadzidła wydobywały się z brzucha srebrnej kuli. Duszący zapach, monotonia głosu mnicha, wahadłowy ruch kadzielnicy i późna pora – wszystko to sprzysięgło się przeciwko mnie. Położyłam głowę na chłodnych kamieniach balustrady. Nie spałam od chwili, gdy obejmował mnie Bembo, cały dzień wcześniej, cały świat wcześniej…

Zasnęłam.

Obudziły mnie głośne szelesty i szuranie. Wszyscy mnisi wstali, nałożyli kaptury i szykowali się do wyjścia z kościoła. Wpadłam w panikę i rozpaczliwie szukałam wzrokiem mojego mnicha, ale teraz wszyscy mieli na głowach kaptury i nie było widać rysów twarzy.

Niech to diabli!

Wyszłam z galerii i wbiegłam do wirydarza wcześniej niż oni. Słyszałam tupot setek stóp opuszczających kościół. Dokąd teraz? W porę cofnęłam się w mrok portalu kaplicy Pazzich. Schowałam się za kolumną i modliłam się, żeby nikt nie wszedł, bo stąd dobrze widziałam każdego z przechodzących braci, sama nie będąc widziana. Chłonęłam nowość tego miejsca, czułam zapach świeżo piłowanego marmuru, lakier paneli, klej medalionów, które z ciemności spoglądały na mnie w dół jak niebieskie oczy. Dziwne, że miejsce takie jak to ufundowała rodzina spiskująca przeciwko Medyceuszom. Pazzi snuli intrygi i nawet zabili członków rodziny ojców naszego miasta. Ja też żyłam teraz w tym świecie, wkroczyłam do niego, bo zostałam splamiona florencką krwią. Mój strach powrócił, większy niż kiedykolwiek, potrafiłam jednak pohamować chęć ucieczki z tej pięknej, spokojnej kaplicy wzniesionej przez morderców. Zmusiłam się, żeby wytrzymać jeszcze sto uderzeń serca, i wtedy go zobaczyłam. Przechodził blisko i – dziękuję, Vera Madre – był sam.

Szarpnęłam go za rękaw, pociągnęłam z niespodziewaną siłą do kaplicy i natychmiast zatkałam mu usta, żeby nie krzyknął.

Otworzył szeroko oczy – błękitne medaliony, jak te ceramiczne nad nami – i dopiero kiedy wyczytałam w nich, że mnie rozpoznał, odjęłam rękę od jego ust. Od chwili gdy przypomniał sobie, kim jestem, pragnął, żebym zniknęła, widziałam to wyraźnie. I nie mogłam go za to potępiać. Bo gdyby znaleziono go sam na sam z osobą taką jak ja, o tej porze, przeor wyrzuciłby go z klasztoru Santa Croce na zbity pysk szybciej, niż zdążyłby powiedzieć słowo.

Brat Guido della Torre wygładził habit i starał się uspokoić. Musiał odchrząknąć dwa razy, zanim się odezwał, a kiedy to zrobił, z jego ust wydobył się jedynie ochrypły szept.

– Signorina Vetra? Co panienka tu robi?

No, przynajmniej zapamiętał moje nazwisko. Wiedziałam, co mu powiem. Nie zapominajcie, że szłam od zachodu słońca, przy każdym kroku myśląc o sytuacji, w jakiej się znalazłam. Całą drogę od Bemba, schodząc ze wzgórza San Miniato, myślałam o tym, co mu powiem. Rozważałam to w myślach, zastanawiałam się nad wszystkimi możliwościami, od szczerości do półprawdy. Byłam przekonana, że podjęłam najlepszą decyzję, najlepiej pasującą do mojego sposobu argumentowania i temperamentu.

Postanowiłam kłamać jak z nut.

Osunęłam się na ziemię, ujęłam jego rękę i podniosłam oczy jak prawdziwa penitentka. Moje oczy, zielone i błyszczące niczym szkło, były równie piękne jak jego, a teraz jeszcze przesłaniała je mgiełka łez.

– Bracie, tak bardzo się wstydzę mojego dzisiejszego zachowania. Jestem zagubiona i najbardziej na świecie chciałabym, żeby wskazano mi drogę, pragnę żyć w Pańskiej owczarni jako zagubiona owieczka. – Nie była to najlepsza metafora, więc dodałam pospiesznie: – Zaproponował mi brat azyl, a teraz potrzebuję go bardziej niż kiedykolwiek.

– (Przynajmniej to była prawda). – Przyszłam tu, żeby błagać o schronienie do czasu, aż będę mogła wstąpić do klasztoru i zostać zaślubiona Chrystusowi.

Widziałam, jak zdumienie, niedowierzanie i głęboka niechęć toczą walkę w duszy mnicha. Najwyraźniej gotów był pomóc nędznej prostytutce w świetle dnia, ale nie spodziewał się, że ta prostytutka osaczy go na terenie klasztoru. Słowa zdradzały jego myśli: chciałby się mnie jak najprędzej pozbyć.

– Siostro… signorina, nie mogę, to znaczy o tej porze nie da się nic zrobić. Muszę poprosić… chyba rozumiesz, że przebywanie tutaj… – Przerwał z westchnieniem. – Signorina, muszę poprosić, żebyś wyszła po cichu i rano stawiła się przy klasztornej furcie.

Zastanawiałam się, czy zdradzić mu prawdziwą naturę brata furtiana, który miałby rano wysłuchać mojej prośby, bo przecież Malachi niewiele się różnił od alfonsa. Rozmyśliłam się jednak, nie było czasu na takie subtelności.

– Bracie, niestety, nie mam dokąd pójść. Nie mogę wrócić do domu. – Uznałam, że przyszła pora na groźby. – Jeśli ty nie możesz mi pomóc, to może któryś z braci… – Zrobiłam krok w stronę drzwi.

Wyciągnął rękę, żeby mnie zatrzymać.

– Poczekaj. – Niemal słyszałam jego myśli. Moje słowa zabrzmiały tak przekonująco, a pomysł zwrócenia się do innego mnicha okazał się niezły i Guido postanowił wziąć sobie przyzwoitkę. – Signorina, chyba muszę o tym powiedzieć bratu Remigiowi, który jest bibliotekarzem i moim zwierzchnikiem, a także jednym z inicjatorów tego dobroczynnego przedsięwzięcia. Jako człowiek uczony i dobrze piszący stworzył broszurkę, którą ci dzisiaj pokazałem.

Nawet ciemność kaplicy nie mogła ukryć rumieńca, który mówił, iż braciszek pamięta, co zrobiłam z pierwszym egzemplarzem tej broszurki. (Uważałam, że to nieodpowiedni moment, żeby mu powiedzieć, gdzie zostawiłam jej drugi egzemplarz).

Rozumiałam go. Chciał się mnie pozbyć, umyć ręce jak Piłat i przekazać mnie swoim przełożonym. To mi odpowiadało: im wyżej trafię, tym lepszą zyskam ochronę. Wzdychać do pięknego mnicha będę mogła w bardziej odpowiedniej chwili. Podszedł do drzwi kaplicy i rozejrzał się po wirydarzu. Ucichł odgłos kroków wiernych braci, słychać było zamykanie i otwieranie drzwi poszczególnych cel, do których wracali, niewątpliwie po to, by odpocząć kilka godzin przed następną modlitwą. Kiedy zapadła cisza, mnich polecił mi, żebym założyła kaptur i wyszła z nim do wirydarza. Dobrze utrzymany prostokąt trawnika błyszczał ciemną zielenią, a niebo było aksamitnie błękitne. To miejsce otoczone kolumnadą idealnych arkad dawało mi poczucie bezpieczeństwa. Ręka brata Guida dotknęła mojego łokcia i nagle przestałam czuć się przeraźliwie samotna.

Przeszliśmy cicho przez ogromne drzwi po lewej stronie kaplicy Pazzich na większy wirydarz, kwadratowy, gdzie były drzwi do cel. Środek dziedzińca wyznaczała kamienna studnia, w której głębię zaglądało pochylone drzewo. Guido zaprowadził mnie pod drzwi, zasłonił przed niepowołanym wzrokiem i powiedział szeptem:

– Signorina, proszę się stąd nie ruszać – syknął. – To drzwi do mojej celi, ale nie mogę wprowadzić cię do środka, bo to by nie wyglądało… dobrze. Nie mogę też zostawić cię tutaj. Stań w cieniu, a ja tymczasem obudzę sąsiada, bibliotekarza, brata Remigia, o którym ci mówiłem.

Wiedziałam, że to nie pora na błahe pogawędki, więc się nie odezwałam. Skuliłam się tylko pod dębowymi drzwiami, przywierając do futryny. Niektóre partie mojego ciała trochę wystawały, byłam jednak mało widoczna, chyba że ktoś wychodziłby z celi lub do niej wchodził, ale – jak powiedział braciszek – była to jego cela, więc na jakiś czas byłam tu bezpieczna. Czekałam.

Czekanie się przedłużało.

Twarde drewno uciskało mnie w plecy, zaczęłam się wiercić. Policzyłam uderzenia serca, potem liczyłam językiem zęby. Prześpiewałam w myślach wszystkie znane mi nieprzyzwoite śpiewki. Potem przepowiedziałam wszystkie znane modlitwy, co zajęło znacznie mniej czasu. Ręce i nogi mi zmarzły i w końcu, ponieważ Guido nadal nie przychodził, musiałam odsunąć się od drzwi, potrząsnąć rękami, poruszyć nogami i pokręcić głową jak w chorobie świętego Wita. Krew znowu popłynęła przez zesztywniałe mięśnie, a czułam się, jakby kłuło mnie tysiące szpilek, co było nawet przyjemne. On ciągle nie wracał, wyciągałam szyję i zauważyłam kamienny medalion z wypukłą płaskorzeźbą umieszczony nad drzwiami celi.

Przedstawiał ogromną wieżę, łuki i kolumny piętrzyły się, a cała konstrukcja szaleńczo chyliła się w prawo. Oczywiście wiedziałam, że to dzwonnica w Pizie, która, choć niedawno ukończona, słynęła z tego, że jest przechylona na jedną stronę, jakby miała się przewrócić. We Florencji nie wszyscy wierzyli w tę opowieść. Niektórzy podobnie jak ja uważali, że to nędzne kłamstwo pizańczyków, próbujących przydać wielkości swemu nędznemu miastu i wydobyć je z cienia wielkiego sąsiada, Florencji. Inni, którzy utrzymywali, że widzieli wieżę, po prostu wzruszali ramionami i mówili, że to typowe dla pizańczyków, którzy nie potrafiliby nawet gówna ułożyć w stertę. Zdziwiła mnie obecność takiej płaskorzeźby w tym miejscu, nie był to bowiem szczególnie religijny symbol, ale przypomniałam sobie, że Malachi mówił o bracie Guidzie „pizańczyk”. Czy wobec tego rzeźba świadczy o pochodzeniu skromnego nowicjusza, który tutaj mieszka? Chyba nie zadawaliby sobie trudu, żeby w ten sposób odnotować miejsca pochodzenia każdego z mieszkających tu braci? Jednak nie mogłam zajmować się zbyt długo tą dziwną rzeźbą, bo inna myśl nie dawała mi spokoju: Guida wciąż nie było.

Oszukał mnie.

Przytupywałam zrezygnowana i w milczeniu robiłam listę znanych mi przekleństw, którymi obrzucałam mieszkańców Pizy. Doszłam do „durnych przeklętych heretyków”, kiedy usłyszałam, że otwierają się drzwi celi bibliotekarza i pojawia się w nich brat Guido, ale sam. Skuliłam się w swojej kryjówce, chociaż pewnie i tak by mnie nie zauważył. Trzymał w ręku coś jasnego i kręcił głową.

– Brata Remigia nie ma – wyszeptał niepewnie. – Ale te jego broszurki… nasze broszurki… rozrzucone są po całej celi.

Wetknął mi coś do ręki. Od razu się zorientowałam, że to bliźniaczka tamtych, które widziałam wcześniej, i przeszył mnie dreszcz.

Już tu byli.

Wiedzieli.

Zdecydowanym ruchem wzięłam Guida pod rękę.

– Musimy znaleźć tego brata. Gdzie może być, jeśli nie ma go w łóżku?

– Nie wiem. – Znów pokręcił głową. – Wracałem z nim razem z kościoła, szedłem tuż obok niego, kiedy mnie… zatrzymałaś. Jeśli nie leży na swojej pryczy, to musiał pójść do biblioteki albo do skryptorium. Może czegoś szuka?

– A gdzie to jest? – spytałam.

– Po drugiej stronie wirydarza.

– To chodźmy.

Ciągnęłam go przez trawnik. Minęła już pora chowania się, teraz znacznie bezpieczniej było w miejscach dobrze widocznych, gdzie nikt nie mógł podejść do nas niepostrzeżenie. W milczeniu zmierzaliśmy w stronę studni z drzewem, a kiedy się do niej zbliżyliśmy, brat Guido znowu się odezwał, ale tym razem w jego głosie brzmiała ulga.

– Wszystko w porządku. Jest tutaj.

Nie mogłam się zorientować, co pokazuje, ale po chwili uświadomiłam sobie, że to, co brałam za drzewo wygięte nad studnią, to w istocie wysoki mnich z kręconą czupryną, jak włosy brata Guida, pochylony nad wodą w milczącej kontemplacji. Poczułam nagły niepokój. Tkwił nieruchomo, a trwał tak od chwili, gdy jakieś pół godziny wcześniej zauważyłam to „drzewo”. Podeszliśmy bliżej i zobaczyłam, że bibliotekarz trzyma w ręku broszurkę. Brat Guido z wyraźną ulgą dotknął ramienia zakonnika i wypowiedział jego imię.

A głowa bibliotekarza oddzieliła się od tułowia i wpadła do studni.

Staliśmy bez ruchu, w milczeniu, przez pełnych siedem uderzeń serca, spoglądaliśmy na siebie przerażeni. Wreszcie potworny plusk, z jakim głowa trafiła na miejsce swego spoczynku w głębinie, skłonił mnie do chwycenia brata Guida za rękę i odciągnięcia go od studni i martwego zakonnika. Twarz Guida była kredowobiała, jego wargi poruszały się w modlitwie, powtarzał katechizm czy coś innego. Wreszcie podniósł wzrok i wpatrywał się we mnie przerażony.

– Odejdź. Nie mogę ci pomóc. Zabierz stąd to swoje diabelstwo i daj mi spokój.

Jego słowa nagle zaczęły nabierać sensu.

W swoim czasie oskarżano mnie o wiele rzeczy, ale diabelstwo było czymś nowym. Zmuszę go do zajęcia się moimi kłopotami, a jedyny znany mi sposób zainteresowania mężczyzny troskami kobiety to mówienie o jego własnych. A brat miał wielki kłopot – może nie jestem uczona, ale mam swój rozum i doskonale wiedziałam, co się stało. No więc dobrze. Ciasno otulił szyję kapturem.

– A teraz posłuchaj mnie, ty tchórzliwa sakwo franciszkańskiego gówna – syknęłam. – Moje życie jest w niebezpieczeństwie, więc jeśli nie chcesz mi pomóc, to trudno. Taka jest ta twoja pasterska troska, ale nie pora teraz na rachunek twojego sumienia. Dowiedz się, że dziś ukradłam pewien obraz i z tego powodu życie straciło już troje ludzi, w tym twój brat bibliotekarz. – Guido chciał o coś zapytać, ale ja parłam naprzód: – Przyszli tu w poszukiwaniu broszury, którą zostawiłam na miejscu ukradzionego obrazu. Przyszli tu po ciebie. Twojego brata – spojrzałam na górujące nad nami bezgłowe ciało – niech Bóg da mu wieczne odpoczywanie, wzięto za ciebie. Siedział koło ciebie w kościele, wasze cele sąsiadują ze sobą. Trzymał te broszury w swojej celi. Jest równie wysoki i szczupły jak ty. Ma… miał ciemne kręcone włosy. Przeoczyli tylko to, że w odróżnieniu od ciebie starszy bibliotekarz miał tonsurę. Ale przy wyjściu z kościoła wszyscy byliście w kapturach i gdybym nie odwołała cię na bok, to znaleźliby odpowiedniego człowieka.

Wstrzymałam oddech, czekając, aż dotrą do niego fakty, a na jego bladej twarzy odmalowało się przerażenie.

– No tak, wiesz, że mam rację – ciągnęłam. – Popełnili taki sam błąd jak wcześniej, kiedy zamiast mnie zabili moją przyjaciółkę. Ale ich nie obchodzi, kogo zabijają, choćby był nie wiem jak wysokiego stanu – głos mi się załamał, kiedy pomyślałam o Bembie – i nie zatrzymają się, póki mnie nie dopadną. Myślą, że mi pomagasz, a możesz mi wierzyć, że teraz rzeczywiście to zrobisz. Zastanów się przez chwilę i wyprowadź nas stąd.

Wydawało się, że dzięki moim słowom wreszcie się skupił.

– Herbarium – rzucił i ruszyliśmy biegiem, zanim zdążyłam mu powiedzieć, że podczas naszej rozmowy słyszałam kroki pod arkadami.

Brat Guido poprowadził mnie do niskich drzwi w murze, przez które przeszliśmy do pachnącego ogrodu otoczonego żywopłotem. Nie zatrzymując się, weszliśmy na jedno z drzew brzoskwini rosnących szpalerem obok zewnętrznego muru, a po chwili znaleźliśmy się w rowie odprowadzającym wodę. W mokrych butach pędziliśmy na piazza Santa Croce. Od razu rzuciliśmy się w boczną alejkę i biegliśmy, aż dotarliśmy na spokojny placyk, gdzie można było chwilę odpocząć. Odchodziły od niego cztery wąskie uliczki. Usiedliśmy przy niewielkiej fontannie i napiliśmy się wody, by ochłodzić rozpalone płuca i dać odpocząć utrudzonym sercom. Niebo zaczynało jaśnieć, więc wkrótce zostaniemy zauważeni.

– Musimy iść – powiedział brat Guido, jakby czytał w moich myślach.

– Dokąd? – To było wszystko, na co mogłam się zdobyć.

– Znam miejsce, gdzie dobrze nas przyjmą. Nie jest daleko, ale trzeba iść ostro pod górę.

Moje serce niemal przestało bić, ale narastające przerażenie dodało mi sił.

– Zaprowadź mnie tam – poprosiłam.

ROZDZIAŁ 7

Opuszczenie Florencji w poszukiwaniu schronienia było chyba najtrudniejszą chwilą podczas tamtej nocy. Pod łatą szarego nieba przeszliśmy między budami Ognissanti i zaczęliśmy wspinać się do Fiesole. Ognissanti, jak już wspominałam, to gówniana dzielnica. Tu mieszkał kiedyś signor Botticelli. Moim zdaniem to odpowiednie miejsce dla tego drania. Stłoczone budy i szopy, szare, brązowe, różnej wielkości i kształtu, przypominały obnażone w uśmiechu zepsute zęby. A mieszkańcy! Niejeden raz widok mnicha i dziewczyny wywołał obleśne uśmiechy czy gesty któregoś z ohydnych obywateli, którzy wyglądali jak wypluci z Dantejskiego piekła. Cała dzielnica cuchnęła z powodu bliskości garbarni i wyrzucanych z niej odpadów. Wszędzie leżały wypatroszone zwierzęta, jak potępione dusze na ruszcie. But ugrzązł mi w błocie pozostałym po wiosennym wylewie Arno, ale byłam zbyt zmęczona i przerażona, by się tym przejmować. Moje eleganckie pantofelki ze złotymi ozdobami tego dnia miały już kontakt z krwią i moczem, więc nic dziwnego, że teraz jeden z nich porwało błoto. Rzuciłam drugi but w jego ślady, czemu mnich przyglądał się zdziwiony.

– O co chodzi?

Pokręcił głową.

– Signorina, to chyba nie było najmądrzejsze. Przed nami długa i ciężka droga.

Zmrużyłam oczy.

– Jak długa?

– Około pięciu mil. Pod górę. – Wskazał wzgórze, na którym zaczynała rysować się niewyraźnie obramowana srebrem sylwetka jakiejś budowli. Wzruszyłam ramionami, okazując odwagę, choć wcale jej nie miałam, i powlokłam się za nim na bosaka. Od razu rozbolały mnie stopy, tak jak powiedział brat Guido, ale przecież straciłam jeden but, więc co miałam robić? Wspinać się na wzgórze jedną nogą obutą, a drugą bosą? Podniosłam głowę i dogoniłam Guida, z niemałym trudem, bo był bardzo wysoki i szedł szybko, stawiając długie kroki.

– Dokąd właściwie idziemy? – wydyszałam.

Nie odwrócił się.

– Do Fiesole. Tam na szczycie wzgórza jest klasztor franciszkanów, znajdziemy u nich schronienie i wsparcie, póki nie wymyślimy, jak wybrnąć z kłopotów.

Z jego przemowy zrozumiałam trzy rzeczy.

Primo: Brat Guido już nie chciał się mnie pozbyć. Użycie przez niego pierwszej osoby liczby mnogiej rozgrzało moje zmrożone serce. Ale jednak.

Secondo: Był na mnie zły. I nie mogłam mieć do niego pretensji. Siedział sobie spokojnie w Santa Croce, martwiąc się jedynie o to, co będzie czytał następnego ranka, i nagle musiał uciekać, ratując życie w towarzystwie prostytutki, która naraziła go na śmiertelne niebezpieczeństwo. I w dodatku…

Terzo: Jego sposób wyrażania się był różny od mojego. On nigdy nie użyłby jednej sylaby tam, gdzie można było wypowiedzieć trzy.

Przez chwilę wlokłam się obok niego w milczeniu, ale kiedy za miastem teren zaczął się podnosić, poprosiłam, żebyśmy przystanęli, bo na stopach porobiły mi się bąble. Obrzucił mnie spojrzeniem, które nie było nieżyczliwe, pomógł mi nawet usiąść na chwilę w krzakach żarnowca. Prostowałam i zginałam palce nóg, myśląc, że nie zostały stworzone do takich wypraw. Zawsze miałam ładne białe stopy – nawet ten szatański Botticelli to zauważył, kiedy mu pozowałam. Pamiętam też, jak moczyłam stopy w złotej miednicy z wodą różaną w domu któregoś z pomniejszych Medyceuszy, kiedy srebrne tureckie klapki, które nosiłam w łóżku zgodnie z jego życzeniem, poobcierały mi nogi do krwi. Teraz moje stopy wyglądały strasznie, aż z oczu popłynęły łzy. Litowałam się nad sobą. Po chwili zobaczyłam, że mnich przede mną klęczy.

– Signorina – zaczął nieśmiało – czy mogę zaproponować… to znaczy chciałbym pomniejszyć twe cierpienie i zaproponować, iż ulżę…

Ku memu zaskoczeniu podawał mi swoje sandały, zwykłe kawałki surowej skóry przytrzymane rzemykiem. Wystarczyło jednak przytknąć jeden z nich do mojej stopy, by się zorientować, że równie dobrze mogłabym przymierzyć dwie bliźniacze barki do połowu krewetek w rzece Arno. Różnica wielkości naszych stóp wywołała pierwszy uśmiech tego dnia, czy raczej nocy. Ja uśmiechnęłam się szerzej na myśl o tym, że Guido musi mieć wielkiego fiuta.

Pod nami wokół wielkiej kopuły katedry kołowały kanie, pasiasty marmur przekształcał ją w wielkiego tygrysa uśpionego w półmroku, zadowolonego z polowania i czekającego na świt. Wieża pałacu Medyceuszy, siedziby najwspanialszej florenckiej rodziny, stała obok uzbrojona w zęby niczym rozdziawiona paszcza krokodyla.

Brat Guido pomógł mi wstać i poczułam, że zaczyna traktować mnie łaskawiej. Powoli docierało do niego, że nie byłam świadomym sprawcą tego, co się wydarzyło, że wpadłam w tarapaty przez głupotę i chciałam się od nich uwolnić jak ktoś, kto skoczył głową do studni i dopiero lecąc w dół, zaczyna rozumieć, że popełnił błąd. Zamierzałam powiedzieć braciszkowi coś w tym duchu, ale zdałam sobie sprawę, że moje metafory mogą wywołać nieprzyjemne skojarzenia. Przypomniałam sobie głowę jego przyjaciela spadającą do studni w Santa Croce i usłyszałam towarzyszący temu plusk. Milczałam więc, pozwalając, by mówił Guido, jeśli będzie chciał.

Po jakimś czasie zechciał.

– Signorina Vetra, lepiej, żeby pani opowiedziała, co dokładnie się dzisiaj wydarzyło. Proszę się postarać niczego nie opuścić, bo mogą być jakieś okoliczności łagodzące naszą winę, jeśli spróbujemy kiedyś oczyścić się z zarzutów.

Spojrzałam na niego z prawdziwym zdumieniem.

– Myśli brat, że się z tego wyplączemy?

Skinął głową pod kapturem.

– Jestem pewny, że wszystko zostanie wyjaśnione.

Zorientowałam się, że jego pewność siebie wzrasta wraz z podnoszeniem się terenu, bo sama to poczułam. Droga wiła się do góry, szpiczaste czarne cyprysy przebijały niebo jak rząd dzid ustawionych, by nas chronić. Regimenty winorośli stały w ciasnych rzędach, tłumiąc nasze kroki i pozwalając przejść. Liście winorośli błyszczały w świetle blaknącego księżyca, a białe kwiaty odcinały się na tle ciemnofioletowego nieba. Marzyłam o słodkich winogronach, ale było na nie za wcześnie. Żołądek miałam pusty, ale ramiona uginały się pod ciężarem sekretów. Jeśli opowiem wszystko Guidowi, będzie ze mną dzielił ten ciężar. Mysz polna, wystraszona naszymi krokami, otarła się o moje bose stopy, co mnie rozśmieszyło. Nasze oddechy tworzyły dymki, byliśmy zadyszani, ale mnie grzały gronostaje i wysiłek. Na chwilę prawie zapomniałam o moich nieszczęsnych stopach. Kiedy wspinaliśmy się na błękitne wzgórze, oddalając się od Florencji, śpiącego tygrysa i zębatej wieży, poczułam się bezpieczniej i zastanawiałam się przez moment, czy popełniamy błąd.

Jednak mój towarzysz też wydawał się coraz bardziej radosny w miarę wspinania się w stronę jaśniejącego nieba.

– Tak, panno Vetra, jednak mamy przyjaciół. Przeor klasztoru, do którego zmierzamy, to stary przyjaciel mojej rodziny, oczywiście…

Urwał, ale zdążyłam się zorientować, że ma znajomości i wpływy. Czekał, a ja wkroczyłam w tę ciszę z opowieścią o tym, co się wydarzyło tamtego dnia, o pozowaniu Botticellemu, o wspaniałości niedokończonego obrazu, o nagłym gniewie artysty. Opowiedziałam o tym, jak ukradłam mniejszy obraz ze skrytki, i nieco zawstydzona o tym, jak złośliwie zastąpiłam obraz broszurką, którą dał mi brat Guido. Potem przyciszonym głosem opowiedziałam o zamordowaniu Enny i Bemba, o tym, że w pierwszym przypadku wzięto ją za mnie, a w drugim poszukiwano mnie jako morderczynię. Opowieść była długa, więc kiedy skończyłam, miałam gardło w takim samym stanie jak stopy. A tymczasem przeszliśmy spory kawałek i znaleźliśmy się wśród eleganckich willi. Podobnie jak w San Miniato, bogacze i tu górowali nad miastem. Droga zrobiła się lepsza, a ja z ciekawością zaglądałam przez wysokie bramy i łuki na spokojne dziedzińce z przystrzyżonymi drzewami i ozdobnymi sadzawkami. W pewnym momencie – aż musiałam się obejrzeć, żeby mieć pewność – dostrzegłam żyrafę, kroczącą powoli w błękicie przedświtu, pochylającą długą szyję, by skubać mirtowy żywopłot. Odwróciłam się do brata Guida, żeby pokazać mu ten niezwykły widok, ale on był pogrążony w myślach. Początkowo uznałam, że znów jest zagniewany, ale z jego szlachetnej twarzy wyczytałam, że zastanawia się nad tym, co usłyszał. Sama też zastanawiałam się nad swoją opowieścią i ze smutkiem stwierdziłam, że brzmiała jak wynurzenia kogoś niespełna rozumu, zmyślona i głupia. Ale brat Guido, który na własne oczy widział zakończenie całodziennych wydarzeń, nie sprawiał wrażenia, że wątpi w jej prawdziwość. Nie przestając iść, w końcu przerwał milczenie.

– Nawet najbardziej uprzedzony słuchacz musi przyznać, że konsekwencje twego występku są straszne. O wiele straszniejsze niż kara, jaka mogłaby cię spotkać za taki czyn.

Jego książkowy język zaczynał mnie irytować – mogłam mu to wybaczyć, jedynie patrząc na jego urodziwą postać.

– To znaczy?

– Mówiąc krótko, signorina, siły, które cię ścigają, są wyraźnie zainteresowane poważniejszym przestępstwem niż kradzież obrazu.

Przetrawiałam to w milczeniu.

– Jakim przestępstwem? – spytałam speszona, ale zanim Guido zdążył odpowiedzieć, dostrzegłam wysokie klasztorne mury z furtami i wysoką wieżę. Chwyciłam brata Guida za rękę. Nasza wędrówka z pewnością dobiegła końca. – Chwała Vera Madre! – wykrzyknęłam. – Czy dotarliśmy na miejsce?

Pokręcił głową.

– To San Domenico, wielki klasztor dominikanów i duchowy dom ich zakonu.

Miałam tego dosyć.

– Czy nie możemy tutaj prosić o schronienie?

Idealny profil nabrał ostrości, kiedy brat Guido znów pokręcił głową.

– O nie. Oni tak samo chętnie udzieliliby schronienia franciszkaninowi jak jednej z twoich koleżanek. – Zarumienił się w blasku świtu. – Oni uznają tylko swój zakon i surowo przestrzegają reguły – wyjaśnił. – Nasz cel leży tam, w Fiesole.

– Wskazał do góry. Popatrzyłam na niewielki złoty budynek powyżej, przycupnięty na koronie góry, i na sto stopni prowadzących do niego.

A niech to!

Obawiam się, że nie byłam najlepszym kompanem na tym ostatnim etapie wspinaczki. Uznałam, że naszym celem jest San Domenico, więc nie mogłam znieść nawet kilku dodatkowych kroków. Moje stopy krwawiły, jęczałam, biadoliłam i na każdym stopniu błagałam, żebyśmy się zatrzymali. Brat Guido był jednak bezlitosny.

– Świt zaczyna oświetlać dolinę – wyjaśnił. – Nocna umbra cofa się za wzgórza, z każdą sekundą widać nas lepiej. Naprzód.

Jednak ani jego poetyczna przemowa, ani ostrzeżenia nie mogły zmusić mnie do zrobienia choćby kroku. Nie miałam siły ani ochoty, żeby dokończyć wspinaczkę. Kiedy dotarliśmy do kamiennych schodów prowadzących do niewielkiego klasztoru, opadłam z płaczem na kamienną ławkę u ich podnóża.

– Chwileczkę – błagałam. – Przynajmniej pozwól, żebym się jakoś ogarnęła, zanim spotkam się z twoim przeorem.

Pozwolił mi posiedzieć. Masowałam stopy, jęcząc z bólu, po raz kolejny obejrzałam pęcherze i skaleczenia, stokroć gorsze niż na poprzednim postoju. Po chwili Guido usiadł koło mnie. Nagle wydał stłumiony okrzyk, a ja podniosłam wzrok i zobaczyłam to, co on widział.

I natychmiast przestałam biadolić.

Pod nami leżała Florencja, rozpostarta jak błyszczący złoty dywan, utkany przez tysiące perskich niewiernych. Duomo nie było już tygrysim wartownikiem, ale ciepłym miedzianym dzwonem, Arno zaś krętą złotą wstążką. Bajeczne miasto nieskończonej piękności w świetle dnia. Siedzieliśmy w ciszy, ramię przy ramieniu. Zaczęłam poprawiać moje niesforne włosy, przygotowując się na spotkanie z przeorem. Stanęłam przed moim przyjacielem, ale on przytrzymał mnie za rękaw.

– Nie sądzisz, że już pora, żeby mi pokazać?

Natychmiast pomyślałam, które części mojej osoby mogłyby mu się spodobać, ale wnet przypomniałam sobie, że nigdy ani spojrzeniem, ani gestem nie wykazał najmniejszego zainteresowania mną. Był szczerze oddany swojej religii, więc musiałam spytać:

– Co mam pokazać?

– To, o co chodzi – powiedział z uśmiechem. – Obraz.

Usiadłam i wyjęłam zza stanika zrolowane płótno. Było ciepłe od moich piersi, lekko mokre od potu, więc się zarumieniłam. Ale wydawało się, że Guido tego nie zauważa. Rozwinął delikatnie rulon długimi, poplamionymi atramentem palcami, które najwyraźniej nawykły do trzymania dokumentów wielkiej wagi. Patrzyłam nie na obraz, tylko na jego twarz, kiedy wpatrywał się w postać Flory, Wenus, piękne trio tancerek, wojowniczą postać z mieczem i gaj pomarańczowy, w którym rozgrywała się cała scena. Bardzo, bardzo długo patrzył w milczeniu z wyrazem niemal religijnego zachwytu na twarzy. Święty Paweł nie mógł mieć bardziej ekstatycznej miny na drodze do Damaszku. Po raz kolejny złapałam się na tym, że zastanawiam się, jak by wyglądał w łóżku. (Brat Guido, nie święty Paweł, bo z tego, co wiem z Ewangelii, apostoł na pewno oparłby się moim wdziękom). Po chwili Guido odwrócił się i po raz pierwszy tej nocy spojrzał na moją twarz zadziwiająco niebieskimi oczami.

– Jest piękny – powiedział. Znowu popatrzył na obraz, który trzymał w ręku, na Florencję w dole i znów na obraz.

– Piękny – powtórzył. – I nie wiem, co jest piękniejsze.

ROZDZIAŁ 8

Nawet ja musiałam przyznać, że klasztor franciszkanów w Fiesole jest siedzibą pokoju i piękna. Błyszczący w blasku wschodzącego dnia, niewielki, przycupnięty na wysokim wzgórzu, wydawał się zrobiony z bursztynu, jak relikt minionej epoki. Byliśmy w piekle Dantego, a teraz wspięliśmy się do raju. Z pewnością prawdziwe będzie stwierdzenie, że nigdy w życiu nie czułam się tak szczęśliwa na widok jakiegoś miejsca. Kiedy doszliśmy do końca szerokich złotych schodów wykutych w zboczu wzgórza – setka kamiennych stopni ogrzanych leczniczym ciepłem słońca stanowiła balsam dla moich poranionych stóp – spoglądałam na mały wirydarz, maleńką kaplicę i położone w głębi cele. Zareagowałam na to święte miejsce po swojemu.

– Ale cholernie się nam poszczęściło.

Brat Guido obrzucił mnie lodowatym spojrzeniem.

– Signorina, proszę panować nad językiem. Jesteśmy w domu bożym.

– Jestem pewna, że gospodarz już to wcześniej słyszał.

– Moja lekkomyślna natura znowu dochodziła do głosu, bo zaczęłam czuć się bezpieczniej. Za to brat Guido wydawał się bardziej zdenerwowany, bo zbliżała się rozmowa z jego przyjacielem przeorem. Nagle nabrałam wątpliwości, czy ma takie wpływy, jak sądziłam, bo niby dlaczego miałby się obawiać proszenia o pomoc człowieka, którego rzekomo tak dobrze znał?

Miejsce wydawało się opuszczone, wiedziałam jednak, że musieliśmy przyjść w porze, kiedy wszyscy mnisi są w swoich celach, albo podczas modłów, gdy tłoczą się jak sardynki w klasztornej kaplicy. (Wiem coś niecoś o zakonnych zwyczajach, bo – oczywiście – wychowały mnie zakonnice, ale teraz nie mam czasu o tym opowiadać, przełóżmy to na później).

Wreszcie zobaczyliśmy braciszka, który biegł przez wirydarz. Wiedziałam, że nadeszła nasza chwila. Brat Guido ścisnął moją rękę tak mocno, że aż zabolało.

– Opuść głowę i nic nie mów – polecił. – Pamiętaj, o czym rozmawialiśmy.

To powiedziawszy, przeszedł przez trawnik pokryty rosą, by dogonić zakonnika. Po krótkiej wymianie zdań zostałam przywołana i poczciwy mnich zaprowadził nas przez krużganek na mniejszy wirydarz, równie ładny, z czystą okrągłą sadzawką, w której pobłyskiwały miriady złotych rybek. Zatrzymaliśmy się przed dębowymi drzwiami, braciszek zapukał i wszedł przed nami. Przyciskałam brodę do piersi, jak mi polecił brat Guido, a kaptur naciągnęłam tak głęboko, że w ogóle nie widziałam naszego przewodnika, słyszałam jedynie, jak powiedział z sycylijskim akcentem:

– Jego świątobliwość przeor prosi.

Złapałam się habitu brata Guida, tak jak mi polecono, i poszłam za nim do jasnej izby, w której stało tylko krzesło, stolik do pisania i krucyfiks. Okno, przecięte rombami szybek, wychodziło na jeszcze jeden maleńki wirydarz. Zdumiał mnie układ tego miejsca: wydawało się małe, a w istocie przypominało szereg koncentrycznych kwadratów, wchodzących jeden w drugi.

Przeor wstał z krzesła i powitał nas słowem, którego nie znałam, a brat Guido odpowiedział mu w tym samym języku. Obrzuciłam staruszka szybkim spojrzeniem i od razu uświadomiłam sobie trzy rzeczy.

Primo: Miał siwe włosy i uśmiechał się jak dobry nonno.

Secondo: Kiedy się odezwał, strasznie kaleczył nasz piękny język. Urywał nasze wspaniałe samogłoski i wybijał spółgłoski jak wojskowy bęben. Właściwie już po drodze przygotowałam się, że usłyszę podobny akcent, bo przeor był z pochodzenia Anglikiem, znanym jako Giles z Cambridge. Teraz wiem, że powitał mojego przyjaciela po angielsku.

Terzo: Jego oczy, błękitne jak jednodniowe mleko, były zasnute mgiełką, źrenica, białko, wszystko. I wtedy uświadomiłam sobie, że plan brata Guida, który omawialiśmy, wspinając się po setce stopni, mógł się udać.

Przeor był niewidomy.

Po tym odkryciu mogłam się rozglądać, ile tylko chciałam, pod warunkiem że dobrze wypowiem swoją kwestię. Jednak zaskoczyło mnie nie tyle to, co zobaczyłam, ile to, co usłyszałam.

I to nie akcent, tylko sens wypowiedzi kazał mi się zastanowić.

– Signor della Torre! – wykrzyknął starzec. – Co za zaszczyt! Jak się miewa twoja rodzina? I szanowny wuj?

Obrzuciłam mojego nie tak znów pokornego towarzysza spojrzeniem, mrużąc oczy w wąskie szparki. Signor della Torre? Mimo zawoalowanych aluzji do zamożności czy wpływów ani przez moment nie myślałam, że brat Guido jest prawdziwym signore, czyli szlachcicem. Nie bardzo wiedziałam, czy powinnam się cieszyć, czy oburzać, ale doszłam do wniosku, że może mi tylko wyjść na dobre, jeśli brat Guido okaże się bogatym młodym paniczykiem. Może naprawdę zdoła ocalić moją skórę?

Brat Guido ignorował mnie i nie wydawał się specjalnie zmieszany.

– Dziękuję, wielebny ojcze, dobrze – odrzekł spokojnie.

– Ale proszę pamiętać, że teraz jestem w nowicjacie w Santa Croce i w świecie pokazuję się jako brat Guido. – Przyklęknął, żeby pocałować pierścień przeora, a mój wzrok spoczął na pięknym krzyżu wysadzanym drogimi kamieniami o kaboszonowym szlifie. Madonna, to musi być warte parę florenów! Przyglądałam się uważnie, powtarzając w myślach słowa powitania. Ale rozmowa toczyła się dalej.

– A tak, dołączyłeś do naszej rodziny w Bogu – powiedział przeor, najwyraźniej tym zachwycony. – Oczywiście. Wybacz mi, nie zauważyłem twojego habitu.

Uśmiech przeora świadczył o tym, że pogodził się z losem, jaki zesłał mu Bóg. Był szczęśliwy mimo ślepoty i z niej żartował. Zaczynał mi się podobać, ale zostałam wyrwana z rozmarzenia jak aktor, który usłyszał kwestię poprzedzającą jego wejście.

– Czy mogę przedstawić brata Luciusa z Salerno?

Skoncentrowałam się na głosie brata Guida. Wysoko podwinęłam rękaw gronostajowego płaszcza, żeby przeor nie dotknął mojego drogiego futra. Okręciłam wokół nadgarstka skromny różaniec Guida, przeciągając drewniane paciorki między palcami, żeby przeor je wyczuł, kiedy ujmę jego rękę. Pochyliłam się nad tą ręką, starą i szorstką jak pergamin. Ledwo musnęłam ustami krzyż z rubinów, pamiętając o delikatności kobiecych warg. Jednak starzec nie zauważył niczego podejrzanego.

– Brata Luciusa obowiązują śluby milczenia – wyjaśnił brat Guido – ale prosił o powitanie waszej świątobliwości i złożenie wyrazów uszanowania. Jest pokornym pątnikiem, bo całą drogę z Santa Croce przeszedł boso.

Przeor skinął głową i jeszcze raz uśmiechnął się czarująco.

– Synu, oczy mnie zawiodły, ale uszy nie. Od razu usłyszałem, że z dwóch par stóp, które weszły do mojej celi, jedna jest obuta, a druga nie. Witaj, bracie – to do mnie – jesteś zaiste prawdziwym pielgrzymem. – Pokiwał głową powoli i w zamyśleniu, po czym skierował załzawione oczy tam, skąd dochodził głos Guida. – A więc, mój synu, jak mogę ci pomóc?

Czekałam zdenerwowana, aż brat Guido opowie swemu przyjacielowi naszą całą historię. Ale po raz kolejny miała mnie spotkać niespodzianka.

– Wasza Świątobliwość, prosimy jedynie o nocleg i schronienie na jeden dzień i noc, zanim wyruszymy dalej w świat.

– Taka prośba może być łatwo spełniona.

– A także o skromny posiłek, jaki dostają pozostali bracia.

– Oczywiście – powiedział przeor, rozkładając ręce w geście oznaczającym hojność. – Domyślam się, że jesteście utrudzeni, toteż zwalniam was z surowego przestrzegania reguły. Możecie spać przez cały dzień, wymagam jedynie uczestnictwa w porannej mszy, zanim odjedziecie. – Zbył ruchem ręki podziękowania brata Guida. – Brat Tommaso zaprowadzi was do waszych cel. Życzę dobrego wypoczynku, bracie Guido, i tobie też, bracie Luciusie. – Pochyliłam głowę, kiedy do pomieszczenia wszedł sycylijski braciszek. A gdy szliśmy za nim przez wirydarz i po ciemnych schodach na górę do cel, dźwięczał mi w uszach żartobliwy nacisk, z jakim przeor wypowiedział słowo „bracie”, zwracając się do mnie na pożegnanie. Są rzeczy, które ślepiec może dostrzec bez trudu.

Brat Sycylijczyk miał przy sobie więcej kluczy niż święty Piotr, toteż upłynęło sporo czasu, nim znalazł odpowiednią parę na wielkim żelaznym kółku, które nosił przy pasku, i otworzył drzwi bliźniaczych cel. Mieliśmy z bratem Guidem chwilę na odbycie szeptem narady. Zasłoniliśmy usta dłońmi i mówiliśmy po toskańsku w nadziei, że Sycylijczyk nie zrozumie.

– Dlaczego nie powiedziałeś przeorowi? – syknęłam. – Wydaje się uroczy. Myślałam, że to twój dobry przyjaciel.

– Jest moim przyjacielem.

– Więc dlaczego, szlachetny panie?

Brat Guido nie zwrócił uwagi na mój sarkazm.

– Powiem ci wieczorem.

Wtedy otworzyły się drzwi, co przerwało dalszą rozmowę, a ja dostrzegłam w kącie mojego pokoiku łóżko pod krucyfiksem. Jeszcze nigdy tak bardzo nie tęskniłam za łóżkiem! Nawet za najbardziej wyrafinowanymi i wygodnymi łóżkami z baldachimem u moich najlepszych klientów. Usłyszałam, co powiedział brat Guido, ale szczerze mówiąc, byłam zbyt zmęczona, by zwrócić na to uwagę.

ROZDZIAŁ 9

– No więc?

Przespałam cały dzień. Za oknem mojej celi światło zamieniło się w aksamit nocy. Pojedyncza świeca świeciła jasno, a płomień zadrżał, kiedy oparłam ręce na biodrach i stałam, patrząc pytająco na Guida. W odpowiedzi zwolnił jedyne krzesło w swojej celi i wskazał ruchem ręki, żebym usiadła. Sam przysiadł na łóżku, na którym niedawno przespał dwanaście godzin, podobnie jak ja w sąsiedniej celi. Złożył długie ręce jak do modlitwy.

– A więc – zaczął – nie wyjawiłem przeorowi, w jakiej jesteś sytuacji… w jakiej my jesteśmy sytuacji, ponieważ sądzę, że niechcący dokonałaś odkrycia o przełomowym znaczeniu.

Moja twarz musiała się wydawać równie pusta jak ta nienamalowana na obrazie, który ukradłam, bo szybko wyjaśnił:

– Coś znalazłaś. A oni nie chcą, żebyś wiedziała, co to takiego.

– A ty wiesz?

– Nie.