Dla M., C. i A. z wyrazami miłości

Rozdział 1

2016

W mojej skrzynce pocztowej, niczym niewybuch, pojawia się e-mail:

Maria Weston prosi o dodanie do grona znajomych na Facebooku.

Na początku umyka mi ostatnia część zdania, ta o Facebooku. Widzę tylko „Maria Weston prosi o dodanie do grona znajomych”. Instynktownie zamykam laptopa. W gardle zaczyna wyrastać mi gąbczasta gula, powoli nasiąkająca wodą, puchnąca i utrudniająca oddychanie. Usiłuję nabrać powietrza w płuca i odzyskać panowanie nad sobą. Może się pomyliłam? Musiałam się pomylić, bo przecież to absolutnie nie może się dziać. Powoli, trzęsącymi się rękami otwieram komputer. Wracam do e-maila i tym razem nie mogę zaprzeczyć faktom. Maria Weston prosi o dodanie jej do listy moich przyjaciół.

Do tej pory mój dzień nie wyróżniał się niczym specjalnym. Henry jest dzisiaj u Sama i ma u niego zostać na noc, więc większość czasu spędziłam na opracowywaniu wstępnego projektu dla klienta, który chce urządzić wnętrze w odcieniach beżu i szarego brązu – od ścian i dywanów po meble – ale jednocześnie nie życzy sobie, żeby dom wyglądał nieciekawie.

Kiedy zorientowałam się, że otrzymałam e-mail, ucieszyłam się z tej odskoczni. Miałam nadzieję na jakąś prywatną wiadomość, a nie list od kolejnej firmy usiłującej coś mi sprzedać. W tej chwili jednak myślę, że wolałabym spam marketingowy. Nie pragnę niczego więcej, jak tylko wrócić do łagodnej nudy sprzed kilku minut. To chyba jakiś chory żart. Tylko czyj? Kto mógłby uznać coś takiego za zabawne? I kto w ogóle zdaje sobie sprawę z tego, jaki efekt wywrze na mnie taka wiadomość.

Oczywiście istnieje proste rozwiązanie całej sprawy. Muszę jedynie pozbyć się e-maila, a potem zajrzeć na Facebooka i odrzucić prośbę o dodanie do grona znajomych, nie zaglądając na profil Marii. Wewnętrzny głos we mnie wrzeszczy, żebym natychmiast to zrobiła, zdusiła problem w zarodku; jednak część mnie – ta spokojna, uśpiona – chce zobaczyć, dowiedzieć się. Zrozumieć.

Dlatego to robię. Klikam „zaakceptuj prośbę” i natychmiast ukazuje się jej strona: profil Marii Weston. Umieszczone na nim zdjęcie jest stare, wyraźnie sprzed ery cyfrowej, najprawdopodobniej zeskanowane. Widnieje na nim Maria w zielonym szkolnym blezerze, z długimi brązowymi włosami rozwianymi na wietrze i lekkim uśmiechem błąkającym się na twarzy. Wpatruję się w ekran, szukając wskazówek, ale na stronie jest naprawdę niewiele informacji. Maria nie ma żadnych przyjaciół ani zdjęć, poza tym jednym, profilowym.

Wpatruje się we mnie obojętnie z ekranu komputera. Przez ponad dwadzieścia pięć lat nie czułam na sobie jej chłodnego wzroku, którym zawsze oceniała, nie w negatywnym sensie, lecz raczej po to, aby oszacować człowieka, zrozumieć go lepiej niż może by sobie tego życzył. Zastanawiam się, czy kiedykolwiek zdała sobie sprawę z tego, co jej zrobiłam.

W tle widnieją czerwone mury budynków szkolnych, znajome, lecz jednocześnie obce, niczym wspomnienie należące do innej osoby, a nie do mnie. Dziwne to, że przez pięć lat człowiek codziennie udaje się w to samo miejsce, a potem przychodzi koniec i nigdy więcej już się tam nie pojawia. Zupełnie jakby w ogóle nie istniało.

Jak się okazuje, nie potrafię przyglądać się Marii zbyt długo i zaczynam rozglądać się po kuchni, pragnąc zaczepić wzrok na czymś zwykłym, prozaicznym – oderwać się od tej szokującej nowej rzeczywistości. Wstaję i szykuję kawę, odnajdując komfort w rytuale wkładania do maszyny gładkiej lśniącej kapsułki, naciskania guzika czubkiem palca z tą samą precyzją co zawsze i podgrzewania mleka w spieniaczu.

Zasiadam w otoczce mojego bardzo wygodnego życia przedstawicielki klasy bardzo średniej i w prawie średnim wieku: gadżety kuchenne, fotografia, na której stoimy razem z Henrym na ekscentrycznym moście, zrobiona zeszłego lata podczas naszych pierwszych wakacji tylko we dwoje; autoportret przy basenie: nasza skóra opalona, słona – tuż przy ustach Henry’ego widnieje cień tam, gdzie kurz przykleił się do resztek jego codziennej porcji lodów.

Na zewnątrz, za drzwiami balkonowymi, mój malutki ogródek przywdział już smętne szaty późnej jesieni. Kostka brukowa jest śliska od zamarzającego deszczu, który spadł wcześniej. W poobijanych donicach tkwią martwe brązowe pozostałości mojego z góry skazanego na niepowodzenie letniego projektu wyhodowania własnych ziół. Ciemniejące popołudniowe niebo jest zmatowiałą płachtą niebieskiej szarości. W oddali dostrzegam jeden z wieżowców, które wyrastają tu i ówdzie niczym złowrogie giganty nad rzędami wypełniających tę część południowo-wschodniego Londynu wiktoriańskich szeregowców, teraz zmienionych w mieszkania, jak moje. Ten pokój, ten dom, to życie, które zbudowałam z taką pieczołowitością. Ta mała, zaledwie dwuosobowa jednostka społeczna. Jeżeli jedno z nas polegnie, wtedy to, co zostanie, nie będzie już rodziną. Co mogłoby to wszystko zniszczyć, doprowadzić do upadku, do ruiny?

Może nie tak wiele, jak mi się zdawało. Może wystarczy lekkie pchnięcie w plecy; tak niepozorne i delikatne, że mogłabym go prawie nie poczuć.

Kuchnia ze ścianami w kolorze gołębiej szarości i blatami z bielonego drewna jest ciepła, w nieprzyjemny sposób. Ekspres do kawy mruczy swoją codzienną piosenkę, a ja przysłuchuję się z roztargnieniem wiadomościom podawanym przez radio, które zawsze jest włączone: osiągnięcia sportowe, przetasowania w Radzie Ministrów, piętnastoletnia dziewczyna, która odebrała sobie życie po tym, jak jej chłopak opublikował w internecie jej nagie zdjęcia. Krzywię się boleśnie na samą myśl. Moje współczucie dla nastolatki wymieszane jest z karygodną wdzięcznością za to, że w mojej młodości nie istniały telefony z kamerami. Podchodzę do drzwi prowadzących na ogród i otwieram jedno skrzydło, czując potrzebę zaczerpnięcia świeżego powietrza, jednak zimny podmuch wiatru zamyka je zaraz z powrotem.

Kawa jest już gotowa i nie mam wyjścia, jak tylko usiąść z powrotem przed laptopem, na którym czeka na mnie Maria: spokojnie, nieprzystępnie. Zmuszam się do zajrzenia jej w oczy, na próżno szukając najmniejszej wskazówki na temat tego, co czekało ją w przyszłości. Usiłuję potraktować jej fotografię tak, jak przypadkowy obserwator: to zwykła uczennica na starym zdjęciu, które latami stało na komodzie jej matki, co tydzień odkurzane i odkładane na miejsce. Nie udaje mi się. Nie potrafię spojrzeć na Marię w ten sposób, znając tak dobrze jej los.

Maria Weston chce być moją przyjaciółką. Może właśnie na tym od początku polegał problem – Maria Weston chciała być moją przyjaciółką, ale ja ją zawiodłam. Przez całe moje dorosłe życie czaiła się na granicy mojej świadomości, chociaż byłam świetna w utrzymywaniu jej z daleka, niczym rozmazany cień widziany kątem oka – prawie, lecz niezupełnie poza zasięgiem wzroku.

Maria Weston chce być moją przyjaciółką.

Tylko że Maria Weston nie żyje od ponad dwudziestu pięciu lat.

Rozdział 2

1989

Spędziłam bezsenną noc, usiłując zachować jako taką równowagę w związku z tym, co się wydarzyło – tym, co zrobiłam. Mam zaczerwienione oczy, szczypiące ze zmęczenia, ale nie śmiem zapaść w sen. Jeżeli sobie na to pozwolę, to po przebudzeniu, po jednej niebiańskiej, straszliwej sekundzie błogiej nieświadomości wszystko zwali się na mnie niczym lawina, z siłą podwojoną przez ową chwilę niewiedzy.

Przypominam sobie ostatni raz, kiedy przyszło mi oglądać wschód słońca z łóżka Sophie. Tym razem jest bardziej burzliwy i ponury. Przez całą noc padał nieprzerwanie letni deszcz, a gałąź pobliskiego drzewa stukała co jakiś czas w moje okno. Moja bezsenność nie jest jednak spowodowana wyłącznie związkami chemicznymi, chociaż nadal czuję, jak, niechciane, kursują w moich żyłach. Siedzę tu, na podłodze, od czterech godzin i obserwuję, jak moja sypialnia powoli wyłania się z mroku, rozjaśniona szarym światłem poranka. Otaczają mnie smętne resztki moich starannych przygotowań na wieczór, który jeszcze dwanaście godzin temu zapowiadał się zachęcająco, rozświetlony obietnicami akceptacji i aprobaty. Na łóżku leżą trzy sukienki, przed wysokim zaś lustrem stoją porzucone trzy pary pasujących do nich butów. Spoglądam tępo na plamę na dywanie, gdzie Sophie upuściła kiedyś mój nowy puder brązujący, a ja próbowałam go niezgrabnie zetrzeć za pomocą kawałka ligniny umoczonej w szklance stęchłej wody.

Sukienka, którą miałam na sobie, leży teraz w zmiętej kupce obok. Zamieniłam ją na stary podkoszulek i legginsy. Pod oczami mam zacieki od tuszu, spierzchnięte usta z resztkami szminki zaskorupiałej gdzieniegdzie na wargach i rozmazanej wokół nich.

Siedzę na podłodze tak długo tylko dlatego, że nie mogę się poruszyć. Spodziewałam się, że serce będzie waliło mi niczym młotem, ale tymczasem czuję się, jakby zacisnęła się na nim żelazna pięść – aż dziw, że jeszcze w ogóle bije. Wszystko zwolniło do pogrzebowego tempa. Kiedy podnoszę rękę, żeby wsunąć włosy za uszy albo podnieść coś z podłogi, niezależnie od tego, jak szybko to robię, mam wrażenie, że poruszam się w zwolnionym tempie. Mój mózg ledwie nadąża ze zrozumieniem całej sytuacji. Myślami przedzieram się niemrawo przez wspomnienia ostatnich kilku miesięcy, usiłując zrozumieć, jak do tego wszystkiego doszło.

Przypuszczam, że wszystko zaczęło się parę miesięcy temu, tego dnia, kiedy pojawiła się nowa dziewczyna. Spędzałam przerwę, przysłuchując się Sophie, która rozmawiała z Claire Barnes i Joanne Kirby. Sama niewiele mówiłam. Siedziałyśmy na ławce przy samym końcu dziedzińca szkolnego. Wszystkie trzy dziewczęta miały sukienki podwinięte wokół talii tak wysoko, że równie dobrze mogłyby ich w ogóle nie zakładać. Matt Lewis obserwował Sophie z drugiego końca placu i wiedziałam, co sobie myśli. Był akurat ten dzień – pierwszy w roku, kiedy wreszcie w powietrzu czuć zapach wiosny. Siedziałam na jednym końcu ławki, rozkoszując się dotykiem promieni słońca na twarzy, z nadzieją, że dziewczyny nie oczekują ode mnie włączenia się do rozmowy. Niebo było bajkowo niebieskie, a Sophie i reszta wyglądały, jakby mieniły się blaskiem; ich niemożliwie lśniące włosy odbijały światło słoneczne, a jedwabista, złotawa w odcieniu skóra połyskiwała lekko. Oczywiście wiedziały, jaki efekt wywierają na innych. Nie były aż takie głupie.

Sophie poprawiała właśnie makijaż rzęs i opowiadała o chłopaku, z którym się spiknęła podczas zeszłego weekendu na prywatce z okazji szesnastych urodzin Claire Barnes. Ja oczywiście nie zostałam zaproszona. Claire i Joanne tolerowały moją obecność tylko dlatego, że przyjaźniłam się z Sophie – choć czasem miałam wrażenie, że i to wymyka mi się powoli z rąk.

– No więc całowaliśmy się i w ogóle, a potem… cóż, wiecie, co jest najbardziej żenującą rzeczą, jaka może zdarzyć się chłopakowi? Więc właśnie się przytrafiła.

Claire i Joanne zaskrzeczały.

– O mój Boże! – powiedziała Claire. – To takie żałosne! Pamiętasz, jak spiknęłam się z Markiem wtedy, na zabawie u Johnny’ego? Wybraliśmy się na pola i byłam na dole, wiecie, robiłam mu loda, ale nic specjalnie się nie działo. Spojrzałam w górę i zgadnijcie co? Spał!

Sophie i Joanne złożyły się ze śmiechu, a ja uśmiechnęłam się, pokazując, że zrozumiałam ten dowcip. Przynajmniej wiedziałam – chociaż nieco mgliście – co znaczy „robienie loda”. Próbowałam wyobrazić sobie, że komukolwiek oferuję coś takiego, nawet komuś, kogo bardzo lubiłam, ale nie potrafiłam. Nie mam pojęcia, jak to działa, co trzeba robić z ustami, z językiem. Zadrżałam.

Claire nachyliła się do pozostałych dwóch koleżanek, jakby chciała przekazać im jakąś wiekową mądrość.

– Wam dwóm to dobrze, bo nadal to wszystko jest dla was dość nowe, ale mnie seks zaczyna już powoli nudzić, wiecie? Dan nie chce robić niczego innego, a ja czasem mam ochotę wybrać się do miasta albo do kina czy coś w tym stylu.

Sophie i Joanne zaczęły gorliwie potakiwać, na wyścigi. To zabawne – Sophie zawsze jest taka spokojna i pozbierana, ale czasem w obecności Claire widziałam jej słabości, pęknięcia w fasadzie. Ostatnio dziewczyny pozwoliły mi w końcu wybrać się z nimi do miasta po szkole. Szłyśmy razem, w jednej grupie, ale kiedy docierałyśmy do ścieżki przy rzece, robiło się zbyt wąsko, żeby zmieściła się na niej więcej niż para. Czułam wtedy, że Sophie i Joanne skrycie konkurują ze sobą o to, która z nich będzie szła obok Claire, a nie obok mnie.

Do dzisiejszego wieczora nigdy nie całowałam się z chłopakiem. Pamiętam, że tamtego dnia modliłam się, by reszta się o tym nie dowiedziała. Sophie wie, ale nie sądzę, żeby powiedziała dziewczynom. Tyle z tego dobrego, że nigdy nie próbują wciągnąć mnie w te swoje rozmowy. Zawsze tak się boję, że powiem coś głupiego, co ujawni mój brak doświadczenia. Większości z tego, co wiem o seksie, dowiedziałam się ze stronic magazynu „Tylko Siedemnastolatki”, chociaż Bóg wie, że mógłby być bardziej pomocny. Kobieta prowadząca dział z poradami zawsze zakłada, że czytelnik posiada podstawową wiedzę, używa więc słów oraz określeń, których znaczenia nie jestem pewna. Można by pomyśleć, że szkolne zajęcia wychowania seksualnego cię ich nauczą, ale nic z tego. Jak do tej pory oglądaliśmy stare wideo z lat siedemdziesiątych pokazujące rodzącą kobietę oraz przeprowadziliśmy żenującą rozmowę o tym, że penisa wkłada się do pochwy. O tym to nawet ja wiedziałam. Jedyną lekcją, która mogła okazać się interesująca, była ta, na której pani Cook miała nauczyć nas, jak założyć kondom na banana, ale zgadnijcie co: pani Cook tego dnia była chora, więc musieliśmy zadowolić się demonstracją przeprowadzoną przez ucznia jednej z równoległych klas, które miały te zajęcia tydzień temu.

Nowa dziewczyna nazywała się Maria Weston. Wyglądała w porządku, miała normalny mundurek, niezbyt modny, ale też nie staroświecki. Panna Allan kazała Sophie zająć się nową, ale ta pokazała tylko Marii, gdzie są toalety i stołówka, a potem ignorowała ją przez resztę dnia. Esther Harcourt usiłowała się zaprzyjaźnić z Marią, ale nawet nowa zrozumiała w mig, że Esther z jej ciuchami po starszym rodzeństwie i okularami w grubych oprawkach nie była biletem do osiągnięcia sukcesu towarzyskiego w naszej szkole. Zabawne, kiedy pomyślę, że w podstawówce zawsze bawiłam się z Esther. Uwielbiałam odwiedzać ją w domu, ponieważ jej mama pozwalała nam bawić się w lesie całymi godzinami – chociaż zawsze dostawałyśmy dziwaczne rzeczy na kolację, bo jej rodzice byli jakimiś wegetariańskimi hipisami. W pewnym sensie tęsknię za nią. Dobrze się razem bawiłyśmy. Nie mogłam już jednak dłużej się z nią przyjaźnić. Koszmar.

W każdym razie, w porze lunchu Sophie nawet nie usiadła z nową dziewczyną, a Esther trzymała się od niej z daleka, bo Maria potraktowała ją dość chłodno podczas porannej przerwy. Zbliżając się do kasy, jak zwykle zaczęłam się rozglądać po stołówce, szukając miejsca, gdzie mogłabym usiąść. Maria tkwiła samotnie po jednej stronie długiego stołu, a po drugiej siedziała grupka kujonów z Natashą Griffiths (czyli, jak zwała ją Sophie, „Twarz i Szyja”, ze względu na jej pomarańczowy podkład na buzi i bielutką szyję). „Twarz i Szyja” rozwodziła się nad swoją pracą domową z angielskiego i nad tym, jak to pan Jenkins uznał jej twórczość za genialną i specjalnie poprosił ją, żeby została po lekcji (założę się, że to prawda; wszyscy uważają go za starego zboczeńca). Zamierzałam przejść obok Marii, zastanawiając się, czy mogę dzisiaj usiąść z Sophie (zajmowała z Claire i Joanne stolik w dalszym lewym rogu stołówki; z jakiegoś powodu był to „popularny” stolik i jeżeli ktoś miał na lunch cokolwiek poza jogurtem, narobiłby sobie obciachu, siadając przy nim), kiedy nagle Maria spojrzała mi w oczy. Jadła swojego pieczonego ziemniaka i przysłuchiwała się Natashy nawijającej o swoim eseju na temat Shakespeare’a, uśmiechając się, jakby wiedziała, że kujonka gada pierdoły. Coś sprawiło, że zwolniłam.

– Czy to miejsce jest wolne?

– Tak, jak najbardziej! – odparła, przesuwając tackę, żeby zrobić dla mnie miejsce. – Siadaj.

Zestawiłam z tacki bezwstydnie tłuste lasagne i usiadłam, wbijając rurkę w karton z sokiem jabłkowym. Srebrny foliowy dysk pękł pod naciskiem i z dziurki wypłynęła kropla bursztynowego płynu.

– Jak ci minął dzień do tej pory? – spytałam.

– Och, dobrze, no wiesz. Oczywiście nie jest najłatwiej… sama rozumiesz… – Zamilkła.

– Czyli jednym słowem do dupy? – Wyszczerzyłam radośnie zęby.

– Tak. – Uśmiechnęła się z ulgą. – Totalnie do dupy.

– Gdzie chodziłaś przedtem do szkoły? Twoi rodzice się tu przeprowadzili?

Maria skupiła się nagle na rozcinaniu skórki ziemniaka.

– Tak. Mieszkaliśmy w Londynie.

– Aha.

Kwiecień był dość dziwnym miesiącem na przeprowadzki, tak blisko matury.

Zawahała się.

– Miałam trochę problemów z kilkoma ludźmi.

Wyczułam, że nie chciała, abym usiłowała wyciągnąć z niej szczegóły, więc nie naciskałam.

– Cóż, tutaj wszyscy są bardzo mili – skłamałam. – Nie będziesz miała żadnych problemów tego typu. Wiesz co? Razem z kilkoma dziewczynami niemal codziennie po szkole chodzimy do miasta. Powinnaś się z nami wybrać.

– Dzisiaj nie mogę. Mój brat odbiera mnie sprzed szkoły i mamy wrócić do domu razem. Ale innego dnia z wielką chęcią.

Pierwszą lekcją po lunchu była matematyka. Sophie opadła na krzesło obok mnie, zadowolona po sesji obmawiania innych w toaletach, śmierdząca perfumami Poison od Christiana Diora. Powiedziałam jej, że rozmawiałam z Marią i zaprosiłam ją na wspólną wycieczkę do miasta. Sophie spojrzała na mnie.

– Zaprosiłaś ją do wyprawy na miasto z nami? – W jej głosie pobrzmiewała niebezpieczna nutka.

– Tak… a to niedobrze? – Usiłowałam ukryć drżenie w głosie.

– Czy Claire o tym wie?

– Nie… nie sądziłam, że ktokolwiek będzie miał coś przeciwko temu.

– Powinnaś najpierw mnie o to zapytać, Louise.

– Przepraszam. Myślałam… ona jest nowa i… – Całkiem niepotrzebnie przestawiłam książki na mojej części ławki. Czułam rosnącą panikę. Co ja najlepszego zrobiłam?

– Wiem o tym, ale słyszałam już o niej kilka rzeczy. O tym, co zdarzyło się w jej poprzedniej szkole.

– Ach, nie ma sprawy, opowiedziała mi o tym – może jednak będzie dobrze? – To nie była prawda.

– Przecież by się nie przyznała, nie sądzisz? Opowiedziała ci, o co chodziło?

– Nie. – Czułam, że policzki zaczynają mi płonąć.

– Rozumiem. W takim razie może powinnaś najpierw ustalić fakty, zanim zaczniesz zapraszać ludzi do grupy.

Przez kilka minut zajmowałyśmy się obie algebrą w całkowitym milczeniu, chociaż zauważyłam, że Sophie nadal zerkała mi przez ramię, ściągając odpowiedzi.

– Cóż, dzisiaj i tak nie będzie mogła z nami pójść – odezwałam się wreszcie. – Musi spotkać się z bratem.

– Słyszałam, że on też jest nieco dziwny. W każdym razie, dzisiaj wieczorem ja też nie mogę iść do miasta. Mamy z Claire coś do zrobienia.

Najwyraźniej na to tajemnicze wyjście również nie byłam zaproszona. Nie powiedziałam więc nic, zdziwiona, że Sophie nie czuje bijącego ode mnie żaru. Szok i niepokój wylewały się ze mnie wszystkimi porami skóry.

Po dzwonku Sophie zebrała swoje rzeczy i od razu udała się na następną lekcję. Pod koniec dnia nawet się ze mną nie pożegnała, tylko wyszła, chichocząc i trzymając Claire Barnes pod ramię. Nawet się nie obejrzała. Byłam potwornie przerażona, że zrujnowałam naszą przyjaźń. Cholera jasna! I co ja teraz zrobię?

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Dedykacja

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Rozdział 17

Rozdział 18

Rozdział 19

Rozdział 20

Rozdział 21

Rozdział 22

Rozdział 23

Rozdział 24

Rozdział 25

Rozdział 26

Rozdział 27

Rozdział 28

Rozdział 29

Rozdział 30

Rozdział 31

Rozdział 32

Rozdział 33

Rozdział 34

Rozdział 35

Rozdział 36

Rozdział 37

Rozdział 38

Rozdział 39

Rozdział 40

Rozdział 41

Podziękowania

Reklama

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: Friend Request

Copyright © 2017 by Laura Marshall

Copyright for the Polish edition © 2018 by Wydawnictwo FILIA

Wszelkie prawa zastrzeżone

Żaden z fragmentów tej książki nie może być publikowany w jakiejkolwiek formie bez wcześniejszej pisemnej zgody Wydawcy. Dotyczy to także fotokopii i mikrofilmów oraz rozpowszechniania za pośrednictwem nośników elektronicznych.

Wydanie I, Poznań 2018

Projekt okładki: Olga Reszelska

Zdjęcie na okładce: © Paul Knight / Trevillion Images

Redakcja: Paulina Jeske-Choińska

Korekta: Agnieszka Czapczyk

Skład i łamanie: Teodor Jeske-Choiński

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej:

„DARKHART”

Dariusz Nowacki

darkhart@wp.pl

eISBN: 978-83-8075-487-4

Wydawnictwo FILIA

ul. Kleeberga 2

61-615 Poznań

wydawnictwofilia.pl

kontakt@wydawnictwofilia.pl

Seria: FILIA Mroczna Strona

mrocznastrona.pl