© Copyright by Elżbieta Wiater, 2016

© Copyright for this edition by Wydawnictwo W drodze, 2016

Redaktor

Agnieszka Czapczyk

Projekt okładki i stron tytułowych, ilustracje

Tomasz Rojek OP

Redakcja techniczna i opracowanie okładki

Justyna Nowaczyk

ISBN 978-83-7906-106-8

Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze sp. z o.o.

Wydanie I, 2016

ul. Kościuszki 99, 61-716 Poznań

tel. 61 852 39 62, faks 61 850 17 82

www.wdrodze.pl sprzedaz@wdrodze.pl

Wstęp

Choć dominikanie nie są zbyt gorliwi w dążeniu do kanonizacji sióstr i braci umierających w opinii świętości, to przez osiemset lat istnienia zakonu zebrał się całkiem spory tłumek osób wyniesionych na ołtarze, nie da się ich więc rozpoznać jedynie po gustownym biało-czarnym habicie. Ponadto do grona oficjalnych mieszkańców nieba pochodzących z rodziny dominikańskiej należą nie tylko mniszki i bracia. Dlatego potrzebne są atrybuty – coś, co jej lub jemu towarzyszy, ewentualnie tkwi w ciele.

Zapraszam na wspólne oglądanie rodzinnego albumu świętych i błogosławionych z Zakonu Kaznodziejskiego. Książka ta nie jest wyborem z żywotów świętych, bliżej jej do zbioru anegdot, zwanych inaczej legendami, bo to im właśnie większość beatyfikowanych i kanonizowanych zawdzięcza swoje atrybuty. Dla tych, którzy chcieliby dowiedzieć się czegoś więcej o opisanych tu bohaterach, do niemal każdego tekstu dołączyłam tytuły książek, po które warto sięgnąć, by znaleźć obszerniejsze informacje na temat zaprezentowanej osoby.

Mam nadzieję, że obejrzenie tego albumu pozwoli wam z łatwością rozpoznać różne postacie, kiedy będziecie zwiedzać dominikańskie – i nie tylko – kościoły. A gdy spotkamy się po lepszej stronie rzeczywistości, od razu będziecie wiedzieli, kto was wita.

Elżbieta Wiater

Błogosławiona od wina i jej błogosławiony syn

bł. Joanna d’Aza (z Azy), bł. Manes

Większość spisów dominikańskich świętych wcale nie zaczyna się od św. Dominika. To skutek uboczny tego, że nie jest on jedyną osobą w swojej rodzinie, która została wyniesiona na ołtarze. Oprócz założyciela dominikanów trafili tam jeszcze jego matka, Joanna, i brat Manes.

Trzech wyświęconych

Według tradycji Joanna pochodziła z rodu Azów i urodziła swojemu mężowi, Feliksowi, co najmniej czworo dzieci – nieznaną z imienia córkę i trzech synów: Antoniego, Manesa i Dominika. Każdy z nich przyjął święcenia, najmłodszy założył zakon, a średni do niego wstąpił.

Niewiele o niej wiemy poza tym, że musiała być kobietą pobożną, hojną wobec ubogich i mającą rękę do rozmnażania dobrego wina, które to cechy odziedziczyli także synowie. Wniosek o pobożności wynika z zachowanego w tradycji przekazu o śnie, w którym Bóg objawił Joannie, że jej najmłodszy syn zapali świat głoszeniem ewangelii. Z pobożności także musiało wypływać to, że będąc w ciąży z najmłodszym dzieckiem, udała się z pielgrzymką do Silos, do grobu św. Dominika, ale benedyktyna, który w XI wieku zreformował tamtejszy klasztor czarnych mnichów. Zapewne prosiła o zdrowie i szczęśliwy poród, a nocując tam po trudach pielgrzymki, miała zobaczyć we śnie patrona sanktuarium, który jej przepowiedział, że urodzi świętego. Nie ma to jak wyśniona kariera dla potomka.

Beczułka i szantaż emocjonalny

Druga legenda o życiu Joanny dotyczy jej hojności wobec ubogich. Kiedyś w jałmużniczym zapędzie podzieliła się z potrzebującymi beczułką wina z mężowych zapasów, bo widziała, że oprócz chleba do nasycenia żołądków potrzebują czegoś do rozweselenia serca. Uradowani ubodzy tak głośno wychwalali dobroć dawczyni oraz otrzymanego trunku, że dotarło to do uszu wracającego z podróży Feliksa. Ten, z lekka zdenerwowany, dotarłszy do domu nakazał swojej pani, by i jemu, i przybyłym z nim gościom podała tego nektaru. Joanna wiedziała, że wina już nie ma, zeszła jednak do piwniczki i padła na kolana, błagając Boga o zmiłowanie ze względu na świętość jej syna. W końcu i wstyd przed gośćmi, i awantura rodzinna – rzecz mało przyjemna. Bóg okazał zrozumienie – z pustej beczki popłynęło wino, do tego w odpowiedniej ilości i jakości.

Jeden kielich na ponad setkę

Podobny cud przypisuje się, a dokładnie robi to bł. Cecylia, św. Dominikowi. Otóż miał on zwyczaj, jako odpowiedzialny za formację mniszek z klasztoru przy kościele św. Sykstusa, przychodzenia do nich z konferencjami. Pewnego dnia długo się nie pojawiał, więc siostry, zmęczone, odmówiły modlitwy i poszły spać. Nie zdążyły zasnąć, bo rozległ się dzwonek oznajmiający przybycie ojca Dominika. Mniszki zeszły do rozmównicy, wysłuchały konferencji i opowieści o świeżo pozyskanych przez założyciela powołaniach, po czym święty przyjrzał się uważnie zebranym i oznajmił, że przydałoby się coś na orzeźwienie. Polecił jednemu z braci, by nalał po brzeg wina do pucharu, pobłogosławił go, po czym z tego kielicha pili i bracia, i siostry, a na koniec był on nadal pełny, choć każdy pił, ile chciał. Dodajmy, że samych sióstr było ponad sto, przynajmniej według Cecylii.

Starszy brat

A skoro o mniszkach mowa, to warto wspomnieć i o Manesie. O nim wiemy równie mało, co o Joannie. W aktach zachowały się świadectwa, że był „mężem świętym i rozmodlonym, łagodnym, pokornym, wesołym i miłosiernym”. Pomagał przy fundacji klasztoru kaznodziejów w Paryżu, a potem młodszy brat wyznaczył go na kapelana sióstr w Madrycie. Tam też zmarł po szesnastu latach posługi. A jako że kobiety są pamiętliwe, wspomnienie o jego świętości dochowało się do XIX wieku, kiedy to zatwierdzono jego kult.

Matka z psem i pochodnią

Błogosławioną Joannę najłatwiej rozpoznać po synu lub synach, zwykle przedstawianych w wieku zdecydowanie nieletnim, a gdzieś w dole przemyka pies z pochodnią w pysku. Matka wskazuje chłopcom niebo lub krzyż, jednoznacznie sugerując jedynie słuszny kierunek pragnień. Niekiedy w ręku lub na kolanach trzyma otwartą księgę, w której możemy się domyślać Ewangelii.

Manes nie wybija się szczególnie z dominikańskiego tła, jeśli chodzi o atrybuty – ma habit, w ręku trzyma różaniec, czasem lilię.

– — –

Atrybuty bł. Joanny d’Aza: strój świecki, jeden lub dwóch synów, gest wskazujący na niebo lub krzyż, pies z pochodnią.

Dzień wspomnienia*: 2 sierpnia.

Atrybuty bł. Manesa: habit, różaniec, lilia.

Dzień wspomnienia: 30 lipca lub 18 sierpnia.

Zob. więcej: J. Salij, Legendy dominikańskie, W drodze, Poznań 2016.

—

* Dni wspomnienia świętych za: Liturgia godzin. Teksty własne Zakonu Kaznodziejskiego, Kraków 2010.

Indeks świętych i błogosławionych

Agnieszka z Montepulciano, św. 

Albert Wielki, św. 

Antoni Neyrot, bł. 

Antonin z Florencji (Pierozzi), św. 

Augustyn z Hippony, św. 

Bartłomiej Longo, bł. 

Cecylia, bł. 

Czesław Odrowąż, bł. 

Diana z Andalò, bł. 

Dominik, św. 

Franciszek z Asyżu, św. 

Henryk Suzo, bł. 

Hosanna z Kotoru, bł. 

Humbert z Romans, bł. 

Imelda Lambertini, bł. 

Ingrida Szwedzka, bł. 

Jacek Maria Cormier (Hyacinth-Marie Cormier), bł. 

Jacek Odrowąż, św. 

Jan Józef Lataste, bł. 

Jan Macias, św. 

Jan z Fiesole (Fra Angelico), bł. 

Joanna d’Aza (z Azy), bł. 

Jordan z Saksonii, bł. 

Julia Rodzińska, bł. 

Katarzyna Aleksandryjska, św. 

Katarzyna Ricci (z Ricci), św. 

Katarzyna ze Sieny (Benincasa), św. 

Ludwik Bertrand, św. 

Ludwik Maria Grignion de Montfort, św. 

Łucja z Narni, bł. 

Małgorzata z Castello (z Città di Castello), bł. 

Małgorzata Węgierska, św.

Manes, bł.

Marcin de Porrès, św. 

Maria Magdalena, św.

Michał Czartoryski, bł. 

Pier Giorgio Frassati, bł. 

Piotr z Werony, św. 

Pius V, św. 

Rajmund z Kapui, bł. 

Rajmund z Penyafort, św. 

Reginald z Orleanu, bł.

Róża z Limy, św. 

Tomasz z Akwinu, św. 

Wincenty Ferreriusz, św. 

Zdzisława z Moraw (z Lemberku, Czeska, Berka), św.

Indeks atrybutów

Alba bez cingulum 

Anioł/aniołek 

Anioł z palmą lub wieńcem 

Aureola przetykana różami 

Baranek Paschalny 

Biała gołębica 

Biały welon 

Bicz 

Biret uniwersytecki 

Broda 

Budynek 

Budynek kościoła 

Bujna czarna czupryna 

Camauro 

Chrystus wyciągający ramiona z krzyża 

Ciemna karnacja 

Cierniowa korona 

Czapka z gazety 

Czarny szkaplerz 

Czaszka 

Czepek średniowieczny 

Czerwona stuła 

Czerwone tło 

Diadem 

Dominikanki betanki 

Dzieci 

Dzieciątko Jezus 

Fajka 

Figurka Matki Bożej 

Gałązka palmy 

Garb 

Gwiazda nad czołem lub na czole 

Habit bez kapy 

Habit brata konwersa 

Habit dominikański 

Habit franciszkański 

Habit mniszki dominikańskiej 

Habit nowicjuszki dominikańskiej 

Habit sióstr dominikanek przedsoborowych 

Hostia 

Indianie 

Kamienowanie 

Kapa użyta jako tratwa i żagiel 

Katedra 

Kielich z wężem 

Klasztor na Służewie 

Klucz 

Korona 

Kosz z chlebem 

Kosz z jedzeniem 

Kotwica 

Krótsza noga 

Krucyfiks 

Krzyż 

Krzyż misyjny 

Książka 

Księga 

Laska generalska 

Laska niewidomego 

Lilia 

Liść palmy 

Matka Boża na obłoku i w mandorli 

Mąż 

Miecz 

Miotła 

Mitra biskupia 

Monstrancja 

Mucet obszyty gronostajem 

Naszywka w formie czerwonego trójkąta z numerem obozowym 

Niski wzrost 

Odsunięta poła tuniki 

Ognista kula 

Okulary 

Osiołek 

Owce 

Paleta 

Paliusz 

Palma

Pastorał 

Pędzel 

Pierścień zaręczynowy 

Pies z pochodnią 

Pióro 

Płomień nad głową 

Połamane koło do tortur 

Pustelnia 

Rana na głowie 

Rozdawanie chleba ubogim 

Rozpuszczone rude włosy 

Różaniec 

Różany krzew 

Rylec 

Sanktuarium MB Bolesnej w Jarosławiu 

Serce z trzema perłami 

Serce z trzema płomieniami 

Skrzydła 

Słońce na klatce piersiowej 

Spora tusza 

Strój biskupi 

Strój papieski 

Strój sportowy z początku XX wieku 

Strój sugerujący zawód prostytutki 

Strój świecki 

Stygmaty 

Surdut z drugiej połowy XIX wieku 

Sutanna osiemnastowiecznego francuskiego kleru diecezjalnego 

Synowie 

Szkaplerz 

Sznur modlitewny 

Sztaluga 

Świeca 

Tarcza herbowa 

Tiara 

Toga uniwersytecka 

Towarzystwo Maryi lub anioła 

Towarzystwo św. Cecylii i św. Katarzyny Aleksandryjskiej 

Towarzystwo św. Katarzyny ze Sieny 

Trąba 

Warszawa podczas powstania warszawskiego 

Wianek z róż 

Więzienne kraty 

Włosienica 

Wyliczanie na palcach 

Wysłużone buty 

Zawicie 

Złote krzyżyki na habicie 

Zwierzęta 

Zwój 