365 DNI Z KOCHANYM MALEŃSTWEM

JAK BAWIĆ SIĘ, ROZWIJAĆ I POZNAWAĆ ŚWIAT OD NOWORODKA OD DWULATKA

SHEILA ELLISON
SUSAN FERDINANDI

Przełożyła: Joanna Andrzejewska

Tytuł oryginału: 365 Days of Baby Love. Playing, Growing and Exploring with Babies from Birth to Age 2.

Copyright © As in the original English language edition. Originally published in the United States by Sourcebooks, Inc. www.sourcebooks.com.

Copyright © for Polish edition by Wydawnictwo Buchmann, 2018

Copyright © for Polish translation by Wydawnictwo W.A.B., 2002

Wydanie III

Warszawa 2018

Spis treści

- Podziękowania

- Dedykacje

- Wstęp

- Opieka

1. 1. Budowanie więzi

2. 2. Ojej, znów mokro?!

3. 3. Słodkie chwile

4. 4. Bezpieczne poznawanie świata

5. 5. Kiedy dziecko chwyta łyżkę

6. 6. Prawo dziecka do płaczu

7. 7. Najpierw pomyśl

8. 8. Wybór należy do ciebie

9. 9. Sztuka mówienia

10. 10. Czy już pora?

11. 11. Wyprawy do łazienki

12. 12. Ubieranie

13. 13. Codzienny harmonogram

- Język i dźwięki

1. 14. Przyjazne pomruki

2. 15. Ta-ba-da-ba

3. 16. Mama i dziecko proszą piekarza

4. 17. Paluszki-sroczki

5. 18. Buzia

6. 19. Daj

7. 20. Posłuchajmy tego jeszcze raz

8. 21. Opisywanie świata

9. 22. Rymowanki na szczęśliwe chwile

10. 23. Nosek, oczy, rączki

11. 24. Fi, fo, fuk

12. 25. Na paluszkach

13. 26. Wierszyk dziecka

14. 27. Kto robi „muuu”?

15. 28. Słowa i ruch

16. 29. Gdzie, gdzie, gdzie?

17. 30. Duże czy małe?

18. 31. Rozmowa przez telefon

- Pora spać

1. 32. Tylko my

2. 33. Ukołysz dziecko

3. 34. Wieczorny ceremoniał

4. 35. Całowanki

5. 36. Koncert życzeń

6. 37. Opowiastki o przyjacielu z wyobraźni

7. 38. Uścisk miłości

8. 39. Rozwijanie wyobraźni

9. 40. Dziecko nie chce spać

10. 41. Poduszka-zasypianka

11. 42. Mycie zębów

12. 43. Plan zajęć na wieczór

- Pokój dziecka

1. 44. Przyjazny dla alergików

2. 45. Dbaj o bezpieczeństwo

3. 46. Fresk

4. 47. Tablica

5. 48. Fototapeta

6. 49. Szkatułka dobrych życzeń

7. 50. Kolorowe światła

8. 51. Co tam wisi?

9. 52. Kuferek z pamiątkami

10. 53. Wielobarwne schowki

11. 54. Nieustający wernisaż

12. 55. Przyjaciele i rodzina

13. 56. Dziecięce muzeum

14. 57. Aktualny portret

- Pamiętnik zdarzeń i uczuć

1. 58. Listy do dziecka

2. 59. Staw czoło kłopotom

3. 60. Listy urodzinowe

4. 61. Co mówisz?

5. 62. Myśli pozytywne

6. 63. Dlaczego tak mam na imię?

7. 64. Wymarzony dzień

8. 65. Dzienniki

9. 66. List do siebie

10. 67. Autobiografia

11. 68. Marzyć odważnie

12. 69. List dziękczynny

- Ruch

1. 70. Codzienny spacer

2. 71. Masaż

3. 72. Poranna gimnastyka

4. 73. Naprężanie mięśni

5. 74. Wić się jak dżdżownice

6. 75. Przetańczyć całą noc

7. 76. Latające dziecko

8. 77. Zabawa z szarfami

9. 78. Mały alpinista

10. 79. Pantomima bliźniaków

11. 80. Wspólny wariacki taniec

12. 81. Przynieś

13. 82. Kształty

14. 83. Mój mały wędrowiec

15. Muzyka

16. 84. Wyśpiewaj imię dziecka

17. 85. Piosenki dziecka

18. 86. Śpiewające pojemniczki

19. 87. Głos twojego dziecka

20. 88. Dzwoneczki na rączkach i nóżkach

21. 89. Zgadnij, co to?

22. 90. Ukryta muzyka

23. 91. Pałeczkami do rytmu

24. 92. Żartobliwe piosenki

25. 93. Gumowy instrument

26. 94. Tam-tam

27. 95. Proszę ciszej, proszę głośniej

28. 96. Stepujące paluszki

29. 97. Opowiastka z efektami dźwiękowymi

- Zabawki

1. 98. Czarno-białe obrazki

2. 99. Zwisaki

3. 100. Dotyk tkaniny

4. 101. Obrazki do żucia

5. 102. Ciche grzechotki

6. 103. Turlak

7. 104. Nasza własna książka z obrazkami

8. 105. Palce-laleczki

9. 106. Zabawa z klamerkami

10. 107. Nawlekamy

11. 108. Pudełko do młotkowania

12. 109. Łapka na korale

13. 110. Papierowe piłki

14. 111. Kuchnia dziecka

- Na podłodze

1. 112. Zaczarowane lustro

2. 113. W jego świecie

3. 114. Pudło ze skarpetami

4. 115. Toczek z niespodziankami

5. 116. Poraczkujmy

6. 117. Płatki do zabawy

7. 118. Magiczna sztuczka

8. 119. Rozpakuj!

9. 120. Puszka w poduszce

10. 121. Mój piękny balon

11. 122. Hocki-klocki

12. 123. Dobierz je w pary

13. 124. Zakręcanie i otwieranie

14. 125. Intrygująca skrzynka

15. 126. Zjeżdżalnia z tuby

16. 127. Skarpetkowe piłki

17. 128. Wyrzutnia

- Sztuka

1. 129. Sztuka to działanie

2. 130. Układanka

3. 131. Wesołe zgniotki

4. 132. Palce, ręce, łokcie też

5. 133. Roztańczona kreda

6. 134. Kolorowy papier ścierny

7. 135. Pudełko to tylko pudełko?

8. 136. Gryzmoły

9. 137. Ruchome arcydziełko

10. 138. Kształty

11. 139. Kartoflane pieczątki

12. 140. Naoliwiona folia

13. 141. W poszukiwaniu kolorów

14. 142. Witraż

15. 143. Kleksy

16. 144. Akwarela

17. 145. Sztuka pieczątkowania

- Natura

1. 146. Spotkania ze zwierzętami

2. 147. Niezwykłe drzewo

3. 148. Bezkresne niebo

4. 149. Poczuć wiatr

5. 150. Obserwowanie ptaków

6. 151. Co tak pachnie?

7. 152. Zasadźmy ziarnko

8. 153. Muzeum przyrody

9. 154. Tort piaskowy

10. 155. Waza z cudami natury

11. 156. Co się dzieje z księżycem?

12. 157. Zasadzka na żyjątka

13. 158. Desenie z drzew i liści

14. 159. Jajogłowi

15. 160. Gwiazda dobrych życzeń

16. 161. Wschód słońca

17. 162. Przyrodnicze zgadywanki

- Zabawy w teatr

1. 163. Pan Księżyc

2. 164. Konna przejażdżka

3. 165. Pajączek

4. 166. Gadu-gadu

5. 167. Morskie przygody

6. 168. Pod parasolem

7. 169. Raz dokoła!

8. 170. W poszukiwaniu misia

9. 171. Wędrujący dywan

10. 172. Zabawa w ciężką pracę

11. 173. Górski niedźwiedź

12. 174. Chcę być...

13. 175. Ola i Pawełek

14. 176. Pudło-garderoba

- Opowieści

1. 177. Światło księżyca

2. 178. Coś ci opowiem

3. 179. Mały kolekcjoner

4. 180. Widzieć znaczy uwierzyć

5. 181. Ruchliwe historyjki

6. 182. Bajki o przytulankach

7. 183. Obrazki z wyprawy

8. 184. Rysuj i opowiadaj

9. 185. Historyjka-układanka

10. 186. Teatrzyk cieni

11. 187. Mieszkańcy drzew

- Wyrabiać i lepić

1. 188. Ciasto do zabawy

2. 189. Inne ciasto – bez gotowania

3. 190. Ciasto dla małego piekarza

4. 191. Precelki z ciasta serowego

5. 192. Nadziewaniec

6. 193. Ciasto superelastyczne

7. 194. Zabawa w starym stylu

8. 195. Ciasto kukurydziane 1.

9. 196. Ciasto kukurydziane 2.

10. 197. Praca z gliną

- Zabawy z wodą

1. 198. Pływający wieniec

2. 199. Bąbelki i fale

3. 200. Z pojemnikami w wannie

4. 201. Chodnikowe malowidła

5. 202. Zmywanie

6. 203. Letnia ślizgawka

7. 204. Chlapu, chlapu, chlap!

8. 205. Bąbelki dla dziecka

9. 206. Szczęśliwy pomocnik

10. 207. Jedne pływają, inne nie pływają

11. 208. Tęcza-niespodzianka

12. 209. Lodowe szaleństwo

- Odpoczynek w parku

1. 210. Spacer

2. 211. Śniadanie na trawie

3. 212. Jak wybrać park

4. 213. Na huśtawce

5. 214. Gotowi na wszystko

6. 215. W piaskownicy

7. 216. Przewidzieć kłopoty

8. 217. Liściasty przyjaciel

9. 218. Cześć, latawcu!

10. 219. Mały poszukiwacz skarbów

11. 220. Pięć, sześć, gałązkę weź

12. 221. Co twoje, to moje

13. Uroczystości

14. 222. Podwieczorek dla sąsiadów

15. 223. Dziecko przespało całą noc

16. 224. Przyjęcie dla starszych dzieci

17. 225. Urodziny

18. 226. Tematyczne przyjęcie urodzinowe

19. 227. Paczka do przesuwania

20. 228. Giełda dziecięcych rzeczy używanych

21. 229. Pudełko na podziękowania

22. 230. Zimowy piknik

23. 231. Dalej, pośpiewajmy

24. 232. Ranek Bożego Narodzenia

25. 233. Tacy byliśmy

26. 234. Idzie wiosna

27. 235. Usłużni mężowie

- Gdy rodzina się powiększy...

1. 236. Punkt widzenia

2. 237. Dziennik rodzinny

3. 238. Doskonała niedoskonałość

4. 239. Pocztówki do dziecka

5. 240. Nauka współodczuwania

6. 241. Kim jesteś?

7. 242. Słodkie nieróbstwo

8. 243. List miłosny

9. 244. Nowe tradycje

10. 245. Na ścieżkach przeszłości

11. 246. Niespodzianka

12. 247. Półgodzinna rozmowa

13. 248. Domowe filmy

14. 249. Rozrywkowa randka

15. 250. Wagary

- Macierzyństwo

1. 251. Kim jest matka?

2. 252. Herbatka dla siebie

3. 253. Wyrzec się kontroli

4. 254. Plakat z marzeniami

5. 255. Pisz kartki

6. 256. Wzór do naśladowania

7. 257. Trochę rozrywki

8. 258. Odlotowe sprzątanie

9. 259. Uczcie się razem

10. 260. Dom w kwiatach

11. 261. Album na najwspanialsze zdjęcia

12. 262. Grunt to organizacja

13. 263. Piękna mama

14. 264. Weekendowa ucieczka

- Czas na tatę

1. 265. W świecie dziecka

2. 266. Kim jest ojciec?

3. 267. Tatusiowie

4. 268. Matka i żona

5. 269. Przenieś się w świat fantazji

6. 270. Specjalności tatusia

7. 271. Kim jesteś?

8. 272. Wieże, tunele i namioty z pudeł

9. 273. Sam na sam z dzieckiem

10. 274. Doręczyciel starych listów

11. 275. Pociąg z pudełek po butach

12. 276. Zwierzenia

13. 277. Seks po dziecku

- Rodzeństwo

1. 278. Jesteście wspaniali!

2. 279. To mój portret

3. 280. Dziecięcy album ze zdjęciami

4. 281. Bohater opowieści

5. 282. Koszulki starszego rodzeństwa

6. 283. Co czujesz?

7. 284. Teatrzyk kukiełkowy

8. 285. Mozaika z darów natury

9. 286. Książeczka własnej roboty

10. 287. Pieczone łapki

11. 288. Mali poszukiwacze

12. 289. Krąg miłości

13. 290. Dzieło sztuki w butelce

14. 291. Stołowa przygoda

15. 292. Gdzie twoja butelka?

- Babcia i dziadek

1. 293. Co mam robić?

2. 294. Towarzystwo dla wnuka

3. 295. Właściwe zakupy

4. 296. Przygotowania do wizyty wnuków

5. 297. Ku pamięci

6. 298. Zabawić wnuki

7. 299. Tradycje

8. 300. Sesje fotograficzne

9. 301. Indywidualne rozmowy

10. 302. Uwiecznione wspomnienia

11. 303. Wasz ogródek

12. 304. Ulubione książki

13. 305. Tata i mama jako dzieci

14. 306. Babcine pudełko z biżuterią

15. 307. Wyjątkowa kołysanka

- Poza domem

1. 308. Rady na drogę

2. 309. Dokąd pójść

3. 310. W restauracji

4. 311. Arcydzieła z serwetek

5. 312. Zabawa w sklepie

6. 313. But

7. 314. Naszyjnik obserwatora

8. 315. Zabawa w dotykanie

9. 316. Posłuchać świata

10. 317. Małe oczka

11. 318. Zwariowane zdjęcie

12. 319. Nawiąż rozmowę

13. 320. Naszyjnik do jedzenia

14. 321. Liczmy razem

- Dziecięce kluby i organizowanie opieki

1. 322. Zakładanie dziecięcego klubu

2. 333. Opiekunowie klubu dziecięcego

3. 324. Kwestionariusz dla rodziców

4. 325. Spółdzielnia opiekunów

5. 326. Pomoc domowa

6. 327. Jak dzieci bawią się razem?

7. 328. Uspokojenie

8. 329. Parada zabawek

9. 330. Mały zajączek Fu Fu

10. 331. W kółku

11. 332. Woreczki z fasolą

12. 333. Bieg z atrakcjami

13. 334. Zastygamy

14. 335. Kilka innych zajmujących zabaw

15. 336. Pożegnanie

- Jedzenie

1. 337. Pierwszy sok z jabłek

2. 338. Zupa jarzynowa z dodatkiem oliwy z oliwek

3. 339. Mięso kurcząt z jabłkiem

4. 340. Kisiel mleczny z żółtkiem

5. 341. Jarzynka z mięsem cielęcym

6. 342. Pasta drobiowo-jarzynowa – dodatek do pieczywa

7. 343. Pulpety z mięsa cielęcego i kaszki manny

8. 344. Bukiet warzyw z jajem

9. 345. Twarożek

10. 346. Owoce w czekoladzie

11. 347. Jajko w bułeczce

12. 348. Pyszności z kuchni babci

13. 349. Artystyczne naleśniki

14. 350. Kurczak dla wielbicieli miodu

15. 351. Kolorowe tortowe kanapki

- Rozwój

1. 352. Pierwsze dwa miesiące życia dziecka – praca mięśni dużych i mniejszych

2. 353. Pierwsze dwa miesiące – uczucia i myśli

3. 354. Od trzeciego do piątego miesiąca – praca mięśni dużych i mniejszych

4. 355. Od trzeciego do piątego miesiąca – uczucia i myśli

5. 356. Od szóstego do ósmego miesiąca – praca mięśni dużych i mniejszych

6. 357. Od szóstego do ósmego miesiąca – uczucia i myśli

7. 358. Od dziewiątego do jedenastego miesiąca – praca mięśni dużych i mniejszych

8. 359. Od dziewiątego do jedenastego miesiąca – uczucia i myśli

9. 360. Od dwunastego do siedemnastego miesiąca – praca mięśni dużych i mniejszych

10. 361. Od dwunastego do siedemnastego miesiąca – uczucia i myśli

11. 362. Od osiemnastego do dwudziestego czwartego miesiąca – praca mięśni dużych i mniejszych

12. 363. Od osiemnastego do dwudziestego czwartego miesiąca – uczucia i myśli

13. 364. Dwa latka – praca mięśni dużych i mniejszych

14. 365. Dwa latka – uczucia i myśli

- O autorkach

- Podziękowania

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Podziękowania

Dla mojej siostry i współautorki, Sheili Ellison, za szczerą zachętę i trafne porady, jakich udzielała mi w czasie pracy nad książką.

Susan

Dla moich dzieci, Brooke i Rhetta, za podsuwane pomysły i rysowane z zapałem obrazki; dla Wesley, która nie tylko rysowała, ale i przygotowała do druku więcej ilustracji niż ja; dla moich rodziców, Lancy i Dave’a Maleyów, za ich nieocenioną opiekę. Szczególne podziękowania dla Bryana Hidalgo za redakcję, korektę i twórcze wsparcie.

Sheila

Autorki pragną także serdecznie podziękować dzieciom, które zilustrowały tę książkę, oraz ich nauczycielom, Robinowi Toewsowi i Ardath Kroner.

Dedykacje

Mojemu synowi Troyowi z wdzięcznością – za to, że nauczyłam się od niego, iż wszystkie przeszkody można pokonać. Za to, że codziennie zachęcał mnie do pracy do stawiania czoła wyzwaniom

Sheila Ellison

Mojemu mężowi, Dale’owi, i dzieciom, Dillonowi i Elizabeth. Dziękuję za każdy dzień waszego dzieciństwa.

Susan Ferdinandi

Wstęp

Wszystkie dni wczesnego dzieciństwa mają w sobie coś magicznego. Od chwili narodzin dziecka do momentu, kiedy skończy ono dwa latka, spędzamy z nim mnóstwo czasu. Pielęgnujemy je, uczymy, nosimy na rękach, przeżywamy razem jego pierwsze doświadczenia. Dziecko zdobywa nowe umiejętności tak błyskawicznie, że czasem ze zdumieniem odkrywamy, iż ma już za sobą kolejny etap rozwoju. Ta książka podpowie wam, jak najradośniej przeżyć wspólnie z maleństwem te niezwykłe dni. Piszemy o okresie raczkowania, gaworzenia, o kontaktach dziecka z przyrodą, muzyką, sztuką, o rozwoju sprawności fizycznej, zmieniających się relacjach rodzinnych, o więzach z dziadkami, rodzeństwem, zabawach w parkach i w wodzie, o pokoju dziecinnym i zabawkach.

W poszczególnych rozdziałach opisane są czynności, które dziecko powinno umieć wykonać przed skończeniem dwóch lat. Ponieważ jednak nie tylko wiek decyduje o możliwościach twojego synka czy córeczki, trzeba po prostu metodą prób i błędów ustalać, co dziecko potrafi i lubi robić. Trzeba je obserwować, to najlepszy sposób; bacznie więc przyglądajcie się, jak rozwija się nowa osobowość. Dzieci dają nam radość, uczą nas życia – jest to wspaniały dar!

Dobre rady:

Dobre rady przysyłali nam rodzice z całego kraju; dzielą się w nich swoją wiedzą, sekretami, umiejętnościami. Jesteśmy wdzięczne, że zechcieli opisać swoje doświadczenia.

Opieka

1. Budowanie więzi

Więź pomiędzy tobą a dzieckiem rodzi się (przynajmniej powinna), kiedy razem z nim oglądasz świat, słuchasz go, dotykasz, pieścisz, bawisz się z nim, śpiewasz. Twoje zachowanie mówi dziecku, że bardzo ci na nim zależy i że zawsze mu pomożesz. Najprostsze więzi zacieśniają się podczas codziennych zabiegów pielęgnacyjnych. Karmienie, przewijanie, usypianie, kąpiel, ubieranie zabierają wiele czasu, ale zapewniają regularny bliski kontakt z dzieckiem i pozwalają wam uczyć się siebie nawzajem. Poświęć dziesięć minut i spróbuj wyobrazić sobie porozumienie, które będzie w przyszłości łączyć cię z dorosłym już dzieckiem.

Dobre rady:

Kiedy moja córeczka była malutka, nie mogłam znaleźć chwili czasu na prysznic – obawiałam się choć na moment spuścić ją z oka. Pomogła mi sąsiadka, która poradziła, żebym kupiła przezroczystą zasłonę prysznicową.

Eva T., Chicago

2. Ojej, znów mokro?!

Niech dziecko uczestniczy w przewijaniu – opowiadaj mu, co robisz, pokazuj, co zamierzasz. Dziecko zaciekawi się i nabierze ochoty do nawiązania kontaktu. Najlepiej mów czule: „Zaraz zmienię ci pieluszkę”, „Zobacz, jaka mokra pielucha”, „Pomóż mi, leż spokojnie”. Zwracaj uwagę na najsłabsze nawet reakcje dziecka. Dzięki twojemu spokojnemu głosowi, delikatnemu dotykowi nabiera ono zaufania do świata, na którym pojawiło się tak niedawno.

Zmiana pieluszki to świetna okazja, żeby ostrożnie pomasować stopy dziecka, brzuszek, plecy, buzię, rączki. Możesz podczas przewijania i masażu recytować dziecku wierszyki, śpiewać.

Dobre rady:

Ostatnio wiele młodych mam znów używa pieluszek z tetry i gumowych majteczek. Żeby majteczki nie twardniały, trzeba je prać w wodzie z olejem roślinnym.

Glenda A., Newton

3. Słodkie chwile

W czasie karmienia piersią czy butelką, najcenniejsze jest to, że razem z dzieckiem jesteście tak blisko, czujecie nawzajem swoje ciepło. Dziecko uważnie obserwuje twoją twarz, stara się nawiązać kontakt wzrokowy. Naprawdę lepiej, żebyś w takich momentach odprężyła się i rozkoszowała widokiem rozpromienionej buzi, zamiast zastanawiać się, ile gramów dziecko już zjadło. Jeśli maluch chwyci cię za palec, delikatnie nim poruszaj i powiedz: „Czuję twoją rączkę”, „Trzymasz mnie za palec”. Czy uścisk dziecka wzmacnia się albo słabnie, kiedy się odzywasz? Podczas karmienia wykonaj ćwiczenie relaksacyjne: napręż mięśnie, zaczynając od dużych palców u nóg, a potem rozluźnij je; podnieś się i napręż na kilka chwil mięśnie całego ciała, następnie świadomie je odpręż. Ćwiczenie to pomoże ci także, jeśli masz kłopoty z zasypianiem.

Dobre rady:

Jeżeli zdarza ci się zapomnieć, którą piersią ostatnio karmiłaś dziecko, podczas następnego karmienia, na przykład lewą piersią, załóż na lewą rękę pierścionek albo bransoletkę. Kiedy dziecko się naje, przełóż biżuterię na prawą rękę.

Elizabeth P., Jacksonville

4. Bezpieczne poznawanie świata

W pierwszych miesiącach życia dziecko nie wyrusza na dalekie wędrówki, ale mimo to może mu grozić niebezpieczeństwo. Obejrzyj dokładnie każde miejsce, do którego dziecko mogłoby dotrzeć.

Jeśli położyłaś malucha na jakimś wysokim meblu, nie odchodź od niego. Podłoga powinna być pusta, usuń wszystko, pod co dziecko mogłoby wpełznąć, co mogłoby pogryźć, połknąć, przewrócić.

– Zabezpiecz wszystkie gniazdka elektryczne.

– Zabezpiecz grzejniki.

– Nie pozwól dziecku zbliżać się do okien i luster zrobionych ze zwykłego, tłukącego się szkła.

– Podwiąż wysoko sznurki od zasłon i firanek.

– Pochowaj małe dywaniki.

– Pozbądź się trujących roślin albo postaw je z dala od dziecka (większość popularnych roślin doniczkowych jest trująca).

– Łóżeczko i inne meble dla dziecka muszą spełniać ściśle określone normy bezpieczeństwa. Materacyk w łóżku musi być dokładnie dopasowany – gdyby był za mały, dziecko mogłoby sturlać się pomiędzy materac a boczną ścianę łóżeczka i się udusić.

– Nie zostawiaj w zasięgu dziecka żadnych leków ani preparatów chemicznych.

– Nie kupuj zabawek z małymi, ruchomymi elementami, które dziecko mogłoby połknąć.

– Upewnij się, że zabawki i tkaniny nie są toksyczne.

– Skompletuj apteczkę i naucz się reguł udzielania niemowlęciu pierwszej pomocy.

– Numery lekarzy i pogotowia trzymaj obok telefonu.

5. Kiedy dziecko chwyta łyżkę

Taki gest to znak, że dziecko chce jeść samo albo przynajmniej pragnie tego spróbować! Oto kilka pomysłów, jak bezboleśnie przejść ten etap:

– Niech dziecko jada z małych, nietłukących się naczyń.

– Podsuwaj dziecku niewielkie porcje jedzenia, które da się wziąć w rękę – na przykład kawałki bananów.

– Lepiej nie dawać dziecku obfitych, kilkudaniowych obiadów, przygotowuj dla niego małe porcje. Jeśli znów zgłodnieje, zawsze może jeszcze coś dostać.

– Dziecko łatwiej uczy się jeść samodzielnie, gdy jest odprężone i spokojne – złościsz je, gdy pedantycznie ścierasz mu z buzi każde ziarenko kaszy.

– Kiedy dziecko przerwie jedzenie, od razu posprzątaj – chyba że lubisz wnętrza ubrudzone resztkami smakowitych potraw!

Dobre rady:

Gdy mój synek Julian zaczął jeść samodzielnie, to stawiałam przed nim lusterko. Bardzo lubił patrzeć na swoje odbicie i myślę, że dzięki temu szybciej nauczył się posługiwać łyżką.

Liliana Kochanek, Hendersonville

6. Prawo dziecka do płaczu

Płacz dziecka wywołuje w nas różne uczucia: zmartwienie, lęk, złość, smutek. Kiedy niemowlę płacze, postaraj się dowiedzieć dlaczego; przysłuchuj się, przypatruj, posłuż się intuicją. Po upewnieniu się, że dziecko ma sucho, nie jest głodne, przegrzane ani zmarznięte, nie płacze z nudów, zmęczenia, poczucia samotności, że nie ma gorączki i nie zdradza innych niepokojących objawów (gdy masz wątpliwości, wezwij lekarza) – możesz uznać, że zrobiłaś wszystko, co można. Nie zawsze domyślisz się, dlaczego twoje dziecko płacze, ale nie przejmuj się przesadnie. Pytaj je, co mu jest, i cierpliwie czekaj na odpowiedź. Nawet jeśli ci jej nie udzieli – bo nie umie jeszcze wyartykułować ani słowa – budujesz w ten sposób podstawę waszych przyszłych kontaktów. Gdy dziecko płacze, a ty nie wiesz dlaczego, to przytul je, połóż do łóżeczka albo na miękkim kocu na podłodze. Zamknij oczy, odetchnij kilka razy głęboko i pamiętaj, że płacz to element ludzkiego życia.

Dobre rady:

Nie dopuść do tego, żeby lekarze odebrali ci wiarę w siebie. Już dawno przekonałam się, że specjaliści nie zawsze mają rację. Cierpliwie szukaj takiego doktora, który będzie słuchał, co do niego mówisz.

Sandy Welsh, Galesburg

7. Najpierw pomyśl

Porządnie się zastanów, zanim zaczniesz dziecku pomagać w trudnych dla niego chwilach (oczywiście nie wtedy, kiedy grozi mu jakieś niebezpieczeństwo). Wspieraj wysiłki malucha, dodawaj odwagi, jednak nie pozwalaj robić niczego, co przerasta jego obecne możliwości. Gdy wyraźnie nie daje sobie rady, pomagaj, ale rozsądnie. Może się na przykład zdarzyć, że dziecko wpełznie pod niski stolik i zacznie płakać. Nie rzucaj się, żeby błyskawicznie je stamtąd wyciągnąć, lecz połóż się obok na podłodze i omów sytuację: – Widzę, że utknąłeś. – Dopiero potem delikatnie pomóż mu się wydostać z pułapki. Takie wypadki, bardzo częste, uczą dziecko, jak rozwiązuje się problemy.

Przekład: Joanna Andrzejewska

Redaktor prowadzący: Agnieszka Skowron

Korekta: Anna Stawińska

Opracowanie graficzne: Wayne Johnson (za wydaniem oryginalnym)

Przepisy kulinarne zostały opracowane przez Halinę Weker z Zakładu Żywienia Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie.

Konsultacja rozdziału „Rozwój”: Marta Barańska

Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o.

ul. Domaniewska 48, 02-672 Warszawa

tel. 22 826 08 82, 22 828 98 08

e-mail: biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

Skład i łamanie: TYPO

Projekt graficzny okładki: Bogdan Kuc

Zdjęcie na okładce: ©DinaPhoto/shutterstock.com

ISBN 978-83-280-5424-0

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Marcin Kapusta / Virtualo Sp. z o.o.