Wydanie elektroniczne

O książce

Inspektor John Rebus, bohater cyklu powieści kryminalnych lana Rankina, budzi wyjątkową sympatię czytelników. Niestroniący od alkoholu były żołnierz SAS, właściciel pokaźnej kolekcji płyt i kultowego saaba 900 jest nieufającym przełożonym outsiderem. I choć jego metody prowadzenia śledztwa niektórzy mogą uznać za anachroniczne, są diabelnie skuteczne.

Po przejściu na przymusową emeryturę John Rebus pracuje jako cywil w Wydziale Spraw Otwartych i Niewyjaśnionych, marząc o śledztwie z prawdziwego zdarzenia. Kiedy zwraca się do niego matka dziewczyny, która zniknęła przed laty, były inspektor widzi dla siebie szansę. Kobieta dopatruje się bowiem związku między sprawą jej córki a innymi zaginięciami przy drodze A9. Rebus natychmiast rzuca się w wir śledztwa. Stosując swoje stare metody, niebezpiecznie balansuje na granicy prawa i wkrótce naraża się wszystkim – byłym kolegom, szefowi edynburskiej mafii, Malcolmowi Foxowi z wydziału wewnętrznego, nawet swojej przyjaciółce, Siobhan Clarke. Aż w końcu zostaje całkowicie odcięty od śledztwa. Uparty Szkot nie daje jednak za wygraną.

IAN RANKIN

Współczesny szkocki pisarz, absolwent uniwersytetu w Edynburgu. Po ukończeniu studiów imał się różnych zajęć. Pracował przy zbiorach winogron, był poborcą podatkowym, świniopasem, dziennikarzem i muzykiem punkowym. Wydana w 1987 roku pierwsza powieść kryminalna z inspektorem Rebusem przyniosła mu niesłabnącą do dziś sławę. Kolejne książki – m.in. Zaułek szkieletów, Memento mori, Pożegnalny blues, Sprawy wewnętrzne i Stojąc w obcym grobie – trafiły na najwyższe pozycje list bestsellerów w Wielkiej Brytanii i zostały przetłumaczone na kilkanaście języków. Ian Rankin jest dwukrotnym zdobywcą nagrody Dagger, przyznawanej przez Amerykańskie Stowarzyszenie Autorów Powieści Kryminalnych; był też nominowany do nagrody Edgara Allana Poe. Na podstawie cyklu książek z inspektorem Rebusem nakręcono brytyjski serial telewizyjny.

www.ianrankin.net

Tego autora

OTWARTE DRZWI

SPRAWY WEWNĘTRZNE

John Rebus

PRÓBA KRWI

ZAUŁEK SZKIELETÓW

MEMENTO MORI

POŻEGNALNY BLUES

CZARNA KSIĘGA

MIECZ I TARCZA

STOJĄC W CUDZYM GROBIE

NA KRAWĘDZI CIEMNOŚCI

Tytuł oryginału:

STANDING IN ANOTHER MAN’S GRAVE

Copyright © 2012 John Rebus Ltd.

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros Andrzej Kuryłowicz s.c. 2014

Polish translation copyright © Jan Kraśko 2014

Redakcja: Julita Wroniak-Mirkowicz

Zdjęcie na okładce: Marcin Klepacki/Arcangel Images

Projekt graficzny okładki: Wydawnictwo Albatros Andrzej Kuryłowicz s.c.

ISBN 978-83-7985-059-4

WYDAWCA

Wydawnictwo Albatros Andrzej Kuryłowicz s.c.

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Jackiemu Levenowi¹

Niech spoczywa w spokoju

Prolog

I

Starał się nie stać zbyt blisko otwartego grobu.

Zwarte szeregi żałobników zasłaniających widok. Niosących trumnę wywołano według numerów, zamiast po imieniu — było ich sześciu, poczynając od syna zmarłego. Deszcz jeszcze nie padał, ale miał już zaklepany termin. Cmentarz był względnie nowy, położony na południowo-wschodnim krańcu miasta. Rebus odpuścił sobie mszę, nie zamierzał również iść potem na drinka i kanapki. Obserwował tyły ludzkich głów; pochylone ramiona, nerwowe ruchy, tu kichnięcie, tam chrząknięcie. Niektórych znał, ale pewnie niewielu. Między dwoma żałobnikami powstała luka i zobaczył fragment grobu. Jego brzegi wyłożono zielonym suknem, jakby ktoś chciał ukryć brutalną prawdę. Wypowiadano jakieś słowa, ale nie wszystkie słyszał. O raku nie wspomniano. Jimmy Wallace „został nam bezlitośnie odebrany”, pozostawił żonę, troje dzieci i pięcioro wnuków. Pewnie stali gdzieś z przodu, duzi na tyle, by rozumieć, co się dzieje.Ich babka wydała pojedynczy przeszywający jęk i ktoś ją właśnie pocieszał.

Chryste, ależ mu się chciało palić.

Jak dobrze znał Jimmy’ego Wallace’a? Nie widział go od czterech czy pięciu lat, ale dziesięć lat temu, może nawet więcej, pracowali razem w tym samym wydziale. Wallace nie był śledczym, tylko mundurowym, należał jednak do tych, z którymi gadało się i tak. Z którymi żartowało się, plotkowało i od czasu do czasu wymieniało przydatnymi informacjami. Sześć lat temu przeszedł na emeryturę, mniej więcej wtedy, kiedy po postawieniu diagnozy przechodził chemię i zaczął tracić włosy.

„Słynął z wrodzonego poczucia humoru… ”

Może i tak, ale lepiej być ponurakiem i żyć. Czuł w kieszeni paczkę papierosów, wiedział, że może cofnąć się kilka metrów, stanąć za drzewem i zapalić. Przypomniały mu się szkolne lata, szopy na rowery zasłaniające widok z okna dyrektora. Nauczyciele, którzy czasem przychodzili do nich, prosząc o ogień, o papierosa, a nawet o całą paczkę, cholera.

„Znana postać w lokalnej społeczności… ”

I dobrze znana przestępcom, których wpakował za kratki. Kto wie, może kilku z nich, starych wiarusów, przyszło oddać mu ostatni hołd. Trumnę opuszczano właśnie do grobu i wdowa znowu głośno zapłakała, wdowa, a może jedna z córek. Parę minut później było już po wszystkim. Wiedział, że za drzewami czeka koparka. Wykopała dół i niebawem miała go zasypać. Kopiec wydobytej z grobu ziemi przykryto takim samym zielonym suknem jak brzegi grobu. Wszystko bardzo gustownie. Większość żałobników nie zwlekała z odejściem. Jeden z nich, mężczyzna o pooranej zmarszczkami twarzy i opadających kącikach ust, włożył ręce do kieszeni czarnego wełnianego płaszcza i podszedł bliżej, pozdrawiając go lekkim skinieniem głowy.

— John — rzucił.

— Tommy — odparł Rebus i też skinął głową.

— Kiedyś i na nas przyjdzie kolej, co?

— Ale jeszcze nie teraz. Ruszyli w stronę bramy.

— Podrzucić cię?

Rebus pokręcił głową.

— Jestem samochodem.

— Koszmarny ruch, jak zwykle.

Rebus poczęstował go papierosem, ale Tommy Beamish powiedział, że przed paru laty rzucił palenie.

— Lekarz mówi, że po tym się nie rośnie. Rebus zapalił i zaciągnął się dymem.

— Ile to już lat minęło, odkąd wypadłeś z gry?

— Dwanaście i co rok ich przybywa. Mam fart. Za dużo jest takich jak Jimmy: dostają złoty zegarek i zaraz potem lądują na stole sekcyjnym.

— Wesoła perspektywa.

— To dlatego ciągle pracujesz? Słyszałem, że jesteś teraz we WSON-ie.

Rebus powoli kiwnął głową. Dochodzili już do bramy. Mijały ich pierwsze samochody, ubrani na czarno członkowie rodziny z utkwionymi przed siebie oczami. Nie wiedział, co jeszcze powiedzieć. Mieli różne stopnie, pracowali w innych wydziałach. Próbował przypomnieć sobie nazwiska wspólnych kolegów.

— Cóż… — Beamishowi też było trudno. Wyciągnął rękę, a Rebus ją uścisnął. — Do następnego, co?

— Pod warunkiem że to nie jeden z nas będzie leżał w dębowej jesionce.

Beamish prychnął i odszedł, stawiając kołnierz, żeby ochronić się przed deszczem. Rebus rozgniótł butem niedopałek papierosa, odczekał chwilę i ruszył do samochodu.

Ruch w Edynburgu był rzeczywiście koszmarny. Tymczasowe światła, zamknięte ulice, objazdy. Wszędzie długie korki. A prawie wszystko to tylko po to, żeby ułatwić budowę jednej linii tramwajowej między lotniskiem i centrum miasta. Kiedy po raz kolejny się zatrzymał, sprawdził, czy nie dostał jakichś SMS-ów, i bez zdziwienia stwierdził, że nie. Nie miał na głowie żadnych pilnych spraw: pracował nad dawno nieżyjącymi, zapomnianymi przez świat ofiarami morderstw. Wydział Spraw Otwartych i Niewyjaśnionych miał na tapecie jedenaście śledztw. Najstarsza sprawa pochodziła z 1966 roku, najnowsza z 2002. Kiedy trzeba było jechać na jakieś groby, wsiadał do samochodu i jechał. Na kilku rodziny i przyjaciele wciąż zostawiali kwiaty, a nazwiska ze znalezionych tam wizytówek zapisywał w notesie i dołączał do akt — nie był pewny po co. Włączył odtwarzacz i z głośników popłynął głos Jackiego Levena, niski, taki prosto z trzewi. Śpiewał o tym, że stoi w cudzym grobie. Rebusowi zwęziły się oczy. Na chwilę przeniósł się myślą na cmentarz, zadowolony, widzi tylko głowy i ramiona ludzi. Sięgnął na fotel pasażera i z trudem wyjął z opakowania broszurkę z tekstami piosenek. Ta nosiła tytuł „Stojąc w cudzym deszczu”. Tak właśnie śpiewał Jackie: stojąc w cudzym deszczu.

— Pora zbadać sobie uszy — mruknął Rebus.

Jackie Leven też już nie żył. Rok młodszy od niego, mniej więcej. Obydwaj pochodzili z Fife². Rebus zastanawiał się, czy jego szkolna drużyna grała kiedykolwiek w nogę przeciwko szkole Jackiego — była to chyba jedyna okazja, kiedy jako dzieciaki z różnych szkół mogliby się spotkać. Tyle że nie miało to żadnego znaczenia, bo ani razu nie wybrano go do pierwszego składu, tak że skazany na grzanie ławy, kibicował kumplom z bocznej linii, patrząc, jak się kiwają, strzelają bramki i obrzucają się wyzwiskami.

— Stojąc w deszczu wszystkich sukinsynów — powiedział na głos. Sunący za nim samochód zatrąbił. Kierowca się spieszył. Czekały go jakieś spotkania, ważni ludzie, których nie chciał zawieść. Jeśli zaraz nie ruszą, cały świat zawali się i spali. Rebus zastanawiał się, ile godzin życia tak zmarnował. Tak albo na obserwacji. Albo wypełniając formularze, sporządzając zamówienia i podpisując listy obecności. Zapiszczała komórka i zobaczył, że to SMS od szefa.

„Mówiłeś, że o 3!”

Zerknął na zegarek. Było pięć po. Mniej więcej za dwadzieścia minut powinien być w biurze. W dawnych czasach miałby pewnie syrenę i koguta na dachu. Mógłby wjechać na przeciwległy pas i zaufać losowi, że nie wyląduje na ostrym dyżurze. Ale teraz nie miał nawet porządnej odznaki, bo nie był gliniarzem. Był emerytowanym policjantem, który pracował w policji okręgu Lothian i Borders jako zwykły cywil. Jego szef był jedynym członkiem zespołu w czynnej służbie. I bynajmniej nie skakał z radości, że przyszło mu niańczyć bandę geriatryków. Nie cieszył się również z tego, że o trzeciej ma spotkanie i że jego podwładny znowu się spóźnia.

„Po co ten pośpiech?”, odpisał Rebus tylko po to, żeby go wkurzyć. Potem podkręcił głośność i puścił tę samą piosenkę. Jackie Leven wciąż stał w cudzym grobie.

Jakby mało mu było deszczu…

II

Zrzucił płaszcz i zachlapując podłogę wodą, powiesił go na haczyku na przeciwległej ścianie.

— Dzięki, że ci się chciało — powiedział Cowan.

— Przepraszam, Danny.

— Daniel — poprawił go szef.

— Przepraszam, Dan.

Cowan siedział przy biurku i nie całkiem sięgając nogami podłogi, demonstrował skarpetki ze wzorem paisley w czerwonej tonacji i skórzane buty, czarne i błyszczące. Pastę i szczotki trzymał w dolnej szufladzie. Rebus wiedział o tym, bo pewnego dnia, pod nieobecność Cowana, zajrzał do niej, sprawdziwszy uprzednio dwie górne.

— Czego tam szukasz? — spytała go Elaine Robison.

— Tropów — odparł.

Teraz Robison stała przed nim z kubkiem kawy w ręku.

— Jak było?

— Jak na pogrzebie — odrzekł Rebus, podnosząc kubek do ust.

— Moglibyśmy zacząć? — warknął Cowan. W szarym garniturze nie wyglądał najlepiej. Ramiona miał za bardzo wypchane, klapy za szerokie. Wyzywającym gestem przeczesał ręką włosy.

Rebus i Robison usiedli obok Petera Blissa, który oddychał ciężko nawet wtedy, kiedy nic nie robił. Ale świszczał tak już przed dwudziestu, może nawet czterdziestu laty. Niewiele starszy od Rebusa pracował we WSON-ie najdłużej z nich wszystkich. Siedział z rękami splecionymi na wielkim brzuchu, jakby rzucał światu wyzwanie, by zaskoczył go czymś całkiem nowym. Widział wielu takich jak detektyw sierżant Cowan i powiedział to Rebusowi jego pierwszego dnia pracy w wydziale:

— Uważa się za kogoś lepszego. Myśli, że jest dla nas za dobry, że ci z góry o tym wiedzą i zesłali go tu tylko po to, żeby utrzeć mu nosa.

Przed emeryturą Bliss dochrapał się stopnia detektywa inspektora — tak jak Rebus. Elaine Robison była detektywem posterunkowym i brak awansu składała na karb tego, że na pierwszym miejscu zawsze stawiała rodzinę.

— I słusznie — powiedział na to Rebus (po kilkutygodniowej znajomości) i dodał, że jego małżeństwo już dawno przegrało walkę z pracą.

Robison skończyła niedawno pięćdziesiąt lat. Syn i córka wyprowadzili się już z domu, ukończyli studia i wyjechali na południe do pracy. Na jej biurku stały ich oprawione w ramkę zdjęcia, wraz ze zdjęciami pokazującymi Elaine na Sydney Harbour Bridge i za sterami małego samolotu. Ostatnio zaczęła farbować włosy, nie żeby Rebus widział w tym coś złego. Ale nawet z pasemkami siwizny wyglądałaby dziesięć lat młodziej, mogłaby uchodzić nawet za trzydziestopięciolatkę, rówieśnicę Cowana.

Rebus domyślił się, że to właśnie on ustawił tak krzesła. Równym rzędem siedzieli przed jego biurkiem, tak żeby musieli na niego patrzeć.

— Nosisz te skarpetki, bo się z kimś założyłeś? — spytał znad kubka.

Cowan zbył tę uwagę bladym uśmiechem.

— Czy ja dobrze słyszałem, John? Złożyłeś podanie o ponowne przyjęcie do pracy? — Czekał, aż Rebus przyzna, że to prawda. Podniesiono wiek emerytalny, co znaczyło, że funkcjonariusze z jego rocznika mogli wrócić do służby. — Rzecz w tym — ciągnął, pochylając się lekko do przodu — że po opinię zwrócą się do mnie. A jak tak dalej pójdzie, nie będzie to raczej list zagorzałego wielbiciela.

— Ale autograf i tak ci mogę dać — zapewnił go Rebus. Trudno było powiedzieć, czy świszczące sapanie Blissa zmieniło tylko barwę, czy Bliss próbował stłumić śmiech. Robison spuściła wzrok i uśmiechnęła się. Cowan powoli pokręcił głową.

— Czy mogę wam przypomnieć — odezwał się spokojnie — że naszemu wydziałowi grozi likwidacja? A jeśli zostanie zlikwidowany, tylko jednego z nas przyjmą z powrotem do wielkiej chrześcijańskiej wspólnoty. — Wskazał palcem swoją pierś. — Dlatego mile widziany byłby jakiś sukces. Jakiś postęp.

Wiedzieli, o czym mówi. Crown Office, niezależna szkocka prokuratura, otwierała niebawem Wydział Spraw Otwartych i Niewyjaśnionych dla całej Szkocji. Gdyby przejęła ich akta, wszyscy straciliby pracę. W bazie danych nowego WSON-u znalazłby się dokumentacja dziewięćdziesięciu trzech spraw sięgających lat czterdziestych, łącznie z aktami policji okręgu Lothian i Borders. Gdyby powstał i zaczął działać, pojawiłyby się pytania co do użyteczności mniejszego wydziału edynburskiego. Brakowało pieniędzy. Już teraz przebąkiwano, że jedynym rezultatem odkurzania starych, niewyjaśnionych spraw jest drenaż budżetu przeznaczonego na miejskie — bardzo pilne — sprawy bieżące.

— Mile widziany byłby jakiś sukces — powtórzył Cowan. Szybko wstał, obszedł biurko, zerwał ze ściany wycinek z gazety i pomachał nim dla większego efektu. — Angielski Wydział Spraw Otwartych i Niewyjaśnionych — wyrecytował monotonnym głosem. — Oskarżony o morderstwo nastolatki popełnione prawie pięćdziesiąt lat temu. — Przesunął wycinek tuż przed ich twarzami. — DNA… Analiza miejsca zbrodni… Świadkowie, których gryzło sumienie. Wiemy, jak to działa, więc może byśmy tak coś zrobili?

Chyba czekał na odpowiedź, ale żadna nie padła. Przedłużającą się ciszę przerwała Robison.

— Nie zawsze mamy środki — odparła. — Nie wspominając już o dowodach. Trudno jest wykorzystywać wyniki badań DNA, skoro gdzieś po drodze zaginęło ubranie ofiary.

— Ale jestmnóstwo spraw, wktórych nie zaginęło, prawda?

— I możemy zażądać, żeby wszyscy mężczyźni w jakimś miasteczku dali nam do porównania próbkę DNA? — wtrącił Bliss. — A co z tymi, którzy w międzyczasie umarli albo się przeprowadzili?

— Nie ma to jak odrobina optymizmu, Peter, i za to cię lubię. — Cowan położył wycinek na biurku i skrzyżował ręce na piersi. — Dla waszego dobra. Nie dla mojego, bo ja wyjdę z tego suchą stopą, ale dla waszego. — Zrobił pauzę, też dla większego efektu. — Dla waszego dobra: musimy działać.

W pokoju zapadła cisza, którą, nie licząc cichego westchnienia Robison, przerywało jedynie świszczące posapywanie Blissa. Cowan patrzył na Rebusa, ale on był akurat pochłonięty dopijaniem kawy z kubka.

III

Bert Jansch też już nie żył. Przed laty Rebus był na kilku jego solowych koncertach w Edynburgu. Jansch był edynburczykiem, ale nazwiska dorobił się w Londynie. Tego wieczoru, już po pracy, samotnie w domu, Rebus puścił sobie dwie płyty zespołu Pentangle. Nie znał się na tym, ale potrafił odróżnić grę Janscha od gry Johna Renbourna, ich drugiego gitarzysty. O ile wiedział, ten jeszcze żył — chyba nawet mieszkał w Borders. A może to Robin Williamson? Raz zabrał na koncert Renbourna i Williamsona swoją koleżankę, Siobhan Clarke; zawiózł ją aż do Biggar Folk Club, nie mówiąc, gdzie i po co jadą. Kiedy ci dwaj wyszli na scenę — wyglądając tak, jakby właśnie wstali z fotela przed buzującym ogniem — nachylił się ku niej i szepnął:

— Jeden z nich grał w Woodstock.

Wciąż miał gdzieś bilety na ten koncert. Wszystkie przechowywał, chociaż wiedział, że gdy go zabraknie, będą to kolejne rzeczy, które trafią do kosza. Obok gramofonu leżała plastikowa kostka do gitary. Przed laty wstąpił do jakiegoś sklepu muzycznego, poszwendał się trochę, kupił ją i powiedział młodemu sprzedawcy, że może wpadnie kiedyś po gitarę. Sprzedawca wspomniał, że kostkę zrobił Szkot nazwiskiem Jim Dunlop, który robił również pedały ekspresji do efektów muzycznych. Z upływem czasu Rebus starł z niej wszystkie napisy, chociaż ani razu nią nie zagrał.

— Samolotem też nie nauczyłem się latać — powiedział sam do siebie.

Spojrzał na papierosa między palcami. Kilka miesięcy temu był na badaniach i jak zwykle dostał ostrzeżenie. Dentysta też ciągle wypatrywał pierwszych objawów czegoś groźnego. Na razie wszystko było w porządku.

— Szczęście zawsze się kiedyś kończy, John — powiedział. — Wierz mi.

— Założymy się, że na dwoje babka wróżyła? — odparł Rebus.

Zgasił papierosa w popielniczce i policzył, ile zostało w paczce. Osiem, co znaczyło, że dzisiaj wypalił dwanaście. To chyba nieźle, co? Bywało, że kończył jedną paczkę i otwierał kolejną. No i pił teraz mniej: parę piw wieczorem, a potem dwie, góra trzy szklaneczki whisky przed snem. Teraz też miał otwarte piwo — pierwsze tego dnia. Ani Bliss, ani Robison nie mieli ochoty na drinka po pracy, a Cowana nie zamierzał pytać. Szef lubił zostawać w biurze do późna. Ich wydział mieścił się w gmachu komendy przy Fettes Avenue, co dawało mu szansę na spotkanie wyższych oficerów, ludzi potencjalnie przydatnych, którzy mogliby zauważyć, że odpowiednio się do nich zwraca i zawsze dba o buty.

— To się nazywa „stalking” — oświecił go kiedyś Rebus, przyłapawszy Cowana na tym, że śmiał się za głośno ze starego kawału, który opowiedział mu na korytarzu jeden z zastępców komendanta. — Poza tym zauważyłem, że jego nie zrugałeś za to, że zwraca się do ciebie per Dan…

Ale na swój sposób było mu Cowana żal. Dawał głowę, że są policjanci mniej sprawni, którzy wspięli się po szczeblach kariery szybciej od niego. Cowan na pewno to czuł i gryzło go to tak, że prawie całkowicie wyżarło od środka. Cierpiał na tym ich zespół, a szkoda. Rebus lubił wiele aspektów tej pracy. Ilekroć otwierał stare akta, czuł dreszcz emocji. Akta przechowywane w pudłach, pudeł było mnóstwo, a każde mogło zabrać go w podróż w przeszłość. Pożółkłe gazety zawierały nie tylko doniesienia o zbrodniach, lecz również artykuły o sprawach krajowych i międzynarodowych, wiadomości sportowe i ogłoszenia. Kazał wtedy Elaine zgadywać, ile kosztował samochód albo dom w 1974 roku, a Blissowi, który miał pamięć do nazwisk piłkarzy i trenerów, czytał wyniki ligi piłkarskiej. Ale w końcu wciągała go sama zbrodnia, jej szczegóły, protokoły z przesłuchań, dowody i zeznania rodziny. Ktoś myślał, że mu się udało. Ktoś był o tym przekonany. Rebus miał nadzieję, że wszyscy ci mordercy gdzieś tam jeszcze są, że z każdym mijającym rokiem, gdy czytają o postępach w technologii i wykrywaniu przestępstw, zżera ich coraz większy niepokój. Może kiedy ich wnuki chcą oglądać CSI albo Budząc zmarłych, oni wychodzą z pokoju i siedzą w kuchni. Może ze strachu, że dowiedzą się, iż ich sprawa została ponownie otwarta, nie mogą patrzeć na gazety, spokojnie słuchać radia i oglądać wiadomości w telewizji.

Podsunął ten pomysł Cowanowi: niech media regularnie donoszą o przełomach w śledztwie, obojętne, czy prawdziwych czy nie. Chodzi o to, żeby winowajcy nie zaznali spokoju.

— Potrząśniesz drzewem i może coś spadnie.

Cowan jednak podszedł do tego niechętnie. Czy media nie mają już dość kłopotów przez to, że wciąż coś zmyślają?

— To nie media będą zmyślać — nie ustępował Rebus. — Zmyślać będziemy my. — Ale Cowan ciągle kręcił głową.

Płyta się skończyła i Rebus zdjął z niej ramię z igłą. Nie było jeszcze dziewiątej, o wiele za wcześnie, żeby iść spać. Już zjadł; już uznał, że w telewizji nie ma nic wartego obejrzenia. W butelce zabrakło piwa. Podszedł do okna i spojrzał na czynszówkę naprzeciwko. Z okna na pierwszym piętrze gapiły się na niego dwa dzieciaki w piżamie. Gdy pomachał im ręką, uciekły. Uciekły i podskakując na palcach, zaczęły gonić się w kółko na środku pokoju. Nie chciało im się spać i zdążyły już go wymazać ze swego wszechświata.

Ale wiedział, co chcą mu powiedzieć: tam, na zewnątrz, jest zupełnie inny świat. A to mogło znaczyć tylko jedno.

— Pub — powiedział na głos i sięgnął po telefon i klucze. Wyłączając gramofon i wzmacniacz, znów zauważył kostkę do gitary i postanowił, że ona też pójdzie.

Część pierwsza

Na schodach baru znika mężczyzna

Z kawałkiem poranionego nieba…

1

Kiedy zadzwonił telefon, Rebus był w biurze sam. Cowan i Bliss poszli do stołówki, a Robison miała umówioną wizytę u lekarza. Podniósł słuchawkę. Dyżurka.

— Jakaś pani chce rozmawiać z detektywem inspektorem Magrathem.

— Pomyliliście wydziały.

— Ona mówi, że nie.

Rebus zerknął na Blissa, który przytrzymując zębami brzeg paczki chipsów, wszedł do pokoju z czymś do picia w jednej ręce i kanapką w drugiej. — Chwila — rzucił do słuchawki. — Bliss, znasz jakiegoś Magratha?

Bliss położył kanapkę na biurku i wyjął chipsy z ust.

— To on nas założył.

— Jak to?

— Był pierwszym szefem WSON-u. Można powiedzieć, że jesteśmy jego dziećmi.

— Kiedy to było?

— Z piętnaście lat temu.

— Ktoś go szuka.

— No to powodzenia. — Bliss zauważył, że Rebus dziwnie na niego patrzy. — Nie, nie umarł, nic z tych rzeczy. Sześć lat temu przeszedł na emeryturę. Kupił sobie dom na północnym wybrzeżu.

— Detektyw inspektor Magrath nie pracuje tu od sześciu lat — powiedział do słuchawki Rebus.

— Może z nią porozmawiać ktoś inny?

— Jesteśmy trochę zajęci. A o co chodzi?

— O jakąś zaginioną.

— My się tym nie zajmujemy.

— Ona z tym inspektorem rozmawiała. Dał jej wizytówkę.

— Jak się nazywa?

— Nina Hazlitt.

— Nina Hazlitt? — powtórzył Rebus, tak żeby usłyszał go Bliss.

Ten myślał przez chwilę, w końcu pokręcił głową.

— Czego właściwie od nas chce? — spytał Rebus dyżurnego.

— Nie byłoby łatwiej, gdybyście sami ją o to spytali? Zastanowił się. Bliss siedział przy biurku, rozpakowując kanapkę z krewetkami i sosem Marie Rose — przynosił ze stołówki zawsze taką samą. Zaraz przyjdzie Cowan, wnosząc na palcach zapach bekonowych chipsów. Może wyprawa na dół to nie taki zły pomysł?

— Zejdę za pięć minut — rzucił do słuchawki i skończył rozmowę. Potem spytał kolegę, czy wydział zajmował się kiedykolwiek zaginionymi.

— Nie uważasz, że i bez tego mamy dość roboty? — Bliss trącił nogą jedno z sześciu zalatujących pleśnią pudeł piętrzących się obok biurka.

— Może Magrath pracował przedtem w wydziale osób zaginionych?

— Jeśli dobrze pamiętam, przez cały czas robił w śledczym.

— Znałeś go?

— Znałem i znam. Od czasu do czasu dzwoni do mnie do domu, żeby sprawdzić, czy WSON jeszcze żyje. To on mnie tu ściągnął i była to chyba ostatnia rzecz, jaką zrobił, zanim dali mu złoty zegarek. Po nim przyszedł Eddie Trantner, a po Trantnerze Cowan.

— Zdaje się, że powinienem dostać czkawki. — Do pokoju wszedł Cowan. Mieszał cappuccino białą plastikową łyżeczką. Rebus wiedział, że zaraz obliże ją tak dokładnie, że nie zostanie na niej najmniejszy ślad pianki, a potem wyrzuci do kosza. Następnie, siorbiąc kawę, zacznie przeglądać e-maile w komputerze. A pokój wypełni się zapachem wędzonego bekonu i przyprawionych octem krewetek.

— Przerwa na papierosa. — Rebus wstał i włożył marynarkę.

— Oby nie za długa — ostrzegł go szef.

— Już się za mną stęskniłeś? — Rebus posłał mu całusa i ruszył do drzwi.

• • •

Poczekalnia obok dyżurki nie była duża i od razu zobaczył tę kobietę, bo była jedyną osobą siedzącą w pojedynczym rzędzie krzeseł. Kiedy podszedł bliżej, zerwała się na równe nogi. Torebka spadła jej z kolan na podłogę i kobieta przykucnęła, żeby pozbierać jej zawartość. Jakieś karteluszki, kilka długopisów, zapalniczka, ciemne okulary, komórka. Postanowił jej nie pomagać. Zaczekał, aż wstanie, poprawi ubranie oraz włosy i uspokoi się.

— Nazywam się Nina Hazlitt. — Wyciągnęła do niego rękę.

— John Rebus.

Gdy mocno uścisnęła mu dłoń, na jej nadgarstku zatańczyło kilka złotych bransoletek. Rudawe włosy; bob — tak chyba nazywała się jej fryzura. Czterdzieści pięć, czterdzieści osiem lat i zmarszczki od śmiechu wokół bladoniebieskich oczu.

— Inspektor Magrath przeszedł na emeryturę? — spytała, a kiedy kiwnął głową, podała mu wizytówkę z zagiętymi brzegami i napisami zatartymi ze starości. — Próbowałam się do niego dodzwonić…

— Tych numerów już dawno nie ma. Co panią tu sprowadza? — Rebus zwrócił jej wizytówkę i schował ręce do kieszeni.

— Rozmawiałam z nim w dwa tysiące czwartym. Poświęcił mi bardzo dużo czasu. — Słowa popłynęły z jej ust jak rzeka. — W końcu okazało się, że nie potrafi mi pomóc, ale robił, co mógł. Nie wszyscy byli tacy, i dzisiaj jest tak samo. Więc pomyślałam, że może do niego przyjdę. — Zrobiła pauzę. — Naprawdę przeszedł na emeryturę?

Rebus kiwnął głową.

— Sześć lat temu.

— Sześć lat… — Niewidzącymi oczami spojrzała ponad jego ramieniem, jakby się zastanawiała, gdzie się ten czas podział.

— Powiedziano mi, że chodzi o kogoś zaginionego — ponaglił ją Rebus.

Kobieta zamrugała i wróciła do teraźniejszości.

— Tak, o moją córkę Sally.

— Kiedy zaginęła?

— W sylwestra dziewięćdziesiątego dziewiątego — wyrecytowała.

— I od tamtej pory nic, cisza?

Nina Hazlitt spuściła oczy i pokręciła głową.

— Przykro mi — powiedział Rebus.

— Ale się nie poddaję. — Wzięła głęboki oddech i spotkali się wzrokiem. — I nie poddam się, dopóki nie poznam prawdy.

— Doskonale panią rozumiem. Jej oczy złagodniały.

— Tyle razy mi to mówiono…

— Wierzę. — Rebus spojrzał na okno. — Właśnie szedłem na papierosa, może pani też zapali?

— Skąd pan wie, że palę?

— Widziałem, co pani ma w torebce — odparł i poprowadził ją do drzwi.

Szli przez parking w stronę ulicy. Podziękowała za silk cuta; wolała swoje, mentolowe. Kiedy tania plastikowa zapalniczka odmówiła posłuszeństwa, wygrzebała z torebki zippo.

— Niewiele kobiet ich używa — rzucił.

— Należała do mojego męża.

— Należała?

— Zmarł rok po zniknięciu Sally, tylko tyle wytrzymał. Lekarze orzekli, że to zator. Nie mogli napisać, że umarł ze smutku, nie na świadectwie zgonu.

— Sally to wasze jedyne dziecko?

— Tak. Akurat skończyła osiemnaście lat. Jeszcze pół roku i zdawałaby maturę. Miała iść na uniwersytet, chciała studiować anglistykę. Tom uczył angielskiego…

— Tom to pani mąż? Kiwnęła głową.

— Dom pełen książek, nic dziwnego, że połknęła bakcyla. Kiedy była mała, Tom zawsze czytał jej coś na dobranoc. Któregoś wieczoru weszłam do sypialni, myśląc, że oglądają razem książeczkę z obrazkami, a on czytał jej Wielkie nadzieje. — Uśmiechnęła się do wspomnień i na jej twarzy pojawiły zmarszczki. Chociaż wypaliła dopiero pół papierosa, pstryknęła nim na jezdnię. — Sally wynajęła z przyjaciółmi domek pod Aviemore. Zafundowaliśmy jej ten wyjazd, to był nasz gwiazdkowy prezent.

— Przełom mileniów — rzucił Rebus. — Pewnie sporo wydaliście.

— Owszem. Ale, mimo że domek był czteroosobowy, ich wcisnęło się tam sześcioro. Wyszło trochę taniej.

— Jeździła na nartach? Nina pokręciła głową.

— Wiem, że Aviemore z tego słynie i co najmniej dwie dziewczyny jeździły, ale Sally chciała tylko z nimi pobyć. Kilka razy byli i w samym mieście, zaproszono ich na dwie imprezy. Wszyscy myśleli, że poszła bez nich na tę drugą. Nie pokłócili się ani nic z tych rzeczy.

— Piła?

— Przypuszczam, że tak. — Było chłodno i Nina zapięła cienki żakiet. — Myślałam, że zadzwoni o północy, choć jej komórka często traciła zasięg. Rano jej znajomi uznali, że kogoś poznała i przenocowała gdzie indziej… — Gwałtownie urwała i spojrzała mu w oczy. — Ona taka nie była.

— Miała chłopaka?

— Zerwali ze sobą tamtej jesieni. Przesłuchano go. Rebus zupełnie tej sprawy nie pamiętał, ale, z drugiej strony, Aviemore leżało daleko na północ od Edynburga.

— Musieliśmy z Tomem pojechać do Szkocji…

— Skąd? — Chociaż mówiła z angielskim akcentem, założył, że mieszka w Edynburgu.

— Z Londynu, z Crouch End. Zna pan tę dzielnicę? — Rebus pokręcił głową. — Mieliśmy szczęście: kiedy się pobraliśmy, rodzice Toma pomogli nam kupić dom. Byli dość bogaci… — Urwała. — Przepraszam, wiem, że to nieistotne.

— Tak pani powiedziano?

— Mówiło mi to wielu policjantów — przyznała ze smutnym uśmiechem.

— Jak to się stało, że trafiła pani do inspektora Magratha? — spytał szczerze zaciekawiony.

— Rozmawiałam ze wszystkimi, z każdym, kto miał dla mnie czas. Na jego nazwisko natknęłam się w jakiejś gazecie. Zajmował się nierozwiązanymi sprawami. A po tym drugim zaginięciu… — Spostrzegła, że przykuła jego uwagę, i nabrała powietrza, jakby przygotowywała się do długiego monologu. — Maj dwa tysiące drugiego, A osiemset trzydzieści cztery pod Strathpeffer. Brigid Young. Miała trzydzieści cztery lata i była dyplomowaną księgową. Zatrzymała się na poboczu drogi. Złapała gumę. Tam widziano ją ostatni raz. Tylu ludzi co roku ginie bez śladu…

— Ale ten przypadek był inny?

— To ta sama droga, prawda?

— Tak?

— Strathpeffer leży tuż przy A dziewięć. Jeśli mi pan nie wierzy, proszę spojrzeć na mapę.

— Jasne.

Przeszyła go wzrokiem.

— Poznaję ten ton. Zaczyna się pan zastanawiać, czy nie zwariowałam.

— Naprawdę?

Puściła to mimo uszu i ciągnęła:

— Zaginięcie numer trzy: rok dwa tysiące ósmy, droga A dziewięć, centrum ogrodnicze między Stirling i Auch… — Nina zmarszczyła czoło. — To miasteczko, gdzie jest hotel Gleneagles.

— Auchterarder? Kiwnęła głową.

— Dwudziestodwuletnia dziewczyna, Zoe Beddows. Jej samochód stał na parkingu przez dwa dni. Ktoś nabrał podejrzeń.

Rebus wypalił papierosa aż do filtra.

— Pani Hazlitt… Powstrzymała go gestem ręki.

— Słyszałam to tyle razy, że wiem, co pan powie. Brak dowodów, nie znaleziono ani jednego ciała, więc nie doszło do żadnego przestępstwa. Jestem tylko matką, która wraz z jedynym dzieckiem straciła rozum. Zgadza się, panie inspektorze?

— Nie jestem inspektorem — odparł spokojnie. — Kiedyś byłem, ale przeszedłem już na emeryturę. Pracuję w policji jako cywil. Poza Wydziałem Spraw Otwartych i Niewyjaśnionych nie mam żadnej władzy, co znaczy, że na nic się pani nie przydam.

— A co to jest, jeśli nie sprawa niewyjaśniona? — Powiedziała to podniesionym, lekko drżącym głosem.

— Postaram się skierować panią do kogoś, z kim będzie mogła pani porozmawiać.

— Do kogoś ze śledczego? — Zaczekała, aż Rebus kiwnie głową. Potem złapała się za ramiona, krzyżując ręce na piersi, i odwróciła się. — Właśnie stamtąd wracam. Nie poświęcono mi zbyt dużo czasu. Inspektor.

— Może jeśli najpierw z nim porozmawiam… — Rebus sięgnął do kieszeni po telefon.

— Nie z nim. To była ona. Inspektor Clarke, tak się przedstawiła. — Nina odwróciła się do niego. — Znowu. Widzi pan? To się powtarza i będzie się powtarzało. — Zacisnęła powieki. Po jej lewym policzku spłynęła łza. — Sally była tylko pierwsza…

2

— Hej! — zawołał, wysiadając.

— Co się stało? — Detektyw inspektor Siobhan Clarke odwróciła lekko głowę i zerknęła na budynek, z którego właśnie wyszła. — Złe wspomnienia cię zatrzymały?

Rebus spojrzał na posępną fasadę komisariatu na Gayfield Square.

— Dopiero co przyjechałem — powiedział, chociaż przesiedział w samochodzie dobre pięć minut, bawiąc się kierownicą. — Widzę, że wychodzisz…

— Umiesz dedukować. — Siobhan uśmiechnęła się, podeszła bliżej i cmoknęła go w policzek. — Co słychać?

— Wciąż kipi we mnie stara żądza życia.

— Czyli wóda i nikotyna?

Wzruszył ramionami i też się uśmiechnął. Milczał.

— Odpowiadając na twoje pytanie: idę na późny lunch — powiedziała. — Zwykle chodzę do restauracji na Leith Walk.

— Jeśli mnie zapraszasz, to pod jednym warunkiem.

— Ciekawe jakim.

— Nie będzie bekonowych chipsów ani krewetek. Zastanowiła się i odparła:

— Kto wie, może dobijemy targu. — Machnęła ręką w stronę saaba. — Jeśli go tu zostawisz, wlepią ci mandat. Po drugiej stronie ulicy jest płatny parking.

— Funt osiemdziesiąt za godzinę? Zapomniałaś, że jestem emerytem?

— Chcesz, to sprawdzę, czy nie ma miejsca na naszym.

— Lubię smak ryzyka.

— Tu mogą parkować tylko radiowozy. Cywilów odholowują, sama widziałam. — Siobhan odwróciła się i weszła na schody, każąc mu chwilę zaczekać.

Stwierdził, że serce bije mu szybciej niż zwykle, i przytknął do piersi rękę. Clarke dobrze wyczuła, że nie miał ochoty odwiedzać swego starego komisariatu — to właśnie tu z nią pracował, do samej emerytury. Pół życia poświęcił policji i nagle policja przestała go potrzebować. Znowu przypomniał mu się cmentarz, grób Jimmy’ego Wallace’a, i przeszedł go dreszcz. Otworzyły się drzwi i wyszła Siobhan, czymś machając. Była to prostokątna plakietka z napisem: SŁUŻBOWA SPRAWA POLICYJNA.

— Z dyżurki — wyjaśniła. — Używamy jej w nagłych przypadkach. — Rebus otworzył drzwi, a ona wetknęła plakietkę za przednią szybę. — Postawisz mi za to pieczonego ziemniaka.

• • •

Nie był to zwykły pieczony ziemniak, tylko nadziewany twarożkiem i ananasem. Na stołach z lepkim laminowanym blatem stały plastikowe sztućce i papierowe kubki na herbatę ze zwisającymi z boku sznureczkami.

— Szykownie tu. — Rebus wyłowił z kubka torebkę i położył ją na najmniejszej i najcieńszej papierowej serwetce, jaką kiedykolwiek widział.

— Ty nie jesz? — spytała Siobhan, z wprawą zawodowca rozcinając skórkę ziemniaka.

— Nie mam na to czasu.

— Dalej podoba ci się życie archeologa?

— Marynarze mają gorzej.

— To na pewno.

— A ty? Jak tam po awansie?

— Praca nie wybiera, nie ma szacunku dla rangi.

— Komu jak komu, ale tobie się należało.

Siobhan nie zamierzała zaprzeczać. Wypiła łyk herbaty i nabrała na widelec twarożku. Rebus próbował przypomnieć sobie, ile to lat razem przepracowali — w sumie nie tak wiele. Teraz nie widywali się już tak często jak kiedyś. Siobhan miała „przyjaciela” w Newcastle. Często spędzała tam weekendy. Poza tym bywało, że kiedy do niego dzwoniła czy wysyłała SMS-a, znajdował jakąś wymówkę, żeby się z nią nie umówić. Nie wiedział dlaczego.

— Nie możesz tego bez końca odwlekać — powiedziała, machając w jego stronę widelcem.

— Czego?

— Prośby o przysługę.

— O jaką przysługę? Czy stary kumpel nie może po prostu wpaść na pogaduchy?

Wolno żując, patrzyła na niego, dopóki nie uciekł wzrokiem w bok.

— No dobra — przyznał. — Chodzi o kogoś, z kim rozmawiałaś dziś rano.

— O Sally Hazlitt?

— Sally to córka. Rozmawiałaś z matką.

— I zaraz potem pobiegła prosto do ciebie? Skąd wiedziała?

— Co wiedziała?

— Że byliśmy kolegami.

Przezchwilęmyślał, że usłyszy „ze sobą”. Alenie powiedziała tego; wolała „kolegami”, tak jak przedtem „cywilów”.

— Nie wiedziała. Naszym wydziałem kierował kiedyś jakiś Magrath, i to jego szukała.

— Ofiarowałeś jej ramię, żeby mogła się na nim wypłakać? — zgadywała Siobhan.

— Jej córki nie widziano od dwunastu lat.

Siobhan rozejrzała się po ciasnej restauracji, żeby sprawdzić, czy nikt ich nie podsłuchuje, ale i tak zniżyła głos.

— Oboje wiemy, że powinna była odpuścić to sobie dawno temu. Może już na to za późno, ale bardziej niż nas potrzebuje teraz terapii.

Zamilkli. Wyglądało na to, że Siobhan straciła zainteresowanie jedzeniem. Ruchem głowy Rebus wskazał jej talerz.

— Kosztowało mnie to trzy funty bez pięciu pensów. — I dodał: — Uważa, że za szybko ją spławiłaś.

— Wybacz, ale o wpół do dziewiątej rano nie zawsze jestem słodka i czarująca.

— Ale wysłuchałaś jej?

— Oczywiście.

— I?

— I co?

Zapadła cisza; Rebus nie przerywał jej przez kilka sekund. Chodnikiem spieszyli przechodnie. Wiedział, że każdy z nich miałby do opowiedzenia jakąś historię, ale znalezienie współczującego słuchacza nie zawsze jest łatwe.

— Jak tam śledztwo? — spytał w końcu.

— Które?

— W sprawie tej zaginionej dziewczyny. Domyślam się, że dlatego do was przyszła…

— Powiedziała dyżurnemu, że coś dla nas ma. — Clarke sięgnęła do kieszeni, wyjęła notes i otworzyła go na odpowiedniej stronie. — „Sally Hazlitt” — przeczytała. — „Brigid Young, Zoe Beddows. Aviemore, Strathpeffer, Auchterarder. Dziewięćdziesiąty dziewiąty, dwa tysiące drugi i dwa tysiące ósmy”. — Zamknęła notes. — Oboje wiemy, że to bardzo cienkie.

— W przeciwieństwie do skórki twojego ziemniaka — odparł Rebus. — Ale tak, zgoda, to bardzo cienkie. A teraz opowiedz mi o tym ostatnim epizodzie. Siobhan pokręciła głową.

— Jeśli będziesz tak o tym myślał, to nie opowiem.

— Dobra, to nie epizod. To osoba zaginiona.

— Zaginęła dopiero trzy dni temu, więc jest duża szansa, że wróci do domu i spyta, po co to zamieszanie.

Wstała, podeszła do baru i wróciła z porannym wydaniem „Evening News”. Zdjęcie było na piątej stronie. Pokazywało naburmuszoną piętnastolatkę o długich czarnych włosach z zasłaniającą oczy grzywką.

— Annette McKie, dla przyjaciół „Zelda”; to z gry komputerowej — powiedziała, a widząc jego minę, wyjaśniła: — Dzisiaj gra się na komputerze, nie trzeba już iść do pubu i wrzucać pieniędzy do automatu.

— Zawsze miałaś w sobie coś paskudnego — mruknął Rebus, wracając do lektury.

— Jechała autobusem na imprezę w Inverness. Zaprosił ją ktoś, kogo poznała przez internet. Sprawdziliśmy, wszystko się zgadza. Ale powiedziała kierowcy, że źle się czuje, więc zatrzymał się na stacji benzynowej w Pitlochry i ją wysadził. Za dwie godziny miała kolejny autobus, ale powiedziała, że prawdopodobnie pojedzie stopem.

— Ale nie dojechała. — Rebus jeszcze raz spojrzał na zdjęcie. Nadąsana… Czy to dobry opis? Wydawało się, że to tylko poza. Dziewczyna naśladowała czyjś wygląd i styl, będąc kimś zupełnie innym. — Jak sprawowała się w domu?

— Nie najlepiej. Wagarowała, kilka razy próbowała prochów. Rodzice się rozwiedli. Ojciec mieszka w Australii, matka w Lochend z trzema synami.

Rebus znał Lochend — nie należało do najładniejszych dzielnic miasta, ale edynburski adres wyjaśniał, dlaczego Siobhan się tym zajęła. Skończył czytać, lecz nie zamknął gazety.

— Nie dzwoniła z komórki?

— Wysłała tylko zdjęcie do kolegi.

— Zdjęcie? Jakie?

— Wzgórza… pola. Zrobiła je pewnie gdzieś pod Pitlochry. — Siobhan spojrzała na niego. — Naprawdę John, nie ma tu dla ciebie nic do roboty — dodała nie bez współczucia.

— Kto mówi, że chciałbym mieć z tym coś wspólnego?

— Zapominasz o czymś: dobrze cię znam.

— Może się zmieniłem.

— Może. Ale jeśli tak, ktoś powinien uciszyć te plotki.

— Niby jakie?

— Że złożyłeś podanie o ponowne przyjęcie do służby. Rebus spojrzał jej w oczy.

— Kto by chciał takiego starego dziada?

— Bardzo dobre pytanie. — Siobhan odsunęła talerz. — Muszę wracać.

— Nie jesteś pod wrażeniem?

— Że?

— Że nie wciągnąłem cię do pierwszego pubu, jaki mijaliśmy po drodze.

— Tak się składa, że nie mijaliśmy żadnego.

— To pewnie dlatego — mruknął Rebus, kiwając głową.

• • •

Na Gayfield Square otworzył drzwi saaba, chcąc zwrócić jej plakietkę.

— Zatrzymaj ją — powiedziała. — Może się przydać. — A potem, ku jego zaskoczeniu, objęła go, cmoknęła w policzek i zniknęła za drzwiami komisariatu.

Rebus wsiadł do samochodu, położył plakietkę na fotelu pasażera i długo się jej przyglądał.

SŁUŻBOWA SPRAWA POLICYJNA.

Czy to na pewno poprawne językowo? Dlaczego nie POLICYJNA SPRAWA SŁUŻBOWA? Albo POLICJA — SPRAWA SŁUŻBOWA? Poza tym wystarczyłoby samo POLICJA. Patrzył na plakietkę i patrzył. Poświęcił służbie tyle lat, mimo to z każdym mijającym rokiem coraz częściej się zastanawiał, czym właściwie policja jest i czy on do niej pasuje. Naprawdę, John, nie ma tu dla ciebie nic do roboty… Usłyszał sygnał komórki informujący, że przyszedł SMS.

„Czy mi się tylko wydaje, czy zanosi się na rekord świata w najwolniej wypalonym papierosie?”

Znowu Cowan. Rebus postanowił nie odpisywać. Wyjął z kieszeni wizytówkę. Dostał ją od Niny Hazlitt w zamian za swoją. Na jednej stronie były namiary detektywa inspektora Magratha, na drugiej zapisała swój numer i nazwisko. Położył ją na siedzeniu pasażera, wsunął pod plastikową plakietkę i odpalił silnik.

3

Minął prawie tydzień, zanim nadeszła pierwsza partia akt. Rebus spędził cały dzień, próbując znaleźć właściwych ludzi we właściwych wydziałach policji środkowej i północnej Szkocji. Do środkowej należało centrum ogrodnicze pod Auchterarder, chociaż początkowo powiedziano mu, że musi porozmawiać z tymi z Tayside. Wydział północny obejmował zarówno Aviemore, jak i Strathpeffer, ale miasta te leżały w dwóch różnych okręgach, co pociągało za sobą konieczność rozmowy i z Inverness, i Dingwall.

Wszystko po to, żeby uprościć formalności — podobno. Istniały plany połączenia ośmiu okręgów w jeden, ale to wcale Rebusowi nie pomagało i słuchawka telefonu, którą coraz mocniej ściskał, robiła się coraz bardziej gorąca.

Bliss i Robison spytali go, co knuje, więc zaprosił ich na drinka do stołówki i wszystko wyjaśnił.

— I nie powiemy o tym szefowi? — spytał Bliss.

— Nie, chyba że będziemy musieli — odparł Rebus. Ostatecznie wszystkie kartonowe teczki są do siebie podobne, prawda? Pierwsza przyszła z Inverness. Lekko pachniała wilgocią i zdążyła pokryć się kwiecistym nalotem pleśni. Były to akta Brigid Young. Rebus poświęcił im pół godziny i szybko doszedł do wniosku, że są sztucznie rozdęte. Nie mając żadnych tropów, miejscowi gliniarze przesłuchali wszystkich, których mogli dorwać, i nie wnieśli do sprawy nic oprócz bezsensownej pisaniny. Zdjęcia z miejsca zdarzenia też nie rzuciły nowego światła na okoliczności, w jakich do niego doszło. Young prowadziła białe porsche z kremową tapicerką. Nie znaleziono ani jej torebki, ani kluczyków. Teczkę z dokumentami zostawiła na siedzeniu pasażera. W samochodzie nie było również terminarza, ale znaleziono go w jej miejscu pracy w Inverness. Odbyła jedno spotkanie w Culbokie i jechała właśnie na drugie, do hotelu nad Loch Garve. Nie zadzwoniła z komórki, nie powiadomiła nikogo, że złapała gumę, i nie uprzedziła swego klienta o spóźnieniu z tej prostej przyczyny, że zostawiła telefon w Culbokie. W aktach Rebus znalazł kilka rodzinnych zdjęć i wycinków z gazet. Nie powiedziałby, że Brigid Young była ładna; raczej przystojna: miała silnie zarysowaną kwadratową szczękę i patrzyła w obiektyw aparatu z tak zasadniczą miną, jakby pozowanie do zdjęcia było kolejnym zadaniem do odhaczenia. Znalazł również notatkę, że teczkę, wraz ze wszystkimi innymi rzeczami z porsche, zwrócono rodzinie, tak jak i sam samochód. Nie miała męża: mieszkała samotnie w domu nad rzeką Ness. Jej matka mieszkała w pobliżu, w tym samym domu co siostra Brigid Young. Od 2002 roku akta sporadycznie uzupełniano. Był tam wystosowany w pierwszą rocznicę zaginięcia apel do społeczeństwa o jakąkolwiek wiadomość, była rekonstrukcja wydarzeń przeprowadzona przez lokalny telewizyjny program informacyjny; ale ani jedno, ani drugie nie przyniosło żadnych rezultatów. Najnowsze uzupełnienie dotyczyło pogłosek, że Young miała kłopoty w interesach, co doprowadziło do teorii, że po prostu uciekła.

Pod koniec dnia Rebus postanowił zabrać akta do domu, zamiast zostawiać je w pracy, gdzie mógłby się na nie natknąć Cowan. W mieszkaniu wyłożył zawartość teczki na stół w salonie. Wkrótce potem doszedł do wniosku, że nie ma sensu taszczyć tego wszystkiego z Fettes do domu i z powrotem — znalazł w kredensie pinezki i zaczął przypinać zdjęcia i wycinki do ściany za stołem.

Pod koniec tygodnia do fotografii Brigid Young dołączyły zdjęcia Zoe Beddows i Sally Hazlitt, tak że papiery walały się teraz nie tylko na stole, ale także na sofie i podłodze. W twarzy Sally Hazlitt widział jej matkę: miały taki sam układ kości i identyczne oczy. W aktach były zdjęcia z poszukiwań, jakie przeprowadzono po zniknięciu Sally: okoliczne wzgórza przeczesywały dziesiątki ochotników i helikopter ratownictwa górskiego. Rebus kupił rozkładaną mapę Szkocji, przypiął ją do ściany i grubym czerwonym markerem zaznaczył trasę na drodze A9 ze Stirling do Auchterarder, z Auchterarder do Perth, z Perth do Pitlochry, Aviemore, Inverness i dalej, kończąc w Scrabster na północnym wybrzeżu, tuż pod Thurso, gdzie nie było już nic oprócz promu na Orkady.

Siedział w mieszkaniu, paląc i myśląc, gdy ktoś załomotał do drzwi. Potarł się między brwiami, żeby odpędzić ból, który zaczynał narastać, wyszedł na korytarz i otworzył.

— Kiedy wreszcie naprawią ci windę? — Ciężko sapiąc, w progu stał krępy, mocno zbudowany mężczyzna w jego wieku z gładko wygoloną głową.

Rebus spojrzał ponad jego ramieniem na schody, którymi właśnie wszedł.

— Co ty tu, do diabła, robisz?

— Zapomniałeś, jaki dziś dzień? Zaczynałem się o ciebie martwić.

Rebus spojrzał na zegarek. Była już prawie ósma. Mieli układ: raz na dwa tygodnie chodzili na drinka.

— Straciłem poczucie czasu — mruknął z nadzieją, że nie zabrzmiało to jak przeprosiny.

— Próbowałem się do ciebie dodzwonić.

— Pewnie wyciszyłem komórkę.

— Nie leżysz martwy na dywanie, to najważniejsze. — Cafferty uśmiechał się, ale jego uśmiech był groźniejszy niż ponura mina większości ludzi.

— Wezmę płaszcz — powiedział Rebus. — Zaczekaj tu. Wrócił do salonu i zgasił papierosa. Telefon leżał pod stertą papierów, wyciszony, tak jak podejrzewał. Jedno nieodebrane połączenie. Wziął rzucony na sofę płaszcz i go włożył. Te regularne spotkania zaczęły się zaraz po tym, jak Cafferty wyszedł ze szpitala. Powiedziano mu, że w pewnym momencie omal nie odwalił kity i że Rebus go uratował. Ten ciągle powtarzał, że to nie do końca prawda. Mimo to Cafferty uparł się, że w ramach podziękowań postawi mu kielicha: dwa tygodnie później zaprosił go ponownie, powtórzyli to za dwa kolejne i tak już zostało.

Kiedyś rządził całym Edynburgiem, a przynajmniej wszystkim tym, co w Edynburgu najgorsze. Handlem narkotykami, prostytucją, wymuszeniami i tak dalej. Dzisiaj albo kierował tym z tylnego siedzenia, albo nie kierował wcale, Rebus nie był tego pewny. Wiedział tylko to, co Cafferty zdecydował się mu zdradzić, i nie dawał wiary nawet połowie tych wszystkich opowieści.

— Co to jest? — Cafferty stanął w drzwiach salonu. Wskazywał ścianę, obejmując wzrokiem papiery na stole i podłodze.

— Kazałem ci zaczekać na zewnątrz.

— Bierzesz robotę do domu, zły znak. — Cafferty wszedł do pokoju z rękami w kieszeniach.

Rebus szukał kluczyków i zapalniczki. Gdzie one, do diabła, są?

— Wyjdź — rozkazał.

Ale Cafferty już przyglądał się mapie.

— A dziewięć. Dobra droga.

— Tak?

— Kiedyś sam z niej korzystałem.

— Idziemy — rzucił Rebus, kiedy znalazł wreszcie to, czego szukał.

Ale Cafferty’emu się nie spieszyło.

— Wciąż słuchamy starych płyt, co? Może lepiej… — Ruchem głowy wskazał ramię z igłą na końcu rowka albumu Rory’ego Gallaghera.

Rebus podniósł ramię i wyłączył sprzęt.

— Zadowolony?

— Na dole czeka taksówka. To te twoje niewyjaśnione sprawy?

— Nie twój interes.

— Skąd wiesz? — Cafferty znowu posłał mu ten swój uśmiech. — Sądząc po zdjęciach, same baby. Nie w moim stylu…

Rebus zmrużył oczy.

— Co właściwie robiłeś na A dziewięć? Cafferty wzruszył ramionami.

— Można by powiedzieć, że wyrzucałem śmieci.

— Pozbywałeś się ciał?

— Jechałeś kiedyś tamtędy? Wszędzie wrzosowiska, lasy i szlaki zrywkowe prowadzące donikąd… — Cafferty zrobił pauzę. — Zadupie, ale bardzo tam pięknie.

— W ciągu paru ostatnich lat zaginęło kilka kobiet. Nic o tym nie wiesz?

Cafferty powoli pokręcił głową.

— Ale jak chcesz, to popytam. W pokoju zapadła cisza.

— Pomyślę o tym — odparł w końcu Rebus i dodał: — Gdybyś wyświadczył mi przysługę, bylibyśmy kwita?

Cafferty chciał położyć mu rękę na ramieniu, ale Rebus się cofnął.

— Chodźmy już na tego drinka — mruknął, wypychając go na schody.

4

Wrócił do domu o wpół do jedenastej. Nalał do czajnika wodę, zaparzył herbatę i wrócił z kubkiem do salonu; zapalił tylko jedną lampę i włączył stereo. Puścił Van Morrisona, Astral Weeks. Sąsiad z dołu był stary i głuchy. Na górze mieszkało kilku studentów, którzy nigdy za bardzo nie hałasowali, chyba że urządzali jakąś imprezę, a robili to rzadko. Za ścianą salonu… Cóż, nie miał pojęcia, kto tam mieszka. Nigdy go to nieinteresowało. Dzielnica Edynburga, którą nazywał swoim domem — Marchmont — miała bardzo zmienną populację. Wiele mieszkań wynajmowano, głównie na krótko. Cafferty podniósł ten temat w pubie. „Kiedyś wszyscy o wszystkich dbali… Załóżmy, że wykitowałbyś na tej swojej podłodze. Ile minęłoby czasu, zanim ktoś by do ciebie zajrzał?”

Rebus twierdził, że kiedyś wcale nie było lepiej niż teraz. Przed laty widział wiele mieszkań i domów, których właściciele zmarli w łóżku albo ulubionym fotelu. Muchy, smród, piętrzące się pod drzwiami rachunki. Może i ktoś chciał zapukać, ale na tym się kończyło.

„Kiedyś wszyscy o wszystkich dbali… ”

— Założę się, że czujki też mieliście — wymamrotał. — Co, Cafferty? Kiedy pozbywaliście się ciał…

Pił herbatę i patrzył na mapę. Rzadko kiedy jeździł drogą A9. Była piekielnie frustrująca, dwupasmowa tylko na niektórych odcinkach. Pełno turystów, wielu z przyczepami kempingowymi, dużo zakrętów i utrudniających widoczność wzniesień. Mnóstwo ciężarówek i wozów dostawczych z trudem wdrapujących się na wzgórza. Z Perth do Inverness było tylko sto sześćdziesiąt kilometrów, mimo to jechało się tam dwie i pół, czasem nawet trzy godziny. Na domiar złego, kiedy się wreszcie dojechało, cóż, było się w Inverness. Jeden z DJ-ów, których Rebus słuchał, nazywał to miasto „zamulonym delfinarium”. W Moray Firth żyło pewnie kilka odważnych delfinów i na pewno nie brakowało tam mułu.

Aviemore… Strathpeffer. Auchterarder. a teraz Pitlochry. Trochę opowiedział o tym Cafferty’emu, zaznaczając, że istnieje duże prawdopodobieństwo, iż to zwykły przypadek. Cafferty wydął w zadumie wargi i zakręcił whisky w szklance. W pubie było cicho — to zabawne, że ilekroć pojawiał się w jakimś lokalu, ludzie szybko dopijali drinka i wychodzili. Barman nie tylko opróżnił ich popielniczkę, ale i wytarł stolik.

No i dwie pierwsze kolejki poszły na koszt firmy.

— Wątpię, czy będę mógł ci pomóc — mruknął Cafferty.

— Nie powiedziałem, że chcę pomocy.

— Wszystko jedno… Gdyby to były jakieś łobuzy, ktoś, kto zadarł z kimś, z kim zadzierać nie powinien…

— Z tego, co wiem, to były zwyczajne kobiety. Można by powiedzieć, że cywile.

Cafferty zaczął wyliczać rodzaje kar, na które według niego zasługiwałby winowajca, gdyby chodziło o jednego i gdyby go w końcu znaleziono, po czym spytał, jak Rebus się czuł, kiedy przestępcy dostawali mniej, niż na to zasługiwali: niższy wyrok, mniejszą karę.

— To nie leży w mojej gestii.

— Wszystko jedno. Pomyśl tylko, ile razy widziałeś, jak wychodziłem wolny z sądu albo nawet wcale tam nie trafiałem.

— Bolało mnie to.

— Bolało?

— Wkurzało. Cholernie. I jeszcze bardziej mnie nakręcało, żeby nie doszło do powtórki.

— Mimo to siedzimy tu razem i pijemy drinka. — Cafferty trącił szklaneczką jego szklankę.

Ale Rebus nie powiedział mu wszystkiego: daj mi tylko cień szansy, a od razu cię przymknę. Dopił whisky i wstał, żeby pójść po następną.

Pierwsza strona Astral Weeks dobiegła końca, resztka niedopitej herbaty była już zimna. Usiadł, wyjął komórkę, wizytówkę Niny Hazlitt i wybrał numer.

— Halo? — To był głos mężczyzny. Rebus zawahał się.

— Halo? — powtórzył tamten, tym razem trochę głośniej.

— Przepraszam, czy to dobry numer? Dzwonię do pani Hazlitt.

— Chwileczkę, zaraz ją poproszę.

Rebus czekał, aż mężczyzna przekaże słuchawkę. W tle grał telewizor.

— Halo? — Tym razem usłyszał jej głos.

— Przepraszam za porę. Mówi John Rebus. Z Edynburga. Słyszał, jak kobieta nabiera powietrza.

— Czy… Czy są jakieś wiadomości?

— Nie, nie, nic z tych rzeczy. — Wyjął z kieszeni kostkę do gitary i zaczął bawić się nią wolną ręką. — Chciałem tylko powiedzieć, że o pani nie zapomniałem. Zdobyłem te akta i właśnie je przeglądam.

— Sam?

— Chwilowo sam. — Zrobił pauzę. — Przepraszam, że zakłóciłem pani wieczór.

— To był mój brat. Chwilowo mieszka ze mną.

— Rozumiem. — Rebus nie wiedział, co jeszcze dodać. Cisza się przedłużała.

— A więc sprawa Sally jest znowu otwarta? — Nadzieja mieszała się w jej głosie ze strachem.

— Nieoficjalnie — podkreślił Rebus. — Zależy, co znajdę.

— A jak dotąd? Znalazł pan coś?

— Dopiero zaczynam.

— To miło, że zadał pan sobie trud.

Zastanawiał się, czy rozmowa toczyłaby się tak kulawo, gdyby nie było tam jej brata. Zastanawiał się również, po jakiego diabła ni z tego, ni z owego zadzwonił do niej o tak późnej porze, skoro jedynym powodem, dla którego miałby prawotozrobić, byłaby jakaś wiadomość, coś, co nie mogłoby zaczekać do rana. Dał jej chwilową nadzieję.

Nadzieję fałszywą.

— Cóż… — rzucił. — Nie będę dłużej przeszkadzał.

— Jeszcze raz dziękuję. Proszę dzwonić o każdej porze.

— Może jednak nie tak późno…

— O każdej — powtórzyła. — Miło jest wiedzieć, że coś się dzieje.

Rozłączył się i spojrzał na leżące przed nim papiery.

— Nic się nie dzieje — mruknął, chowając kostkę do kieszeni i wstając, by zrobić sobie ostatniego drinka przed snem.

5

Policjant nazywał się Ken Lochrin i trzy lata temu przeszedł na emeryturę. Rebus trochę się naprosił, zanim dostał jego numer. Jego nazwisko znalazł w aktach Zoe Beddows. Wyglądało na to, że Lochrin bardzo się przyłożył. Jego pismo i podpis pojawiały się w papierach kilkanaście razy. Przedstawiwszy się, Rebus poświęcił parę minut na ogólną dyskusję o emeryturze, przerzucając się z nim opowiastkami i wyjaśniając, jak działa WSON.

— Ja nie tęsknię za robotą ani trochę — powiedział Lochrin. — To był wrzód na tyłku, który pękł dopiero wtedy, kiedy wyczyściłem biurko.

— Pewnie wkurzał pana brak wyników w sprawie Zoe Beddows.

— Człowiek czuje się dużo gorzej, jeśli jest już bardzo blisko, ale w jej przypadku nigdy tak nie było. Zawsze dochodzi się do punktu, kiedy trzeba to zostawić i iść dalej, chyba że pracuje się we WSON-ie, oczywiście. A pan jest z tego nowego wydziału Crown Office?

— Niezupełnie. Pracuję w mniejszym, w Edynburgu.

— Więc jakim cudem Zoe trafiła na wasz radar?

— Przez tę dziewczynę, która zaginęła w drodze do Inverness.

— Ale Zoe zniknęła cztery lata temu.

— Wszystko jedno… — Rebusowi podobało się to, że Lochrin mówił o niej po imieniu. Znaczyło to, że jest dla niego człowiekiem, a nie numerem sprawy.

— W sumie to sam się nad tym zastanawiałem.

— Nad czym? — drążył Rebus.

— Czy te sprawy nie są ze sobą powiązane. Ale tak jak mówiłem, to już cztery lata…

— W dwa tysiące drugim zaginęła jeszcze jedna, pod Strathpeffer.

— Widzę, że rozmawiał pan z tą kobietą, tą z Aviemore.

— Z Niną Hazlitt?

— Jej córka zaginęła w sylwestra.

— Zna ją pan?

— Po zniknięciu Zoe była stałą bywalczynią Komendy Głównej w Stirling.

— Chodzi nie tylko o nią. — Rebus uznał, że powinien to powiedzieć. — Zniknęła kolejna, Annette McKie.

— Tak, znana jako Zelda. Czytam dwie gazety dziennie. Inaczej nie wychodziłbym z domu nawet do kiosku. Żona by zwariowała.

— Nie spytałem, gdzie pan mieszka…

— W Tillicoultry, miasteczku znanym ze światowej sławy magazynu mebli tapicerowanych.

Rebus uśmiechnął się.

— Chyba tam nawet byłem…

— Pan i połowa Szkocji. A więc próbuje pan znaleźć powiązanie między tą nową dziewczyną i Zoe Beddows? I między Strathpeffer i Aviemore?

— Coś w tym rodzaju.

— I chce mnie pan spytać o zdjęcie? Rebus milczał przez chwilę.

— Jakie zdjęcie?

— To, które Zoe wysłała swojemu znajomemu. Nie wspomniałem o tym? To pewnie zbieg okoliczności, ale niech pan lepiej sprawdzi…

• • •

— To było w aktach Zoe Beddows. — Rozkojarzony Rebus przeczesał ręką włosy. — Powinienem był to zauważyć, ale zginęło w stenogramie przesłuchania. Jedna wzmianka. To nawet nie jest jej bliski znajomy. I nie było żadnej wiadomości. Tylko zdjęcie wysłane w dniu, kiedy zaginęła…

Stał z Siobhan Clarke na korytarzu wydziału śledczego w komisariacie na Gayfield Square. Słuchała go ze splecionymi na piersi ramionami, ale teraz podniosła rękę, żeby mu przerwać.

— Masz te akta? Wszystkie?

— Tak.

— I uzgodniłeś to z Cowanem? — Przewróciła oczami, dziwiąc się głupocie swego pytania. — Co ja mówię? Oczywiście, że nie. Robisz to w tajemnicy.

— Za dobrze mnie znasz. Siobhan myślała przez chwilę.

— Pokażesz mi to zdjęcie?

— Muszę pogadać z tym, któremu je wysłała. — Rebus zmarszczył czoło. — Oczywiście niekoniecznie ja, ale…

— Myślisz, że to dla ciebie zrobię?

— Annette McKie wysłała zdjęcie ze swojej komórki w dniu zniknięcia. W dwa tysiące ósmym Zoe Beddows zrobiła to samo z tej samej drogi. Chcesz powiedzieć, że powinniśmy to olać?

— A pozostałe? A Strathpeffer i Aviemore?

— Brigid Young nie miała przy sobie komórki. Zresztą czy w tamtych czasach można było wysyłać zdjęcia?

W progu pobliskich drzwi stanął jakiś mężczyzna. Wysoki, szczupły, w ładnym garniturze.

— Tu jesteś — powiedział.

Siobhan wykrzesała z siebie niewyraźny uśmiech.

— Tak, tutaj — rzuciła.

Mężczyzna patrzył na Rebusa, czekając, aż ten się przedstawi.

— John Rebus. — Rebus wyciągnął do niego rękę. Uścisnęli sobie dłonie. — Jestem z WSON-u.

— To jest detektyw starszy inspektor Page — przedstawiła go Siobhan.

— James Page — sprecyzował tamten.

— Trochę się pan zmienił — zauważył Rebus, a kiedy Page spojrzał na niego tępym wzrokiem, wyjaśnił: — Led Zeppelin. Gitarzysta.

— A tak, takie samo nazwisko. — Page spróbował się w końcu uśmiechnąć, potem skupił uwagę na Siobhan. — Za pięć minut narada grupy kierowniczej.

— Będę.

Page patrzył na nią sekundę dłużej, niż powinien.

— Miło było pana poznać — rzucił do Rebusa.

— Nie ciekawi pana, co tu robię?

— John… — Siobhan chciała go ostrzec, ale było już za późno. Rebus zrobił krok w stronę Page’a.

— Rozumiem, że to pan tu wszystkim rządzi, dlatego powinien pan chyba wiedzieć, że między zaginięciem Annette McKie i kilku innych kobiet może być jakiś związek.

— Ach tak? — Page spojrzał na niego, potem na Siobhan, potem znowu na niego. Ale w tym samym momencie zawibrowała komórka, którą trzymał w ręku, i przeniósł wzrok na ekranik. — Muszę odebrać — mruknął przepraszająco i zerknął na Siobhan. — Napisz mi krótki raport, dobrze? — I z komórką przy uchu wszedł do biura.

Na korytarzu zapadła cisza.

— Pomóc ci z tym raportem? — spytał Rebus.

— Wielkie dzięki, że dołożyłeś mi roboty. — Clarke znowu skrzyżowała ręce na piersi; zastanawiał się, czy jest to obronny gest. Na zajęciach z mowy ciała w szkole policyjnej nie bardzo uważał. Przez drzwi miał dobry widok na plecy Page’a. Elegancko ostrzyżony, na marynarce ani jednej fałdki. Nie więcej niż trzydzieści lat, góra trzydzieści pięć. Szefostwo robiło się coraz młodsze…

— Myślałem, że masz kogoś w Newcastle — rzucił obojętnie.

Łypnęła na niego spode łba.

— Nie jesteś moim ojcem.

— Gdybym był, dałbym ci kilka rad.

— Zamierzasz stać tu i prawić mi kazania na temat męsko-damskich związków?

Rebus skrzywił się teatralnie.

— Chyba nie — mruknął, dając za wygraną.

— To dobrze.

— W takim razie jedyną rzeczą, którą musimy omówić, jest raport dla pana Dazed and Confused³. — Próbował to powiedzieć pojednawczym tonem i z przyjazną miną. — Chcesz to mieć jak najszybciej z głowy, tak? Kto pomoże ci lepiej niż ja?

Trochę się opierała, ale w końcu wydała odgłos, w którym frustracja mieszała się z rezygnacją.

— No dobra — mruknęła. — Właź.

W ciasnym biurze roiło się od detektywów, którzy albo gadali przez telefon, albo gapili się w ekrany komputerowych monitorów. Rebus kilku z nich znał, więc do jednego puścił oko, drugiemu skinął głową. Miał wrażenie, że biurka i krzesła gdzieś zarekwirowano. Musieli przejść długim, krętym przejściem, omijając po drodze zwoje kabli. Siobhan usiadła i przejrzała papiery leżące obok klawiatury.

— Masz. — Podała mu niewyraźne zdjęcie. Pokazywało pole, linię drzew i wzgórza w oddali. — Wysłane z jej komórki tuż po dziesiątej wieczorem w dniu zaginięcia. Oczywiście zrobiono je wcześniej. Pewnie późnym popołudniem. Nikt z autobusu nie pamięta, żeby robiła zdjęcia przez okno, ale z drugiej strony nikt nie zwracał na nią uwagi do chwili, kiedy powiedziała, że zaraz zwymiotuje.

Rebus przyjrzał się zdjęciu.

— To może być wszędzie. Daliście je do prasy?

— Wspomniano o nim w kilku komunikatach, ale uznaliśmy, że to rzecz bez większego znaczenia.

— Ktoś na pewno wie, gdzie to jest. Pola, łąki: choćby jakiś farmer. Czy te lasy mogą należeć do Zarządu Lasów? — Podniósł wzrok i zobaczył, że Siobhan się uśmiecha. — No co?

— Właśnie pomyślałam o tym samym.

— Dlatego, że uczyłaś się od najlepszych. — Jej uśmiech zaczął szybko znikać. — Żartowałem. Wiesz, wielkie umysły, i tak dalej. — Jeszcze raz przyjrzał się zdjęciu. — Komu je wysłała?

— Koledze ze szkoły.

— Przyjacielowi?

— Nie, znajomemu.

— Wysyłała znajomym zdjęcia? Miała taki zwyczaj?

— Nie.

Rebus podniósł głowę.

— Tak jak Zoe Beddows. Ona też wysłała zdjęcie do znajomego. I też bez żadnej wiadomości, tak jak ta Annette, tak?

— Tak. Ale co to właściwie znaczy?

— Że wysłała je pod wpływem paniki? — spekulował Rebus. — Może było to wołanie o pomoc, wtedy nieważne, do kogo się krzyczy.

— Albo? — Clarke wiedziała, że jest w tym coś więcej.

Spotkali się wzrokiem.

— Dobrze wiesz. Siobhan pokiwała głową.

— Wysłał je porywacz, to coś w rodzaju wizytówki — powiedziała.

— Zanim się to potwierdzi, czeka nas kupa roboty.

— Co nie znaczy, że nie możemy tak myśleć. Rebus milczał przez chwilę, wreszcie spytał:

— Więc chcesz, żebym ci pomagał, czy nie?

— Może. Przez jakiś czas.

— I powiesz panu Physical Graffiti⁴, żeby pogadał z moim szefem?

— Znowu Zeppelini? Prędzej czy później skończą ci się tytuły.

— Ale na razie mam świetną zabawę — odparł z uśmiechem Rebus.

— To ci jest na rękę, co? Nie będziesz musiał tłumaczyć się przed Cowanem z tych akt. No i będziesz w kontakcie z tą Hazlitt.

— Z Hazlitt? Skąd ten pomysł?

— Jest w twoim typie.

— Tak? To znaczy?

— Zagubiona, pokiereszowana psychicznie bidula.

— Bardzo się mylisz.

— W takim razie skąd ta obronna poza?

Patrzyła na jego ręce, więc poszedł za jej wzrokiem. Były mocno skrzyżowane na piersi.

6

W aktach Zoe Beddows był domowy adres i telefon jej znajomego, niejakiego Alasdaira Blunta. Kiedy Rebus zadzwonił, włączyła się automatyczna sekretarka. Głos wykształconego Szkota: „Alasdair i Lesley nie mogą w tej chwili podejść do telefonu. Proszę zostawić wiadomość albo zadzwonić na numer komórkowy Alasdaira”. Rebus zapisał numer, rozłączył się i od razu zadzwonił. Jeden sygnał, drugi, trzeci… Rebus patrzył na ściany salonu. Siobhan kazała mu zebrać wszystkie akta i zawieźć je na Gayfield Square.

— Na pewno masz dla mnie miejsce? — spytał.

— Coś znajdziemy.

Nikt nie odpowiadał. Spojrzał w okno, na ulicę. Jeden z tych od parkowania sprawdzał naklejone na szybę samochodów pozwolenia i bilety parkingowe. Rebus zostawił saaba na pojedynczej żółtej linii. Tamten spojrzał przez okno na plakietkę z napisem SŁUŻBOWA SPRAWA POLICYJNA. Wyprostował się, popatrzył w lewo, potem w prawo. Kurtkę miał o kilka rozmiarów za dużą, podobnie jak czapkę z daszkiem. Wziął swoją maszynkę i zaczął odnotowywać fakt naruszenia przepisów drogowych. Rebus westchnął, odwrócił głowę i przerwał połączenie. Ponownie wybrał numer domowy Blunta, żeby zostawić wiadomość na sekretarce, gdy nagle komórka zawibrowała. Ktoś do niego dzwonił, z zastrzeżonego numeru.

— Halo? — Uznał, że tyle informacji powinno tamtemu wystarczyć.

— Dzwonił pan do mnie.

— Pan Blunt?

— Tak. Z kim mówię?

— Nazywam się Rebus. Dzwonię z policji okręgu Lothian i Borders.

— Naprawdę?

— Chodzi o Zoe Beddows.

— Znalazła się?

— Chciałbym potwierdzić kilka szczegółów dotyczących zdjęcia, które panu wysłała.

— To znaczy, że jej sprawa jest ciągle otwarta? — W głosie Blunta zabrzmiała nutka niedowierzania.

— Czy nie tego chciałaby jej rodzina i przyjaciele? Blunt zastanowił się i trochę złagodniał.

— Tak, oczywiście. Przepraszam, mam ciężki dzień.

— Czym się pan zajmuje?

— Jestem przedstawicielem handlowym. Ale jeśli sytuacja się nie poprawi, pewnie już niedługo.

— Może poprawiłaby się, gdyby odbierał pan telefony. Mogłem być nowym klientem.

— Wtedy wybrałby pan numer mojej drugiej komórki, służbowej. Kiedy pan zadzwonił, właśnie rozmawiałem.

— Rozumiem.

Blunt głośno wypuścił powietrze.

— Więc jak mogę panu pomóc?

— Przeglądałem akta i wygląda na to, że nie ma w nich zdjęcia, które przysłała panu pani Beddows.

— Bo je skasowałem.

Rebus oparł się o podłokietnik całym ciężarem ciała.

— Szkoda. I nie było żadnej wiadomości? Tylko zdjęcie?

— Tylko.

— Właściwie co na nim było? Blunt milczał, pewnie wytężał pamięć.

— Wzgórza… niebo… jakaś droga z boku.

— Drzewa?

— Możliwe.

— Nie rozpoznał pan tego miejsca? Blunt zawahał się.

— Nie — powiedział w końcu.

— Chyba nie jest pan pewny.

— Nie, nie, jestem.

Rebus zwlekał, czekając na ciąg dalszy.

— Skończyliśmy? — spytał Blunt.

— Niezupełnie. O której dostał pan to zdjęcie?

— Jakoś tak… wieczorem.

— A dokładniej?

— O dziewiątej, może o dziesiątej, coś koło tego.

— Jak pan myśli, kiedy je zrobiono?

— Nie mam pojęcia.

— Zrobiono je w słońcu? A może pod ciemniejącym niebem?

— Było kiepskiej jakości. — Blunt zrobił pauzę. — Chyba o zmierzchu.

Tak jak zdjęcie Annette McKie, odnotował Rebus.

— Mogę spytać, skąd znał pan panią Beddows?

— Strzygłem się u niej.

— Ale była pana przyjaciółką?

— Strzygłem się u niej — powtórzył Blunt.

Rebus zmarszczył czoło. Ile fryzjerek ma w komórce namiary swoich klientów? Ile przysyła im zdjęcia?

— Na który telefon wysłała panu zdjęcie?

— To ważne?

— Czyżby zobaczyła je pańska żona? Czyżby spytała, kim ta Zoe jest? A potem je skasowała?

— To nie ma z tym nic wspólnego. — Blunt znowu się zirytował.

— Ale tak było? Spotykał się pan z nią? W samochodzie? Krótka przejażdżka na jakąś wiejską drogę?

— Początkowo nie byłem pewny — powiedział cicho Blunt. — Nie sądzę, żeby to zdjęcie coś dla nas znaczyło. Nigdy nie byliśmy w takiej okolicy…

— Ale wydało się?

— Częściowo.

Rebus patrzył na akta Zoe Beddows. Były niekompletne. Tak jak akta większości spraw. Jeśli jest się gliniarzem, to po ciężkim dniu pracy pisze się tylko to, co uważa się za ważne.

— Trudno mi o to pytać, ale czy był pan w tej sprawie podejrzanym?

— Tylko w oczach mojej żony.

— Ale przetrwaliście to, pan i Lesley?

— Lesley pojawiła się później. Po odejściu Judith. — Blunt zrobił pauzę. — Wie pan, Zoe miała sporo takich „przyjaciół”. Przestaliśmy się widywać kilka miesięcy przed jej zaginięciem.

— I nie może pan powiedzieć o tym zdjęciu nic więcej?

— Tylko tyle, że rozwaliło mi małżeństwo.

— Zdjęcie? Na pewno nie pan?

Blunt przerwał połączenie. Rebus chciał do niego oddzwonić, ale zmienił zdanie. Tamten prawie na pewno by nie odebrał. Rebus podszedł więc do stołu zasłanego aktami Zoe Beddows. Wiedział, że będzie musiał przeczytać je jeszcze raz, linijka po linijce. Był przekonany, że nie ma w nich nic o Zoe i jej „przyjaciołach”. Jeśli w ogóle kogoś takiego przesłuchiwano, ich związek nie zwrócił niczyjej uwagi. Z lenistwa czy poczucia przyzwoitości? Śledczy dobrze wiedzieli, co zrobiłyby z tym media: wypichciłyby jakąś historyjkę, przekręciłyby fakty, sprzedałyby ludziom zupełnie inną wersję wydarzeń. I Zoe trochę mniej by potem opłakiwano. Rebus widział to wiele razy. Prostytutki „same się o to prosiły”, „narażały się na niebezpieczeństwo”.

Każdego, kto wiódł trochę bardziej nieuporządkowane życie, żałowano mniej niż masowego czytelnika gazet, kogoś, kto miał rodzinę i stałą pracę, kto karmił się tymi samymi szczegółami z drugiej ręki.

Doszedł do wniosku, że pominięcie wszelakich spekulacji było czyjąś świadomą decyzją. Ale stwarzało to problemy dla każdego, kto ściągał akta z półki: historia była niekompletna. Zastanawiał się, czy nie zadzwonić jeszcze raz do Kena Lochrina, ale doszedł do wniosku, że może zrobić to później. Zamiast tego zadzwonił do Siobhan. Odebrała pytaniem:

— No?

— Tak sobie myślę… — zaczął. — Te akta u mnie w domu. Posegregowałem je, poprzypinałem do ściany… Nie łatwiej by nam było pracować u mnie?

— To nie jest hobby, John, to jest policyjne śledztwo. Trzeba je przewieźć na komisariat.

— Tak jest. — Ktoś do niego dzwonił. Rebus zerknął na ekranik. — Do zobaczenia za godzinę. — Przełączył się na Cowana. — Rebus.

— Nie podoba mi się to, John, ani trochę mi się to nie podoba.

— Rozumiem, że rozmawiałeś przez telefon ze starszym inspektorem Page’em.

— Jeśli to sprawa niewyjaśniona, powinien ją prowadzić nasz wydział. Powinieneś być teraz tutaj.

— Proszę mi wierzyć, szefie, gdyby to zależało tylko ode mnie…

— Żałosna wymówka, John. Chcesz się podlizać tym z góry?

— Jestem zawsze wierny swoim. Spytaj Blissa i Robison, na pewno za mnie zaręczą.