© Libreria Editrice Vaticana, 2015

© Copyright for this edition by Wydawnictwo W drodze, 2015

© Copyright for polish translation by L’Osservatore Romano, 2015

© Copyright for polish translation by Katolicka Agencja Informacyjna, 2015

Redaktor

Anna Sosnowska

Layout i łamanie komputerowe

Stanisław Tuchołka ▪ panbook.pl

Projekt okładki i stron tytułowych

Radosław Krawczyk

Wybór tekstów

Magdalena Wojtaś

Fotografia na okładce (przód)

Jakub Certowicz

Fotografia na okładce (tył)

Bartosz Krupa/East News

ISBN 978-83-7906-018-4

Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów

W drodze sp. z o. o.

Wydanie I, Poznań 2015

ul. Kościuszki 99

61-716 Poznań

Tel. 61 852 39 62, faks 61 850 17 82

www.wdrodze.pl sprzedaz@wdrodze.pl

Na pierwszy rzut oka ta książka może się wydawać nudna. Bo na każdej z kilkudziesięciu stron powtarzają się słowa: wspólnota, świadectwo, wiara, doświadczenie, posłanie, Dobra Nowina, radość czy zbawienie. Myśl papieża jest bardzo klarowna. Podczas audiencji generalnych i niedzielnych rozważań w trakcie modlitwy Anioł Pański powtarza on prawdy opierające się o podstawową katechezę szkolną.

Już słyszę, jak malkontenci powiedzą, że to za mało, że takie wyjaśnienie prawdy wiary o Kościele jednym, świętym, powszechnym i apostolskim jest zbyt proste. To w końcu tylko kilkadziesiąt krótkich szkiców, myśli momentami bardzo ogólnych, domagających się od czytelnika twórczego rozwinięcia. A jednak, pomyślałem sobie po lekturze, papież ma rację. Z jego przemówień, ale i z zachowania, bo to możemy sobie dopowiedzieć, wynika, że stara się patrzeć na świat w świetle Słowa, które stało się Ciałem, a to oznacza, że widzi świat bardziej od środka, dostrzega jego złożoność i bogactwo. Próbuje odnieść wiarę katechizmową do świata, w którym żyjemy. I dlatego teksty papieża z powodzeniem mogą być czytane w gronie ludzi spoza Kościoła, niewierzących i ateistów. Tak, to prawda, Franciszek jest stanowczy i zasadniczy, ale jednocześnie odważny i entuzjastyczny, bo poszukuje takiego sposobu mówienia o Bogu, który pomógłby Bogu przenieść się z przeszłości i przyszłości do współczesności.

•

Jak wynika z papieskich tekstów, nasz największy problem polega na tym, że zbyt często sprowadzamy wiarę do katechezy, nie dając doświadczenia Boga i nie otwierając innych, w tym także siebie nawzajem w Kościele, na takie doświadczenie. A, jak powtarza Franciszek, mówić o Ewangelii to znaczy przekazywać wiarę, a nie wiedzę. Bo gdyby wystarczyła sama wiedza, to ktoś, kto jest poza Kościołem, a komu byśmy tę wiedzę dokładnie przekazali, automatycznie stałby się człowiekiem wierzącym. A to nieprawda. Świadoma wiara, przypomina papież, zaczyna się w momencie spotkania człowieka z osobą Jezusa Chrystusa. To znaczy, że człowiek musi sobie zadać pytanie: Kim On jest dla mnie? A żeby sobie na nie odpowiedzieć, nie potrzeba wiedzy. Chodzi raczej o pokazanie, że ja – jako ochrzczony – żyję tym spotkaniem, że ono jest dla mnie istotne, bo określa i definiuje mój sposób funkcjonowania w świecie. To oczywiście rodzi konsekwencje, i to także znajduje odzwierciedlenie w papieskich refleksjach. Mówienie o Chrystusie to jednoczesne głoszenie Kościoła. Jakkolwiek by ten Kościół był pojmowany. Mechanizm jest w tym wypadku bardzo klarowny. Prędzej czy później – w sporach, rozmowach, dyskusjach – dojdziemy do pytania ukonkretniającego: Pokaż mi osobę Jezusa, o którym mówisz. Gdzie On jest, gdzie Go mogę spotkać? I tu pojawia się Kościół. Ostatecznie nikt nie głosi Chrystusa jako osoby historycznej i wyłącznie przeszłej. Jako chrześcijanie mówimy o Jezusie dlatego, że umarł i zmartwychwstał, to znaczy – żyje. A więc, będąc konsekwentnym, pytanie, gdzie On jest, gdzie Go można spotkać, kieruje nas w stronę wspólnoty Kościoła.

•

Nie pada w tych tekstach słynna fraza o Kościele jako szpitalu polowym. Może i dobrze. Wszyscy ją znamy, wszyscy ją słyszeliśmy, i z tego powodu, powtarzana setki razy w serwisach informacyjnych, blaknie i traci siłę wyrazu. Słychać jej echo, kiedy papież mówi, że Kościół to nie stowarzyszenie kulturalne, to nie instytucja humanitarna, to nie grupa polityczna, ale miejsce przekazu życia, którego dawcą jest Bóg. Pogłębia tę frazę chociażby w przemówieniu do episkopatu Brazylii, pytając, czy jako Kościół gotowi jesteśmy wejść w noc ludzi pogubionych, czy potrafimy być jeszcze cierpliwi w towarzyszeniu tym, którzy są rozczarowani.

W podkreślaniu tej myśli jest konsekwentny. Zwraca uwagę, że może częściej wolelibyśmy widzieć w Kościele jedynie solidną, trwałą ostoję sacrum, obrońcę rzeczywistości, wobec której bezradne są „bramy piekielne”. Wolelibyśmy widzieć zasady i przepisy, cementujące i scalające, wobec których należałoby się opowiedzieć, co świadczyłoby o przynależności (bądź jej braku) do Kościoła. O tym też niejednokrotnie papież mówi, w najmniejszym calu nie podważając Katechizmu i jego przesłania. A jednocześnie przypomina, że przyzwyczailiśmy się zbytnio do sytuacji, kiedy to ludzie przychodzą do Kościoła, a nie Kościół do ludzi. Przez długie lata taki model się sprawdzał, ale dziś nie wystarcza. Używając popularnego sformułowania, mówi, że Kościół to miejsce dla grzesznych, a nie grzecznych. Czy nie pobrzmiewa w tym myśl z Łukaszowej Ewangelii, kiedy to Jezus siadał do stołu nie tylko ze swoimi uczniami, ale także z celnikami i grzesznikami, którzy do Niego przychodzili. A faryzeusze mówili do Jego uczniów: Dlaczego wasz Nauczyciel jada wspólnie z celnikami i grzesznikami?

Taki styl przeżywania wiary – rozmawiania z grzesznikami – nazywa Franciszek przywracaniem obywatelstwa tym, którzy błąkają się bez celu, rozczarowani chrześcijaństwem, uważanym za ziemię jałową, bezowocną.

•

Obraz domu powraca w myśli papieża Franciszka wielokrotnie. Kiedy się zastanawiałem nad jego wymową, przypomniały mi się klasztorne krużganki w krakowskim kościele augustianów. Pośród licznych zapisanych na ścianach wezwań do Matki Bożej znalazły się i te, których nie ma w odmawianej w czasie nabożeństw Litanii Loretańskiej. W jednym Maryja jest nazwana „Miastem ucieczki”. Wymowne nawiązanie do starotestamentalnej instytucji miast, gwarantujących schronienie każdemu, nawet nieumyślnemu przestępcy. Nie wiem, czy Franciszek słyszał o takim wezwaniu, ale ten obraz jest bliski centralnemu motywowi jego rozważań – rozumieniu Kościoła jako domu duchowego dla grzeszników. To niezwykle poruszająca konstrukcja. Papież buduje ją wokół historii zbawienia, zaczynając od powołania Abrahama, formowania się Ludu Bożego, i zestawia tę twardą teologię z najprostszym doświadczeniem każdego człowieka – potrzebą posiadania domu. Nikt przecież nie chce być bezdomny. Każdy nosi w sobie pragnienie zakorzenienia i nie da się nam tego pragnienia wydrzeć. A jednocześnie każdy jest zagrożony osobistym wyobcowaniem i odrzuceniem. Każdemu zagraża grzech podpowiadający: Nie nadajesz się. Jak mówi Jezus w Ewangelii Janowej – każdy, kto popełnia grzech, staje się niewolnikiem, a niewolnik nie przebywa w domu.

I tak jak każdy z nas potrzebuje dachu nad głową, potrzebujemy go także nad duszą. To jest Franciszkowa wizja Kościoła. Miejsca, w którym mamy nabierać sił, doświadczać serdeczności i ciepła. Dawać oparcie i schronienie najbardziej potrzebującym. Takie emocjonalne określenia Kościoła z pewnością mogą budzić zdziwienie, ale skoro wspólnotą są konkretni ludzie, to stoją za nimi zwyczajne ludzkie zachowania, także, a może zwłaszcza te, które dalekie są od zimnego i bezdusznego traktowania. O ten prymat czułości nad ideami w Kościele dopomina się papież. Tak jak w domu. Jednocześnie wyraźnie zaznacza, że w tym domu mamy dorosnąć i ruszyć poza jego mury. Bo dojrzałe chrześcijaństwo, choć brzmi to jak wytarty slogan, jest misyjne. A – co wielokrotnie czytamy w tej książce – Kościół nie jest miejscem do wegetowania. Mamy w nim doświadczyć Miłości i wyjść z Nią do innych.

Roman Bielecki OP

Mówienie o Kościele to opowiadanie o naszej matce, o naszej rodzinie. Kościół nie jest jakąś instytucją, która miałaby cel sama w sobie, nie jest stowarzyszeniem prywatnym lub jakąś organizacją pozarządową. Tym bardziej nie można ograniczać spojrzenia na Kościół jedynie do duchownych czy Watykanu... Wszyscy jesteśmy Kościołem. Ktoś zapyta: O kim mówisz? O księżach? Księża są częścią Kościoła, ale to my wszyscy razem tworzymy Kościół. Dlatego nie wolno go ograniczać do kapłanów, biskupów, do Watykanu. Wszyscy jesteśmy rodziną, mamy wspólną matkę. Kościół jest czymś znacznie szerszym, otwierającym się na całą ludzkość. Nie zrodził się w laboratorium, nagle, nie wziął się znikąd. Chociaż został założony przez Jezusa, to jest on ludem mającym za sobą długą historię oraz przygotowanie, które zaczęło się znacznie wcześniej niż przyjście Chrystusa na ziemię.

Tę historię, lub „prehistorię”, Kościoła znajdujemy już na kartach Starego Testamentu. Według Księgi Rodzaju Bóg wybrał Abrahama, naszego ojca w wierze, wezwał go, by wyruszył w drogę, zostawił swoją ziemską ojczyznę i udał się do innego kraju, który mu ukaże (por. Rdz 12,1–9). W tym powołaniu Bóg nie wezwał samego Abrahama, indywidualnie, ale od początku w to powołanie angażuje jego rodzinę, krewnych i służbę z jego domu. Następnie, kiedy Abraham był już w drodze, Bóg poszerzył jego perspektywy i obdarzył go swoim błogosławieństwem, obiecując mu potomstwo tak liczne, jak gwiazdy na niebie i jak piasek na brzegu morskim. Pierwszym ważnym faktem jest to, że Bóg, zaczynając od Abrahama, kształtuje pewien lud, który ma nieść Jego błogosławieństwo wszystkim narodom ziemi. W obrębie tego ludu narodził się Jezus. To Bóg tworzy ten lud i tę historię – Kościół pielgrzymujący. [...]

To nie Abraham tworzy lud wokół siebie, ale sam Bóg daje życie temu ludowi. Zazwyczaj to człowiek zwraca się do tego, co boskie, usiłując zmniejszyć dystans, przyzywając wsparcia i ochrony. Dlatego ludzie modlili się do bożków. Natomiast w tym przypadku jesteśmy świadkami czegoś bezprecedensowego – sam Bóg podejmuje inicjatywę, sam Bóg puka do drzwi Abrahama i mówi: Wyjdź! Opuść swoją ziemię! Abraham rozpoczyna pielgrzymkę, a Bóg obiecuje mu, że stanie się on ojcem wielkiego ludu. [...] To Bóg podejmuje inicjatywę i kieruje swoje słowo do człowieka, tworząc z nim nową więź i nową relację. „Ale Ojcze, jak to jest, czy Bóg do nas mówi?” Tak! „A czy my możemy rozmawiać z Bogiem?” Tak! To się nazywa modlitwą i pochodzi od Boga. W ten sposób Bóg tworzy lud z tych wszystkich, którzy słuchają Jego Słowa i, ufając Mu, wyruszają w drogę. Istnieje jeden warunek: trzeba zaufać Bogu. Jeśli zaufasz Bogu, słuchasz Go, wyruszasz w drogę – to oznacza tworzenie Kościoła. Wszystko jednak uprzedza miłość Boga. Bóg zawsze nas poprzedza. Prorok Izajasz mówi, że On jest jak kwiat drzewa migdałowego, który kwitnie wiosną jako pierwszy. Chce w ten sposób powiedzieć, że Bóg jest zawsze przed nami. Kiedy przychodzimy, On już na nas czeka. On nas wzywa. On nas czyni pielgrzymami. Zawsze jest przed nami. To się nazywa miłość [...]. „Ale ja w to nie wierzę, bo gdybyś, Ojcze, znał moje życie... Ono było tak okropne! Jak mogę sądzić, że Bóg na mnie czeka?” Bóg czeka na ciebie, a jeśli byłeś wielkim grzesznikiem, to czeka na ciebie tym bardziej; czeka na ciebie z wielką miłością, bo On jest pierwszy! Na tym polega piękno Kościoła – Kościół prowadzi nas do Boga, który na nas czeka!

[...] Abraham wyruszył w drogę ku Bogu, który mówił do niego, choć Abraham nie miał podręcznika teologii, żeby się dowiedzieć, kim ten Bóg był. On zaufał Jego miłości. Bóg pozwolił mu odczuć tę miłość, a on jej zaufał. Nie znaczy to jednak, że ci ludzie zawsze byli pewni tego, co robią i wierni... Wręcz przeciwnie. Od samego początku pojawiają się bunty, zamknięcie w sobie i skupienie się na własnych interesach, pokusy targowania się z Bogiem oraz rozwiązywanie spraw po swojemu. Zdrady i grzechy naznaczają wędrówkę ludu na przestrzeni całej historii zbawienia, która jest historią wierności Boga i niewierności ludu. Jednak Bóg się nie poddaje. On jest cierpliwy i nieustannie – w czasie – wychowuje oraz kształtuje swój lud, tak jak ojciec swojego syna. Bóg pielgrzymuje wraz z nami. Prorok Ozeasz w 11 rozdziale swojej księgi mówi, że Bóg uczył lud Izraela chodzić, tak jak ojciec uczy chodzić swoje dziecko. Czy nie jest to piękny obraz? Podobnie jest z nami: Bóg uczy nas chodzenia. Taką samą postawę Bóg przyjmuje wobec Kościoła. Przecież także i my, pomimo że chcemy naśladować Pana Jezusa, codziennie doświadczamy egoizmu i zatwardziałości naszych serc. Ale kiedy uznajemy, że jesteśmy grzesznikami, Bóg napełnia nas swoim miłosierdziem i miłością, zawsze nam przebaczając. Właśnie to pozwala nam wzrastać jako lud Boży, jako Kościół – nie nasze umiejętności, nie nasze zasługi, bo niewiele znaczymy, ale codzienne doświadczenie tego, jak bardzo Pan nas kocha i jak bardzo się o nas troszczy. Właśnie dzięki temu czujemy, że do Niego należymy, że jesteśmy w Jego rękach; to sprawia, że wzrastamy w komunii z Nim i ze sobą nawzajem. Być Kościołem to czuć, że jesteśmy w rękach Boga, który jest Ojcem i nas miłuje, otacza nas serdecznością, czeka na nas, pozwala nam odczuć Jego czułość. Jest to bardzo piękne.

Drodzy przyjaciele, plan Boga, o którym On myślał już przy powołaniu Abrahama, jest następujący: kształtowanie ludu pobłogosławionego Jego miłością i niosącego Jego błogosławieństwo wszystkim narodom ziemi. Ten plan się nie zmienia, on jest zawsze aktualny. Miał swoje wypełnienie w Chrystusie i także dzisiaj Bóg nadal go realizuje w Kościele. Prośmy więc o łaskę dochowania wierności w podążaniu za Panem Jezusem i słuchaniu Jego słowa, żebyśmy byli gotowi każdego dnia, podobnie jak Abraham, wyruszać ku ziemi Boga i człowieka, ku naszej prawdziwej ojczyźnie, i stawali się w ten sposób błogosławieństwem oraz znakiem miłości Boga dla wszystkich Jego dzieci. Lubię używać takiego synonimu: chrześcijanie to [...] lud błogosławiący. Chrześcijanin, poprzez swoje życie, zawsze powinien błogosławić Boga i błogosławić każdego człowieka. [...] To piękne powołanie!

[Audiencja generalna, 18 czerwca 2014 roku, KAI*]

* Źródło tekstu: Katolicka Agencja Informacyjna.