Wydanie elektroniczne

KEN FOLLETT

Światowej sławy pisarz brytyjski. Po ukończeniu studiów filozoficznych na University College w Londynie pracował jako reporter i bez większego sukcesu publikował powieści sensacyjne pod kilkoma pseudonimami. Jedenasta z kolei – thriller wojenny zatytułowany Igła – przyniosła mu zasłużoną sławę, została też natychmiast sfilmowana z Donaldem Sutherlandem w tytułowej roli niemieckiego szpiega. Follett wyspecjalizował się w thrillerach, najczęściej (choć nie tylko) osadzonych w realiach II wojny światowej (m.in. Klucz do Rebeki, Noc nad oceanem, Lot Ćmy, Trzeci bliźniak, Zabójcza pamięć, Zamieć) oraz powieściach historyczno-przygodowych (Niebezpieczna fortuna, Filary Ziemi, Świat bez końca, Upadek gigantów, Zima świata). Jego dorobek literacki spotkał się z zainteresowaniem twórców filmowych. Na kanwie kilku książek powstały filmy kinowe bądź seriale telewizyjne (Klucz do Rebeki, Trzeci bliźniak, Zamieć, Na skrzydłach orłów, Filary Ziemi, a ostatnio Świat bez końca).

Tego autora

Powieści historyczne

NIEBEZPIECZNA FORTUNA

UCIEKINIER

CZŁOWIEK Z SANKT PETERSBURGA

Filary Ziemi

FILARY ZIEMI

ŚWIAT BEZ KOŃCA

Stulecie

UPADEK GIGANTÓW

ZIMA ŚWIATA

KRAWĘDŹ WIECZNOŚCI

Thrillery wojenne

IGŁA

KRYPTONIM KAWKI

LOT ĆMY

KLUCZ DO REBEKI

NOC NAD OCEANEM

Thrillery

MŁOT EDENU

ZABÓJCZA PAMIĘĆ

TRÓJKA

ZAMIEĆ

SKANDAL Z MODIGLIANIM

TRZECI BLIŹNIAK

LWY PANSZIRU

PAPIEROWE PIENIĄDZE

Literatura faktu

NA SKRZYDŁACH ORŁÓW

www.ken-follett.com

Tytuł oryginału:

A PLACE CALLED FREEDOM

Copyright © Ken Follett 1995

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz 2002

Polish translation copyright © Jacek Manicki 1995,

Marcin Wroczyński & Paweł Wroczyński 2006

Redakcja: Lucyna Lewandowska

Ilustracja na okładce: Jacek Kopalski

Projekt graficzny okładki: Andrzej Kuryłowicz

ISBN 978-83-7885-049-6

Wydawca

WYDAWNICTWO ALBATROS A. KURYŁOWICZ

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Dedykowane pamięci
JOHNA SMITHA

W pierwszych dniach po wprowadzeniu się do High Glen House dużo pracowałem w ogrodzie i tak znalazłem żelazną obrożę.

Dom chylił się ku upadkowi, a ogród zupełnie zarósł. Przez ostatnich dwadzieścia lat zamieszkiwała tu pewna zdziwaczała staruszka i w tym czasie ścianom nie dane było zaznać ani jednego liźnięcia pędzla. Po śmierci staruszki odkupiłem posiadłość od jej syna, właściciela salonu Toyoty w Kirkburn – najbliższym miasteczku w promieniu pięćdziesięciu mil.

Pewnie dziwicie się, na co komu walący się dom na zapadłym odludziu. Ale ja uwielbiam tę dolinę. Lasy pełne są płochliwej zwierzyny, a szczyt grani wieńczą orle gniazda. Mógłbym godzinami stać w ogrodzie wsparty na łopacie i podziwiać błękitnozielone górskie stoki.

Ale zdarzało mi się też przykładać do kopania. Postanowiłem zasadzić trochę krzewów wokół szopy. Buda nie grzeszyła urodą

– była zbita z surowych desek i nie miała okien – toteż chciałem zamaskować ją krzakami. Kopiąc dołek, natknąłem się na jakąś skrzynkę. Była niewielka, rozmiarami zbliżona do tych pojemników na dwanaście butelek, w których sprzedaje się markowe wina. Nie miała też żadnych ozdób: zwyczajna skrzynka z nieoheblowanych deseczek zbitych gwoździami, które zdążyły już przerdzewieć. Wyważyłem wieko łopatą.

Wewnątrz znajdowały się dwa przedmioty.

Jednym z nich była duża, stara książka. Serce zabiło mi żywiej

– może to rodzinna Biblia z prowadzoną na pierwszej stronie pasjonującą kroniką doniosłych wydarzeń: narodzin, ślubów i zgonów ludzi, którzy zamieszkiwali ten dom przed stu laty? Ale czekał mnie zawód. Po otwarciu księgi okazało się, że jej stronice całkowicie zbutwiały. Nie dało się odczytać ani słowa.

Poza tym w skrzynce znajdował się jeszcze ceratowy woreczek. On również przegnił i rozkruszył się przy pierwszym dotknięciu ogrodniczymi rękawicami. Wypadła zeń żelazna obręcz o średnicy jakichś sześciu cali. Była poczerniała ze starości, ale ceratowy woreczek uchronił ją przed rdzą.

Została wykuta prawdopodobnie przez wioskowego kowala, i w pierwszej chwili myślałem, że to jakaś część od wozu albo pługa. Ale dlaczego ktoś tak pieczołowicie zawinął ją w ceratę? Obręcz była pęknięta i powyginana. Przyszło mi do głowy, że może to swego rodzaju obroża, którą zmuszony był nosić jakiś więzień. Więzień uciekł i pozbył się obroży, rozrywając ją jakimś ciężkim kowalskim narzędziem, a pogięła się przy ściąganiu z szyi.

Zabrałem znalezisko do domu i zacząłem je czyścić. Szło mi opornie, wrzuciłem więc obrożę na noc do płynu odrdzewiającego i nazajutrz ponownie zabrałem się do roboty. Gdy wypolerowałem powierzchnię szmatką, oczom moim ukazała się jakaś inskrypcja.

Wygrawerowano ją staroświeckim, kaligraficznym pismem, którego odcyfrowanie zajęło mi trochę czasu. Oto, co głosił napis:

Człowiek ten jest własnością

sir George’a Jamissona z Fife – A.D. 1767

Obroża leży teraz na moim biurku obok komputera. Służy mi za przycisk do papieru. Często sięgam po nią i obracam w rękach, po raz któryś z rzędu odczytując inskrypcję. Gdyby ta żelazna obręcz potrafiła mówić, myślę sobie, jakąż historię by mi opowiedziała?

I
SZKOCJA

1

Śnieg wieńczył szczyty gór okalających dolinę High Glen i zalegał na zalesionych stokach perlistymi łachami, przywodzącymi na myśl klejnoty na podołku zielonej, jedwabnej sukni. Dnem doliny, lawirując pomiędzy oblodzonymi głazami, rwał bystry potok. Porywisty wiatr dmący od Morza Północnego pędził przed sobą tabuny ołowianych chmur, z których w każdej chwili mógł sypnąć grad lub śnieg z deszczem.

Malachi i Esther McAsh – bliźniaki – szli tego ranka do kościoła szlakiem wiodącym zakosami wzdłuż zbocza zamykającego dolinę od wschodu. Malachi, zwany Mackiem, odziany był w pelerynę w szkocką kratę i tweedowe bryczesy, jednak nogi poniżej kolan miał gołe. Był młodzieńcem gorącej krwi i choć bose stopy marzły mu w drewnianych chodakach, nie zważał na ziąb.

Nie była to wprawdzie najkrótsza droga do kościoła, ale dolina High Glen zawsze Macka fascynowała. Strome górskie stoki, ciche tajemnicze lasy i roześmiana woda składały się na krajobraz bliski jego duszy. Obserwował z lubością orły wijące gniazda na graniach. Pospołu z tymi orłami podkradał dziedziczce łososie, od których roiło się w potoku. I pospołu z płową zwierzyną, zastygając w bezruchu i wstrzymując oddech, przywarowywał w leśnej gęstwinie, kiedy nadchodzili gajowi.

Dziedziczka, lady Hallim, była wdową i miała córkę jedynaczkę. Ziemia po drugiej stronie góry należała do sir George’a Jamissona i stanowiła zupełnie inny świat. Pod okiem inżynierów wydrążono tam w górskich zboczach głębokie dziury; dolinę szpeciły hałdy żużla, koła potężnych wozów wyładowanych po brzegi węglem wyżłobiły koleiny w błotnistym trakcie, a strumień był czarny od węglowego pyłu. Tam właśnie, w wiosce Heugh, na którą składał się długi rząd niskich, wzniesionych z kamienia domków pnących się po górskim stoku, mieszkały bliźniaki.

Mack i Esther stanowili męską i żeńską wersję tego samego archetypu. Oboje mieli jasne, przyszarzałe nieco od węglowego pyłu włosy i niesamowite bladozielone oczy. Oboje byli krępej budowy, krzepcy w barkach, o muskularnych rękach i nogach. Oboje cechował upór i skłonność do wdawania się w dysputy.

Skłonność ta należała niemal do rodzinnej tradycji. Ich ojciec był pod każdym względem nonkonformistą, gotowym toczyć boje z rządem, Kościołem i wszelkimi innymi autorytetami. Matka przed zamążpójściem pracowała u lady Hallim i podobnie jak wiele służących utożsamiała się z wyższymi sferami. Pewnej srogiej zimy, kiedy w następstwie przypadkowej eksplozji kopalnia została na miesiąc zamknięta, ojciec zmarł na czarną plwocinę, chorobę, która uśmierciła wielu górników, matka zaś nabawiła się zapalenia płuc i w kilka tygodni potem przeniosła się za mężem na tamten świat. Dysputy jednak nie ustały. Prowadzono je zazwyczaj w sobotnie wieczory w izbie pani Wheighel – zastępującej karczmę, której w wiosce Heugh brakowało.

Parobkowie i zagrodnicy podzielali punkt widzenia matki McAshów. Utrzymywali, że król jest pomazańcem bożym i ludzie winni mu są posłuszeństwo. Górnicy wyznawali nowocześniejsze poglądy. John Locke i inni filozofowie głosili, że władza pochodzić może tylko z woli ludu, i właśnie tę ostatnią teorię wyznawał Mack.

Niewielu górników z Heugh umiało czytać, ale matka bliźniąt posiadła tę sztukę i Mack uprosił ją, by jego też nauczyła. Nie zważając na docinki męża, że wynosi się ponad swój stan, przekazała swoją umiejętność obojgu dzieciom. Na spotkaniach u pani Wheighel proszono Macka, by czytał na głos „Timesa”, „Edinburgh Advertisera” oraz dzienniki polityczne, takie jak radykalny „North Briton”. Pomimo że gazety docierały do wioski z wielotygodniowym albo i wielomiesięcznym opóźnieniem, mężczyźni i kobiety w skupieniu wysłuchiwali sprawozdań z długich przemówień w parlamencie, satyrycznych diatryb oraz relacji ze strajków, protestów i rozruchów.

To właśnie po jednym z takich wieczorków u pani Wheighel Mack napisał list.

Żaden z górników nie napisał w życiu listu, toteż konsultowano długo każde jego słowo. Adresatem był Caspar Gordonson, londyński prawnik pisujący do gazet artykuły wykpiwające rząd. List powierzono Daveyowi Patchowi, jednookiemu domokrążcy, który miał go zanieść na pocztę i wysłać. Mack zaczynał już powątpiewać, czy przesyłka w ogóle dotarła do miejsca przeznaczenia, lecz odpowiedź w końcu nadeszła i było to najbardziej ekscytujące wydarzenie w życiu Macka. Kto wie, czy ten list nie odmieni całkowicie mojego losu, myślał. Być może da mu wolność.

Jak daleko sięgał pamięcią, zawsze pragnął być wolnym. W dzieciństwie zazdrościł Daveyowi Patchowi, który wędrował od wioski do wioski i utrzymywał się z handlu nożami i sznurkiem oraz ze śpiewania ballad. W życiu Daveya małemu Mackowi najwspanialsze wydawało się to, że tamten mógł sobie wstawać o wschodzie słońca i iść spać, kiedy tylko ogarnie go znużenie. Macka, odkąd ukończył siedem lat, matka budziła szarpaniem przed drugą nad ranem i przez następne piętnaście godzin, aż do piątej po południu, harował w pocie czoła na dnie kopalni; kiedy po takim znoju wracał wreszcie do domu, sen morzył go często nad niedojedzoną wieczorną owsianką.

Teraz Mack nie chciał już zostać domokrążcą, ale nadal pragnął odmiany losu. Marzył o wybudowaniu własnego domu w dolinie takiej jak High Glen, na kawałku ziemi, który mógłby nazwać swoim własnym; marzył o pracy podczas dnia i wypoczynku przez wszystkie godziny nocy; o wyprawianiu się w słoneczny dzień na ryby, w miejsce, gdzie łososie nie są własnością dziedziczki, lecz tego, kto je złowi. A list, który trzymał teraz w dłoni, przynosił nadzieję na urzeczywistnienie tych marzeń.

– Mam wątpliwości, czy powinieneś odczytać go na głos w kościele – odezwała się Esther, gdy schodzili ostrożnie po oblodzonym stoku.

– Niby dlaczego? – spytał Mack, choć sam jeszcze nie miał pewności, czy tak właśnie postąpi.

– Napytasz sobie biedy. Ratchett się wścieknie. Może nawet powtórzyć wszystko sir George’owi, i co wtedy będzie?

Harry Ratchett był nadzorcą, człowiekiem, który w imieniu właściciela zarządzał kopalnią.

Mack zdawał sobie sprawę, że siostra ma rację, i jego serce przepełniał niepokój. Mimo to powiedział:

– Nie ma sensu, żebym zatrzymywał ten list tylko do własnej wiadomości.

– Ale mógłbyś go pokazać Ratchettowi na osobności. Może pozwoliłby ci odejść po cichu, bez niepotrzebnego rozgłosu.

Mack zerknął spod oka na siostrę. Nie sprawiała wrażenia usposobionej wojowniczo, już prędzej zafrasowanej. Uświadomił sobie nagle, jak bardzo jest mu bliska. Cokolwiek się wydarzy, będzie ją miał z pewnością po swojej stronie.

Pokręcił z uporem głową.

– Ten list może pomóc nie tylko mnie. Jeszcze co najmniej pięciu chłopaków z ochotą by się stąd wyrwało, gdyby tylko wiedzieli, że istnieje taka możliwość. A pomyślałaś o przyszłych pokoleniach?

Popatrzyła na niego uważnie.

– Może i masz rację… ale nie to jest prawdziwym powodem. Ty chcesz stanąć przed wszystkimi zebranymi w kościele i udowodnić, że właściciel kopalni nas zwodził.

– Ależ skąd! – zaprotestował Mack, ale po chwili zastanowienia dodał: – Wiesz, może i coś jest w tym, co mówisz… Tyleśmy się już nasłuchali kazań o konieczności przestrzegania prawa i okazywania szacunku naszym pracodawcom. I nagle dowiadujemy się, że cały czas nas okłamywano. Oczywiście, że chcę tam wystąpić i wykrzyczeć im to prosto w oczy.

– Lepiej się nie wychylaj – powiedziała z troską.

– Zrobię to najtaktowniej i najpokorniej, jak potrafię – zapewnił.

– Ty i pokora! – wykrzyknęła. – Chciałabym to widzieć.

– Zamierzam im tylko wytłumaczyć, jakie jest prawo… Cóż w tym złego?

– To nieostrożne.

– Owszem – przyznał. – Ale zrobię to.

Przekroczyli grań i zaczęli zstępować w dolinę Coalpit Glen.

W miarę jak schodzili, robiło się coraz cieplej. Po kilku chwilach ich oczom ukazał się niewielki kamienny kościółek, położony nie opodal mostka przerzuconego nad brudną rzeką.

Niedaleko kościelnego dziedzińca przycupnęło skupisko bud zagrodników. Były to okrągłe chatynki z otwartym paleniskiem pośrodku klepiska i z dziurą w dachu, przez którą uchodził dym. Ludzie mieszkali w nich przez całą zimę pospołu z bydłem. Położone nieco dalej, niedaleko szybów, domki górników były już przyzwoitsze: choć i w nich podłogę zastępowało klepisko, a dachy kryte były darnią, każdy miał piec i komin; ponadto górnicy nie byli zmuszeni dzielić swoich siedzib z krowami. Ale zagrodnicy, którzy uważali się za ludzi wolnych i niezależnych, patrzyli na górników z góry.

Jednak to nie chaty wieśniaków przykuły teraz uwagę Macka i Esther i nie na ich widok się zatrzymali. Przed kościołem stał kryty powóz zaprzężony w parę dorodnych siwków. Z pomocą pastora, przytrzymując modne koronkowe kapelusze, wysiadało z niego kilka dam w krynolinach i futrzanych okryciach.

Esther dotknęła ramienia Macka i wskazała na mostek. Na rosłym kasztanie przejeżdżał właśnie przez niego właściciel kopalni, dziedzic doliny, sir George Jamisson.

Jamissona nie oglądano tu od pięciu lat. Mieszkał w Londynie oddalonym stąd o tydzień podróży statkiem lub dwa tygodnie jazdy dyliżansem. Ludzie powiadali, że niegdyś miał w Edynburgu uliczny kram, w którym sprzedawał świece i dżin, ciułając pens do pensa i nie przesadzając z uczciwością. Potem jeden z jego krewnych zmarł bezpotomnie, pozostawiając mu w spadku zamek oraz kopalnie. Na tym fundamencie George Jamisson zbudował imperium finansowe, które swoim zasięgiem obejmowało tak niewyobrażalnie odległe miejsca jak Barbados czy Wirginia. Był teraz wielce poważaną osobistością: baronetem, sędzią i aldermanem Wapping, odpowiedzialnym za przestrzeganie prawa i porządku na londyńskim wybrzeżu.

Najwyraźniej zjechał teraz z rodziną i gośćmi z wizytą do swej szkockiej posiadłości.

– No i po kłopocie – oświadczyła z ulgą Esther.

– Co chcesz przez to powiedzieć? – spytał Mack, choć już się domyślał.

– Teraz nie będziesz mógł odczytać swojego listu.

– A to niby czemu?

– Malachi McAsh, nie bądź takim przeklętym głupcem! – zawołała. – Nie możesz tego uczynić w obecności samego dziedzica!

– Wręcz przeciwnie – odrzekł z uporem. – Nawet lepiej się składa.

2

Lizzie Hallim nie chciała jechać do kościoła powozem. Uważała to za poroniony pomysł. Trakt wiodący tam z zamku był usiany dziurami i zryty koleinami, których błotniste grzbiety ściął mróz. Powóz będzie się wlókł w ślimaczym tempie, kolebiąc się niemiłosiernie na wykrotach, i dotrą na miejsce przemarznięci i poobijani. Uparła się więc, że pojedzie do kościoła konno.

Tego rodzaju fanaberie doprowadzały do rozpaczy jej matkę.

– Jak ty znajdziesz męża, skoro zachowujesz się jak mężczyzna? – lamentowała lady Hallim.

– Męża mogę mieć na zawołanie – odpowiedziała Lizzie. I w istocie tak było: bez trudu podbijała męskie serca. – Problem w znalezieniu takiego kandydata, z którym udałoby mi się wytrzymać dłużej niż pół godziny.

– Problem w znalezieniu takiego, którego niełatwo zrazić – mruknęła matka.

Dziewczyna roześmiała się. Obie miały rację. Mężczyźni zakochiwali się w Lizzie od pierwszego wejrzenia, kiedy jednak odkrywali, jaka jest, czym prędzej się wycofywali. Jej zachowanie od lat wywoływało zgorszenie w edynburskich sferach towarzyskich. Na swoim pierwszym balu, rozmawiając z trzema statecznymi matronami, napomknęła, że szeryf ma tłusty zadek, co nieodwracalnie zaszargało jej reputację. Poprzedniej wiosny matka zabrała ją do Londynu i wprowadziła w tamtejsze wyższe sfery. Była to absolutna katastrofa. Lizzie mówiła za głośno, śmiała się za często i drwiła otwarcie z wyszukanych manier i przyciasnych ubrań zalecających się do niej gogusiowatych młodzieńców.

– Wszystko przez to, że wychowywałaś się w domu, w którym nie było mężczyzny – dodała matka. – To sprawiło, że jesteś zbyt niezależna.

Lizzie przeszła przez kamienny dziedziniec Jamisson Castle, zmierzając do znajdujących się od wschodu stajen. Jej ojciec zmarł, kiedy miała trzy lata, toteż prawie go nie pamiętała. Gdy pytała, na co umarł, matka odpowiadała wymijająco: „Na wątrobę”. Pozostawił je obie bez grosza. Przez lata matka z trudem wiązała koniec z końcem, obciążając coraz bardziej hipotekę posiadłości Hallimów i czekając z utęsknieniem, aż Lizzie dorośnie i poślubi jakiegoś bogacza, który rozwiąże wszystkie ich problemy. Teraz córka miała dwadzieścia lat i nadeszła pora, by wypełniło się jej przeznaczenie.

Bez wątpienia to właśnie również było powodem, dla którego rodzina Jamissonów po tylu latach ponownie zawitała do swoich szkockich dóbr, i dlatego ich gośćmi honorowymi były Lizzie wraz z matką mieszkające po sąsiedzku zaledwie dziesięć mil od Jamisson Castle. Zaproszono je tu pod pretekstem udziału w przyjęciu z okazji dwudziestych pierwszych urodzin młodszego syna Jamissonów, Jaya; jednak prawdziwym powodem było to, że Jamissonowie upatrywali w Lizzie dobrą partię dla swojego starszego syna, Roberta.

Lady Hallim bardzo się z tego cieszyła, Robert bowiem miał zostać dziedzicem ogromnej fortuny. Sir George także był kontent, gdyż pragnął przyłączyć ziemie Hallimów do rodzinnych dóbr Jamissonów. Robert też chyba nie miał nic przeciw, sądząc po tym, jak wodził oczami za Lizzie, odkąd tylko zjechała z matką do zamku.

Lizzie dostrzegła Roberta stojącego na majdanie przed stajnią i czekającego na osiodłanie konia. Przypominał nieco swoją matkę z portretu wiszącego w zamkowym holu, przedstawiającego kobietę o blond włosach, jasnych oczach i ustach znamionujących stanowczość. Nie można mu było właściwie niczego zarzucić – nie był szpetny ani za gruby czy za chudy, nie cuchnęło od niego, nie pił za dużo, nie hołdował też zbytnio modzie. To wymarzona partia, wmawiała sobie Lizzie, i gdyby Robert poprosił ją o rękę, zapewne by się zgodziła. Wprawdzie nie była w nim zakochana, ale zdawała sobie sprawę, jaki ciąży na niej obowiązek.

Postanowiła się z nim trochę podroczyć.

– To doprawdy nieuprzejme z państwa strony, że mieszkacie w Londynie – zagaiła.

– Nieuprzejme? – Robert zmarszczył czoło. – Dlaczego? – zapytał.

– Pozbawia nas to miłych sąsiadów – wyjaśniła, ale on nadal sprawiał wrażenie skonsternowanego. Widać nie grzeszył poczuciem humoru. – Gdy państwa tu nie ma, żywego ducha nie uświadczysz stąd aż po Edynburg – dodała.

– Jeśli nie liczyć setki górniczych rodzin i paru zagrodniczych wsi – rozległ się męski głos za jej plecami.

– Dobrze pan wie, co miałam na myśli – powiedziała, odwracając się. Człowieka, który stał za nią, nie znała. – A tak w ogóle, to kim pan jest? – spytała z właściwą sobie bezpośredniością.

– Jay Jamisson – odparł młody mężczyzna, kłaniając się. – Bardziej rozgarnięty brat Roberta. Jak pani mogła zapomnieć? Słyszała, że przyjechał poprzedniej nocy, ale go nie poznała.

Pięć lat temu był kilka cali niższy, miał całe czoło w pryszczach, a z podbródka wyrastało mu parę miękkich, jasnych włosków. Teraz zdecydowanie wyprzystojniał. Dawniej jednak nie błyszczał inteligencją i wątpiła, żeby pod tym względem coś się zmieniło na lepsze.

– Poznaję pana po zarozumiałości – powiedziała. Uśmiechnął się od ucha do ucha.

– Szczerze boleję, że jeśli chodzi o pokorę i skromność, nie mogę się z panią równać, panno Hallim.

– Jak się masz, Jay. Witaj w Jamisson Castle – odezwał się Robert.

Jay nagle spochmurniał.

– Odrzuć ten protekcjonalny ton, Robercie. Wprawdzie jesteś moim starszym bratem, ale nie odziedziczyłeś jeszcze tego zamku.

– Gratulacje z okazji dwudziestych pierwszych urodzin – wtrąciła Lizzie, by rozładować zgęstniałą nagle atmosferę.

– Dziękuję.

– Czy to właśnie dziś?

– Tak.

– Wybierasz się z nami do kościoła? – spytał niecierpliwie Robert.

Lizzie dostrzegła w oczach Jaya nienawiść, ale jego głos wyprany był z emocji.

– Owszem, kazałem już osiodłać sobie konia.

– Więc ruszajmy. – Robert odwrócił się w stronę stajni i krzyknął: – Szybciej tam!

– Wszystko gotowe, paniczu – dobiegł ze środka głos stajennego i w chwilę później wyprowadzono trzy konie: krzepkiego czarnego kucyka, gniadą klacz i siwego wałacha.

– Podejrzewam, że wypożyczono te zwierzęta specjalnie na tę okazję od jakiegoś edynburskiego handlarza koni – zauważył uszczypliwie Jay, ale zbliżył się do wałacha, poklepał go po szyi i pozwolił mu musnąć nozdrzami swoją błękitną kurtkę.

Lizzie dosiadła po damsku czarnego kucyka i puściła się kłusem przez majdan ku bramie. Bracia ruszyli jej śladem – Robert na klaczy, Jay na wałachu. Deszcz ze śniegiem ciął Lizzie po oczach. Śnieg zalegający na ziemi uczynił drogę zdradliwą, bo maskował głębokie wykroty i konie co chwila się potykały.

– Jedźmy przez las – zaproponowała Lizzie. – Drzewa osłonią nas przed deszczem, a i teren tam równiejszy. – Nie czekając na odpowiedź, zboczyła z traktu, kierując się w stronę starego boru.

Leśne podłoże pośród smukłych sosen pozbawione było zupełnie zarośli. Potoczki i rozrzucone tu i ówdzie bagienka ścinał lód, ziemia zaś przyprószona była bielą. Lizzie puściła swojego kucyka cwałem. Po chwili wyprzedził ją szary koń Jaya. Podniosła wzrok i przed oczami mignęła jej na moment uśmiechnięta prowokacyjnie twarz młodszego Jamissona: chciał się z nią ścigać. Wydała bojowy okrzyk i uderzyła piętami kucyka, który wyrwał ochoczo do przodu.

Mknęli między drzewami, prześlizgując się z pochylonymi głowami pod zwieszonymi nisko konarami drzew, przesadzając zwalone pnie i przecinając pośród rozbryzgów wody strumyki. Koń Jaya był większy i szybszy w galopie, ale kucyk, dzięki krótkim nóżkom i lekkiej budowie, lepiej radził sobie w tym terenie, toteż Lizzie wkrótce wysforowała się do przodu. Gdy tętent konia Jaya ucichł w oddali, zwolniła i wypadłszy na najbliższą polankę, zatrzymała swojego wierzchowca.

Jay wkrótce ją dogonił, ale Roberta nie było ani śladu. Lizzie pomyślała sobie, że widocznie miał dość rozsądku, by nie narażać się na szwank w tej bezsensownej gonitwie. Ruszyli dalej stępa pierś w pierś, z trudem łapiąc oddech. Ciepło bijące od koni ogrzewało jeźdźców.

– Pościgałbym się na prostej – wysapał Jay.

– Jadąc po męsku, nie dałabym panu szans – odparła.

Mina Jaya zdradzała pewne zgorszenie. Wszystkie dobrze urodzone kobiety jeździły konno po damsku. Dosiadanie przez kobietę konia okrakiem traktowano jako przejaw prostactwa. Lizzie uważała to za głupi przesąd i kiedy była sama, dosiadała konia po męsku.

Przyglądała się spod oka Jayowi. Jego matka, Alicia, druga żona sir George’a, była niebieskooką, pełną wdzięku blondynką i Jay odziedziczył po niej błękitne oczy oraz ujmujący uśmiech.

– Czym zajmuje się pan w Londynie? – spytała.

– Służę w Trzecim Regimencie Gwardii Pieszej – odparł z dumą w głosie. – Awansowałem właśnie na kapitana – dodał.

– No i cóż wy, waleczni żołnierze, macie tam do roboty, kapitanie Jamisson? – spytała ironicznym tonem. – Czy w Londynie toczy się teraz jakaś wojna? Macie jakichś nieprzyjaciół do wybicia?

– Jest mnóstwo roboty z utrzymywaniem w ryzach motłochu. Lizzie stanął nagle przed oczami mały Jay – wredny, wyżywający się na słabszych dzieciak – i przemknęło jej przez myśl, że ten obecny Jay, dojrzały już mężczyzna, chyba lubi swoje aktualne zajęcie.

– A jak to robicie? – spytała.

– Na przykład eskortujemy przestępców na szubienicę, żeby przypadkiem kamraci ich nie odbili, zanim kat zdąży zrobić swoje.

– Zatem, jak przystało na prawdziwego szkockiego bohatera, wypełnia pan swój czas uśmiercaniem Anglików?

Jednak Jay wcale nie poczuł się urażony.

– Chciałbym kiedyś wystąpić z wojska i wyjechać za granicę – powiedział.

– O… A to czemu?

– W tym kraju młodszy syn nic nie znaczy – stwierdził. – Nawet służba dwa razy pomyśli, zanim wykona wydane przeze mnie polecenie.

– I wierzy pan, że gdzie indziej będzie inaczej?

– W koloniach jest inaczej pod każdym względem. Wiem to z książek. Ludzie mają tam więcej wolności i są bardziej bezpośredni. Człowieka oceniają po jego czynach.

– I co by pan tam robił?

– Moja rodzina ma plantację trzciny cukrowej na Barbadosie. Mam nadzieję, że ojciec podaruje mi ją na dwudzieste pierwsze urodziny.

Lizzie poczuła ukłucie zazdrości.

– Szczęściarz z pana – powiedziała. – Niczego tak nie pragnę, jak pojechać do jakiegoś nowego kraju. To musi być ekscytujące.

– Życie tam jest surowe – powiedział Jay. – Mogłoby pani brakować wygód, jakie ma pani tutaj: sklepów, oper, francuskiej mody i tym podobnych rzeczy.

– Nie dbam o to wszystko – oświadczyła. – Nie znoszę tych strojów. – Miała na sobie krynolinę i była ściśnięta gorsetem. – Chciałabym się ubierać po męsku, w bryczesy, koszulę i buty do konnej jazdy.

Jay roześmiał się.

– To już chyba lekka przesada, nawet jak na Barbados – zauważył.

Gdyby tak Robert obiecał, że zabierze mnie na Barbados, pomyślała Lizzie, wyszłabym za niego bez chwili wahania.

– We wszystkim wyręczają tam człowieka niewolnicy – dodałJay.

Wyłonili się spomiędzy drzew kilka jardów od mostka. Do kościoła po drugiej stronie rzeczki wchodzili już górnicy.

Lizzie wciąż myślała o Barbadosie.

– To musi być bardzo dziwne uczucie… mieć niewolników i móc z nimi robić, co się człowiekowi żywnie spodoba, jak ze zwierzętami – rozważała na głos. – Nie robi się panu na tę myśl jakoś nieswojo?

– Ani trochę – odparł z uśmiechem Jay.

3

Mały kościółek pękał w szwach. Najwięcej miejsca zajmowała w nim rodzina Jamissonów oraz towarzyszący im goście – kobiety w szerokich spódnicach i mężczyźni w trójgraniastych kapeluszach, z rapierami u pasa. Górnicy i zagrodnicy stłoczyli się w pewnej odległości od dostojnych przybyszów, jakby w obawie, że mogą przypadkiem otrzeć się o ich piękne stroje i powalać je pyłem węglowym lub krowim łajnem.

Mack, jeszcze niedawno tak buńczucznie wykładający swoje racje Esther, teraz przeżywał rozterkę. Właściciele kopalni mieli prawo stosować wobec krnąbrnych górników karę chłosty, a co gorsza sir George Jamisson był sędzią i w jego gestii leżało wydawanie wyroków śmierci, których nikt nie miał prawa zakwestionować. Nieroztropnie byłoby ściągnąć na siebie gniew takiego człowieka.

Ale prawo było prawem. Z Mackiem i pozostałymi górnikami postępowano niesprawiedliwie i ilekroć Mack o tym pomyślał, ogarniała go taka wściekłość, że miał ochotę publicznie wykrzyczeć swoje żale. Potajemne rozpuszczanie posiadanych informacji mijało się z celem, bo stawiało pod znakiem zapytania ich rzetelność. Musiał wystąpić wobec wszystkich albo dać sobie z tym spokój.

Ale po co siać ferment? – zastanawiał się. Pastor zaintonował hymn, górnicy podchwycili go i w kościółku rozbrzmiał chór ich głosów. Zza pleców Macka dobiegał dźwięczny tenor Jimmy’ego Lee, pierwszego śpiewaka w całej wiosce. Śpiew górników przypomniał Mackowi dolinę High Glen i marzenia o wolności. Zdecydował się zrealizować swój pierwotny zamiar.

Pastor, wielebny John York, był czterdziestolatkiem łagodnego usposobienia z przerzedzającymi się włosami. Przemawiał niepewnym głosem, speszony obecnością tak znamienitych osób. Tematem jego kazania była prawda. Jak zareaguje, kiedy Mack odczyta swój list? Pewnie weźmie stronę właściciela kopalni. Prawdopodobnie wybiera się po mszy na obiad do zamku. Ale był przecież duchownym: czyż nie zobowiązywało go to do opowiedzenia się za sprawiedliwością, bez oglądania się na to, co powie sir George?

Kamienne ściany kościółka były nagie. Nie był oczywiście ogrzewany i Mackowi przy każdym oddechu buchała para z ust. Przyjrzał się ludziom z zamku. Rozpoznawał prawie wszystkich członków rodziny Jamissonów. Kiedy był jeszcze dzieckiem, Jamissonowie spędzali w swoich tutejszych włościach większość czasu. Sir George’a z jego czerwoną gębą i wielkim brzuszyskiem trudno było z kimś pomylić. Obok siedziała jego żona, ubrana w plisowaną różową suknię, która prezentowałaby się być może atrakcyjnie na młodszej kobiecie. Robert, starszy syn, ponurak o oczach bez wyrazu, dopiero dwudziestosześcioletni, ale z figury już upodabniający się do tatusia, siedział obok, a przy nim przystojny jasnowłosy młodzieniec w wieku Macka: to na pewno Jay, młodsza latorośl Jamissonów. Kiedy Mack miał sześć lat, przez całe lato bawili się z Jayem w lasach otaczających Jamisson Castle i obaj myśleli, że zostaną dozgonnymi przyjaciółmi, ale zimą tego samego roku Mack zaczął pracować w kopalni i na zabawę nie miał już czasu.

Rozpoznawał też niektórych gości Jamissonów. Twarze lady Hallim i jej córki były mu znajome. Lizzie Hallim już od dłuższego czasu była bohaterką skandali i plotek, od których huczała cała dolina. Ludzie opowiadali, że włóczyła się po okolicy w męskim stroju, ze strzelbą na ramieniu. Potrafiła oddać buty bosemu dziecku, a następnie zbesztać jego matkę za nieporządek w obejściu. Mack nie widział jej parę ładnych lat. Hallimowie mieli swój własny kościółek, a na niedzielne msze przyjeżdżali tylko wtedy, kiedy Jamissonowie bawili w swej rezydencji. Mackowi przypomniało się, że po raz ostatni widział Lizzie, kiedy miała około piętnastu lat. Była wówczas ubrana jak panienka z dobrego domu, ale celnością rzutu kamieniem do wiewiórki dorównywała wiejskim urwisom.

Matka Macka była kiedyś pokojówką w High Glen House – dworku Hallimów – i po wyjściu za mąż nieraz jeszcze wpadała tam w niedzielne popołudnia, by odwiedzić starych znajomych i pochwalić się bliźniakami. Podczas tych wizyt Mack i Esther bawili się czasem z Lizzie – zapewne bez wiedzy lady Hallim. Mack wyniósł z tych zabaw wspomnienie Lizzie jako małej kokietki, apodyktycznej, samolubnej i rozpieszczonej. Raz ją pocałował, ale ona tak go wtedy wytargała za włosy, że się rozpłakał. Sądząc z jej obecnego wyglądu, niewiele się od tamtego czasu zmieniła. Miała małą, szelmowską twarzyczkę, kręcone czarne włosy i ciemne oczy, z których wyzierała przekora, a jej usta układały się w różowy łuk. Chciałbym ją teraz pocałować, przemknęło przez myśl Mackowi, gdy na nią patrzył, i w tej samej chwili ich spojrzenia zderzyły się. Zmieszany, odwrócił wzrok, jakby obawiał się, że Lizzie może odczytać jego myśli.

Kazanie dobiegło końca. Później, po mszy, miały się jeszcze odbyć chrzciny: kuzynka Macka, Jen, powiła czwarte dziecko. Jej pierworodny, Wullie, pracował już na dole w kopalni. Mack umyślił sobie wcześniej, że ceremonia chrzcin będzie najlepszą okazją do jego wystąpienia. Wraz ze zbliżaniem się wyczekiwanego momentu czuł narastający ucisk w żołądku, ale po chwili wziął się w garść i ofuknął w duchu za głupotę: wszak co dzień narażał życie w sztolni – czemuż miałby się obawiać konfrontacji z jakimś opasłym kupcem?

Stojąca przy chrzcielnicy Jen sprawiała wrażenie kobiety zmęczonej życiem. Skończyła dopiero trzydzieści lat, jednak po wydaniu na świat czwórki dzieci i przepracowaniu dwudziestu trzech lat w kopalni była wrakiem człowieka. Ojciec York pokropił święconą wodą główkę niemowlęcia, a potem mąż Jen, Saul, wyrecytował formułkę, która czyniła niewolnikiem każdego syna szkockiego górnika:

– Ślubuję, że to dziecko pracować będzie w kopalniach sir George’a Jamissona jako chłopiec i jako mężczyzna dopóty, dopóki stanie mu sił, aż do samej śmierci.

Właśnie ten moment obrał sobie Mack.

Podniósł się.

Gdyby ceremonia przebiegała wedle utartego schematu, Harry Ratchett, nadzorca, powinien teraz podejść do chrzcielnicy i wręczyć Saulowi „arles”, czyli tradycyjną zapłatę za przyobiecanie dziecka właścicielowi kopalni – trzosik z dziesięcioma funtami. Jednak, ku konsternacji Macka, zamiast niego z ławki podźwignął się sir George, by dopełnić tej formalności.

Kiedy wstał, przechwycił spojrzenie Macka. Przez krótką chwilę patrzyli sobie w oczy, a potem sir George ruszył w stronę chrzcielnicy.

Mack przecisnął się do przejścia między ławkami i stanąwszy na środku kościółka, powiedział głośno:

– Zapłacenie arlesu o niczym nie przesądza.

Sir George zatrzymał się jak wryty, a oczy wszystkich obecnych obróciły się na Macka. W kościółku zaległa cisza. Mack słyszał łomot własnego serca.

– Ta ceremonia nie ma żadnej mocy prawnej – podjął. – Tego chłopca nie można przyobiecać kopalni. Żadnego dziecka nie wolno czynić niewolnikiem.

– Siadaj, durniu, i zamknij gębę! – warknął sir George.

Pogardliwy ton jego głosu wzburzył Macka tak bardzo, że znikły ostatecznie wszystkie nurtujące go jeszcze wątpliwości.

– Nie, to pan usiądzie – odciął się natychmiast i wszyscy westchnęli ze zgrozą, wstrząśnięci jego zuchwałością. Mack wycelował palec w ojca Yorka. – Mówiliście w swym kazaniu o prawdzie, pastorze… więc czy opowiecie się teraz za prawdą?

Duchowny spojrzał z przestrachem na Macka.

– O co ci chodzi, McAsh?

– O niewolnictwo!

– Przecież znasz szkockie prawo – powiedział pojednawczo ojciec York. – Górnicy stanowią własność właściciela kopalni. Kto przepracuje w niej jeden rok i jeden dzień po uzyskaniu pełnoletności, traci wolność.

– Owszem – przytaknął Mack. – To nikczemne, ale rzeczywiście istnieje takie prawo. Uważam jednak, że prawo to nie dotyczy dzieci, i mam na to dowody.

– Ale nam potrzebne pieniądze, Mack! – zaprotestował Saul.

– Weźcie je – odparł Mack. – Wasz chłopiec będzie pracował dla sir George’a do dwudziestego pierwszego roku życia, a to warte dziesięciu funtów. Kiedy jednak… – podniósł głos – kiedy jednak ukończy dwadzieścia jeden lat, będzie wolny!

– Radzę ci, powściągnij język – powiedział sir George z pogróżką w głosie. – To niebezpieczne gadanie.

– Ale to prawda – obstawał przy swoim Mack.

Sir George spurpurowiał; nigdy nie napotkał tak zdecydowanego oporu.

– Policzę się z tobą po mszy – parsknął gniewnie. Wręczył trzosik Saulowi, po czym zwrócił się do pastora: – Proszę kontynuować, ojcze York.

Mack poczuł się zbity z tropu. Chyba nie przejdą nad tym do porządku dziennego?

– Zaśpiewajmy na koniec – zwrócił się pastor do wiernych.

Sir George zajął z powrotem swoje miejsce. Mack stał jak zahipnotyzowany na środku przejścia i nie mógł uwierzyć, że już po wszystkim.

– Psalm drugi: Dlaczego narody się buntują, czemu ludy knują daremne zamysły? – zabrzmiał głos pastora.

– Nie, nie… chwileczkę – odezwał się ktoś z tylnych rzędów.

Mack obejrzał się. Był to Jimmy Lee, młody górnik o pięknym, dźwięcznym głosie. Raz już usiłował zbiec i od tamtej pory nosił za karę na szyi żelazną obręcz z napisem: „Człowiek ten jest własnością sir George’a Jamissona z Fife”. Dzięki Ci, Boże, żeś mi zesłał Jimmy’ego, uradował się w duchu Mack.

– Nie można tego tak zostawić – ciągnął Jimmy. – Za tydzień kończę dwudziesty pierwszy rok. Jeśli mam odzyskać wolność, to chciałbym się o tym dowiedzieć.

– Wszyscy byśmy chcieli – podchwyciła matka Jimmy’ego, Ma Lee, bezzębna, zasuszona staruszka. W wiosce otaczano ją wielkim szacunkiem i zawsze liczono się z jej zdaniem. Rozległy się potakujące pomruki jeszcze kilku mężczyzn i kobiet.

– Nie należy ci się wolność – zagrzmiał chrapliwy głos sir George’a, który znów poderwał się z miejsca.

Esther pociągnęła Macka za rękaw.

– List! – syknęła niecierpliwie. – Przeczytaj im list!

Mack z przejęcia niemal o nim zapomniał.

– Prawo stanowi inaczej, sir George! – krzyknął, wymachując listem.

– Co to za pismo, McAsh? – zainteresował się ojciec York.

– List od londyńskiego prawnika, którego poprosiłem o poradę.

Sir George wyglądał, jakby miał dostać ataku apopleksji. Mackowi przemknęło przez myśl, że gdyby nie kilka rzędów ławek, które ich przedzielały, dziedzic ucapiłby go chyba za gardło.

– Zwróciłeś się o poradę do prawnika? – wycedził.

– Co jest w tym liście? – spytał ojciec York.

– Zaraz się dowiecie – odparł Mack i zaczął czytać: – „W świetle zarówno angielskiego, jak i szkockiego ustawodawstwa ceremonia arlesu nie pociąga za sobą żadnych skutków prawnych. Rodzice nie mogą sprzedawać czegoś, co nie jest ich własnością, a mianowicie wolności dorosłego człowieka. Wolno im przymusić swoje dziecko do pracy w kopalni aż do dwudziestego pierwszego roku życia, ale potem… – Mack zrobił dramatyczną przerwę i doczytał koniec zdania: – …ale potem może ono odejść wolno!”.

Rozpętała się wrzawa: jedni mówili, inni krzyczeli, wyrażając swój entuzjazm lub sceptycyzm. Co najmniej połowę spośród mężczyzn obecnych w kościele przyobiecano od kołyski do niewolniczej pracy, i od dziecka uważali się za niewolników. Teraz mówiono im, że zostali oszukani, pragnęli więc się dowiedzieć, jak to jest naprawdę.

Mack podniósł rękę, by uspokoić zebranych, i wszyscy ucichli.

– Dajcie mi przeczytać jeszcze jeden ustęp – powiedział. – „Każdego człowieka, po osiągnięciu przezeń wieku dojrzałego, zaczyna obejmować prawo obowiązujące wszystkich mieszkańców Szkocji: jeśli będąc już dorosłym, przepracuje jeden rok i jeden dzień, traci wolność”.

Rozległy się pomruki wzburzenia. Słuchacze uświadomili sobie, że większość z nich nadal ma tak samo nikłe widoki na wolność, jak do tej pory. Możliwość wyzwolenia zyskiwali jednak ich synowie.

– Pokaż mi ten list, McAsh – poprosił ojciec York.

Mack podszedł do ambony i wręczył pismo pastorowi.

– Kim jest ten prawnik? – spytał sir George, wciąż kipiąc wściekłością.

– Nazywa się Caspar Gordonson – odparł Mack.

– Ach tak, słyszałem o nim – powiedział York.

– Ja również – prychnął pogardliwie sir George. – To skrajny radykał! Zausznik Johna Wilkesa. – Nazwisko Wilkesa znał każdy: był to lider liberałów, który przebywał na wygnaniu w Paryżu i odgrażał się bez przerwy, że powróci, by zachwiać rządem. – Gordonson będzie za to wisiał, już moja w tym głowa. Ten list to zdrada.

Wzmianka o wieszaniu wstrząsnęła pastorem.

– Sądzę, że określenie „zdrada” nie jest tu…

– Ty się lepiej zajmuj Królestwem Niebieskim – wpadł mu w słowo sir George. – A decyzję, co nazywać zdradą, pozostaw ludziom z tego świata – warknął i wyrwał list z dłoni Yorka.

Parafian zaszokowała ta brutalna reprymenda udzielona pastorowi. Ucichli, czekając na jego reakcję. York wytrzymał spojrzenie Jamissona i Mack był już przekonany, że pastor nie da się zastraszyć dziedzicowi, po chwili jednak York spuścił oczy i usiadł, jakby uznał sprawę za zamkniętą.

Tchórzostwo Yorka oburzyło Macka. Kościół miał być przecież autorytetem moralnym. Pastor, który ulegał dziedzicowi, nie był im potrzebny. Mack obrzucił duchownego spojrzeniem pełnym nieskrywanej wzgardy i spytał z drwiną w głosie:

– Więc jak to w końcu jest: mamy przestrzegać prawa czy nie?

Wtedy podniósł się Robert Jamisson, nie mniej wzburzony niż jego ojciec.

– Będziesz przestrzegał prawa, a jakie ono jest, dowiesz się od swojego dziedzica – powiedział.

– To tak, jakby w ogóle nie było prawa – odparował Mack.

– W twojej sytuacji to bez znaczenia – oświadczył Robert. – Jesteś górnikiem. Co ty wiesz o prawie? A co się tyczy pisania do prawników. – Wziął od ojca list. – Oto, co myślę o twoim prawniku – dodał i przedarł list na pół.

Górnicy stęknęli ze zgrozą. Na tych stronicach była zapisana ich przyszłość, a panicz Jamisson bezceremonialnie porwał je na kawałki.

Robert przedarł list jeszcze parę razy i cisnął skrawki papieru w powietrze. Zawirowały niczym ślubne konfetti nad głowami Saula i Jen.

Macka ścisnął za serce żal. Ten list był jego największym skarbem. Umyślił już sobie, że pokaże go każdemu mieszkańcowi wioski. Snuł nawet plany, że obniesie go po innych kopalniach, innych wioskach, aż jego treść pozna cała Szkocja. A Robert zniszczył go w jednej chwili.

Triumfująca mina młodego Jamissona świadczyła, że wyczytał tę rozpacz z jego twarzy. Macka ogarnęła wściekłość. Nie da się w ten sposób załatwić. List przepadł, ale prawo pozostało niezmienione.

– Widzę, że ten list wystraszył was tak bardzo, że postanowiliście go zniszczyć – powiedział, stwierdzając jednocześnie z zaskoczeniem, że do jego głosu wkradła się nuta szyderstwa. – Ale nie możecie podeptać praw, jakie rządzą tym krajem. Papieru, na którym je spisano, nie da się tak łatwo podrzeć.

Roberta zatkało z wrażenia. Nie bardzo wiedział, jak odpowiedzieć na tak zuchwałą ripostę. Po chwili wahania warknął groźnie:

– Precz stąd!

Mack spojrzał na ojca Yorka; Jamissonowie uczynili to samo. Nikt ze świeckich nie miał prawa wypraszać wiernego ze świątyni. Czy pastor ugnie się i pozwoli, by syn dziedzica wyrzucił z kościoła jedną z jego owieczek?

– Jesteśmy w domu bożym czy w gościnie u George’a Jamissona? – zwrócił się Mack do pastora.

Była to ogniowa próba, której ojciec York nie potrafił sprostać. Jego twarz oblał rumieniec wstydu.

– Lepiej wyjdź, McAsh – bąknął zmieszany.

Mack nie mógł powstrzymać cisnącego mu się na usta komentarza, choć wiedział, że wypowiadając go, postępuje nieroztropnie:

– Dziękuję za kazanie o prawdzie, pastorze. Nigdy go nie zapomnę.

Odwrócił się i wziął pod ramię Esther. Kiedy ruszyli przejściem między ławkami, dołączył do nich Jimmy Lee. Z ławek podnosiły się pojedyncze osoby, a gdy uczyniła to również Ma Lee, nastąpił gremialny exodus. Górnicy wraz z rodzinami powstawali z miejsc i przy akompaniamencie głośnego szurania butów i szelestu kobiecych sukien kierowali się ku wyjściu. Mack ujrzał, że wraz z nim kościół opuszczają wszyscy uczestniczący we mszy górnicy, i ogarnęło go poczucie wspólnoty i triumfu tak silne, że do oczu napłynęły mu łzy.

Na dziedzińcu przed kościołem górnicy obstąpili go ciasnym kręgiem. Wiatr już zelżał, ale sypał śnieg osiadający wielkimi płatkami na kamiennych nagrobkach.

– Źle, że podarli list – powiedział gniewnie Jimmy.

Kilku górników przytaknęło.

– Napiszemy znowu – zaproponował jeden z nich.

– Drugi raz nie uda nam się tak łatwo wysłać listu – powiedział Mack. Ale nie to zaprzątało mu teraz myśli. Czuł zmęczenie i radość, jakby dopiero co wbiegł zboczem High Glen na sam szczyt.

– Prawo jest prawem! – zawołał któryś z górników.

– Ale dziedzic jest dziedzicem – zauważył ktoś ostrożniejszy.

Doszedłszy trochę do siebie, Mack zaczął się zastanawiać, czego właściwie dokonał. Niewątpliwie poruszył wszystkich, ale samten fakt jeszcze niczego nie zmieniał. Jamissonowie dali jasno do zrozumienia, że nic sobie nie robią z obowiązującego prawa. Jeśli zaś będą obstawać przy swoim – cóż pozostanie górnikom? Czy walka o sprawiedliwość ma jakikolwiek sens? Czyż nie lepiej byłoby dla niego ułożyć się z dziedzicem i żyć nadzieją, że pewnego dnia otrzyma po Harrym Ratchetcie posadę nadzorcy?

Nagle z kruchty wypadła jakaś postać w czerni. Była to Lizzie Hallim. Nie rozglądając się, ruszyła prosto na Macka. Górnicy rozstąpili się na boki.

Mack nie mógł oderwać od niej wzroku. Zawsze była ładna, ale teraz, z policzkami okraszonymi rumieńcem gniewu, wydała mu się prześliczna. Jej czarne oczy ciskały błyskawice.

– Za kogo ty się masz?! – zawołała gniewnie.

– Jestem Malachi McAsh…

– Wiem, jak się nazywasz – wpadła mu w słowo. – Jak śmiesz odzywać się w taki sposób do dziedzica i jego syna?

– A jak oni śmiąnas zniewalać, skoro prawo tego zabrania?

Górnicy poparli go zgodnym pomrukiem.

Lizzie przesunęła rozpłomienionym wzrokiem po ich twarzach. Na kołnierzu jej płaszcza skrzyły się płatki śniegu. Kiedy jeden wylądował jej na nosie, strzepnęła go energicznym machnięciem ręki.

– Nawet nie wiecie, jakimi jesteście szczęściarzami, mając płatną pracę – powiedziała. – Powinniście być wdzięczni sir George’owi, że prowadzi te kopalnie i zapewnia waszym rodzinom byt.

– Jeśli tacy z nas szczęściarze, to po co te wszystkie zakazy zabraniające nam opuszczania wioski i szukania innej pracy? – spytał Mack.

– Bo jesteście za głupi, żeby pojąć, jak wam dobrze!

Mack uświadomił sobie, że ta polemika zaczyna go wciągać, i to nie tylko dlatego, że prowadząc ją, mógł patrzeć na piękną kobietę. Miał do czynienia z adwersarzem o wiele subtelniejszym od sir George’a i Roberta.

– Panno Hallim, czy była pani kiedykolwiek w kopalni na dole? – zapytał, zniżając głos.

– Nie bądź śmieszny – fuknęła Lizzie.

– Jeśli zajrzy tam pani któregoś dnia, to gwarantuję, że już nigdy nie nazwie nas pani szczęściarzami – powiedział.

– Słyszałam o twojej zuchwałości – oświadczyła Lizzie. – Powinni cię za nią wychłostać.

– Możliwe, że to uczynią – odparł, chociaż nie bardzo w to wierzył; nie pamiętał, by wychłostano jakiegoś górnika, choć jego ojciec był podobno świadkiem wymierzania takich kar.

Piersi Lizzie falowały z gniewu. Mack z trudem powstrzymywał się od opuszczenia wzroku na jej biust.

– Na wszystko masz odpowiedź – stwierdziła. – Jak zawsze.

– Tak, tylko że pani nigdy nie raczyła żadnej z tych odpowiedzi wysłuchać.

Poczuł bolesne dźgnięcie łokciem pod żebro; to Esther dawała mu do zrozumienia, by pamiętał, że mądrzenie się wobec szlachetnie urodzonych jeszcze nikomu nie wyszło na dobre.

– Przemyślimy sobie to wszystko, co nam pani powiedziała, panno Hallim – odezwała się Esther. – I dziękujemy za poradę.

Lizzie pokiwała protekcjonalnie głową.

– Ty jesteś Esther, prawda? – spytała.

– Tak, panienko.

Lizzie zwróciła się do Macka.

– Powinieneś słuchać siostry, ma więcej oleju w głowie niż ty.

– Pierwszy raz mówi pani dziś do rzeczy.

– Mack, zamknij mordę – burknęła Esther.

Lizzie uśmiechnęła się i w mgnieniu oka uszła z niej cała arogancja. Uśmiech rozjaśnił jej twarz i przemienił ją w zupełnie inną, wesołą i przyjazną osobę.

– Dawno nie słyszałam tego określenia – powiedziała ze śmiechem. Mack również się roześmiał.

Lizzie odwróciła się i wciąż chichocząc, odprowadzana przez Macka wzrokiem, ruszyła w stronę kościółka, by w jego drzwiach spotkać się z wychodzącymi właśnie ze środka Jamissonami.

– Boże drogi – mruknął Jay, kręcąc głową. – Co za kobieta!

4

Jaya rozsierdziła scysja w kościele. Ludzie wynoszący się ponad swój stan doprowadzali go do pasji. Z woli bożej i mocy prawa obowiązującego w tym kraju Malachi McAsh miał do końca swych dni rąbać pod ziemią węgiel, a Jay Jamisson wieść życie stosowne do jego pozycji. Niegodziwością było podważać ten naturalny porządek rzeczy. W dodatku McAsh miał irytujący sposób mówienia, zupełnie jakby uważał się za równego każdemu, nawet wysoko urodzonemu.

W zamorskich koloniach niewolnik był niewolnikiem i do głowy by mu nie przyszło, żeby domagać się wynagrodzenia, nie mówiąc już o powoływaniu się na jakieś bzdurne przepisy o przepracowaniu jednego roku i jednego dnia. Zdaniem Jaya tak to właśnie powinno być urządzone. Ludzie nie będą pracować, jeśli się ich do tego nie przymusi, a jak już przymus, to musi być bezwzględny – bo taki jest skuteczniejszy.

Kiedy wychodził z kościółka, podbiegło doń kilku zagrodników z gratulacjami z okazji dwudziestych pierwszych urodzin, nie złożył mu jednak życzeń żaden z górników. Zbili się w gromadkę pod murem cmentarza i sądząc z podniesionych, gniewnych głosów, toczyli jakąś burzliwą dyskusję. Jay był wściekły, że tak mu popsuli jego święto.

Ruszył wyciągniętym krokiem przez zaśnieżony dziedziniec do miejsca, gdzie czekał stajenny z końmi. Robert już tam stał, ale Lizzie jeszcze nie było. Jay rozejrzał się za nią. Chciał wrócić do zamku w jej towarzystwie.

– Gdzie panna Elizabeth? – spytał stajennego.

– Przed kruchtą, paniczu Jay.

Rzeczywiście stała tam i prowadziła ożywioną dyskusję z pastorem.

– Posłuchaj no, Jay – odezwał się Robert, stukając brata palcem w pierś. – Masz zostawić Lizzie w spokoju, zrozumiałeś?

Jego twarz przybrała wojowniczy wyraz. Niebezpiecznie było wchodzić mu w drogę, gdy znajdował się w takim nastroju. Ale gniew i rozgoryczenie dodały Jayowi odwagi.

– O czym ty, u diabła, mówisz? – spytał.

– To ja się z nią żenię, nie ty.

– Wcale nie mam zamiaru ci jej zabierać.

– Więc przestań z nią flirtować.

Jay zdawał sobie sprawę, że podoba się Lizzie, i mile mu się z nią przekomarzało, jednak o podbiciu jej serca nawet nie marzył. Kiedy miał czternaście lat, a ona trzynaście, uważał ją za najpiękniejszą dziewczynę pod słońcem i brak zainteresowania z jej strony (co prawda nie przejawiała również zainteresowania żadnym innym chłopcem) łamał mu serce… ale to było dawno temu. Ojciec postanowił, że to Robert poślubi Lizzie, a woli sir George’a nie śmiał się sprzeciwić ani Jay, ani nikt inny z członków rodziny. Jay był więc zaskoczony, że Robert dał się ponieść nerwom i urządza taką scenę. Znaczyło to, że czuje się niepewnie – a Roberta, podobnie jak ojca, rzadko opuszczała pewność siebie.

Jaya rozbawiło zaniepokojenie brata.

– Czego ty się boisz? – spytał ironicznie.

– Dobrze wiesz, o co mi chodzi. Od dzieciństwa podkradałeś mi moje rzeczy… zabawki, ubrania, wszystko.

– Bo ty zawsze dostawałeś wszystko, co chciałeś, ja zaś nic – odciął się Jay.

– Bzdura.

– Tak czy owak, panna Hallim jest naszym gościem – oświadczył Jay. – Chyba nie chcesz, żebym traktował ją jak powietrze?

Robert zacisnął wargi.

– Mam powiedzieć o tym ojcu?

Ileż ich sporów ucięły w dzieciństwie te magiczne słowa. Obaj doskonale wiedzieli, że ojciec zawsze wyda werdykt na korzyść Roberta. Jayowi ścisnęła gardło gorycz.

– W porządku – odparł. – Postaram się nie mieszać do twoich zalotów.

Wskoczył na konia i puścił się kłusem, odstępując przyjemność eskortowania Lizzie do zamku Robertowi.

Zamek Jamissonów był ciemnoszarą kamienną twierdzą z basztami i zwieńczonymi zębatymi nacięciami murami, i jak wiele podobnych szkockich warowni, tchnął wyniosłym majestatem. Wzniesiono go siedemdziesiąt lat temu, kiedy pierwsza uruchomiona w dolinie kopalnia węgla zaczęła przynosić zyski ówczesnemu właścicielowi.

Sir George odziedziczył tę posiadłość po kuzynie swojej pierwszej żony. Przez całe dzieciństwo Jaya węgiel stanowił obsesję ojca. Wszystek swój czas i kapitał inwestował w otwieranie nowych kopalni, zaniedbując sam zamek.

Jay, choć spędził tu dzieciństwo, nie lubił tego miejsca. Ogromne, pełne przeciągów pomieszczenia na parterze – hol, jadalnia, salon, kuchnia i kwatery dla służby – rozmieszczone były wokół centralnego dziedzińca z fontanną zamarzniętą od października do maja. Zamku nie sposób było ogrzać. Wielkie kominki w każdej sypialni pożerały mnóstwo węgla z okolicznych kopalni, ale nie potrafiły podnieść temperatury w dużych, kamiennych komnatach, a na korytarzach panował taki ziąb, że aby przejść z jednego pomieszczenia do drugiego, trzeba było wkładać na siebie szubę.

Przed dziesięcioma laty rodzina przeniosła się do Londynu, pozostawiając kilkoro ludzi do opieki nad zamkiem i ochrony zwierzyny przed kłusownikami. Przez pewien czas Jamissonowie zjeżdżali tu co roku w towarzystwie gości i służby, z końmi i powozem wynajętymi w Edynburgu, i na okres swojego pobytu zatrudniali żony zagrodników do szorowania podłóg, palenia w kominkach i opróżniania nocników. Jednak ojciec z coraz większą niechęcią odrywał się od interesów i w końcu wizyty w zamku zupełnie ustały. Wskrzeszenie owego zwyczaju Jay przyjął bez entuzjazmu, ale spotykając tu Lizzie Hallim, mile się rozczarował – i to nie tylko dlatego, że mógł w ten sposób dokuczyć faworyzowanemu przez ojca starszemu bratu.

Podjechał skrajem dziedzińca do stajni, zeskoczył z wałacha i poklepał zwierzę po szyi.

– Do przełajów się nie nadaje, ale to dobrze ułożony wierzchowiec – powiedział do stajennego, oddając mu cugle. – Chciałbym go mieć w moim regimencie.

Stajenny aż pokraśniał z zadowolenia.

– Dziękuję, paniczu – odparł.

Jay wszedł do głównego holu. Była to wielka, ponura sala o mrocznych kątach, do których nie docierał blask świec. Przed kominkiem, na wytartym futrzanym dywaniku, wylegiwał się osowiały ogar. Jay trącił go czubkiem buta i kiedy pies odsunął się, wyciągnął zmarznięte dłonie nad ogniem.

Nad kominkiem wisiał portret pierwszej żony ojca, matki Roberta – Olive. Jay nie cierpiał tego obrazu. Oto ona, poważna i świątobliwa, popatrująca z góry na wszystkich, którzy nastali tu po niej. Kiedy w wieku dwudziestu dziewięciu lat przeziębiła się i nieoczekiwanie zmarła, ojciec ożenił się powtórnie, nigdy jednak nie wyrzucił z pamięci tej pierwszej miłości. Matkę Jaya, Alicię, traktował jak kochankę, kobietę bez żadnego statusu i praw, do Jaya zaś stosunek miał taki, że chłopak czuł się niemal jak syn z nieprawego łoża. Robert był pierworodnym, dziedzicem, kimś specjalnym. Jay miał czasem ochotę zapytać, czy nie wchodzi tu w grę niepokalane poczęcie i dzieworództwo.

Odwrócił się do obrazu plecami, wziął od lokaja kielich gorącego, korzennego wina i jął sączyć z lubością trunek. Może rozładuje napięcie ściskające mu żołądek. Dzisiaj ojciec miał obwieścić, jaka część majątku przypadnie Jayowi.

Zdawał sobie sprawę, że nie ma co marzyć o połowie ojcowizny, ba, nawet o dziesiątej jej części. To Robert odziedziczy Jamisson Castle wraz z dochodowymi kopalniami, jak również flotę statków, którą zresztą już dowodzi. Matka radziła Jayowi, żeby nie wdawał się w targi: wiedziała, że ojciec jest nieprzejednany.

Robert był nie tylko tym jedynym synem. Był drugim wcieleniem ojca. Jay w niczym go nie przypominał i właśnie dlatego ojciec tak nim pogardzał. Robert był przebiegły, bezduszny i skąpy. Jay był lekkoduchem i rozrzutnikiem. Ojciec nie znosił ludzi, którzy nie szanują pieniędzy, zwłaszcza jego pieniędzy. Nieraz wyrzucał młodszemu synowi: „Ja sobie żyły wypruwam, żeby zarobić pieniądze, a ty szastasz nimi na prawo i lewo!”.

Przed kilkoma miesiącami Jay pogrążył się jeszcze bardziej w oczach ojca, zaciągając dziewięćsetfuntowy dług honorowy. Zwrócił się do matki, by poprosiła ojca o jego spłacenie. Była to mała fortuna, wystarczająca do nabycia drugiego Jamisson Castle, ale sir George mógł sobie bez trudu pozwolić na jej wyłożenie. A przecież przeżył to jak utratę nogi. Jay przegrał potem znowu dużo pieniędzy, ale o tym ojciec już się nie dowiedział.

Nie handrycz się z ojcem, przekonywała matka, proś raczej o coś skromnego. Młodsi synowie często szukali szczęścia w koloniach; istniała szansa, że ojciec podaruje mu plantację trzciny cukrowej na Barbadosie wraz z tamtejszą rezydencją i afrykańskimi niewolnikami. Jay i matka omawiali już tę sprawę z ojcem. Wprawdzie sir George nie powiedział wyraźnie „tak”, ale i nie odmówił, i Jay był dobrej myśli.

Ojciec wszedł do holu kilka minut później, obtupując śnieg z butów do konnej jazdy. Lokaj pomógł mu zdjąć szubę.

– Wyślij kogoś z poleceniem do Ratchetta – powiedział do niego ojciec. – Niech postawi dwóch ludzi na moście. Mają go pilnować przez dwadzieścia cztery godziny na dobę. Gdyby McAsh próbował opuścić dolinę, niech go aresztują.

– A jeśli pójdzie na przełaj, przez górę? – wtrącił się Jay.

– W taką pogodę? Niech tylko spróbuje. Na wieść o jego zniknięciu pchniemy drogą oddział ludzi. Będą po drugiej stronie przed nim i poproszą szeryfa, żeby czekał na niego z oddziałem żołnierzy. Ale wątpię, żeby mu się udało tam dotrzeć.

Jay nie był tego taki pewien – ci górnicy wytrzymałością dorównywali dzikiej zwierzynie, a McAsh był wyjątkowo zawziętym gagatkiem – wolał się jednak nie wdawać w dyskusję z ojcem.

Jako następna przybyła lady Hallim. Podobnie jak córka, miała ciemne włosy i oczy, lecz brakowało jej żywotności i energii, jaką tryskała Lizzie. Była raczej przy kości, a jej pucołowatą twarz wykrzywiał grymas dezaprobaty.

– Pani pozwoli… – Jay podskoczył do niej i pomógł zdjąć ciężkie futro. – Proszę bliżej kominka, ma pani zimne ręce. Napije się pani korzennego wina?

– Jaki miły z ciebie chłopiec, Jay – powiedziała. – Z wielką chęcią.

Z kościoła przybyła kolejna partia gości; zacierali zziębnięte dłonie, a topniejący śnieg skapywał z ich wierzchnich okryć na kamienną posadzkę. Robert prowadził z Lizzie jakąś wymuszoną pogawędkę, przeskakując z jednego banalnego tematu na drugi, jakby miał ich przygotowaną całą listę. Ojciec podjął dyskusję o interesach z Henrym Drome’em, kupcem z Glasgow i krewnym jego pierwszej żony, Olive, a matka Jaya rozmawiała z lady Hallim. Pastor i jego żona nie przybyli; być może poczuli się urażeni zajściem w kościele. Z kilkorga innych gości większość stanowili krewni: siostra sir George’a z mężem, młodszy brat Alicii z żoną, było też paru sąsiadów. Rozmowy toczyły się przeważnie wokół Malachiego McAsha i jego bezsensownego listu.

W pewnej chwili ponad panujący w holu gwar wybił się podniesiony głos Lizzie i obecni, jeden po drugim, zaczęli spoglądać z zaciekawieniem w jej stronę.

– A dlaczegóż by nie? – pytała. – Chcę to zobaczyć na własne oczy.

– Uwierz mi, kopalnia węgla to nie miejsce dla damy – odparł ponurym głosem Robert.

– W czym problem? – wtrącił się sir George. – Czyżby panna Hallim chciała zejść do kopalni?

– Uważam, że powinnam wiedzieć, jak tam jest – wyjaśniła Lizzie.

– Nie wspominając już o innych przeszkodach, damski strój praktycznie to uniemożliwia – przekonywał ją Robert.

– To przebiorę się w męski – odparła.

Sir George zachichotał.

– Znam parę dziewcząt, którym nawet by to pasowało – powiedział. – Ale ty, moja droga, nazbyt jesteś urodziwa, żeby nikt się nie zorientował. – Uznawszy to najwyraźniej za przedni komplement, rozejrzał się, oczekując aprobaty. Zebrani wybuchnęli wymuszonym śmiechem.

Matka Jaya trąciła męża łokciem i szepnęła mu coś na ucho.

– Ach, prawda – powiedział sir George. – Czy wszyscy mają pełne kieliszki? – spytał i nie czekając na odpowiedź, ciągnął: – Wypijmy za mojego młodszego syna. James Jamisson, znany nam wszystkim jako Jay, kończy dziś dwadzieścia jeden lat. Zdrowie Jaya!

Goście wychylili toast, po czym kobiety opuściły towarzystwo, by przygotować się do obiadu. Rozmowę mężczyzn natychmiast zdominowały interesy.

– Nie podobająmi się wieści docierające z Ameryki – zagaił Henry Drome. – To może nas dużo kosztować.

Jay wiedział, o czym mówi Drome. Rząd angielski nałożył podatki na rozmaite towary importowane przez amerykańskie kolonie – na herbatę, papier, szkło, ołów oraz na farby – i wśród kolonistów zawrzało.

– Domagają się, żeby armia chroniła ich przed Francuzami i czerwonoskórymi – podchwycił wzburzony sir George – a nie chcą za to płacić!

– I będą się uciekali do najrozmaitszych sposobów, byle tylko nie płacić – powiedział Drome. – Zgromadzenie miasta Bostonu na przykład ogłosiło bojkot wszystkich brytyjskich towarów. Rezygnują z herbaty i postanowili nawet oszczędzać na czarnym materiale, skąpiąc go na stroje żałobne!

– Jeśli za przykładem Massachusetts pójdą inne kolonie, połowa naszej floty nie będzie miała czym zapełnić ładowni – zauważył Robert.

– Ci koloniści to przeklęta zgraja bandytów! – rozsierdził się sir George. – A już najgorsi są bostońscy destylatorzy rumu. – Wściekłość ojca zaskoczyła Jaya: wiadomo, że poniesie pewne straty, ale żeby aż tak to przeżywać? – Prawo nakłada na nich obowiązek zakupu melasy z plantacji brytyjskich, a oni przemycają melasę francuską i zbijają cenę.

– Wirgińczycy są jeszcze gorsi – stwierdził Drome. – Tamtejsi plantatorzy tytoniu nigdy nie spłacają długów.

– Jakbym nie wiedział – prychnął sir George. – Niedawno przejąłem majątek jednego takiego niesolidnego plantatora… i zostałem na lodzie ze zbankrutowaną plantacją. Nazywa się Mockjack Hall.

– Bogu dzięki, że nikt nie wpadł jeszcze na pomysł pobierania opłat wwozowych za skazańców – powiedział Robert.

Rozległ się potakujący pomruk. Najbardziej dochodową dziedziną spedycyjnej działalności Jamissonów był przewóz skazanych przestępców do Ameryki. Każdego roku sąd skazywał na zesłanie kilkaset osób – była to alternatywa stryczka, którą to karę wymierzano nawet za pospolite przestępstwa, takie jak kradzież – a rząd wypłacał przewoźnikowi po pięć funtów od głowy. Dziewięć na dziesięć transportów przemierzało Atlantyk statkiem Jamissonów. Zysk nie kończył się jednak na opłatach uiszczanych przez rząd. Znalazłszy się po drugiej stronie Atlantyku, zesłańcy byli zobowiązani do nieodpłatnej pracy przez siedem lat, co w praktyce oznaczało, że na ten okres można ich było sprzedawać jako niewolników. Cena mężczyzn wahała się od dziesięciu do piętnastu funtów, kobiet od ośmiu do dziewięciu, dzieci nieco mniej. Upychając w ładowni, ramię przy ramieniu jak śledzie w beczce, stu kilkudziesięciu skazańców, Robert, odbywając jeden rejs, potrafił osiągnąć czysty zysk rzędu dwóch tysięcy funtów – sumę zbliżoną do wartości statku. Była to nader dochodowa działalność.

– Tak – przyznał ojciec i wychylił do dna swój kielich. – Ale i to się skończy, jeśli koloniści postawią na swoim. Koloniści ustawicznie się na to skarżyli. Chociaż nadal kupowali skazańców – panował tam ogromny popyt na tanią siłę roboczą – utyskiwali na metropolię, że zalewa ich kraj szumowinami, i upatrywali w zesłańcach przyczyny wzrostu przestępczości.

– Jeśli się ma kopalnie węgla, wiadomo przynajmniej, na czym się stoi – powiedział sir George. – To jedyna rzecz, na którą w dzisiejszych czasach można liczyć. Dlatego koniecznie trzeba unieszkodliwić tego McAsha.

O McAshu każdy miał coś do powiedzenia i w kilku grupkach natychmiast podchwycono ten temat. Ale sir George nie chciał chyba roztrząsać dalej tej kwestii.

– A jak tam panna Hallim, hę? – zwrócił się do Roberta, przyjmując żartobliwy ton. – Moim zdaniem to prawdziwy klejnocik.

– Jest bardzo żywiołowa – bąknął niezdecydowanie Robert.

– Istotnie – przyznał ze śmiechem ojciec. – Pamiętam, jak dziesięć lat temu ustrzeliliśmy ostatnią wilczycę w tym zakątku Szkocji, a Lizzie uparła się, że sama wychowa młode. Spacerowała później z dwoma wilczętami na smyczy. W życiu nie widziałeś czegoś podobnego! Gajowi wściekali się i mówili, że młode czmychną i staną się zagrożeniem dla okolicy… ale na szczęście pozdychały.

– Jako żona może być trudna w pożyciu – zauważył Robert.

– Nie ma to jak ognista klacz – stwierdził sir George. – Poza tym mąż ma zawsze we wszystkim decydujący głos. Mogłeś trafić o wiele gorzej. – Zniżył głos: – Lady Hallim zarządza High Glen tylko do czasu zamążpójścia Elizabeth. Ponieważ własność kobiety należy do jej męża, z dniem ślubu Elizabeth wniesie całą tę posiadłość w posagu.

– Wiem – mruknął Robert.

Jay o tym nie wiedział, ale nie był zaskoczony; mało który mężczyzna zgodziłby się, żeby tak rozległym majątkiem zarządzała kobieta.

– Pod High Glen muszą zalegać miliony ton węgla – ciągnął sir George. – Wszystkie żyły zdają się biec w tamtym kierunku. Dziewczyna, przepraszam za określenie, siedzi na fortunie – dodał i zaśmiał się rubasznie.

– Nie wiem, czy przypadłem jej do gustu – mruknął Robert.

– Czemu miałeś nie przypaść? Jesteś młody, będziesz bogaty, a kiedy umrę, zostaniesz baronetem. Czegóż więcej może chcieć dziewczyna?

– Może romantycznej miłości – odparł Robert. Wypowiedział to z tak zniesmaczoną miną, jakby usiłowano mu przed chwilą zapłacić fałszywą monetą.

– Panny Hallim nie stać na romantyczną miłość.

– Chyba nie – zgodził się Robert. – Lady Hallim, jak sięgnę pamięcią, nie wychodzi z długów.

– Zdradzę ci coś w tajemnicy – odparł sir George, oglądając się przez ramię, żeby się upewnić, czy nikt ich nie podsłuchuje. – Czy wiesz, że ma już zajętą całą hipotekę?

– Każdy o tym wie.

– Ale kredytodawca nie chce jej już udzielać dalszych pożyczek.

– Może go przecież spłacić, zaciągając pożyczkę u kogoś innego – powiedział Robert.

– Istnieje taka możliwość – przyznał ojciec. – Ale ona o tym nie wie. A jej doradca finansowy nie podsunie jej takiej myśli… Już się o to postarałem.

Obecny przy tej rozmowie Jay był ciekaw, jaką łapówką czy też groźbą ojciec podporządkował sobie doradcę lady Hallim.

Sir George zachichotał i dodał:

– Widzisz więc sam, Robercie, że małej Elizabeth nie stać na danie ci kosza.

W tej samej chwili do trójki Jamissonów podszedł Henry Drome.

– Zanim zasiądziemy do obiadu, George – powiedział – muszę się do ciebie zwrócić z pewną sprawą. Możemy chyba rozmawiać otwarcie w obecności twoich synów?

– Oczywiście.

– Te niepokoje w Ameryce uderzyły mnie mocno po kieszeni… niewypłacalni plantatorzy, i tak dalej… i obawiam się, że w tym kwartale nie będę mógł dotrzymać swoich zobowiązań.

Młodzi Jamissonowie domyślili się, że ojciec udzielił Henry’emu pożyczki. Zazwyczaj sir George miał do dłużników podejście bardzo brutalne – płacili albo szli do więzienia. Teraz jednak powiedział:

– Rozumiem, Henry. Czasy są ciężkie. Zapłacisz, kiedy będziesz mógł.

Jaya zdumiała ta wyrozumiałość, ale po chwili zastanowienia zrozumiał, czym kierował się ojciec. Drome był krewnym matki Roberta, Olive, i to przez wzgląd na jej pamięć ojciec potraktował go tak ulgowo.

Powróciły damy. Matka Jaya z trudem tłumiła tajemniczy uśmieszek, zupełnie jakby ukrywała w zanadrzu jakąś zabawną niespodziankę. Zanim jednak Jay zdążył zapytać, co ją tak bawi, przybył następny gość – nieznajomy mężczyzna w szarych kapłańskich szatach. Alicia zamieniła z nim kilka słów, po czym podprowadziła go do męża.

– To wielebny Cheshire – przedstawiła gościa. – Przyszedł zamiast ojca Yorka.

Przybysz był młodzieńcem o dziobatej twarzy, w okularach i staromodnej, trefionej peruce. Chociaż sir George i inni starsi mężczyźni nosili jeszcze peruki, młodzież przywdziewała je bardzo rzadko.

– Ojciec York przesyła przeprosiny – powiedział Cheshire.

– Nic nie szkodzi – mruknął sir George i odwrócił się; młody duchowny zupełnie go nie interesował.

Przeszli do stołu. Zapach jedzenia mieszał się z wonią stęchlizny bijącej od starych, ciężkich zasłon. Długi stół uginał się pod ciężarem wymyślnych potraw: pieczona dziczyzna, wołowina i szynka, smażony łosoś, kilka rodzajów pasztetu. Ale Jay nie miał apetytu. Czy ojciec da mu posiadłość na Barbadosie? A jeśli nie, to co w zamian? Trudno mu było siedzieć za stołem i jeść dziczyznę, kiedy ważyły się jego losy.

Pod pewnymi względami ledwie znał własnego ojca. Chociaż mieszkali pod jednym dachem domu rodzinnego przy Grosvenor Square, ojciec z Robertem przesiadywali stale w magazynie w City, a Jay spędzał całe dnie w swoim regimencie. Czasem spotykali się przy śniadaniu i sporadycznie przy kolacji, bo sir George najczęściej jadał kolacje w swoim gabinecie, przeglądając jakieś papiery. Jay nie potrafił przewidzieć, jak ojciec teraz postąpi. Dłubał więc widelcem swoją porcję i czekał.

Ojciec Cheshire okazał się nieco kłopotliwym gościem. Beknął głośno parę razy, rozlał wino i Jay zauważył, że co chwila spogląda bez skrępowania na biust siedzącej obok niego kobiety.

Do obiadu zasiedli o trzeciej, a kiedy damy wstawały od stołu, za oknami zapadał już zimowy wieczór. Wkrótce potem w jadalni zostali sami mężczyźni. Sir George przechylił się na krześle i pierdnął jak z armaty.

– Od razu człowiekowi lepiej – mruknął.

Służący przyniósł butelkę portwajnu, puszkę z tytoniem i pudełko glinianych fajek. Młody duchowny nabił sobie jedną z nich i powiedział:

– Lady Alicia to diabelnie pociągająca kobitka, jeśli wolno zauważyć. Diabelnie pociągająca.

Wyglądał na podpitego, ale nawet gdyby tak było, tego rodzaju uwaga nie mogła mu ujść płazem. Jay stanął w obronie matki.

– Byłbym wdzięczny, gdyby pan powstrzymał się od wygłaszania podobnych opinii na temat lady Jamisson – powiedział lodowatym tonem.

Ojciec Cheshire przytkał dłonią cybuch fajki, zaciągnął się i zaniósł kaszlem. Najwyraźniej nigdy w życiu nie palił. Z oczu puściły mu się łzy i zakrztusił się, pryskając śliną na wszystkie strony, a potem rozkaszlał się na nowo. Spazmy kaszlu wstrząsały nim tak mocno, że spadły mu okulary i peruka zsunęła się z głowy, i wtedy Jay spostrzegł, że to nie żaden duchowny.

Wybuchnął śmiechem. Pozostali goście spojrzeli na niego ze zdumieniem. Nie dostrzegali jeszcze tego, co on.

– Przypatrzcie się dobrze! – zawołał Jay. – Nie poznajecie?

Pierwszy zorientował się Robert.

– Dobry Boże… – wymamrotał. – Toż to panna Hallim w przebraniu!

Na moment zaległa pełna konsternacji cisza, a potem sir George zaczął się śmiać. Pozostali mężczyźni, widząc, że potraktował to jako żart, poszli za jego przykładem.

Lizzie pociągnęła łyk wody i odchrząknęła jeszcze kilkakrotnie. Podczas gdy dochodziła powoli do siebie, Jay podziwiał jej przebranie. Błyszczące, ciemne oczy skryła za okularami, a loki peruki zwisające po bokach częściowo przesłoniły jej profil. Biała płócienna koloratka pogrubiła szyję i osłoniła gładką niewieścią skórę. Węglem drzewnym przyczerniła sobie policzki i narysowała na podbródku kilka cienkich włosków, imitując w ten sposób zarost młodego mężczyzny, który nie goli się jeszcze codziennie. W mrocznych salach zamku, w szarówce pochmurnego zimowego popołudnia była nie do rozpoznania.

– No cóż, udowodniłaś, że możesz udawać mężczyznę – odezwał się sir George, kiedy przestała kasłać. – Ale mimo wszystko nie możesz zejść na dno szybu. Poproś tu teraz resztę dam i wręczymy Jayowi prezent urodzinowy.

Na parę chwil Jay zapomniał o zdenerwowaniu, które jednak zaraz powróciło, dając o sobie znać przyśpieszonym biciem serca.

Spotkali się z kobietami w holu. Matka Jaya i Lizzie zaśmiewały się do łez: widocznie Alicia była we wszystko wtajemniczona i stąd jej zagadkowy uśmieszek przed obiadem. Matka Lizzie, która o niczym nie wiedziała, milczała naburmuszona.

Sir George wyprowadził towarzystwo frontowymi drzwiami na dziedziniec. Zapadał zmierzch. Śnieżyca ustała.

– Proszę – powiedział, wskazując palcem. – Oto twój prezent urodzinowy.

Na dziedzińcu przed domem czekał stajenny, trzymając za uzdę najpiękniejszego konia, jakiego Jay kiedykolwiek widział.

Był to biały ogier, dwulatek o smukłych kształtach. Zdenerwowany widokiem tylu ludzi szarpnął się w bok i stajenny musiał uwiesić się całym ciężarem na wędzidle, żeby osadzić go w miejscu. W oczach miał dziki błysk i Jay pomyślał, że musi być szybki jak wicher.

Zachwycony, zapomniał o bożym świecie, ale ostry głos matki ściągnął go z obłoków na ziemię.

– Czy to wszystko? – spytała.

– Ależ Alicio, mam nadzieję, że nie okażesz się niewdzięczną… – zaczął ojciec.

– Czy to wszystko? – powtórzyła z naciskiem i Jay ujrzał, jak jej twarz wykrzywia grymas niepohamowanego gniewu.

– Wszystko – przyznał ojciec.

Zrazu Jayowi nawet przez myśl nie przeszło, że otrzymał ten prezent zamiast posiadłości na Barbadosie. Teraz zaczynało to do niego docierać i oniemiały patrzył na rodziców. Czuł się tak zdruzgotany, że nie potrafił wykrztusić słowa.

Wyręczyła go w tym matka. Nigdy w życiu nie oglądał jej tak wzburzonej.

– To twój syn! – krzyknęła głosem przepojonym furią. – Skończył dwadzieścia jeden lat… ma pełne prawo do otrzymania swojej części majątku… a ty dajesz mu konia?!

Goście przyglądali się tej scenie z fascynacją podszytą strachem.

Sir George poczerwieniał na twarzy.

– Mnie nikt nic nie dał, kiedy kończyłem dwadzieścia jeden lat! – parsknął ze złością. – Nie odziedziczyłem nawet pary butów.

– Och, na miłość boską – przerwała mu pogardliwie. – Dość się już nasłuchaliśmy, jak to twój ojciec umarł, kiedy miałeś czternaście lat, musiałeś iść do pracy w fabryce, żeby zarobić na utrzymanie sióstr. To chyba nie powód, żeby doświadczać biedą własnego syna, prawda?

– Biedą? – Sir George rozłożył ręce, obejmując tym gestem zamek, posiadłość i warunki ich życia. – Gdzie tu widzisz tę biedę?

– On potrzebuje niezależności… na Boga, podaruj mu posiadłość na Barbadosie!

– Ta posiadłość jest moja! – zaprotestował Robert.

Jay przezwyciężył ściskający go za gardło skurcz i dobył w końcu głosu.

– Plantacja nigdy nie była należycie administrowana – powiedział. – Uważam, że potrafiłbym nią zarządzać bardziej po żołniersku, jak regimentem, potrafiłbym zagonić czarnuchów do wydajniejszej pracy i uczynić ją bardziej dochodową.

– Naprawdę wydaje ci się, że potrafiłbyś tego dokonać? – spytał ojciec.

Serce Jaya zabiło nadzieją: może ojciec jeszcze zmieni zdanie?

– Oczywiście! – zapewnił skwapliwie.

– A ja śmiem wątpić – odparł szorstko ojciec.

Młodszy syn odczuł to jak cios w żołądek.

– Nie sądzę, byś miał pojęcie o prowadzeniu plantacji czy jakiegokolwiek innego przedsięwzięcia – podjął sir George. – Myślę, że twoje miejsce jest w armii, gdzie na każdym kroku mówią ci, co masz robić.

Jay stał przez chwilę oszołomiony. Potem spojrzał na pięknego białego ogiera.

– Nigdy nie dosiądę tego konia – oznajmił. – Zabierz go sobie.

Alicia nie dawała jednak za wygraną.

– Robert dostaje zamek, kopalnie, statki i całą resztę – zwróciła się do męża. – Czy musi dostać również plantację?

– Jest starszym synem.

– Jay jest młodszym, ale to nie znaczy, że nie istnieje. Dlaczego Robert ma otrzymać wszystko?

– Przez pamięć jego matki – odparł sir George.

Alicia patrzyła przez chwilę na sir George’a i Jay dostrzegł w tym spojrzeniu nienawiść. Ja też go nienawidzę, pomyślał. Nienawidzę własnego ojca.

– No to niech cię diabli – syknęła Alicia i przerażeni goście wstrzymali oddech. – Niech cię diabli porwą. – Odwróciła się na pięcie i wbiegła z powrotem do domu.

5

Bliźniaki McAsh mieszkały w małym, jednoizbowym domku; pod jedną ścianą izby znajdował się piec, pod drugą, w zasłanianych kotarami wnękach – stały dwa łóżka. Z domku wychodziło się prosto na błotnisty szlak, który wiódł od kopalnianego szybu na samo dno doliny, gdzie spotykał się z traktem prowadzącym do kościółka, zamku i dalej w szeroki świat. Wodę czerpano z górskiego potoku przepływającego za siedzibami górników.

Przez całą drogę powrotną Mack zadręczał się wspomnieniem zajścia w kościele i milczał, a Esther taktownie powstrzymywała się od pytań. Tego ranka przed wyjściem postawili na piecu kociołek z kawałkiem bekonu do zagotowania; kiedy teraz przekroczyli próg, przywitał ich smakowity zapach wypełniający izbę. Mackowi od razu ślina napłynęła do ust i poprawił mu się humor. Esther zabrała się do wkrawania do kociołka kapusty, a Mack pobiegł tymczasem po dzban piwa do pani Wheighel mieszkającej po drugiej stronie drogi. Oboje rzucili się na strawę z wilczym apetytem ludzi pracujących fizycznie. Gdy po posiłku i piwie nie pozostało śladu, Esther spytała:

– No i co teraz zrobisz?

Mack westchnął. Kiedy padło wreszcie to pytanie, uświadomił sobie, że jest na nie tylko jedna odpowiedź.

– Muszę odejść. Po tym, co zaszło, nie mogę już tu zostać.

Moja duma mi na to nie pozwala. Dla każdego młodego człowieka z doliny byłbym żywym dowodem na to, że Jamissonom nie można się przeciwstawić. Muszę odejść. – Usiłował zachować spokój, jednak głos mu drżał.

– Domyślałam się, że tak powiesz. Ale uważaj: toczysz walkę z najpotężniejszymi ludźmi w tym kraju.

– Prawda jest po mojej stronie.

– Zgoda. Ale prawda i fałsz nie liczą się na tym świecie, tylko na tamtym.

– Zrobię to teraz albo nigdy… i wtedy do końca życia będę gorzko żałował.

Pokiwała ze smutkiem głową.

– Myślę, że tak. A jeśli spróbują cię zatrzymać?

– Jak?

– Mogli postawić strażnika przy moście.

Oprócz drogi przez most istniała jeszcze tylko jedna, wiodąca na przełaj przez górę i bardzo trudna; zanim Mack przeprawiłby się nią na drugą stronę, Jamissonowie już by tam na niego czekali.

– Jeśli zablokują most, przepłynę rzekę wpław – zadecydował.

– O tej porze roku? Zamarzniesz na śmierć.

– Rzeka ma około trzydziestu jardów szerokości. Liczę, że dam radę ją przepłynąć w jakąś minutę.

– Jeśli cię złapią, przyprowadzą z powrotem z żelazną obrożą na szyi, jak Jimmy’ego Lee.

Mack skrzywił się. Noszenie obroży było upokarzającą karą, przed którą drżeli wszyscy górnicy.

– Jestem sprytniejszy od Jimmy’ego – odparł. – Kiedy skończyły mu się pieniądze, chciał się zatrudnić w kopalni w Clackmannan, a właściciel kopalni zgłosił jego nazwisko. Ja tego nie zrobię.

– Musisz przecież coś jeść, a jak zarobisz na chleb? Znasz się tylko na rąbaniu węgla.

Mack odłożył trochę gotówki, ale nie wystarczyłoby mu jej na długo. Miał jednak na to sposób.

– Pójdę do Edynburga – oświadczył. Wiedział, że może się zabrać na jeden z ciężkich, ciągnionych przez konie wozów transportujących węgiel z nadszybia, ale uznał, że bezpieczniej będzie podróżować piechotą. – Potem zaciągnę się na statek… Słyszałem, że potrzebują młodych, silnych mężczyzn do pracy w kotłowni. Nim miną trzy dni, nie będzie mnie już w Szkocji. A spoza granic kraju nie można nikogo ściągnąć… gdzie indziej nie obowiązują tutejsze prawa.

– Statek… – powtórzyła z rozmarzeniem Esther. Żadne z bliźniaków nigdy nie widziało statku na oczy, oglądali je tylko w książkach, na obrazkach. – I dokąd popłyniesz?

– Chyba do Londynu. – Większość wypływających z Edynburga statków z węglem kierowała się do Londynu, czasem jednak płynęły także do Amsterdamu. – Albo do Holandii. A może nawet do Massachusetts.

– Łatwo jest sypać nazwami – zauważyła Esther. – W życiu nie spotkaliśmy nikogo, kto by był w Massachusetts.

– Przypuszczam, że jedzą tam chleb, mieszkają w domach i kładą się spać po zmroku, tak samo jak my.

– Też mi się tak wydaje – odparła niepewnie.

– Tak czy owak – powiedział – udam się w każde miejsce, byle z dala od Szkocji… w każde miejsce, gdzie człowiek może być wolny. Pomyśl tylko: mieszkać, gdzie się człowiekowi podoba, a nie tam, gdzie mu każą. Wybierać sobie pracę, jaką się chce… i móc wedle uznania opuścić miejsce zamieszkania, by podjąć inną, lepiej płatną, bezpieczniejszą albo bardziej czystą pracę… Być panem swojego losu, a nie czyimś niewolnikiem… Czyż to nie byłoby wspaniałe?

Esther spłynęły po policzkach łzy.

– Kiedy ruszysz?

– Zostanę tu jeszcze parę dni; może przez ten czas czujność Jamissonów nieco osłabnie. Ale we wtorek wypadają moje dwudzieste drugie urodziny. Jeśli pojawię się w kopalni we środę, to będę miał przepracowany jeden rok i jeden dzień od dnia dwudziestych pierwszych urodzin i stanę się niewolnikiem.

– I tak jesteś praktycznie niewolnikiem, obojętne, co było w tamtym liście.

– Może masz rację, ale pokrzepia mnie myśl, że racja jest po mojej stronie. Jamissonowie są w świetle prawa przestępcami, nieważne, czy przyjmują to do wiadomości, czy nie. Tak więc wyruszę we wtorek wieczorem.

– A co ze mną? – szepnęła nieśmiało.

– Tobie radzę przyłączyć się do Jimmy’ego Lee. To dobry rębacz i potrzebny mu jeszcze jeden tragarz. A Annie…

– Chcę iść z tobą – przerwała mu Esther.

Tego się nie spodziewał.

– Nigdy o tym nie wspominałaś – mruknął zaskoczony.

– Myślisz, że dlaczego do tej pory nie wyszłam za mąż? Bo gdybym to uczyniła i urodziła dziecko, nigdy bym się stąd nie wyrwała.

Istotnie, była najstarszą panną w Heugh. Jednak Mack tłumaczył to tym, że po prostu nie znalazła sobie jeszcze odpowiedniego kandydata na męża. Nigdy nie przyszło mu do głowy, że przez wszystkie te lata pragnęła się stąd wyrwać.

– Czemu mi o tym nie powiedziałaś? – zapytał.

– Bałam się odejść. I nadal się boję, ale skoro ty odchodzisz, pójdę razem z tobą.

W jej oczach dostrzegł desperację, jednak mimo że serce mu się krajało, nie mógł się na to zgodzić.

– Kobiety nie mogą pracować na statku. Nie mamy pieniędzy na twoją podróż, a nie miałabyś jej jak odpracować. Musiałbym cię zostawić w Edynburgu.

– Nie zostanę tutaj, jeśli ty uciekniesz!

Mack kochał siostrę. Trzymali zawsze sztamę we wszystkich konfliktach – począwszy od bijatyk w dzieciństwie, poprzez sprzeczki z rodzicami, aż po wykłócanie się z zarządem kopalni. Nawet gdy według Esther zachowywał się nierozsądnie, broniła go do końca jak lwica. Z całego serca pragnął zabrać ją ze sobą, ale w dwie osoby byłoby znacznie trudniej uciekać niż w pojedynkę.

– Wstrzymaj się jeszcze trochę – powiedział. – Kiedy dotrę na miejsce, od razu napiszę. A jak tylko podejmę pracę, zacznę odkładać pieniądze i przyślę po ciebie.

– Obiecujesz?

– Jasne, możesz na mnie polegać!

– Spluń i przysięgnij.

– Splunąć i przysięgnąć? – Coś takiego robili w dzieciństwie, kiedy chcieli przypieczętować jakąś obietnicę.

– Musisz!

Widział, że naprawdę jej na tym zależy. Splunął więc na dłoń, sięgnął przez zbity z desek stół i ujął jej rękę.

– Przysięgam, że przyślę po ciebie.

– Dziękuję – powiedziała cicho.

6

Na następny ranek zaplanowano polowanie i Jay postanowił wziąć w nim udział. Był w nastroju do zabijania.

Nie jadł śniadania, napchał tylko do kieszeni kuleczek ulepionych z płatków owsianych i nasączonych whisky – po czym wyszedł na dziedziniec sprawdzić, jaka jest pogoda. Właśnie świtało. Niebo było szare, ale chmury sunęły wysoko i nie zanosiło się na deszcz; będą mieli dobrą widoczność.

Usiadł na schodach i założył do zamka strzelby nowy krzemień w kształcie klina, obtykając go pieczołowicie kawałkiem miękkiej skórki. Ustrzelenie paru jeleni rozładuje może jego frustrację, w głębi duszy przyznawał jednak, że wolałby zapolować na Roberta.

Szczycił się swoją bronią. Była to ładowana przez lufę skałkówka, dzieło Griffina z Bond Street, z hiszpańską lufą inkrustowaną srebrem. Nie mogły się z nią równać toporne „Brown Bessy”, w które wyposażeni byli ludzie z jego regimentu. Odwiódł kurek i wziął na muszkę drzewo rosnące po drugiej stronie trawnika. Mierząc do celu, wyobraził sobie, że widzi dorodnego jelenia z rozłożystym porożem. Opuścił muszkę na pierś wyimaginowanego zwierzęcia, tuż pod łopatkę, gdzie pulsowało serce. Następnie przywołał inną wizję – ukazał mu się Robert: zimny, zawzięty Robert, chciwy i bezwzględny.

Pociągnął za spust. Krzemień uderzył z trzaskiem o stal, krzesząc deszcz iskier, ale na panewce nie było prochu, a w lufie pocisku.

Nabił wprawnymi ruchami strzelbę. Posługując się miarką, nabrał z prochownicy i wsypał do lufy dokładnie dwie i pół porcji prochu, po czym wyjął z kieszeni kulę, zawinął ją w kawałek płótna i wepchnął do lufy. Następnie odczepił spod lufy stempel i przybił nim kulę. Miała pół cala średnicy i potrafiła powalić dorosłego jelenia z odległości stu jardów. Robertowi strzaska żebra, rozszarpie płuca i rozpruje serce, kładąc go na miejscu trupem.

Nagle usłyszał głos matki.

– Witaj, Jay – powiedziała.

Wyprostował się i pocałował matkę na dzień dobry. Nie widział jej od zeszłego wieczoru, kiedy to posłała ojca do wszystkich diabłów i wzburzona opuściła towarzystwo. Teraz na jej twarzy malowało się znużenie i smutek.

– Chyba nie spałaś najlepiej – zauważył zatroskany.

Pokiwała głową.

– Miewałam już lepsze noce – mruknęła.

– Współczuję ci, mamo.

– Nie powinnam była tak złorzeczyć twemu ojcu.

– Pewnie go kiedyś kochałaś… – bąknął Jay.

Westchnęła.

– Sama nie wiem. Był przystojnym, bogatym baronetem i chciałam zostać jego żoną.

– Ale teraz go nienawidzisz.

– Tak. Odkąd zaczął faworyzować twojego brata.

Jay poczuł przypływ gniewu.

– Gdyby jeszcze Robert dostrzegał w tym jakąś niesprawiedliwość! – zawołał.

– W głębi duszy na pewno ją dostrzega. Obawiam się jednak, że jest bardzo chciwy. Chce zagarnąć wszystko.

– Zawsze tego chciał. – Jayowi przypomniał się mały Robert, któremu nic nie sprawiało tyle uciechy, jak podebranie młodszemu bratu jego żołnierzyków lub porcji śliwkowego puddingu. – Pamiętasz kucyka Roberta, Rob Roya?

– Owszem. Czemu pytasz?

– Kiedy go dostał, miał trzynaście lat, a ja osiem. Marzyłem o kucyku… już wtedy umiałem jeździć konno lepiej od Roberta. Ale on nie dał mi się na nim przejechać ani razu. Kiedy sam nie miał ochoty na przejażdżkę, wolał oddać Rob Roya stajennemu, żeby go ćwiczył, niż dać się przejechać mnie.

– Jeździłeś przecież na innych koniach.

– Jeszcze przed ukończeniem dziesięciu lat dosiadałem wszystkiego, co było w stajni, włącznie z wierzchowcami ojca. Ale Rob Roya nigdy.

– Przejdźmy się alejką – zaproponowała matka. Miała na sobie podbity futrem płaszcz z kapturem, a Jay kraciastą opończę, więc nie groziło im, że zmarzną. Ruszyli przez trawnik, stąpając z chrzęstem po zmarzniętej trawie.

– Dlaczego ojciec stał się taki? – spytał Jay. – Dlaczego mnie nienawidzi?

Pogładziła go po policzku.

– Wcale cię nie nienawidzi – odparła. – Choć nie dziwię ci się, że tak to odbierasz.

– Więc czemu obchodzi się ze mną tak niesprawiedliwie?

– Twój ojciec, gdy żenił się z Olive Drome, był ubogim człowiekiem. Nie miał nic prócz straganu w nędznej dzielnicy Edynburga. Ten zamek należał niegdyś do dalekiego krewnego Olive, Williama Drome’a. William był kawalerem i mieszkał tu sam, a kiedy zachorował, Olive przyjechała, by się nim zaopiekować. Był jej za to tak wdzięczny, że przed śmiercią zmienił swą ostatnią wolę i pozostawił cały majątek Olive.

Jay pokiwał głową.

– Słyszałem tę opowiastkę ze sto razy.

– Wiem, ale rzecz w tym, że w odczuciu twojego ojca ta posiadłość tak naprawdę należy do Olive i jest fundamentem, na którym zbudował całe swoje finansowe imperium. Kopalnie wcale nie należą do jego najbardziej dochodowych przedsięwzięć.

– A on mówi, że to pewny grunt – mruknął Jay, mając w pamięci wczorajszą dyskusję. – Ze spedycją bywa różnie, wiąże się z nią ryzyko, górnictwo zaś daje stały dochód.

– Tak czy inaczej, ojciec uważa, że zawdzięcza wszystko Olive i że gdyby podarował cokolwiek tobie, obraziłby jej pamięć.

Jay pokręcił głową.

– Tu musi wchodzić w grę coś jeszcze. Mam wrażenie, że nie znamy tej historii do końca.

– Może masz rację. Ale powiedziałam ci wszystko, co sama wiem.

Doszli do krańca alejki i w milczeniu zawrócili. Jaya ciekawiło, czy rodzice w ogóle spędzają razem noce. Był skłonny przypuszczać, że tak. Ojciec doszedł zapewne do wniosku, że niezależnie od tego, czy Alicia go kocha, czy nie, jest jego żoną, a zatem ma obowiązek zaspokajać jego potrzeby. Była to nieprzyjemna myśl.

Gdy dotarli z powrotem do zamku, matka odezwała się:

– Przez całą noc zastanawiałam się, co zrobić, żeby sprawy potoczyły się po twojej myśli, ale jak dotąd nic mi nie przyszło do głowy. Nie trać jednak nadziei. Jakoś to będzie.

Jay zawsze polegał na matce. Nie bała się męża, potrafiła narzucić mu swą wolę. Kiedyś udało jej się nawet nakłonić go do spłacenia długów honorowych młodszego syna. Jay obawiał się jednak, że tym razem nie pójdzie jej tak łatwo.

– Ojciec postanowił, że nie dostanę nic. Z pewnością wiedział, jak to odbiorę, a mimo to podjął taką decyzję. Nie ma sensu więcej go molestować.

– Nie myślałam o molestowaniu – odparła matka.

– Więc o czym?

– Sama jeszcze nie wiem, ale nie załamuję rąk. Dzień dobry, panno Hallim.

Lizzie, ubrana w strój myśliwski, zstępowała właśnie po schodach; w czarnej futrzanej czapce i skórkowych bucikach wyglądała jak ładny skrzat. Uśmiechnęła się i jakby poweselała, widząc Jaya.

– Dzień dobry! – odpowiedziała.

Na jej widok Jay również się rozpogodził.

– Wybierasz się z nami? – spytał.

– Za nic w świecie nie przepuściłabym takiej okazji.

Udział kobiety w polowaniu nie był zjawiskiem codziennym, choć w zupełności akceptowanym, i Jaya, który zdążył już poznać Lizzie, nie zdziwiło bynajmniej, że dziewczyna zamierza uczestniczyć w łowach wespół z mężczyznami.

– Znakomicie! – ucieszył się. – Przydasz subtelności i szyku wyprawie, która bez ciebie miałaby ordynarny, męski charakter.

– Nie bądź tego taki pewien.

– Wracam – oznajmiła lady Jamisson. – Życzę wam obojgu pomyślnych łowów.